درآمد
در میان توفانهای اجتماعی ایران معاصر، بیحجابی چون خنجری بر قلب خانواده فرود میآید و پیوندهای عاطفی را میگسلد. سیاستهای استکباری، از کشف حجاب رضاخانی تا جنبشهای غربی معاصر، این پیوند معنوی و سنت الهی را هدف قرار دادهاند تا بتوانند جامعه ایران را نابود کرده و سرنوشتی همانند «اندلس» برای ایران عزیز رقم بزنند. در مقابل، قرآن کریم و روایات نورانی اهلبیت(ع)، حجاب را دیوار استوار عفاف و سنگر حفظ نظام خانواده معرفی میکنند. این مقاله با تمرکز بر نصوص وحیانی و تفاسیر شیعی، بیحجابی را عامل تشدیدکننده فروپاشی خانواده دانسته و برای استحکام خانواده در سایه حجاب و عفاف راهکارهای قرآنی پیشنهاد میکند
حجاب و عفاف بهترین سپر
در کوچهپسکوچههای پرهیاهوی زندگی امروز، جایی که بادهای غربی بر پردههای حجاب میوزد و در دل شبهای پرهیاهوی برخی از شهرها، خانوادههای مسلمان ایرانی، چونان گلستانی ظریف در برابر طوفان بیحجابی میلرزند. بیحجابی نه تنها پردهای از پارچه را برمیدارد، که حریم عفاف را میشکافد و ریشههای پیوند زناشویی را خشک میکند، خیانت میرویاند، دلها را میسوزاند و نسل را به تباهی میکشاند. قرآن مجید و روایات معصومان، همچون خورشیدی فروزان، مهمترین عواملی هستند که امیدواری میکارند و میتوانند این شب سیاه را سپید کنند و این حقیقت را فریاد بزنند: حجاب، سپر الهی در برابر هجوم شهوتهاست.
هرچند آمارهای افزایش طلاق در کشور همزمان با رواج بیحجابی، زنگ خطری را به صدا درمیآورند؛ اما پاسخ واقعی در عمق آیات و روایات نهفته است. سؤال این است: چگونه بیحجابی، که ریشه در سیاستهای استکباری دارد، بنیان خانواده را فرومیریزد؟ در این نوشتار بر آنیم تا با بازگشت به قرآن روایات، خود، خانواده و جامعه را به ساحل آرامش برسانیم.
حجاب و استحکام خانواده
پدیده «برهنگی» بیماری عصر ما و لزوم پوشیدگی زن در برابر مرد بیگانه، یکی از مسائل مهم اسلامی است. قرآن کریم، کتاب زندگی، حجاب را نه فرمانی خشک، که نغمهای آسمانی برای حفظ عفت و استواری خانواده میسراید. جایی که بیحجابی، چونان دریایی مواج، کشتی خانواده را به کام غرق میبرد، آیات و روایات، حکم الهی حجاب و عفاف را بهترین لنگر حفاظت خانواده و دیواری نفوذناپذیر در برابر فساد خانوادگی توصیف میکنند.
خداوند مهربان در سوره احزاب، آیه ۵۹: میفرماید:«یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنینَ یُدْنینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنى أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحیماً.»
اى پیامبر! به همسران و دخترانت و زنان مؤمنان بگو: «جلبابها [روپوش های بلند] خود را بر خویش فروافکنند، این کار براى اینکه شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند بهتر است؛ (و اگر تاکنون خطا و کوتاهى از آنها سرزده توبه کنند) خداوند همواره آمرزنده رحیم است.
«جلباب» لباسی بلند و گشاد برای پوشاندن تمام بدن جز صورت و دستها است و هدف این نوع پوشش، شناخته شدن زنان پاکدامن است تا از آزار (طمعهای جنسی، وسوسههای خانواده سوز) در امان بمانند.(۱)
زنانی که حجاب شرعی خود را رعایت نکرده لباس های کوتاه میپوشند، نه تنها مورد طمع دیگر مردان بوالهوس قرار میگیرند و خانوادههایی را نابود میکنند؛ بلکه از چشم همسران غیرتمند خود نیز میافتند و خانواده خودشان را هم نابود میکنند.
