حضرت آیت الله
مجتبی تهرانی

آیات و روایات
زیادی در بارة تقسیم‏بندی قلب وجود دارد که هیچ ‏یک از آنها به‏ حسب خلقت ابتدایی
و فطرت اولیه قلوب انسانی نیستند، بلکه همة قلب‏ها از نظر فطرت اولیه­، از صفات
کمال و جمال و حتی مقابلات آن­ دو خالی‌اند. مانند پیمانه‌هایی که خالی هستند و یا
صفحه‌هایی که هیچ نقشی
بر آنها وجود ندارد. جمیع قلوب از جهت فطرت‌، بر سبیل استقامت خلق شده­اند،
به‏گونه‌ای که هیچ اعوجاجی در آنها دیده نمی‌شود. همه‏شان مخمّر به انوار ذاتیّۀ
توحیدیّه هستند و این در جمیع آنها از نظر فطرت یکسان است.

لذا محور آیات و
روایاتی که قلوب را تقسیم می­کنند، به ‏حسب ملکات و اعمال معنویّه­ای است که در دل­ها
تأثیر گذاشته‌اند. دل هم مانند بدن، صاحب حرکاتی است که به‏ وسیلة آن، توشه‏ای برای
خود تحصیل و به‏تعبیر دیگر صفحة خالی از هرنقش خود را با تصاویر مختلفی، منقوش می‌کند. در اینجا قلب‏ها نسبت به
شکل‌هایی که بر روی
صفحاتشان کشیده شده‌اند، تقسیم می‌شوند، لذا تمام تعبیراتی که دربارة انواع قلوب آمده، مربوط
به این­ جنبه است.

تقسیم‏بندی قلوب به
چهار دسته

در روایتی در کتاب
اصول کافی و نیز جلد70 بحار با کمی اختلاف آمده است که سعد نقل می­کند: «عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ«ع» قَالَ:» امام باقر«ع» فرمودند: «إِنَّ الْقُلُوبَ أَرْبَعَةٌ»؛ دل­ها به چهاردسته تقسیم می­شوند. البته این تقسیم‌بندی ارتباطی با فطرت اوليۀ دل
ندارد. حضرت نمی­خواهند دل را از نظر فطرت اولیّه تقسیم کنند، بلکه می‌گویند: دل، همچون
پیمانه‌ای است که چیزی در آن
ریخته می‌شود و این ظرف و پیمانه را با توجه به آنچه در آن می‌ریزند، به انواع مختلفی تقسیم
می‌کنند.

اوّل: «قَلْبٌ فِيهِ نِفَاقٌ وَ إِيمَانٌ»؛ دستة اول دل یا پیمانه‌ای است که در آن هم نفاق وجود دارد و هم ایمان. مثل ظرفی که
عسل و سرکه را با هم در خود دارد. نه عسلش، عسل است و نه سرکه‏اش، خالص است و به ‏درد
می‏خورد.

دوم :«وَ قَلْبٌ مَنْكُوسٌ»؛ بعضی از
قلب‏ها هم واژگون و سر و ته هستند. یعنی چیزی وارد آنها نمی‏شود و راهی برای تغییر
و تطهیر ندارند.

سوّم: «وَ قَلبٌ مَطبوعُ»؛ یک‏دسته
از قلب‏ها هم هستند که آن‏قدر ظلمانی‏اند که درهایشان بسته شده و مهر خورده است.
اینها راه ورودی ندارند و راهی برای هدایتشان باقی نمانده است.

چهارم: «وَ قَلْبٌ أَزْهَرُ أَجْرَدُ»؛ برخی از دل‏ها هم نورانی و ‌صاف هستند و با انجام اعمال صالحه و کسب ملکات
حسنه، روز به ‏روز بر نورانیّت و اقتضای اولیه‏شان افزوده می‌شود.

سعد می­گوید به
حضرت عرض کردم: «مَا الْأَزْهَرُ؟»؛ آن قلب نورانی کدام است؟ حضرت در جواب، همة اقسام قلوب را برایم باز کردند
و فرمودند: «فِيهِ كَهَيْئَةِ السِّرَاجِ فَأَمَّا
الْمَطْبُوعُ فَقَلْبُ الْمُنَافِقِ وَ أَمَّا الْأَزْهَرُ فَقَلْبُ الْمُؤْمِنِ إِنْ
أَعْطَاهُ شَكَرَ وَ إِنِ ابْتَلَاهُ صَبَرَ وَ أَمَّا الْمَنْكُوسُ فَقَلْبُ الْمُشْرِكِ
ثُمَّ قَرَأَ هَذِهِ الْآيَةَ (أَ فَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلى‌ وَجْهِهِ أَهْدى‌ أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا
عَلى‌ صِراطٍ
مُسْتَقِيمٍ)⁽¹⁾ فَأَمَّا الْقَلْبُ الَّذِي فِيهِ إِيمَانٌ
وَ نِفَاقٌ فَهُمْ قَوْمٌ كَانُوا بِالطَّائِفِ فَإِنْ أَدْرَكَ أَحَدَهُمْ أَجَلُهُ
عَلَى نِفَاقِهِ هَلَكَ وَ إِنْ أَدْرَكَهُ عَلَى إِيمَانِهِ نَجَا»؛⁽²⁾ یعنی قلبِ ازهر قلب مؤمن است که درونش مثل
چراغ نور می‏دهد و تلألؤ دارد. قلب مؤمن، اگر بر او نعمتی عطا شود، شکر گوید و اگر
مبتلا گردد، صبر می‏کند. امّا قلب مطبوعه و ظلمانی، قلب منافق است.

و امّا قلب منکوسه
یعنی «واژگون»، قلب مشرک است. بعد حضرت این آیۀ شریفه را قرائت کردند که آیا کسی
که راه می­رود در حالی که به رو افتاده، راه هدایت را بهتر یافته است یا آن کسی که
استوار ایستاده، بر راه راست قدم بر می‏دارد؟! امّا قلبی که در آن، هم ایمان و هم
نفاق وجود دارد، متعلّق به طایفه‌ای است که در طائف ساکنند و اگر مرگ هریک از آنها را در حال
نفاق دریابد، هلاک شوند و اگر در حال ایمان دریابد، نجات می‌یابند.⁽³⁾

بررسی لغات و
مفردات روایت

مسئلة اول مربوط به
لغاتی است که در این روایت شریف به‏کار رفته‌اند. حضرت به قلب مشرک، «منکوس» می‌گویند.
منکوس در لغت، یعنی مقلوب، واژگون و سر و ته. حتی در لغت به بچّ‏ای که به صورت
غیرطبیعی و با پا به‏دنیا بیاید، «أَلوَلَدُ المَنکوس» می‏گویند. این هم که حضرت آیة سورة ملک را می‏خوانند،
برای این است که معنای (مُکِّباً عَلی وَجهِهِ) تقریباً نظیر معنای منکوس است، یعنی کسی که به رو بیفتد، شبیه فرد منکوس است.
معنا و منظور آیه، کنایه از این است که قلب اهل شرک، واژگونه و سیر و حرکت معنوی
آنها بر غیر صراط مستقیم و برخلاف فطرت است، لذا ثمری ندارد و به نتیجه نمی‏رسد.

همان‏ طور که خدا
بدن انسان را با اسلوبی خاص خلق کرده که باید روی دو پا بایستد و درحالی ‌که سرش بالا است، می‏تواند درست
راه برود، قلب آدمی هم یک رویه و اسلوب فطری دارد که باید بر اساس آن حرکت کند.
اگر کسی بخواهد سر و ته راه برود، برخلاف رویه‌ای است که خدا برایش تنظیم کرده
است. همین‏ طور هم اگر قلب کسی بر طبق فطرتش جلو نرود، واژگون می‏شود و راه خیر بر
آن مسدود می‏گردد.

حضرت از قلب منافق
به «مطبوع» تعبیر کردند که به‏معنای مختوم و مهر شده است. این تعبیر کنایه است از
اینکه حرف حقّ و حقایق الهیّه در آن قلب‏ها وارد نمی‌شود و تأثیری ندارد. معنایش این
نیست که خداوند الطافش را از او منع می‏کند، بلکه می‏فرماید این شخص، خودش حقايق
الهی را نمی‌پذیرد. به چنین قلبی که نمی‌تواند حقایق را بپذیرد می­گویند مطبوع و مهرشده.

قلب مؤمن، «ازهر»
است که این عبارت در لغت این‏ طور معنا شده است: «الابیضُ المَستَنیرُ»؛⁽⁴⁾ یعنی آن چیزی
که سپید و نورانی است. به‏ همین مناسبت به خورشید و ماه هم «أَلأَزهَرانِ» گفته می‏شود، چون هر دوی آنها‌ سپید و نورانی
هستند. گاهی به مرد سپیدچهره و نورانی هم أزهر می­گویند. زهرا هم به زنی گفته می­شود
که سپید و نورانی است.

امّا اجرد، در لغت
به ‏معنای کسی است که بدنش مو ندارد. گاهی اوقات، زمین خشک و بی‏آب و علف را نیز
«زمین أجرد» می‏گویند. اجرد در این روایت به ‏معنای دلی است که اصلاً به دنیا تعلق
ندارد، بی­غل و غش و   کاملاً صاف است و
هیچ خار و خاشاکی ندارد.

بررسی اجمالی مفاد
روایت

تقسیم‏بندی مذکور در
این روایت شریفه، یک تقسیم کلی و اجمالی است، زیرا دل­ها از نظر جهات معنویه،
درجات و مراتب مختلفی دارند و حضرت قالب کلی دل‏ها را بیان فرمودند. دل‏ها چه از
جهت کمال و چه از جهت عکس، مراتب و درجاتی دارند که احصای آنها‏ ممکن نیست.

بزرگان ما با توجه
به آنچه از این روایت استفاده می­شود، وارد توضیح این تقسیم‌بندی شده‌اند و بهترین توضیح این است: یک
دسته از دل­ها، به «ما جاءَ بِهِ النَّبی «ص»» یعنی تمام آنچه از جانب پیغمبر اکرم
رسیده است، ایمان آورده­اند و ایمانشان‌ هم محکم و پابرجاست، یعنی ایمان در قلوب
آنها مستقر گردیده است.

دستة دیگر، با آنکه
به تمام «ما جاءَ بِهِ النَّبی«ص»» ایمان آورده‌اند، اما ایمان در قلوبشان استقرار
پیدا نکرده است. قلب اینان گاهی پر از ایمان است و گاهی خالی از آن. هنگامی‌که ایمان از دل‌های آنان خارج می‏شود، تنها
ادعای ایمان دارند.

دستة سوم کسانی
هستند که به آنچه پیغمبر«ص» از ناحیۀ خداوند آورده است، ایمان ندارند، اما همیشه
در ظاهر ادعای ایمان می‏کنند.

دستة چهارم هم
قلوبی هستند که به ‏هیچ کدام از این امور، ایمان ندارند و در ظاهر هم ادعای ایمان
نمی‌کنند.

قِسم اول، قلوب
مؤمنین است که که حضرت فرمود: «أزهر أجرد» است. گروه دوم، همان قلبی است که حضرت
فرمود: «فیهِ ایمانٌ و نفاقٌ» و متعلق به گروهی است که گاهی مؤمنند و گاهی منافق.

دستة سوم، همان
قلوب منافقین است که در روایت داشت: «مطبوعه» و مهر شده. و دستة چهارم هم قلب
مشرکین است که «قلب منکوس» و واژگونه است.

این صفات قلب، از
صفات عرضی و ظاهریۀ قلب به‏شمار می‌آیند و هیچ ارتباطی با فطرت قلب ندارند. به‏عنوان مثال، شرک
برای قلب، یک صفت عرضی به‏حساب می‌آید نه ذاتی، زیرا هیچ قلبی از ابتدای خلقتش، مشرک نبوده
است. همة قلوب، مخمر به انوار ذاتیۀ توحید و در ابتدا از تاریکی ظلم، نفاق، شرک و
کفر، مبرّا هستند. این امور، صفات ظاهریۀ قلوب محسوب می‌شوند، نه صفات باطنیه و ذاتیه.

روایتی دیگر در این
‏باره و جمع میان اخبار

در بعضی از روایات،
قلوب انسان‏ها به سه‏دسته تقسیم شده‌اند. این­ تقسیم‏بندی سه‏گانه هیچ منافاتی با
تقسیم قلوب به چهاردسته ندارد، زیرا روایتی که برای قلب، سه قِسم را مطرح می‌فرماید، قلب منافق و مشرک را
یکی محسوب می‌کند، چون هر دوی آنها به هیچ‏وجه ایمان نیاورده‌اند و تفاوتشان تنها در این است
که یکی ادعای ایمان می‌کند، ولی دیگری با صداقت می‌گوید من ایمان ندارم. پس در
باطن، قلب مشرک و منافق، در صفت مطبوعیت با یکدیگر اشتراک دارند و تنها تفاوت‌شان
در اظهار و عدم اظهار باطن است.

ابوحمزۀ ثمالی از
امام باقر«ع» نقل می­کند: «الْقُلُوبُ ثَلَاثَةٌ»؛ دل­ها سه دسته‌اند. «قَلْبٌ مَنْكُوسٌ لَا
يَعِي شَيْئاً مِنَ الْخَيْرِ»؛ قلبِ منکوس
واژگونی که هیچ خیری در آن نیست «وَ هُوَ قَلْبُ الْكَافِرِ»؛ که این، قلب کافر است. «وَ قَلْبٌ فِيهِ نُكْتَةٌ سَوْدَاءُ فَالْخَيْرُ وَ الشَّرُّ فِيهِ يَعْتَلِجَانِ»؛ قلبی که در آن نقطه‌ای سیاه وجود دارد و خیر و شر
در آن با هم می‌جنگند. گاهی ایمان در آن هست و گاهی نیست. «فَأَيُّهُمَا كَانَتْ مِنْهُ»؛ هرکدام از اینها
غلبه پیدا کند، قلب هم اهل همان‏ می‏شود. «وَ قَلْبٌ مَفْتُوحٌ
فِيهِ مَصَابِيحُ تَزْهَرُ»؛ و قلبی که باز و
مفتوح است و در آن چراغ­هایی روشن، قرار دارد. «وَ لَا يُطْفَأُ نُورُهُ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ»؛ نور این قلب تا قیامت خاموش نمی‏شود «وَ هُوَ قَلبُ المُؤمِن»؛⁽⁵⁾
این قلب، قلب مؤمن است.

روایت دوم که اقسام
قلب را سه‏دسته معرفی کرد، با روایت قبلی که آن را چهار قسم بیان فرمود، هیچ
منافاتی ندارد، چون در روایت اخیر، قلب منافق و مشرک تحت یک عنوان «کافر» واقع
شدند و تنها تفاوتشان در اظهار کردن و اظهار نکردن کفر درونیشان است. اما هر دو
روایت در توصیف قلب‏ها با هم اشتراکاتی دارند. مثلاً روایت اول داشت: قلب مشرک
منکوس است و در این روایت هم عیناً همین عبارت به ‏کار رفته است. یا هر دو روایت، قلب‏هایی
را به‏عنوان قلب‏های دمدمی مزاج و مذبذب بیان می‏کنند که گاهی ایمان دارند و گاهی
کافرند و باید منتظر شد و دید که اینها در چه حالی از دنیا می‏روند تا مشخص شود كه
عاقبتشان ختم به‏خیر شده یا نه. همچنین هر دو روایت قلب مؤمن را نورانی معرفی
کردند و کلمات آنها هم به هم نزدیکند. روایت اول فرمود: قلب مؤمن ازهر و اجرد است و
ازهر هم یعنی آنچه که مانند هیئت چراغ است و در روایت دوم هم کلمه قلب بود: قلب
مؤمن، باز و نورانی است، به‏طوری که نورش تا قیامت خاموش نمی‏شود.

اوصاف «قلب مؤمن»
در معارف اسلامی

نورانیت قلب چیست و
این نور که در روایات آمده، کنایه از چیست؟ قلب با چه‏ چیزی نورانی می‏شود و
قلب‏های نورانی، چه ویژگی‏هایی دارند؟  

ایمان به خدا، از
سنخ کمالات است. کمالات هم، از اصل حقیقت وجودند و اصل حقیقت وجود نیز نور است،
لذا کسی که مؤمن است، یک گوهر وجودیِ نورانی، به‏ نام ایمان در قلب خود دارد. حکما
راجع ‏به وجود مي‌گویند: «ظاهرٌ بِنَفسِه و
مُظهِرٌ لِغَیرِه». راجع به نور هم گفته می‏شود:
فی‏نفسه ظاهر است، یعنی لازم نیست چیزی آن را به ما نشان دهد و آن را
برای ما نمایان سازد، بلکه خودش ظاهر و روشن است. از سوی دیگر، نور سبب روشنی و
نمایان شدن اشیای دیگر هم می‌شود، پس هم فی‏نفسه ظاهر است و هم غیر خود را نمایان
می‏سازد. ایمان از سنخ کمالات است و کمال از حقیقت وجود و نور سرچشمه می‌گیرد. ایمان یک حقیقت نورانی
است. بنابراین آنچه مربوط به ایمان و متعلقات آن است، ‌همه از سنخ نورند، هم
ظاهرند و هم مُظهِر، یعنی هم روشن‌اند و هم روشنی‌بخش.

قلوب کفار، دقیقاً
برعکس‌اند، چون مقابل وجود، عدم است و مقابل نور هم، ظلمت، لذا قلوب کفار، برعکس
قلوب مؤمنین، تاریک و توخالی‌اند. قلب مؤمن کمالی دارد که از حقیقت وجود گرفته شده
است، ولی قلب غیرمؤمن، خالی از کمال و نورانیت است.

از سوی دیگر، تعلق
به امور دنیویه نیز قلب انسان را تیره و تار می‏کند، چون حقیقت این تعلقات هم نوعی
نقص و نیستی است. همین تعلقات، موجب می­شوند که در دل انسان، غل و غش پیدا ­شود و
همین‏ها باعث آغاز انحرافات قلبی می­گردند. این معنا از روایت هم به‏دست می­آید،
لذا یکی از ویژگی‏های دیگری که برای مؤمن شمرده شده، «أجرد» است، به این معنا که
قلب نورانی مؤمن، صاف و بی­غل و غش است و هیچ تعلقی به امور دنیویه ندارد.

بی‏غل وغش بودن، یک
امر درونی است و چیزی نیست که ما بتوانیم آن را از بیرون مشاهده کنیم، لذا ممکن
است کسی ظاهراً مؤمن باشد، ولی در باطن هیچ اعتقادی به خدا و پیغمبر نداشته باشد.
خود ایمان، یعنی آن نورانیت و صفا، قابل رؤیت نیست، امّا آثارش قابل مشاهده است.
مثلاً انسان می‏تواند از اعمال بیرونی انسان‏ها پی ببرد که در درون آنها چه خبر
است. درون آدمی تنها با اعمال ظاهری، قابل درک و شناسایی است. به‏تعبیر دیگر ایمان
برای مؤمن یک نورانیت درونیه است که آثار آن نورانیت در اعمال او نمایان می‏شود،
لذا اظهار زبانی ایمان کافی نیست، یعنی به‏ صرف اینکه یک‏ نفر بگوید من ایمان
دارم، نمی‏توان حرفش را پذیرفت، بلکه باید به عملش نگاه کرد و دید که آیا واقعاً
او دلبستگی به خدا و دین او دارد و قلبش نورانی و صاف است یا تعلق به‏دنیا دارد و
اعتقاد و ایمان به مبدأ و معاد در دلش نفوذ نکرده است. ایمان به خوب حرف زدن نیست،
بلکه به خوب عمل کردن است.

در اصول کافی
روایتی در همین باب نقل شده است: «قَالَ لَنَا ذَاتَ يَوْمٍ»؛ روزی حضرت امام صادق«ع» به ما فرمود: «تَجِدُ الرَّجُلَ لَا يُخْطِئُ بِلَامٍ وَ لَا وَاوٍ خَطِيباً
مِصْقَعاً»؛ گاهی اوقات یک نفر را می­بینید که
در سخنرانی­ و خطبه خواندنش اصلاً اشتباه نمی‌کند، لام و واو جملاتش را
جابه‏جا نمی‏گوید و به‏اصطلاح کاملاً، رَج سخن می­گوید، «وَ لَقَلْبُهُ أَشَدُّ ظُلْمَةً مِنَ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ»، امّا در عین حال که رَج حرف می­زند، دلش کج است. هم قرآن
می‌خواند و هم روایت،
اما ایمان ندارد. اگر دلش را ببینید، خواهید دید که از شب ظلمانی، تاریک‏تر است: «وَ تَجِدُ الرَّجُلَ لَا يَسْتَطِيعُ يُعَبِّرُ عَمَّا فِي قَلْبِهِ
بِلِسَانِهِ»؛. گاهی هم شخصی را می‌بینید، ‌که نمی­تواند آنچه را که در دل
دارد، به زبان آورد: «وَ قَلْبُهُ يَزْهَرُ كَمَا يَزْهَرُ
الْمِصْبَاحُ»؛⁽⁶⁾ درحالی که قلب او
مانند یک چراغ مي‌درخشد. این روایت گویای این معناست که نورانیت دل، یک امر درونی
است و انسان نمی‏تواند آن را به‏ زبان آورد. افرادی هستند با دلی نورانی و زبانی
که گویا نیست و افرادی هم هستند با دلی ظلمانی و زبانی گویا.

یک‏ بار امام«ره» آن
مرد بزرگ، برای ما نقل کردند که شخصی نزد من آمد و مرتب برایم نهج‌البلاغه و قرآن مخواند! آن آقا،
تمسکش خیلی زیاد بود، امّا تنسک نداشت. حرف‌ها را خیلی خوب رَج می­کرد، اما در دلش خبری از آن حرف‌ها نبود. دلش، از حرف­هایی که
می­زد، خبر نداشت.

عکس این هم جایی
است که دل می­درخشد، اما فرد نمی­تواند نورانیت و صفایش را به‏ زبان آورد. یکی از
اصحاب امام حسین«ع» در روز عاشورا، مصداق این معناست. در تاریخ می‏نویسند دل جوان،
نورانی بود و مي‌درخشيد، امّا نمی­توانست حرف­‏هایش را بزند و آنچه را که در دل
دارد بیرون بریزد. بلکه ظاهرش نیز برعکس آن چیزی بود که در دل داشت. او غلام
سیا‏ه‏چهره‏ای بود که دل به حسین داده بود.

 ادامه دارد

*مشروح  این سلسله
مباحث به‏زودی در قالب کتاب «رسائل بندگی» توسّط موسّسة مصابیح‏الهدی منتشر خواهد
شد.

پي‌نوشت‌ها

1ـ سورۀ مبارکة
ملک، آیه 22.

2ـ كافي، ج2، ص422.

3ـ البتّه این
قِسم، نیاز به توضیح دارد که بعداً به آن خواهیم رسید.

4ـ لسان‏العرب،
ج4، ص332.

5ـ اصول کافی، ج2، ص 423.

6ـ اصول كافي، ج2،
ص 422.

سوتیترها:

1.