خداوند میفرماید: «وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُیُوبِهِنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ… »(۲) و به زنان با ایمان بگو چشمهای خود را (از نگاه هوس آلود) فروگیرند و دامان خویش را حفظ کنند و زینت خود را- جز آن مقدار که نمایان است- آشکار ننمایند و (اطراف) روسرىهاى خود را بر سینه خود افکنند (تا گردن و سینه با آن پوشانده شود) و زینت خود را آشکار نسازند مگر براى….(افرادی که محرم او هستند)
دو آیه ۳۰ و ۳۱ سوره مبارکه نور مربوط به وظایف زن و مرد در معاشرت با یکدیگر است و شامل چهار بخش میشود: نخست آنکه هر مسلمانی چه مرد وچه زن، باید از چشمچرانی و نظربازی اجتناب کند. دوم آنکه مسلمان، خواه مرد یا زن، باید پاکدامن باشد و عورت خود را از دیگران بپوشاند. سوم آنکه زنان باید پوشش داشته باشند و آرایش و زیور خود را بر دیگران آشکار نسازند و در صدد تحریک و جلب توجه مردان برنیایند و آخر اینکه دو استثنا برای پوشش زن ذکر شده یکی زینت های ظاهری و دومی در مواجهه با کسانی که محرم زن هستند. همچنین از آیه فهمیده میشود زن باید از هر حرکتی که باعث جلب توجه مردان نامحرم میشود، بپرهیزد.(۳)
بیحجابی، علاوه بر این که از نظر اخلاقى سبب ناامنى خانوادهها و بروز جنایات مىشود، ضمناً سبب ایجاد هیجانهای مستمر عصبى و حتّى بیمارىهاى روانى نیز مىگردد که ثمره آن سستى پیوند خانوادهها و کاهش ارزش شخصیت زن در جامعه است.(۴)
برابر احادیث اهلبیت (ع) زن پارسا و متدین از بهترین نعمتهای خداوند متعال برای هر مرد است، زیرا او چارچوب زندگی خود را بر اساس فرامین الهی قرار داده و به آنها مقید و ملتزم است. از این رو مرتکب بسیاری از خطاها و گناهان اخلاقی و معاصی نمیگردد و محیط خانواده او نیز به علت تقید به احکام اسلام و دینمداری او از بسیاری از انحرافات مصون میماند و زندگی در کنار چنین انسانی رنگ و بوی الهی به خود میگیرد. از منظر امام علی، تاجایی که ممکن است زنان نباید با مردان بیگانه معاشرت داشته باشند و همانطور که بیرون رفتن آنان از خانه و معاشرت با مردان بیگانه در خارج خانه برایشان مضر و خطرناک است، اجازه معاشرت با آنان در داخل خانه نیز مضر و خطرناک است.(۵)
رعایت حجاب اسلامی، پیوند زن و شوهری را محکم ساخته و موجب اتصال بیشتر زوجین به یکدیگر شده و در جامعه بر احترام زن میافزاید.
فلسفه پوشش و منع کامیابی جنسی از غیر همسر مشروع از نظر اجتماعی و خانوادگی این است که همسر قانونی شخص از لحاظ روانی عامل خوشبخت کردن او به شمار برود در حالی که در سیستم آزادی کامیابی، همسر قانونی از لحاظ روانی یک نفر رقیب و مزاحم و زندانبان به شمار آمده و در نتیجه، کانون خانوادگی بر اساس دشمنی و نفرت پایهگذاری میشود.(۶)
استکبار و ترویج بیحجابی
ترویج بیحجابی در ایران ریشه در گذشتهای بس دردناک دارد، فراتر از یک پدیده نوظهور و گذرا؛ گویی میوه تلخ سیاستهای استکباری است که از دههها قبل سرچشمه میگیرد و تا امروز ادامه دارد. بذرهای اولیه این بحران در دوران قاجار و توسط روشنفکران مشروطه همچون طاهره قرهالعین کاشته شد، آنجایی که مقابله با حجاب، نمادی از رهایی و مدرنیته قلمداد میشد.