شرک برای قلب، یک
صفت عرضی به‏حساب می‌آید نه ذاتی، زیرا هیچ قلبی از ابتدای خلقتش، مشرک نبوده است.
همة قلوب، مخمر به انوار ذاتیۀ توحید و در ابتدا از تاریکی ظلم، نفاق، شرک و کفر، مبرّا
هستند. این امور، صفات ظاهریۀ قلوب محسوب میشوند، نه صفات باطنیه و ذاتیه.

2.

تعلق به امور دنیویه
نیز قلب انسان را تیره و تار می‏کند، چون حقیقت این تعلقات هم نوعی نقص و نیستی است.
همین تعلقات، موجب می¬شوند که در دل انسان،
غل و غش پیدا ¬شود و همین‏ها باعث آغاز انحرافات
قلبی می¬گردند. این معنا از روایت هم به‏دست
می¬آید، لذا یکی از ویژگی‏های دیگری که برای
مؤمن شمرده شده، «أجرد» است، به این معنا که قلب نورانی مؤمن، صاف و بی¬غل و غش
است و هیچ تعلقی به امور دنیویه ندارد.

3.

همان‏ طور که خدا
بدن انسان را با اسلوبی خاص خلق کرده که باید روی دو پا بایستد و درحالی که سرش بالا
است، می‏تواند درست راه برود، قلب آدمی هم یک رویه و اسلوب فطری دارد که باید بر اساس
آن حرکت کند. اگر کسی بخواهد سر و ته راه برود، برخلاف رویهای است که خدا برایش تنظیم
کرده است. همین‏ طور هم اگر قلب کسی بر طبق فطرتش جلو نرود، واژگون می‏شود و راه خیر
بر آن مسدود می‏گردد.

  حضرت آيت‌الله
مصباح يزدي

اشاره

بحث بین دینداران و عالمان علوم تجربی بحثی دیرپاست که از
دوران رنسانس قوت گرفت و تمامی عرصه‌های فکری بشری را درنوردید و سرانجام کار
بدانجا کشید که علم و دین تبدیل به دو ساحت متناقض شدند که جمع بین آن دو ممکن
نیست. دین اسلام اما پرداختن به هر دانش و علمی را که آدمی را به سوی شناخت
پروردگار خویش هدایت کند، عبادت می‌داند و برای علما و اهل تفکر، ارزشی ورای همگان
قائل است. آیت‌الله استاد مصباح با موشکافی بسیار دقیق و عالمانه‌ به این مقوله
پرداخته‌اند که بخش نخست آن در این شماره تقدیم می شد.

‌‌

الف) علم دینی پس از انقلاب اسلامی در ایران

 بحث را از اینجا
آغاز می­کنیم که چگونه مسئله اسلامي کردن دانشگاه‌ها و سپس، علم ديني مطرح شد. بعد
از پيروزي انقلاب مدتي دانشگاه‌ها بسته بود و در اين مدت کساني که به انقلاب و ارزش‌هاي
انقلابي علاقمند­ بودند به این فکر افتادند متناسب با جو فرهنگي انقلاب و ارزش‌هاي
اسلامي باید در دانشگاه‌ها هم اصلاحاتی صورت بگیرد، از این رو، ستادي به نام ستاد
انقلاب فرهنگي با 6 عضو تشکيل شد که کار عمده‌ آن رسیدگی به مسائل دانشگاه بود.
امام«ره» طي دستوري خطاب به ستاد انقلاب فرهنگي فرمودند؛ متخصصين اين علوم در حوزه‌ها
هستند، دست‌تان‌ را به سوی آنها دراز کنيد.

به هر حال قرار شد ستاد انقلاب فرهنگي با حوزه همکاري و
دروس دانشگاهي را بازبینی کنند. انگيزه‌ بازبینی اين بود که بسياري از مطالب ـ
مخصوصاً در علوم انساني ـ با مباني و ارزش‌هاي اسلامي سازگار نبود. پیرامون چگونگی
بازبيني و نوع تحول، گفت‌وگوهايي صورت گرفت و طبق طرحي قرار شد دفتري به نام دفتر
همکاري حوزه و دانشگاه تأسيس شود تا دروس دانشگاهي با همکاری اساتيد حوزه و
دانشگاه بازبيني شوند و در ظرف 10، 15 ماه با هدف تحول در دانشگاه  در سمت ‌و‌ سويي که اسلام و انقلاب اقتضاء مي‌کند،
انجام شدند؛ اما بیش از این نمی­شد دانشگا­ه­ها را بسته نگه داشت، لذا دانشگاه‌ها
باز شدند و قرار شد دفتر همکاری همچنان به کار ادامه بدهد تا تدريجاً تغییراتی
صورت بگیرند.  

بنابراین هدف ایجاد تحول در دانشگاه‌ها به صورتی متناسب با
وضع انقلاب بود. اين حرکت، انقلاب فرهنگي نام داشت و در قالب ستاد انقلاب فرهنگي
که بعد‌ها به شوراي عالي انقلاب فرهنگي تبدیل شد، انجام گرفت. مقام معظم رهبري در زمان
رياست‌جمهوري خود پيشنهاد کردند ستاد به شوراي انقلاب فرهنگي تبدیل شود و سران سه
قوه در آن شرکت داشته باشند تا مصوبات آن ضمانت اجرايي پیدا کنند.

اجمالاً در طول بيش از سه دهه گذشته، گاهي مسائلی مانند
تحول و انقلاب فرهنگي، مبارزه با تهاجم فرهنگي، غارت فرهنگي، شبيخون فرهنگي و…
مطرح شده‌اند، عمدتاً از طرف مقام معظم رهبري ـ چه در دوران رياست جمهوري‌ و چه در
دوران رهبري ـ مطرح شده‌اند، ولي عملاً کار قابل‌توجهي انجام نشده است. زمانی در
همين شوراي عالي انقلاب فرهنگي که آن وقت بنده هم عضويت داشتم، مقام معظم رهبري
تأکيد کردند که اين کار بايد دنبال شود و به مسئولین امر کردند که من از شما مي‌خواهم
اين کار را انجام دهيد.  

به هر حال، کميسيوني در شوراي انقلاب فرهنگي به نام کميسيون
اسلامي کردن دانشگاه‌ها تشکیل شد که بعضي‌ اين اسم را نپسنديدند و آن را کميسيون
اسلامي شدن دانشگاه نامیدند. در طول چندين سال و با حضور رؤسای جمهور مختلف جلساتی
طولانی برگزار شدند و مصوباتي هم داشت که در شوراي عالي انقلاب فرهنگي به تصويب
رسيدند، ولي واقعیت این است که معنای انقلاب فرهنگي يا اسلامي کردن دانشگاه‌ها      روشن نبود و کسی نمی‌دانست قرار است چه کاری
انجام شود. فکر مي‌کنم هنوز هم اين سؤال برای بسیاری از افراد مطرح است و کسی نمی‌داند
معنای اسلامي کردن دانشگاه‌ها چیست؟

در همين دوران بعضي از اساتيد متدين‌تر دانشگاه که تعصب
ديني بیشتری داشتند، کم‌کم اين مسئله را مطرح کردند که دانشگاه، به صرف ساختن مسجد
و برقراری نماز جماعت و مراسم ديني در آن، اسلامي نمي‌شود و محتواي دروس مشکل
دارد.

 عده‌ای از اساتيد
یکی از رشته­های علوم انساني در جلسه گفتند شما بگوييد چه کار کنيم، چون اين علوم
براي ما  ابزار هستند. آن زمان از آنها
براي اهداف شاه استفاده مي‌کرديم، حالا براي جمهوري اسلامي استفاده مي‌کنيم. نگرش خود
اساتيد اين بود که علوم انساني، ابزاري در دست قدرت­ها هستند. البته اين حرف به این
صورت، مورد قبول ما نيست، ولی به هر حال تصور روشني از اينکه چه بايد کرد و هدف
چیست، وجود نداشت و اجمالاً  فقط این موضوع
مشخص بود که  محتواي درسی دانشگاه اشکال
دارد، اما اینکه چه کار بايد کرد، روشن نبود.

علاوه بر این، اراده­ای قوي‌ در کساني که بتوانند اين کار
را انجام بدهند وجود نداشت، زیرا عوض کردن محتواي دروس علوم انساني در همه دانشگاه‌هاي
کشور، نوشتن کتاب‌هاي جديد، آموزش دادن اساتيد جديد براي تدريس آنها‌ و… کار
ساده‌اي نبود و بالاخره هم به جايي نرسيد.

 پس از آنکه روشن شد
که اسلامي کردن دانشگاه، در حقيقت به معنای اسلامي کردن محتواي دروس است، این سؤال
مطرح شد که علم ديني با علم غيرديني چه فرقي دارد؟ یعنی اين پيش‌فرض وجود دارد  که دو گونه علم، علم اسلامي و علم غيراسلامي وجود
دارند و چيزي که الان در دانشگاه‌ها وجود دارد، علم غيراسلامي است و بايد در آن
تحول ایجاد شود.

ب) رابطه علم و دین در غرب

 اين موضوع قرن‌هاست
که در اروپا و غرب سابقه دارد. بعد از رنسانس تدريجاً در محافل علمي غرب اين مسئله
مطرح شد که علم هميشه با دين سازگار نيست، چون مدرسان قرون وسطي، مطالبی را بر
اساس برداشت‌هايي که به خیال خود از عهدين ـ تورات و انجيل ـ داشتند، تدريس و سعی می‌کردند
به علومي که از يونان به رومي‌ها و ساير اروپايي‌ها به ارث رسيده بود، رنگ ديني
ببخشند. در قرون وسطي دانشگاه با علوم ديني توأم بود.

 از دوران رنسانس و
تحولاتي که در کيهان‌شناسي و… توسط امثال کُپرنيک و کپلر به وجود آمد، تدريجاً
اين فکر پدید آمد که مطالب عهدين با اين علوم سازگاری ندارند و يا دست‌کم برداشت‌هايي
که تا به حال به نام دين در دانشگاه­های مَدرسی ـ مدارس وابسته به کلیسا ـ ترويج
مي‌شدند، با علم سازگاری ندارند و بايد بین اکتشافات علمي و حرف‌هاي گاليله، کپلر،
کُپرنيک، و امثال آنها و حرف‌هاي کليسا که به نام دین مطرح می‌شوند، یکی انتخاب
شود. سرانجام عده‌ زيادي از دانشمندان و شايد اکثر آنها علم را ترجيح دادند و
معتقد بودند که باید براي دين چاره­ای اندیشید. همه آنها اتفاق‌نظر داشتند که داده‌هاي
علم و پيشرفت علوم تجربي که از دوران رنسانس رواج پيدا کرده بود با آنچه که در کليسا
و دانشگاه‌هاي وابسته به آن به نام دين مطرح مي‌شدند، سازگاری ندارد.

 این بحث تاريخچه
مفصلي دارد و اجمالاً این گرايش پيدا شد که علم و دین با هم تعارض دارند. از آنجا
که رها کردن علم ـ مخصوصاً با پيشرفت‌هاي روزافزون آن ـ امکان نداشت، خيلي‌ها دین
را رها کردند. عده ديگري هم معتقد بودند که باید راه ديگري پيدا کرد. برخی دين را
اساساً  از مقوله ديگري غير از مقوله واقعيات
و شناخت حقايق دانستند و معتقد بودند که دین، زبان مخصوص به خود دارد. از دیدگاه
آنها منشأ ناسازگاری علم و دین این است که هر دو را با يک زبان تفسير می‌کنيم،
يعني تصور مي‌کنيم زبان علم و زبان دين يکي است،  در حالی که در مواردی آنچه که دين مي‌گويد با
چيزهايي که علم  مي‌گويد تفاوت دارد. به
نظر آنها دين، زبان مخصوص خود را دارد و به همین دلیل بايد زبان دین را براساس
الفباي خودش فهميد و تفسير کرد.

مثلاً، زبان شعر و ادب، با زبان نثر علمي بسيار متفاوت است.
در غزلیات حافظ سخن از مي، دف، ساقي، کوثر، صهبا، ساغر، مستي و… به میان آمده
است و قطعاً منظور عارفان واقعی و امثال حافظ و یا حضرت امام در زمان ما، معنای
ظاهریِ اين‌ الفاظ نبوده است. اين يک زبان مخصوص است. براساس شواهد زیاد، منظور آنها
از مي، غیر از آن چیزی است که ميگساران برداشت مي‌کنند. کسي هم از غزلیات حافظ توقع
ندارد ‌که راجع به مثلاً ميگساري و… باشد. انسان نياز عاطفي و احساس خاصي دارد
که مي‌خواهد به وسيله خواندن اشعار حافظ، آن نياز را ارضاء کند و کسي هم نمي‌گويد
که درست یا غلط است، زیرا زبان مخصوصي است.

 بر اساس تصور آنها،
دین در مقام بیان مطالب نمي‌خواهد درباره واقعياتي که علم یا فلسفه اثبات مي‌کنند،
بحث کند. زبان دين، زبان ديگري است و دین می‌خواهد مردم را به انجام کارهاي خوب
وادار کند و آنها را در عمل، به جهتي که مد نظر اوست، سوق دهد. بیان دین در مسائلی
مانند ویژگی­های زمین، آسمان‌های هفتگانه و… ناظر به بیان مسئله­ کيهان‌شناسي يا
فيزيک نیست، بلکه زبان مخصوصي برای رسیدن به این نتيجه­ است که عالَم سرسري نيست،
فکر خودتان باشيد و با هوس و خيالات باطل، زندگي‌تان را نگذرانيد. بدیهی است که
این هدف، به ابزار خاصي نیاز دارد.

 در این باره که
اصلاً زبان دين، چه زباني است، بحث­هایی مطرح شدند و مکاتبي به وجود آمدند و اجمالاً
اين بحث مطرح شد که زبان دین، هر چه هست، واقع‌نما نيست، بلکه زبان اساطيري،
مجازگويي، نمادین و مانند اینهاست، بنابراين بین علم و دین تضاد وجود دارد. ما
باید زبان دين را جداگانه بدانیم و فکر نکنيم که مطالب دینی را هم می­توان با
زباني که از طریق آن می‌توانیم درباره واقعيت‌ها بحث کنیم، تفسیر
کرد.  

این جریان چند قرن قبل در اروپا اتفاق افتاد و اين پیامدها
را داشت و جالب اینجاست که بسياري از مسائلي که امروز در ادبيات علمي ما مطرح مي‌شوند،
چند قرن قبل در اروپا مطرح شدند و موج آنها تازه به اينجا رسیده است!

  علم دینی در ایران

 با مطرح شدن این
بحث که دانشگاه‌هاي ما اسلامي نيستند و با اهداف و شعارهاي انقلاب تناسب ندارند،
تعارضي که در اروپا بين علم و دين مطرح بود و راه‌هايي که براي حل این تعارض
پيشنهاد شده بودند، تداعی شدند و تقريباً همه آن راه‌ها به ‌نحوي بین روشنفکران و دانشگاهیان
ما انعکاس پيدا کردند. برخی مسئله زبان دين را مطرح کردند و عده‌ای گفتند اينها  اصلاً با هم قابل آشتي نيستند و باید جانبِ علم
یا دین را گرفت. گاهی تعابير زننده‌اي را هم به کار بردند و گفتند اگر دين در علم
دخالت کند، گور خودش را مي‌کند و علم و دین از هم جدا هستند. شايد این تعبیرات
برای شما آشنا باشند که دینداری مسئله­ای شخصي است و هر کسی می‌تواند به هر چه مي‌خواهد
معتقد باشد، اما در فضاي علمي و آکادميک نباید صحبتي از دين به میان آورد، علم، ربطي
به دين ندارد، حرف‌هاي دين در سطح علمی ارزشي ندارند و ما بايد به دنبال داده‌هاي
علمی باشيم. چنین سخنانی زماني صراحتاً بیان می­شدند، ولی الان بيشتر به صورت
تلویحی به آنها اشاره مي‌شود.

 برخی نیز معتقد
بودند که هم باید از علوم استفاده کرد و هم دين باید جايگاه اصيل خود را داشته
باشد؛ زبان دين نمادین نيست و آنچه بیان می­کند عین حقیقت است، بنابراین بايد
ببينيم مشکل کجاست و چگونه بايد آن را حل کرد. نظريات مختلفي هم در اين زمينه
ارائه شده‌اند. بعضي گفته‌اند که علم، کشف واقعیاتي است که در افعال الهي و مخلوقات
خدا نهفته‌اند. کار دين هم آشنا کردن انسان با اسماء، صفات، و افعال الهي است؛ پس
هر دو يک هدف را دنبال مي‌کنند. راه دین وحي و راه علم تجربه است و اينها‌ هيچ
تضادي با هم ندارند، بلکه اصلاً يکي هستند، یعنی همه علوم به يک معنا ديني هستند.

تصور اختلاف علوم، از نگاه عالم به علم نشأت می­گیرد. اگر
مسائل علمي با نگاهی بريده از انتساب به خدا بررسی شوند، علم ديني نيستند، اما اگر
با اين نگاه  دیده شوند که هر آزمايشي،
بررسي این حقیقت است که خدا با چه ابزاری کارش را انجام مي‌دهد و سنت‌هاي آفرينش
کدامند، علم ديني خواهد بود. پس تفاوت علم ديني و غير ديني در نگاه عالم است، نه
در محتواي علم.

 همان‌طور که اشاره
شد، علم، بر اساس یکی از معانی خود به گزاره‌هايي گفته می­شود که صددرصد مطابق
واقع‌اند. اگر در علم گزاره‌هاي صددرصد مطابق با واقعی وجود داشته باشند، يعني
ديگر نسخ و ابطال نمي‌شوند و لذا قطعاً منافاتي با مطالب ديني نخواهند داشت، اما
آنچه در محافل، کتاب‌ها و رشته‌هاي علمي دانشگاه‌ها مطرح می­شوند، اين‌گونه نيستند.

همواره در علم، ابتدا فرضيه مطرح می­شود و پس از تأييد به
صورت نظريه‌ درمی­آید، ولي این احتمال وجود دارد که روزي به‌کلي ابطال و نظريه
ديگري جايگزين آن شود. مثال­های زیادی این مطلب را تأیید می­کنند و تاريخ علم داستان
همين‌هاست. گاهی هم بین آنچه امروزه علم می­نامیم و در کتاب‌هاي دانشگاهي و علمي
مطرح مي‌شود، تضاد وجود دارد و دانشمندان مختلف، آرای گوناگونی دارند. حال این سؤال
مطرح می‌شود که کدام يک از آنها مطابق با دين و کدام یک مطابق با واقع و در نتیجه،
کاشف فعل الهي هستند؟

اگر نتیجه علم صددرصد بود، مي‌توانستيم به یک معنا علم را
با دين يکي بدانیم و بگوییم با یکدیگر تنافي ندارند و دین، هيچ گاه علم را ابطال
نمي‌کند و نظر مخالفي نمي‌دهد، اما اين‌گونه نيست، زیرا علم در حال تحول است و هر
روز نظريه‌ جدیدی مطرح می‌شود و نمي‌توان موضوعات علمی را هميشه مطابق با واقع
دانست.

 به هر حال علمی که
مطابق با واقع باشد، هيچ‌گاه با دين منافات ندارد و در این صورت، صورت مسئله تعارض
علم و دين پاک مي‌شود. اما علمی که ما با آن سر و کار داريم، حقايق ثابت و لايتغير
نيستند یا چنین مواردی در آن خيلي کم هستند. علم غالباً نظرياتي هستند که دائماً
در حال تحول، تکامل، و نسخ و ابطالند؛ بنابراین، نظريات ذکر شده در منابع ديني با
علم سازگار نيستند و از این رو، بايد یکی را قبول کرد و چون علم را نمي‌توان رد
کرد، باید دين حذف شود، منتها کسانی که خيلي معتدل بودند گفتند دين را به گونه­ای
دیگر تفسير مي‌کنيم، مثلاً می­گوییم زبان دين، زبان خاصي است.

 حقیقت امر این است
که شاید اساساً مطرح کردن علم ديني و غيرديني چندان کار درستي نبود و نخست مي‌بايست
بحث اسلامي کردن دانشگاه‌ها مطرح می‌شد، يعني می‌بایست می‌دیدیم در مقابل تهاجمات،
انحرافات و تضاد‌هاي موجود چه بايد کرد؟ يکي از راه­ها هم تحول تکاملی و برطرف
کردن نقص‌هاي اين علوم است. به نظر می­رسد طرح این موضوع که علم، دوگونه ديني و
غيرديني دارد، يک موضوع انحرافي است تا مسئله­ای اصلي.

تحول جهانی قریب‌الوقوع در علم

 حقيقت اين است که
نه تنها علومي که در دانشگاه‌هاي کشور تدريس مي‌شوند ـ که
عمدتاً ترجمه کلمه به کلمه آثار غربی هستند ـ بلکه به‌طورکلي رويکرد علوم در دنيا،
عیب­ها و کمبودهایی دارد. شناسايی اين کمبودها به ما کمک خواهد کرد تا علوم دانشگاهی
را به‌گونه‌ای تبیین کنیم که با اهداف، اغراض و آرمان‌هاي اسلامي و انقلابي‌ ما
منافات نداشته باشند و حتی بتوانند نگرش جهاني نسبت به علم را عوض کنند. ابداً بعيد
نیست که اگر واقعاً به خود بياييم، خود را بشناسيم و تلاش صحيح كنيم، بتوانيم پيشگام
تحول در علوم دنیا باشیم. مگر تحولي که از دوره رنسانس در اروپا پيدا شد چگونه
بود؟ چه کسانی تحول را ايجاد کردند؟ افرادی فکر کردند و مغزشان را به کار گرفتند.

استعداد و مباني فکری ما کم نیستند، فقط همت‌مان ضعيف‌ است،
در مقابل غرب دچار خودباختگي هستیم،  همت‌مان
را صرف کارهاي روزمره می‌کنیم و به مسائل اصلي نمي‌پردازيم. هيچ بعيد نیست که در
صورت گام نهادن در مسير صحيح براي تکامل علوم خودمان، بتوانيم پيشگام شويم و تحولی
جهاني را در علم پديد بياوريم. نخستین قدم براي اين کار، آسيب‌شناسي علوم موجود
است.