این سیاست نابخردانه در دوران رضاخان پیگیری شد. در ۱۷ دی ۱۳۱۴ خورشیدی، رضاشاه در دانشسرای عالی، با الگوبرداری از آتاتورک پس از سفر به ترکیه، کشف حجاب اجباری را به عنوان «فصلی نوین در زندگی زن ایرانی» اعلام کرد. این اقدام نه فقط نمایشی از مدرنیزاسیون به سبک غربی، بلکه تحمیلی بود که زیر فشار انگلستان و آمریکا برای گسترش سکولاریسم صورت گرفت و هزاران زن ایرانی در این راه زندانی، مضروب یا حتی کشته شدند، تا شاید ساختار ایرانی- اسلامی جامعه را به هم بریزند.
زنان ایران در برابر سیل سهمگین کشف حجاب رضاخانی، چون کوههای استوار ایستادند؛ هرچند آتش و فشار و شکنجه بر سرشان فرو میریخت، دست از ایمان و حیا برنداشتند. بر چهرههایشان، زخمهای تن و روح به چشم میآمد، اما چشمانشان روشنای مقاومت را فریاد میکرد. در کوچههای کمنور شهر، زنانی بودند که چادرهایشان را چون سپر نگه داشتند؛ جایی که صداهای بلند و فرمانهای ظالمانه نتوانست آبروی عفاف را برباید. زنان ترک نخوردند، دست از حجاب برنداشتند، و با هر چادری که از سرشان کشیده و شلاغی که بر بدن نحیف و عزیزشان نواخته شد، با مقاومت عمق دلدادگی به حجاب بیشتر در جانشان شعلهور شد.
چنین مقاومتهایی بود که نشان داد حجاب، تنها پوششی ظاهری نیست؛ بلکه جان و هویت و فرهنگ است و هرگزبا زور و اجبار نمیتوان آن را از شیرزنان ایرانی گرفت.
وقتی شیاطین بزرگ دریافتند که دیوار صخرهای و کوه استوارِ حجاب و عفاف ایرانیان با زور و فشارهای بیرحمانه فرو نمیریزد، درِ تزویر را گشودند و لباس مکارانهای بر قامت فرهنگ پوشاندند. دیگر نه مشت آهنین، که چهرهای نرم و نامحسوس به میدان آوردند؛ نقابهایی از آزادی و انتخاب، که چون افعی خزنده، در باغ باورها رخنه کرد. از پس پردههای نرم این حملات، سنگر خانواده و عفاف به زیر سوال رفت؛ ادعای آزادی، ناکارآمدی سنتها، ناکارآمدی مدیران فرهنگی، ضعف دولت ها، مشکلات اقتصادی، مدرنیزه کردن و…. همگی بهانهای شد برای قد علم کردن بیحجابی و ترویج فحشا. بنابراین، داستان تجاوز به حجاب، نه به سیاهی زور، که به روشنی باریکبینی تزویر فرهنگی بدل شد؛ جنگیکه کمتر دیده میشود اما عمیقتر از هر شمشیر در روح جامعه رخنه میکند و گاهی بیصدا، ستونهای عفاف را به لرزه در میآورد.
آمارهای دهشتناک
نگاهی به آمارها نشان میدهد بین بی حجابی و فروپاشی خانوادهها ارتباط مستقیمی وجود دارد. به دیگر سخن، فروپاشی خانواده علتهای مختلفی دارد که یکی از مهمترین علل آن در سالهای اخیر، گسترش بی حجابی در جامعه بوده است.
آمار رسمی نشان میدهد که در سال ۱۳۵۸، از هر ١٠٠ ازدواج کمتر از هفت مورد به طلاق میانجامید ولی در سال ۱۴۰۲، از هر ۱۰۰ ازدواج ، بیش از ۴۱ مورد به طلاق منجر میشود.