آسیب­شناسی علوم موجود

در هر علمي خواه‌ناخواه يک محور و موضوع تعيين و درباره
احوال و عوارض آن بحث مي‌شود. هر علمی موضوع خاصی دارد، مثلاً در طب، راجع به بدن
انسان و سلامتي‌ و در کيهان‌شناسي درباره اجرام آسمانی بحث مي‌شود. در علم ابتدا سؤالاتي
مطرح مي‌شوند که بايد به آنها پاسخ داد، يعني مجهولي وجود دارد که بايد در سايه
اين علم، کشف و معلوم شود. تبديل مجهول به معلوم با استفاده از معلوم ديگر میسر
است. اين همان چيزي است که در منطق ـ مخصوصاً
در برهان شفا ـ به صورت مفصل درباره آن بحث شده است. در هر علمي از اصولي تبعيت مي‌شود
که از قبل پذيرفته شده­اند و تلقي به قبول مي‌شوند. به عبارت دیگر، اين‌ اصول، پيش‌فرض‌ها
و اصول موضوعه هستند که مسائل براساس آنها مطرح و حل مي‌شوند. حتي رياضيات و هندسه
نیز بر اصولی مبتنی هستند و مثلاً همه مسائل هندسه بر چند اصل اقليدسی بنا شده‌اند
که مي‌گويند ديگر نیازی به اثبات ندارند و مسائل ديگر براساس آنها حل مي‌شوند. هر
علمي در نهایت به سلسله اصولي می­رسد که براساس آنها مسائل آن علم حل مي‌شوند. اين
اصول کجا اثبات مي‌شوند؟ بعضي از اين اصول در علم ديگري که چه بسا هم‌عرض یکدیگرند،
اثبات مي‌شوند. مثلاً در پزشکي امروز، از قواعد ثابت شده در شيمي و در برخی از
معالجات از جمله فیزیوتراپی، ماساژ، و… از اصول فيزيکي، از مباحث نور، حرکت و…
استفاده مي‌شود، ولی در پزشکي درباره مسائلی نظیر انکسار نور و قواعد مکانيک بحث
نمی­شود، بلکه اين مسائل و قواعد در جاي ديگري اثبات شده­اند و در این علم به آنها
اعتماد می­شود.

همه مي‌دانند که براي اثبات هر مسئله‌ای در علم، از اصول
موضوعه و مصادرات استفاده می­شود که امروزه پیش­فرض­ها خوانده می­شوند. يقيني بودن
یک مسئله در گرو اثبات قبلی پيش‌فرض‌هاست. آن پيش‌فرض‌ها نیز به نوبه خود، بر اصول
ديگري مبتنی هستند تا اینکه در نهایت به اصول معرفت‌شناسي می‌رسند، مانند اینکه
اصلاً از کجا معلوم که درک ما صحيح باشد؟ از کجا معلوم که ادراکات حسي ما درست
باشند؟ عقل چيست و قضاوتش از کجا و بر چه اساسي است؟ و…

اگر بخواهيم به لحاظ منطقی، همه مراحل یک علم را درست اثبات
کنيم، اول بايد از معرفت‌شناسي شروع و سپس براي استنباط مجهولات از معلومات، از
قواعد منطقی استفاده کنيم. از اين قواعد منطقي در قواعد هستي‌شناسي عام ـ امور
عامه یا متافيزيک ـ استفاده مي‌شود و براساس آنها در هر رشته‌اي از علوم، باید
موضوع خاص آن علم، تعریف و شناسایی و مثلاً در علوم انسانی باید انسان تعریف شود.

اينها همه اصول موضوعه هستند. اگر بخواهیم همه آنها را يکي
يکي و به ترتيب اثبات کنيم، عمر نوح مي‌خواهد. بررسی ترتیبی و حل مسائل معرفت‌شناسي،
منطقي، فلسفي، انسان‌شناسي تا رسیدن به رشته‌اي از علوم، شدني نيست، به همین دلیل،
بشر از آن وقتي که علوم رواج پيدا کردند و دانشگاه‌ها تأسيس شدند، هميشه اين روش
را در پيش گرفته که ابتدا در هر علمي پیرامون احوال موضوع خاصي بحث مي‌کند و صحت
اصول موضوعه­اش را مفروض مي‌گيرد و برهانی بودن یک قضیه را مشروط به ثابت شدن آن
در جای خود می­داند، اما ديگر درباره خود آنها صحبت نمي‌کنند، زیرا در این صورت،
کار به درازا مي‌کشد و بحث به جايي نمي‌رسد. مثلاً در طب گفته می­شود که فلان دارو
مولکول‌هاي غذايي را مي‌شکند و آن را تبديل و قابل هضم مي‌کند، براي اعصاب مفيد
است، فلان انرژي را توليد مي‌کند، و چيزهايي از اين قبيل، اما اينکه اصلاً مولکول
چيست؟ شکسته شدن آن به چه معناست و چگونه مي‌شکند؟ و… مربوط به شيمي يا فيزيک
است و ربطي به پزشکي ندارد. اينها را بايد مفروض بگيريم و در جاي خود درباره‌شان
بحث کنیم، اما به لحاظ منطقی اول بايد از معرفت‌شناسي شروع و سپس به ترتیب درباره
منطق، آنتولوژي، انسان‌شناسي و موضوعات هر علم خاص، از جمله موضوع مورد نظر بحث
قرار کنیم.

پي‌نوشت:

1ـ البقره (2)، 219.

سوتیترها:

1.  واقعیت این است که
معنای انقلاب فرهنگي يا اسلامي کردن دانشگاه‌ها روشن نبود و کسی نمی‌دانست قرار است
چه کاری انجام شود. فکر مي‌کنم هنوز هم اين سؤال برای بسیاری از افراد مطرح است و کسی
نمی‌داند معنای اسلامي کردن دانشگاه‌ها چیست ؟

2. با مطرح شدن این بحث که دانشگاه‌هاي ما اسلامي نيستند و با
اهداف و شعارهاي انقلاب تناسب ندارند، تعارضي که در اروپا بين علم و دين مطرح بود و
راه‌هايي که براي حل این تعارض پيشنهاد شده بودند، تداعی شدند و تقريباً همه آن راه‌ها
به‌نحوي بین روشنفکران و دانشگاهیان ما انعکاس پيدا کردند. برخی مسئله زبان دين را
مطرح کردند و عده‌ای گفتند اينها  اصلاً با
هم قابل آشتي نيستند و باید جانبِ علم یا دین را گرفت.

3. حقیقت امر این است که شاید اساساً مطرح کردن علم ديني و غيرديني
چندان کار درستي نبود و نخست مي‌بايست بحث اسلامي کردن دانشگاه‌ها مطرح می‌شد، يعني
می‌بایست می‌دیدیم در مقابل تهاجمات، انحرافات و تضاد‌هاي موجود چه بايد کرد؟ يکي از
راه‌ها هم تحول تکاملی و برطرف
کردن نقص‌هاي اين علوم است. به نظر می‌رسد
طرح این موضوع که علم، دوگونه ديني و غيرديني دارد، يک موضوع انحرافي است تا مسئله‌ای اصلي.

4. استعداد و مباني فکری ما کم نیستند، فقط همتمان ضعيف‌ است،
در مقابل غرب دچار خودباختگي هستیم،  همتمان
را صرف کارهاي روزمره می‌کنیم و به مسائل اصلي نمي‌پردازيم. هيچ بعيد نیست که در صورت
گام نهادن در مسير صحيح براي تکامل علوم خودمان، بتوانيم پيشگام شويم و تحولی جهاني
را در علم پديد بياوريم. نخستین قدم براي اين کار، آسيب‌شناسي علوم موجود است.

گاه شما مبتنی هستید شما وقتی
دارید می گویید علتش این بود یعنی پس علیت را پذیرفاتید

 حضرت آیت الله جوادی آملی

اشاره:

بي‌شك جاودانگي معارف ناب قرآن
كريم و سيره و سنت حسنة معصومين(ع) وامدار گنجينة گرانبهاي جعفري و تلاش و مجاهدات
پيگير رئيس مذهب تشيع، حضرت امام جعفر صادق (ع) است.

حضرت آيت‌الله جوادي آملي در مطلب پيش رو، انسان‌شناسي در‌
انديشه‌هاي نوراني امام صادق (ع) را مورد پژوهش قرار داده‌اند.  

آموختن صدق در گفتار، متجلي در ‌انديشه امام صادق (ع)

امام صادق (ع) گذشته از مزاياي عامة امامت و ولايت، ويژگي
خاصی دارند و همانند هر يك از ائمه (ع) مظهر نامي مخصوص از اسماء حُسناي حقند.
حضرتش كه به صادق ملقب شد، انسان‌ها را به فراگيري صدق دعوت مي‌كند و چنين مي‌گويد:
تَعَلَّمُوا الصِّدقْ قَبلَ الحَديث.⁽¹⁾ قبل از سخن گفتن، ادب صداقت را
بياموزيد. خواه سخن مربوط به امور نظري باشد، حق بگوييد، خواه مربوط به امور عملي
باشد، صادق باشيد. تا انسان ميزان صدق نشد، به صداقت آگاه نيست و وقتي به صداقت
آگاه نشد، معيار سخن در اختيار او نيست. نه مي‌تواند سخن بگويد، نه مي‌تواند سخن
سخنوران را بسنجد، زيرا معيار سخن، صدق است و اين صدق با جان انسان صادق عجين است
و تا روح صادق نبود، هرگز انسان ميزان سخن نخواهد داشت؛ تَعَلَّمُوا الصِّدقْ
قَبلَ الحَدِيثْ.

عقل، تنها محور تشخيص حق

و اين صدق چون همان حق است و تنها محور تشخيص حق، عقل است،
حضرتش ما را به تعيين محور صدق كه عقل است فرا می‌خواند و می‌فرماید: دُعامَهُ
الإنسانِ اَلعَقلْ؛⁽²⁾ يعني زير بناي حيات انسان، انديشه است. اگر در
مباحث نظری گفته‌اند:‌ «اي برادر! تو همه ‌انديشه‌اي»، در مسائل عملی نيز گفته‌اند
كه: «‌اي برادر! تو همه اراده و نيّتي». انسان بايد خوب بفهمد و به فهميده‌ها خوب
عمل كند. لذا امام ششم (ع)، هم ستون‌ انديشه را عقل مي‌دانند و هم ستون عمل را عقل
مي‌دانهد كه عقل چيزي است که بِهِ يُعبَدُ الرَّحمن وَ يُكتَسَبُ الجِنانْ.⁽³⁾

و اين امامان، عقل منفصل امت اسلامي‌اند كه در زيارت جامعه
به پيشگاه آنان عرض مي‌كنيم: بِكُمْ يُعبَدُ الرَّحمن.⁽⁴⁾ اگر عقل هر
انساني معيار عبادت اوست، امامان معصوم (ع) عقل امّت اسلامي‌اند و اگر امّت اسلامي
توفيق عبادت دارد، در پرتو ارتباط با امامان است كه بِهِمْ يُعبَدُ الرَّحمنْ.

روح انسان، اساس هستي اوست

و آن گاه برای این که انسان هم در بُعد نظر عاقلي نيرومند
و هم در بُعد عمل صاحب اراده‌اي قوي باشد، به همه ما آموخت: اَصلُ المَرءِ لُبُّهُ⁽⁵⁾
يعني انسان مركب از دو حقيقت همسان به نام جسم و روح نيست و بيش از يك حقيقت ندارد
كه اصلش روح و فرعش بدن است: اَصلُ المَرءِ لُبُّهُ وَ مَا ضَعُفَ بَدَنٌ عَمّا
قَوِيَتْ عَلَيهِ النِيَّه.⁽⁶⁾ يعني اگر روح تصميم گرفت، بدن اظهار ضعف
نمي‌كند. ممكن نيست روح ارادة نيرومند داشته باشد و بدن در پيكار در بماند! اظهار
ضعف بدن محصول ضعف ارادة روح است و چنين نيست كه بدن در تصميم‌گيري، همتاي روح نقش
مؤثر داشته باشد! اين از غُرر روايات ماست كه فرمود: مَا ضَعُفَ بَدَنٌ عَمّا
قَوِيَتْ عَلَيهِ النِيَّه. اگر ارادة يك ملتي مستحكم شد، هرگز بدن آن ملت اظهار
وَهن نمي‌كند و اگر جان يك ملتي قوي شد، بدن در نمي‌ماند.

اگر در بلنداي سخن امير سخن علي بن ابيطالب(ع) مي‌خوانيم
كه: مَا قَلَعْتُ بابِ خِيبَر بِقُوَّهٍ جَسَدانِيَّهٍ وَ لا قُوَّهٍ غِذائِيَهٍ
وَ لكِنْ بِقُوَّهٍ مَلَكوتِيَهٍ وَ نَفسٍ بِنُورِ رَبِّها مُضِيئَه؛⁽⁷⁾
روي قدرت اراده است. اگر حضرتش فرمود: من در خيبر را با نيروي بدن نكندم، بلکه با
قدرت از جاي كندم، يعني اگر اراده نيرومند شد، بدن توانمند مي‌شود. قدرت روح است
كه بدن را نيرومند مي‌كند، زیرا این ضعف روح است كه در بدن پيدا مي‌شود.

فرومايگي انسان ستمكار از نگاه امام جعفر صادق (ع)

اين بيان امام صادق «ع» به هر انساني دستور تقويت اراده مي‌دهد
كه به چيزي جز خدا نينديشد. قدرت اراده ۀدمی در مسائل كمّي نيست. آنكه در مسائل
مادي نيرومند است، گرفتار ضعف اراده و قدرت بدن است. آن که در گناه نيرومند است، همچون
فردی اسير است و انسان اسير، ذليل. آنكه ستم مي‌كند، خواه ستم به خود، خواه ستم به
غير، فرومايه است و انسان فرومايه از قدرت اراده محروم! فرمود: اَلظالِمُ ذَلِيلْ:
ستمكار فرومايه است. ذلت در ظلم ظهور مي‌كند و عزت در اطاعت جلوه مي‌كند. آنكه
نتواند غرائز را رام كند، انسان ذليل است، آنكه نتواند هوس را مهار كند، انساني
است ذليل. إنَّ الذَّلِيل هُوَ الظالِمْ⁽⁸⁾: ستم‌پذير، احدی جز فرومايه
نخواهد بود.

امیرالمأمنین فرمود: لا يَحتَمِلُ الضِيم إلا الذَّلِيل⁽⁹⁾:
ظلم را جز انسان فرومايه نمي‌پذيرد. انسانی که ستم مي‌كند، ذليل است و آن کس که
ستم مي‌پذيرد، ذليل. قدرت اراده، انسان را به عدل مي‌خواند تا نه سلطه‌گر باشد، نه
سلطه‌پذير. اگر انسان توانست هر ستمي را در پرتو اتكاي به قدرت حق حل كند، چرا از
ميدان وسيع اراده مدد نگيرد و بالا نيايد و دست ستم را از آستين ستمكار قطع نكند؟!

صعود دعاي انسان ستمديده به آسمان
معنوي

امام ششم(ع) فرمود: دَعوَهُ المَظلُومْ تَصعَدُ إلَي
السَّماء.⁽¹⁰⁾: آه مظلوم و دعاي ستمد‌يده به آسمان صعود مي‌كند. اين
كلمة طيّبه است. خدا فرمود: إلِيهِ يَصعَدُ الكَلِمُ الطَيِّبْ،⁽¹¹⁾ و امام
ششم مُبيّن قرآن است و مي‌گويد: دعاي انسان ستمديده به آسمان مي‌رود. اين آسمان به
معنی فضاي بالا نیست، بلکه آسماني است كه رزق ما‌ آنجاست. وَ فِي السَّماءِ
رِزقُكُمْ.⁽¹²⁾ آسماني است كه اين آسمان‌ها در آنجاست. آن آسماني كه
درهايش به روي مؤمنين باز است و هرگز به چهرة كفار گشوده نمي‌شود. لا تُفَتَّحُ
لَهُمْ اَبوابُ السَّماء.⁽¹³⁾ آن آسماني كه فرشتگان خاص صاحبان آنهايند،
گيرندگان وحي آسماني‌اند، وَ اُوحي فِي كُلٍّ سَماءٍ اَمَرَها.⁽¹⁴⁾ آن
آسمان جاي صعود دعاي ستمديدگان است. اگر انسان بداند دعاي او به درون آسمان‌ها راه
پيدا مي‌كند، هرگز ستم نمي‌پذيرد و حاضر هم نيست ستم كند.

عبادت تنها راه قوت اراده

امام ششم (ع) راه تقويت اراده را كه همان اصالت عقل است،
در ميدان عبادت خلاصه كرد. تنها راه قدرت اراده، عبادت است. براي نيرومند كردن نيت،
راهی جز عبادت نيست. فرمود: خَفِ الله كَأنَّكَ تَراه فَإنْ لَمْ تَكُنْ تَراهْ
فَإنَّهُ يَراكْ. وَ إنْ كُنتَ تَري أنَّهُ لا يَراكْ فَقَدْ كَفَرتْ. وَ إنْ
كُنتَ تَري أنَّهُ يَراكْ وَ لكِنْ بارَزتَ بِالمَعصِيَه. فَقَدْ جَعَلتَهُ
اَهوَلَ الناظِرينَ إلَيكْ.⁽¹⁵⁾: آن چنان از خدا بترس كه گويا خدا را
مي‌بيني. و نیز کفته‌اند: اَلإحسانْ أنْ تَعبُدَ اللهَ كَأنَّكَ يَراه،⁽¹⁶⁾:
طوري از خدا بترس كه گويا خدا را مي‌بيني. اگر تو خدا را نمي‌بيني، او تو را مي‌بيند.
اگر مي‌پنداري كه خدا تو را نمي‌بيند، يك پندار كفرآميز است و اگر مي‌داني كه خدا
تو را مي‌بيند و با این همه تن به تباهي مي‌دهي، خدا را از نازل‌ترين بينندگان
قرار داده‌اي، زیرا در حضور ديگر ناظران دست به گناه دراز نمي‌كني، لکن در محضر
خدا دست به گناه آلوده مي‌كني!

امام سخن از إنّهُ يَراه می‌گوید و به شاگردان مي‌فرمايد: «كَأنَّكَ
تَراه»: از خدا بترسيد. اين خوف، ديگر خوف از جهنم و خوف نفسي نيست، بلکه خوف عقلي
است. امام، خود آن چنان از خدا مي‌ترسد كه خدا را مي‌بيند. امتی كه امام‌گونه
رفتار مي‌كند، طوري از خدا مي‌ترسد كه گويا خدا را مي‌بيند. فرق بين امام و امت
همان «إنَّ» و «كَأنَّ» است. امام الگوي امت است، خدا را مي‌بيند و مي‌هراسد. امت
گويا خدا را مي‌بيند و مي‌هراسد. اين پايگاه رفيع را امام ششم به ما آموخت.

حضور و شهود دائمي خداي سبحان
متجلي در مناظرات امام صادق «ع» با ماديون

وقتي ابن أبي العوجاء که ‌انديشه‌اش مادي بود و طرفدار
اصالت حس، در مناظره‌ای به امام ششم(ع) عرض كرد: ذَكَرتَ فَأحَلْتَ عَلي غائِبْ.⁽¹⁷⁾
:تو ما را به يك امر غائب دعوت مي‌كني. ما تا چيزي را نبينيم و حس نكنيم، نمي‌پذيريم.
حضرت فرمود: كِيفَ يَكُونُ غائِباً مَنْ هُوَ خَلقِهِ شاهدْ،⁽¹⁸⁾ لا
يَخلُوا مِنهُ مَكانْ.: من تو را به يك شاهد و حاضر دعوت كرده‌ام. خدا كه غائب
نيست! خدا با شماست، جايي از خدا خالي نيست و در هر حال در محضر خدايي! وَ هُوَ
اَقرَبُ إلِينَا مِنْ حَبلِ الوَريد⁽¹⁹⁾ ، چگونه غائب است؟

اين سخن كسي است كه خدا را با جان مي‌بيند و نه با چشم كه:
لا تُدرِكُهُ الأبصارْ وَ هُوَ يُدرِكُ الأبصار.⁽²⁰⁾ امام ششم(ع) كه به
اين پايگاه رسيده است، همانند اميرالمؤمنين (ع) است كه مي‌گويد: مَا كُنتُ أعبُدُ
رَبّاً لَمْ أرَه،⁽²¹⁾ ، خود مي‌بيند و ديگران را نیز به بينش دعوت مي‌كند.
مي‌گويد: مي‌توانيد به جايي برسيد كه گويا خدا را مي‌بينيد. اين مقام فقط از راه
عبادت ميسر است و لا غير! کسانی كه براي امام مقامي فوق مقام امكان قائل بودند،
امامان معصوم (ع) آنها را تخطئه مي‌كردند.

نهي شديد امام صادق (ع) از غُلو و زياده‌روي در ابراز
علاقه به معصومين (ع)

مردي كه دربارة امام ششم(ع) بيش از حد امكان مي‌انديشيد،
وقتي به حضور امام بار يافت، حضرت دستور داد آب براي وضو ساختن و عبادت كردن فراهم
شود. سپس وضو ساخت و عبادت كرد، آنگاه فرمود: بدان! لا تَحمِلْ عَلَي البِناءِ
فُوقَ مَا يُطيقْ، إنَّهَا عَبيدُ المَخلُوقُونْ.⁽²²⁾: بر هيچ پايه‌اي بيش
از حد استطاعت بار مكن! ما موجود و مخلوقيم. بر مخلوق مقام والاي خالق را بار مكن
كه توان تحمل آن را ندارد! اين مقام مال ما نيست. ما را از حد بنده بالا مبر و از
مرز امكان تجاوز مده. لا تَحمِلْ عَلَي البِناءِ فُوقَ مَا يُطِيق فَإنَّا عَبيدٌ
مَخلُوقُونْ.

تبيين بارگاه رفيع معصومين (ع) توسط امام صادق (ع)

وقتي امام صادق(ع) اين مطلب را روشن ساخت كه امامان بنده و
مخلوق خدايند و از راه عبادت به اين پايگاه رفيع بار يافته‌اند، آنگاه مي‌بينيم در
مقام اوج چه مي‌كند. سالم ابن أبي‌حفصه مي‌گويد بعد از ارتحال امام باقر (ع)، وارد
محضر امام ششم(ع) شدم تا تسليت عرض كنم و گفتم: إنّا لله وَ إنّا إلَيهِ
رَاجِعُونْ. ذَهَبَ وَ اللهِ مَنْ كانَ يَقُولْ: قالَ رَسُولُ الله وَ لا يُسئَلُ
عَمَّنْ بِينَهُ وَ بِينَ رَسُولِ الله «ص».⁽²³⁾: در گذشت امام پنجم(ع)
يك خلأ جبران‌ناپذير ايجاد كرد، زيرا او كسي بود كه مي‌گفت قالَ رَسول‌الله(ص) و
اَحدي توان آن را نداشت كه از امام باقر(ع) بپرسد شما كه پيغمبر را نديده‌ايد،
چگونه از پيغمبر سخن مي‌گوييد؟ ما چنين امامي را از دست داده‌ايم. وقتي سخنم تمام
شد، امام ششم(ع) لحظه‌اي ساكت شد، آنگاه سر برداشت و فرمود: قالَ الله عَزَّ وَ
جَلّ إنَّ مِنْ عِبادِي مَنْ يَتَصَدَّقُ بِشَقِّ تَمرَهٍ فَاُرَبِيها لَهُ كَمَا
يُرَبّي اَحَدُكُمْ فِلوَه حَتّي اَجعَلَها لَهُ مِثلُ اُحُد.⁽²⁴⁾ :
گاهي يكي از شما به‌ اندازة نيمي از خرما صدقه مي‌دهيد و من آن نيم خرما را ‌طوري
كه شما يك برّه را مي‌پرورانيد و بزرگ مي‌كنيد، مي‌پرورانم و همانند كوه اُحُد مي‌كنم.
من تعجب كردم که اين كيست كه به خود اجازه مي‌دهد كه بلاواسطه از خدا سخن بگويد؟!
ما در بارة امام باقر(ع) به اين حد رسيده‌ايم كه بلاواسطه از پيغمبر(ص) سخن مي‌گفت،
اما امام صادق(ع) بلا واسطه از خدا سخن مي‌گويد. اينها از كدام راه به اين پايگاه
رسيده‌اند؟! چگونه يك انسان ملكوتي بلاواسطه از خدا سخن مي‌گويد؟!  