آیتالله سیداحمد خاتمی عضو هیئت رئیسه مجلس خبرگان بر این باور است که ۴۹ درصد طلاق رخ داده در کشور ریشه در بدحجابی و بیحجابی دارد.(۷) دیگر کارشناسان نیز به این نکته اشاره کرده اند برای نمونه معاون دادستان عمومی و انقلاب مرکز خراسان رضوی گفت: از هر ۳ ازدواج، یک مورد منجر به طلاق رسمی و یک مورد منجر به طلاق عاطفی میشود. بیش از ۵۰ درصد طلاقها ناشی از بیحجابی و بیبندوباری است.(۸)
بررسی وقایعی که هر روزه در دادگاهها اتفاق میافتد نیز نشان میدهد یکی از مهمترین علل تزلزل خانوادهها، بی حجابی است. محمدجواد و نازنین زوج جوانی بودند که زندگی شیرین آنها به خاطر بی توجهی نازنین به حجاب تا مرز طلاق پیش رفت. محمد جواد در دانشگاه با نازنین آشنا شد، علیرغم مخالفت خانواده مذهبیاش به دلیل پوشش و سبک زندگی خانواده نازنین، با او ازدواج کرد؛ پس از ازدواج، اختلاف بر سر پوشش نازنین (شال باز و رفتوآمد آزاد) بالا گرفت؛ محمدجواد به دادگاه خانواده رفت و با تأکید بر اینکه حجاب برایش اصل حیاتی است، درخواست طلاق داد.(۹)
در موردی دیگریکی از دانشجویان سال آخر ادبیات، در دانشگاه با مهشید آشنا شد و خواستگاری کرد؛ مهشید در ملاقات با آرایش تند و شال باز ظاهر شد اما قول حجاب کامل داد و با ۱۱۴ سکه عقد بست. او نتوانست به قول خودعمل کند از اینرو پس از ۶ ماه عقد، دعواهای مداوم بر سر بدحجابی مهشید بالا گرفت؛ مرد چندین بار اخطار داد اما مهشید نتوانست تغییر کند. مرد خسته از درگیریها، به دادگاه خانواده رفت و با تأکید بر اینکه حجاب برای خانوادهاش و خودش اصل حیاتی است درخواست طلاق داد…(۱۰)
چه باید کرد؟
اینک که با اهمیت حجاب و نقش آن در تثبیت خانواده آشنا شدیم لازم است به مهمترین راهکارهای نهادینه کردن این مهم اشاره کنیم.
الف: نقش خانوادهها
۱-آشنا کردن فرزندان بویژه دختران با اهمیت حجاب
۲-آشناسازی فرزندان با داستانهای قرآنی و الگوهای محجبه
۳-معرفی حجاب به عنوان گوهر ارزشمند خانوادگی
۴-برگزاری جلسات گرم هفتگی خانوادگی برای کاوش فواید عفاف و پاسخ به پرسشهای فرزندان
۵-اهدای هدایای کوچک و دلنشین به دختران نوجوان در ازای پاسداشت حجاب
۶-الگوبرداری پدران از عفاف عملی، تا فرهنگ حجاب در دل پسران ریشه دواند
ب: نقش نهادهای آموزشی
۷-استخدام اساتید، مدیران و معلمانی که خودشان الگوی حجاب برای دانش آموزان باشند
۸-آموزش مستقیم و غیر مستقیم حجاب در برنامههای درسی با مثالهای زنده و ویدیوهای الهامبخش
۹-برپایی کارگاههای مهارتآموزی حفظ حجاب در عرصههای اجتماعی
۱۰-اولویت دانشگاه برای پذیرش بانوان محجبه و توجه جدی برای رعایت عفاف در محیط آموزشی
ج: نقش رسانهها
۱۱-آفرینش سریالهای تلویزیونی با قهرمانان محجبهای که در اوج موفقیت میدرخشند
۱۲-برافراشتن کمپینهای اثرگذار در فضای مجازی با #حجاب_زیبایی و پاداش برای خلاقیتها
۱۳-نمایش تبلیغات کوتاه و گیرا در محیط های عمومی همانند وسایل حمل و نقل عمومی، ایستگاهها و….درباره نعمتهای اجتماعی حجاب.