پي‌نوشت‌ها

1ـ كافي، جلد 2، صفحة 104.

2ـ كافي، جلد 1، صفحة 25.

3ـ كافي، جلد 1، صفحة 11، كتاب
العقل والجهل ـ با تلخيص.

4ـ‌ مفاتيح الجنان، زيارت جامعة
كبيره.

5ـ امالي شيخ صدوق، صفحة 240 ـ با
تلخيص.

6ـ امالي شيخ صدوق، صفحة 329.

7ـ بحار الأنوار، جلد 40، صفحة
318 .

8ـ بحار الأنوار، جلد 75، صفحة
203.

9ـ نهج البلاغه، خطبة 29 ـ با
تلخيص.

10ـ الكافي، جلد 2، صفحة 509 .

11ـ سورة فاطر، آية 10.

12ـ سورة ذاريات، آية 22 .

13ـ سورة اعراف، آية 40.

14ـ سورة فصّلت، آية 12.

15ـ وسائل الشيعه، جلد 15، صفحة
220 ـ با تلخيص .

16ـ بحار الأنوار، جلد 67، صفحة
196.

17ـ كافي، جلد 1، صفحة 125.

18ـ كافي، جلد 1، صفحة 126 و بحار
الأنوار، جلد 3، صفحة 33.

19ـ همان ـ با استناد آية 16 سورة
مباركة قاف.

20ـ سورة انعام، آية 103.

21ـ بحارالأنوار، جلد 4، صفحة 44.

22ـ بحارالأنوار، جلد 47، صفحة
107؛  لا تَحمِلُ عَلَي البِناء فُوقَ مَا
يُطِيقْ فَيَهدِمُ إنّا عَبِيدُ المَخلُوقُونْ.

23ـ مستدرك الوسائل، جلد 7، صفحة
168.

24ـ وسائل الشيعه، جلد 9، صفحة
318.

سوتیترها:

1.

امام صادق(ع) می‌فرمایند: قبل از سخن گفتن، ادب صداقت را
بياموزيد. خواه سخن مربوط به امور نظري باشد، حقّ بگوييد، خواه مربوط به امور عملي
باشد، صادق باشيد. تا انسان ميزان صدق نشد، به صداقت آگاه نيست و وقتي به صداقت
آگاه نشد، معيار سخن در اختيار او نيست. نه مي‌تواند سخن بگويد، نه مي‌تواند سخن
سخنوران را بسنجد، زيرا معيار سخن، صدق است و اين صدق با جان انسان صادق عجين است
و تا روح صادق نبود، هرگز انسان ميزان سخن نخواهد داشت؛ تَعَلَّمُوا الصِّدقْ
قَبلَ الحَدِيثْ.

2.

امام ششم(ع) فرمود: دعاي انسان ستمديده به آسمان مي‌رود.
اين آسمان به معنی فضاي بالا نیست، بلکه آن آسماني است كه رزق ما‌ آنجاست. آن
آسماني است كه اين آسمان‌ها در آنجاست. آن آسماني كه درهايش به روي مؤمنين باز است
و هرگز به چهرة كفار گشوده نمي‌شود. اگر انسان بداند دعاي او به درون آسمان‌ها راه
پيدا مي‌كند، هرگز ستم نمي‌پذيرد و حاضر هم نيست ستم كند.

مشروح بیانات رهبر انقلاب در اجلاس جنبش عدم تعهد

بسم‌اللّه‌الرّحمن‌الرّحیم‌

الحمدللّه ربّ العالمین و الصّلاة و السّلام على الرّسول الأعظم
الأمین و على اله الطّاهرین‌ و صحبه المنتجبین و على جمیع الأنبیاء و المرسلین.‌

به شما میهمانان گرامى، سران و هیئت‌هاى نمایندگى
کشورهاى جنبش عدم تعهد و نیز دیگر شرکت‌کنندگان در این اجلاس بزرگ بین‌المللى
خوشامد می‌گویم.

ما در اینجا گرد آمده‌ایم تا به هدایت و کمک
پروردگار، حرکت و جریانى را که در شش دهه‌ى قبل با هوشمندى و موقعیت‌شناسى و شجاعت
چند تن از رهبران سیاسىِ دلسوز و مسئولیت‌پذیر پایه‌گذارى شد، به اقتضاى موقعیت‌ها
و نیازهاى امروز جهان ادامه دهیم و بلکه به آن جانى تازه و تحرکى دوباره ببخشیم.

میهمانان ما از مناطق جغرافیايى دور و نزدیک در
اینجا گرد آمده و متعلق به ملیت‌ها و نژادهاى گوناگون و داراى تعلقات اعتقادى و
فرهنگى و تاریخى و وراثتىِ متنوعند؛ ولى همان‌طور که «احمد سوکارنو» یکى از
بنیانگذاران این جنبش در کنفرانس معروفِ باندونگ در سال 1955 گفت، مبناى تشکیل عدم
تعهد، نه وحدت جغرافیايى یا نژادى و دینى، بلکه وحدت نیاز است. آن روز کشورهاى عضو
جنبش عدم تعهد، به پیوندى که بتواند آنها را از سیطره‌ى شبکه‌هاى اقتدارگرا و
مستکبر و سیرى‌ناپذیر مصون بدارد، نیازمند بوده‌اند؛ امروز با پیشرفت و گسترش
ابزارهاى سلطه‌گرى، این نیاز همچنان پابرجا است.

من می‌خواهم حقیقت دیگرى را مطرح کنم:

اسلام به ما آموخته است که انسان‌ها با وجود
ناهمگونی‌هاى نژادى و زبانى و فرهنگى، فطرت همسانى دارند که آنها را به پاکى و
عدالت و نیکوکارى و همدردى و همکارى فرا می‌خواند و همین سرشت همگانى است که اگر
از انگیزه‌هاى گمراه‌کننده به سلامت عبور کند، انسان‌ها را به توحید و معرفت ذات
متعالى خداوند رهنمون می‌گردد.

این حقیقت تابناک داراى چنان ظرفیتى است که قادر
است پایه و پشتوانه‌ى تشکیل جوامع آزاد و سرافراز و برخوردار از پیشرفت و عدالت
توأماً گردد و شعاع معنویت را بر همه‌ى فعالیت‌هاى مادّى و دنیايى انسان‌ها نفوذ
دهد و بهشتى دنیايى ـ پیش از بهشت اخروىِ موعود ادیان الهى ـ براى آنان فراهم آورد
و نیز همین حقیقت مشترک و همگانى است که می‌تواند شالوده ‌ریز همکاری‌هاى برادرانه‌
ملتهايى باشد که از نظر شکل ظاهرى و سابقه‌ى تاریخى و منطقه‌ى جغرافیايى، شباهتى
به یکدیگر ندارند.

همکاری‌هاى بین‌المللى هرگاه بر چنین شالوده‌اى
استوار باشد، دولت‌ها ارتباطات میان خود را نه بر اساس ترس و تهدید یا افزون‌طلبى
و منافع یکجانبه یا واسطه‌گرىِ افراد خائن و خودفروش، بلکه بر پایه‌ى منافع سالم و
مشترک، و برتر از آن، منافع انسانیت بنا می‌کنند و وجدان بیدار خود و خاطر ملت‌هاى
خود را از دغدغه‌ها آسوده می‌سازند.

این نظم آرمانى در نقطه‌ى مقابل نظام سلطه قرار
دارد، که در قرن‌هاى اخیر قدرت‌هاى سلطه‌گر غربى، و امروز دولت زورگو و متجاوز
آمریکا، مدعى و مبلّغ و پیشقراول آن بوده‌ و هستند.

میهمانان عزیز!

امروز آرمان‌هاى اصلى جنبش عدم تعهد با گذشت شش دهه
همچنان زنده و پابرجاست؛ آرمانهايى مانند استعمارزدايى، استقلال سیاسى و اقتصادى و
فرهنگى، عدم تعهد به قطب‌هاى قدرت و ارتقاء همبستگى و همکارى میان کشورهاى عضو.
واقعیت‌هاى امروز جهان با آن آرمان‌ها داراى فاصله است؛ ولى اراده‌ى جمعى و تلاش
همه‌جانبه براى عبور از واقعیت‌ها و دست یافتن به آرمان‌ها، هرچند پُر چالش، لیک
امیدآفرین و ثمربخش است.

ما در گذشته‌ى نزدیک، شاهد شکست سیاست‌هاى دوران
جنگ سرد و نیز یکجانبه‌گرايىِ پس از آن بوده‌ایم. جهان با عبرت‌آموزى از این تجربه‌
تاریخى، در حال گذار به نظام بین‌المللى جدیدى است و جنبش عدم تعهد می‌تواند و
باید نقش نوینى ایفاء نماید. این نظام باید بر پایه‌ى مشارکت همگانى و برابرى حقوق
ملت‌ها استوار باشد؛ و همبستگى ما کشورهاى عضو این جنبش براى شکل‌گیرى این نظم
نوین، از ضرورت‌هاى بارز عصر کنونى است.

خوشبختانه چشم‌انداز تحولات جهانى، نویدبخش یک نظام
چندوجهى است که در آن، قطب‌هاى سنتى قدرت جاى خود را به مجموعه‌اى از کشورها و
فرهنگ‌ها و تمدن‌هاى متنوع و با خاستگاه‌هاى گوناگون اقتصادى و اجتماعى و سیاسى می‌دهند.
اتفاقات شگرفى که در سه دهه‌ اخیر شاهد آن بوده‌ایم، آشکارا  نشان می‌دهد که برآمدن قدرت‌هاى جدید با بروز
ضعف در قدرت‌هاى قدیمى همراه بوده است. این جابه‌جايى تدریجى قدرت، به کشورهاى عدم
تعهد فرصت می‌دهد تا نقش مؤثر و شایسته‌اى را در عرصه جهانى بر عهده بگیرند و
زمینه‌ یک مدیریت عادلانه و واقعاً مشارکتى را در پهنه‌ گیتى فراهم آورند. ما
کشورهاى عضو این جنبش توانسته‌ایم در یک دوران طولانى، با وجود تنوع دیدگاه‌ها و
گرایش‌ها، همبستگى و پیوند خود را در چهارچوب آرمان‌هاى مشترک حفظ کنیم؛ و این
دستاورد ساده و کوچکى نیست. این پیوند می‌تواند دستمایه‌ گذار به نظمى عادلانه و
انسانى قرار گیرد.

شرايط کنونى جهان فرصتى شاید تکرارنشدنى براى جنبش
عدم تعهد است. سخن ما آن
است که اتاق فرمان جهان نباید با دیکتاتورى چند کشور غربى اداره شود. باید بتوان
یک مشارکت دموکراتیک جهانى را در عرصه‌ مدیریت بین‌المللى شکل داد و تضمین کرد.
این است نیاز همه‌ کشورهايى که مستقیم یا غیرمستقیم از دست‌اندازى چند کشور زورگو
و سلطه‌طلب زیان دیده‌اند و مى‌بینند.