۱۴-ایجاد پادکستهای هفتگی با روایت بانوان موفق محجبه در عرصههای حرفهای.
د: نقش مجلس
۱۵-وضع قانون اختصاصی عفاف و حجاب و گنجاندن احکام مرتبط در سایر قوانین (جزایی، اداری، فرهنگی)
۱۶-الزام نهادها به ترویج سبک زندگی اسلامی خانوادهمحور و تعیین معیارهای پوشش در دانشگاه، رسانه و بازار لباس
۱۷-برگزاری جلسه سالانه بررسی گزارش عفاف و حجاب و الزام دستگاهها به ارائه گزارشهای دورهای به مجلس
۱۸-تصویب موادی درباره تخلفات و جرائم مرتبط با بیحجابی و تعیین مجازاتها و سازوکارهای رسیدگی
ه: نقش دولت
۱۹-تبدیل مواد قانون به برنامه، آییننامه و اقدام عملی در همه وزارتخانهها و سازمانها
۲۰-ایجاد ستاد هماهنگی حجاب و عفاف برای همافزایی استانداران، شوراها و دستگاههای مختلف
۲۱-مشخص کردن کمی و کیفی تکالیف وزارت خانههای ارشاد، آموزش و پرورش، علوم، بهداشت، صدا و سیما و… در تولید محتوا، آموزش و اصلاح محیطها
۲۲-هدایت تولید، واردات و عرضه پوشاک و محصولات فرهنگی متناسب با عفاف و حجاب و حمایت از فعالان این حوزه
۲۳-تهیه شناسنامه اجتماعی مناطق، پایش وضعیت عفاف و حجاب و ارائه گزارشهای ادواری به مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی
و: نقش حوزههای علمیه
۲۴-تبیین فقهی، تربیتی، اخلاقی و کلامی حکم حجاب، فلسفه عفاف، حدود و ثغور شرعی، پاسخ به شبهات و تولید نظریه در نسبت حجاب با آزادی، کرامت زن، جامعهشناسی دینی و…
۲۵-تأمین پشتوانه علمی برای قوانین و اسناد رسمی (مجلس، شوراها، دولت) تا سیاست حجاب صرفاً سلیقهای یا امنیتی تلقی نشود، بلکه بر مبانی منقّح دینی استوار باشد.
۲۶-تربیت و اعزام امام جماعت، خطیب، مشاور دینی، مبلغ مدرسه و دانشگاه، بهویژه طلاب خواهر، برای کار میدانیِ اقناعی و الگوآفرینی در میان نوجوانان و خانوادهها
۲۷-برگزاری منبر، دوره، کرسی آزاداندیشی، حلقههای تربیتی و مشاوره، با هدف تبدیل «حکم فقهی حجاب» به «باور درونی و سبک زندگی عفیفانه» و نه صرفاً پوشش صوری
۲۸-موضعگیری نهادی (بیانیهها، توصیهها) نسبت به وضعیت عفاف و حجاب، مطالبه از دولت و دیگر نهادها برای اصلاح رویهها، پرهیز از افراط و تفریط، و تأکید بر تقدم کار فرهنگی بر صرف مجازات
۲۹-نقد علمی لوایح و شیوههای اجرای قانون، هشدار نسبت به پیامدهای اجتماعی رویکردهای صرفاً سلبی، و پیشنهاد راهکارهای جایگزین مبتنی بر اعتماد اجتماعی و استفاده بهتر از ظرفیت روحانیت و شبکههای دینی
۳۰-سازماندهی حوزههای خواهران و برادران، مراکز تخصصی خانواده و زن، پژوهشکدهها و مجلات علمی برای تولید بستههای آموزشی، پژوهشی و محتواهای کاربردی در موضوع حجاب و عفاف
۳۱-ایجاد و تقویت شبکه ارتباطی میان حوزه، مدارس، دانشگاهها، رسانهها و نهادهای مردمی برای همافزایی و کاهش شکاف میان «گفتمان رسمی حجاب» و تجربه زیسته نسل جوان
ز: نقش بازار و مراکز اقتصادی
۳۲-هدایت تولید، واردات و توزیع پوشاک، چادر، روسری و لوازم حجاب، به سوی حجاب عفیفانه
۳۳-اولویتدهی به تولید داخلی، ممنوعیت واردات مدلهای مغایر، حمایت مالیاتی از تولیدکنندگان همسو
۳۴-رعایت الگوی پوشش کارکنان، نوع کالای عرضهشده و تبلیغات محیطی توسط اصناف و اتحادیههای پوشاک؛ جریمه، تعطیلی موقت یا لغو پروانه در تخلف
۳۵-اجرای فضاهای تفکیکشده برای خدمات، نصب دوربین نظارتی و منع فروش/تبلیغ پوششهای برهنگیگرا در پاساژها، مراکز خرید، فروشگاههای زنجیرهای و واحدهای صنفی
۳۶-حمایت از اقشار کمدرآمد از طریق سهمیه یارانه پوشاک حجاب، وامهای تولیدی برای دوخت چادر/روسری و کمپینهای تبلیغاتی برای ترغیب مصرف پوشش اسلامی
۳۷-توجه جدی به بازار حجاب بهعنوان فرصت اشتغالزایی و صادرات (مانند چادر مشکی ایرانی)؛ تسهیل سرمایهگذاری خارجی/داخلی در طراحی، تولید و برندینگ پوشاک اسلامی
۳۸-پیشگیری از واردات برندهای غربی و تقویت برندهای بومی جذاب
ح: نقش نیروهای انتظامی
۳۹-ایجاد و تقویت سامانههای هوشمند شناسایی مرتکبان با دوربینهای ثابت/سیار و هوش مصنوعی
۴۰-شناسایی کانونهای عمومی آسیبزا و پرخطر در حوزه عفاف و حجاب
۴۱-رصد هنجارشکنی و عادیسازی رفتارهای خلاف عفت در فضای مجازی و معرفی به قوه قضائیه
۴۲-آموزش و بهکارگیری نیروهای مورد اطمینان و مأموران وثوق در معابر، اماکن، واحدهای صنفی، وسایل نقلیه و فضای مجازی
۴۳-حمایت بهموقع از آمران به معروف و ناهیان از منکر فردی/جمعی
۴۴-شناسایی و احراز هویت مرتکبان جرایم برای معرفی به قوه قضائیه یا اعمال جریمه
۴۵-ایجاد سامانههای دریافت گزارشهای مردمی
۴۶-جداسازی افراد فریبخورده از عناصر سازمانیافته دشمن با صبر و مراقبت در برخوردها
این برنامهها و برنامههای مشابه میتواند نقش قابل توجهی در کاهش آسیب های حوزه حجاب و عفاف داشته باشد و بر تقویت بنیان خانواده بیفزاید.
پینوشتها:
۱٫طباطبایى، سید محمد حسین، ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه سید محمد باقر موسوى همدانى، ج۱۶، ص ۵۱۰٫
۳٫مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج ۱۹، ص ۵۵۱٫
۴٫مکارم شیرازی، ناصر، اخلاق در قرآن، ج۲، ص ۳۲۰٫
۵٫شریف الرضی، محمد بن حسین، نهج البلاغه (للصبحی صالح)، نامه ۳۱٫
۶٫مطهرى، مرتضی، مسئله حجاب، ص ۸۹ و ۹۵٫
۷٫tabnak.ir/fa/news/106100/49
۸٫ -https://eslahatnews.com/fa/news/42942
۹٫ https://www.khabaronline.ir/news/1660322
۱۰٫ https://www.mehrnews.com/news/1452346