شوراى
امنیت سازمان ملل داراى ساختار و سازوکارى غیرمنطقى، ناعادلانه و کاملاً
غیردموکراتیک است؛ این یک دیکتاتورىِ آشکار و یک وضعیت کهنه و منسوخ و تاریخ مصرف
گذشته است. با سوء استفاده از همین سازوکار غلط است که آمریکا و همدستانش توانسته‌اند
زورگويی‌هاى خود را در لباس مفاهیم شریف بر دنیا تحمیل کنند.
آنها می‌گویند «حقوق بشر»، و منافع غرب را اراده می‌کنند؛ می‌گویند «دموکراسى»، و
دخالت نظامى در کشورها را به جاى آن مى‌نشانند؛ می‌گویند «مبارزه با تروریسم»، و
مردم بى‌دفاع روستاها و شهرها را آماج بمب‌ها و سلاح‌هاى خود می‌سازند. در نگاه
آنها، بشریت به شهروندان درجه‌ى یک و دو و سه تقسیم می‌شوند. جان انسان در آسیا و
آفریقا و آمریکاى لاتین ارزان، و در آمریکا و غرب اروپا گران قیمت‌گذارى می‌شود.
امنیت آمریکا و اروپا مهم، و امنیت بقیه‌ى بشریت بى‌اهمیت دانسته مي‌شود. شکنجه و
ترور اگر به دست آمریکايى و صهیونیست و دست‌نشاندگان آنها صورت گیرد، مُجاز و
کاملاً قابل چشم‌پوشى است. زندان‌هاى مخفى آنها که در نقاط متعددى در قاره‌هاى
گوناگون شاهد زشت‌ترین و نفرت‌انگیزترین رفتارها با زندانیان بى‌دفاع و بى‌وکیل و
بى‌محاکمه است، وجدان آنان را نمى‌آزارد. بد و خوب، کاملاً گزینشى و یک‌طرفه تعریف
می‌شود. منافع خود را به نام «قوانین بین‌المللى»، و سخنان تحکم‌آمیز و غیرقانونى
خود را به نام «جامعه‌ى جهانى» بر ملت‌ها تحمیل می‌کنند و با شبکه‌ى رسانه‌اىِ
انحصارىِ سازمان‌یافته، دروغ‌هاى خود را راست، و باطل خود را حق، و ظلم خود را
عدالت‌طلبى وانمود می‌کنند و در مقابل، هر سخن حقى را که افشاگر فریب آنها است،
دروغ، و هر مطالبه‌ى برحقّى را یاغی‌گرى می‌نامند.

دوستان!
این وضعیت معیوب و پر زیان، غیرقابل ادامه است. همه از این هندسه‌ى غلط بین‌المللى
خسته شده‌اند. جنبش 99 درصدى مردم در آمریکا بر ضدّ کانون‌هاى ثروت و قدرت در آن
کشور، و اعتراض عمومى در کشورهاى اروپاى غربى به سیاست‌هاى اقتصادى دولت‌هاشان نیز
نشان لبریز شدن پیمانه‌ى صبر و تحمل ملت‌ها از این وضعیت است. باید این وضعیت
نامعقول را علاج کرد.

پیوند مستحکم و منطقى و همه‌جانبه‌ى کشورهاى عضو
جنبش عدم تعهد می‌تواند در یافتن و پیمودن راه علاج، تأثیرات عمیقى بر جاى بگذارد.

حضار محترم!

صلح و
امنیت بین‌المللى از جمله‌ى مسائل حادّ جهان امروز ما است و خلع سلاح‌هاى کشتار
جمعى و فاجعه‌بار، یک ضرورت فورى و یک مطالبه‌ى همگانى است. در دنیاى امروز،
امنیت، پدیده‌اى مشترک و غیرقابل تبعیض است. آنها که سلاح‌هاى ضد بشریت را در
زرادخانه‌هاى خود انبار می‌کنند، حق ندارند خود را پرچمدار امنیت جهانى قلمداد
کنند. این ـ بى‌شک ـ نخواهد توانست نیز امنیت را براى
خود آنها به ارمغان آورد. امروز با تأسفِ فراوان دیده می‌شود که کشورهاى دارنده‌ى
بیشترین تسلیحات هسته‌اى، اراده‌اى جدّى و واقعى براى حذف این ابزارهاى مرگبار از
دکترین نظامى خود ندارند و آن را همچنان عامل رفع تهدید و شاخصى مهم در تعریف
جایگاه سیاسى و بین‌المللى خود می‌دانند. این تصور، به کلّى مردود و مطرود است.

سلاح هسته‌اى نه تأمین‌کننده‌ى امنیت و نه مایه‌ى
تحکیم قدرت سیاسى است، بلکه تهدیدى براى این هر دو است. حوادث دهه‌ى 90 قرن بیستم
نشان داد که داشتن این تسلیحات نمی‌تواند رژیمى همانند شوروى سابق را هم حفظ کند.
امروز نیز کشورهايى را می‌شناسیم که با داشتن بمب اتم، در معرض امواج ناامنى‌هاى
مهلکند.

جمهورى
اسلامى ایران استفاده از سلاح هسته‌اى و شیمیايى و نظاير آن را گناهى بزرگ و
نابخشودنى می‌داند. ما شعار «خاورمیانه‌ى عارى از سلاح هسته‌اى» را مطرح کرده‌ایم
و به آن پایبندیم. این به معنى چشم‌پوشى از حق بهره‌بردارى صلح‌آمیز از انرژى هسته‌اى
و تولید سوخت هسته‌اى نیست. استفاده‌ صلح‌آمیز از این انرژى، براساس قوانین بین‌المللى،
حق همه‌ کشورها است. همه باید بتوانند از این انرژى
سالم در مصارف گوناگونِ حیاتى کشور و ملت‌شان استفاده کنند و در اِعمال این حق،
وابسته به دیگران نباشند. چند کشور غربى که خود دارنده‌ سلاح هسته‌اى و مرتکب این
کار غیرقانونى‌اند، مایلند توان تولید سوخت هسته‌اى را نیز در انحصار خود نگه
دارند. حرکتى مرموز در حال شکل‌گیرى است تا انحصار تولید و فروش سوخت هسته‌اى را
در مراکزى با نام بین‌المللى ولى در واقع در پنجه‌ چند کشور معدود غربى، تثبیت و
دائمى کنند.

طنز تلخ
روزگار ما آن است که دولت آمریکا که دارنده‌ بیشترین و مرگبارترین سلاح‌هاى هسته‌اى
و دیگر سلاح‌هاى کشتار جمعى و تنها مرتکبِ به‌کارگیرى آن است، امروز می‌خواهد پرچم
مخالفت با اشاعه‌ هسته‌اى را به دوش بگیرد! آنها و
شرکاى غربى‌شان رژیم صهیونیستىِ غاصب را به سلاح‌هاى هسته‌اى مجهز کرده و براى این
منطقه‌ى حساس، تهدیدى بزرگ فراهم کرده‌اند؛ اما همین مجموعه‌ى فریبگر، استفاده‌ى
صلح‌آمیز از انرژى هسته‌اى را براى کشورهاى مستقل برنمی‌تابند و حتّى با تولید
سوخت هسته‌اى براى رادیوداروها و دیگر مصارف صلح‌آمیز انسانى، با هرچه در توان
دارند، ستیزه‌گرى می‌کنند. بهانه‌ دروغین آنان، بیم از تولید سلاح هسته‌اى است. در
مورد جمهورى اسلامى ایران، آنان خود می‌دانند که دروغ می‌گویند؛ اما سیاست‌ورزى،
آنگاه که کمترین اثرى از معنویت در آن نباشد، دروغ را هم مجاز می‌شمرد. آیا آنکه
در قرن بیست‌ویکم زبان به تهدید اتمى می‌گشاید و شرم نمی‌کند، از دروغگويى پرهیز و
شرم خواهد کرد؟!

من تأکید می‌کنم که جمهورى اسلامى هرگز در پى
تسلیحات هسته‌اى نیست، و نیز هرگز از حق ملّت خود در استفاده‌ى صلح‌آمیز از انرژى
هسته‌اى چشم‌پوشى نخواهد کرد. شعار ما «انرژى هسته‌اى براى همه، و سلاح هسته‌اى
براى هیچکس» است. ما بر این هر دو سخن پاى خواهیم فشرد و می‌دانیم که شکستن انحصار
چند کشور غربى در تولید انرژى هسته‌اى در چهارچوب معاهده‌ى عدم اشاعه، به سود همه‌
کشورهاى مستقل و از جمله کشورهاى عضو جنبش عدم تعهد است.

تجربه‌ى سه
دهه ایستادگىِ موفقیت‌آمیز در برابر زورگويى‌ها و فشارهاى همه‌جانبه‌ى آمریکا و
متحدانش، جمهورى اسلامى را به این باور قطعى رسانده است که مقاومت یک ملت متحد و
داراى عزم راسخ، قادر است بر همه‌ى خصومت‌ها و عنادها فائق آید و راه افتخارآمیز
به سوى هدف‌هاى بلند خود را بگشاید. پیشرفت‌هاى همه‌جانبه‌ى کشور ما در دو دهه‌ى
اخیر واقعیتى است که در برابر چشم همگان قرار دارد و رصدکنندگان رسمى بین‌المللى
مکرراً بدان اذعان کرده‌اند؛ و این همه در شرايط تحریم‌ها و فشارهاى اقتصادى و
تهاجم تبلیغاتى شبکه‌هاى وابسته به آمریکا و صهیونیسم اتفاق افتاده است. تحریم‌هايى
که یاوه‌گویان، آن را فلج‌کننده نامیدند، نه تنها ما را فلج نکرده است و نخواهد
کرد، بلکه گام‌هاى ما را محکم‌تر، و همت ما را بلندتر، و اطمینان ما را به درستى
تحلیل‌هاى خود و نیز به توانايى درون‌زاى ملت‌مان راسخ‌تر کرده است. ما یارى
خداوند را در این چالش‌ها بارها و بارها به چشم دیده‌ایم.

میهمانان گرامى!

لازم می‌دانم در اینجا از یک مسئله‌ى بسیار مهم سخن
بگویم؛ که اگرچه مربوط به منطقه‌ى ما است، ولى ابعاد گسترده‌ آن از این منطقه
فراتر رفته و سیاست‌هاى جهانى را در طول چندین دهه تحت‌تأثیر قرار داده است و آن،
مسئله‌ى دردآور فلسطین است. خلاصه‌ى این ماجرا آن است که یک کشور مستقل و داراى
شناسنامه‌ى روشنِ تاریخى به نام «فلسطین»، بر اساس یک توطئه‌ى وحشتناک غربى با
سردمدارى انگلیس در دهه‌ى 40 قرن بیستم، از ملت آن، غصب و به زور سلاح و کشتار و
فریب، به جماعتى که عمدتاً از کشورهاى اروپايى مهاجرت داده شده‌اند، واگذار گردیده
است. این غصب بزرگ که در آغاز با کشتارهاى جمعىِ مردم بى‌دفاع در شهرها و روستاها
و راندن مردم از خانه و کاشانه‌ خود به کشورهاى هم‌مرز همراه بود، در طول بیش از
شش دهه همچنان با همین جنایت‌ها ادامه یافته است و امروز هم ادامه دارد. این، یکى
از مهمترین مسائل جامعه‌ى بشریت است. سران سیاسى و نظامى رژیم غاصب صهیونیست، در
این مدت از هیچ جنایتى پرهیز نکرده‌اند؛ از کشتار مردم و ویران کردن خانه‌ها و
مزارع آنان و دستگیرى و شکنجه‌ مردان و زنان و حتّى کودکان آنان، تا تحقیر و توهین
به کرامت این ملت و سعى در نابودى و هضم آن در معده‌ى حرامخوار رژیم صهیونیستى، و
تا حمله به اردوگاه‌هاى آنان در خود فلسطین و در کشورهاى همسایه که میلیون‌ها
آواره را در خود جاى می‌داده است. نام‌هاى «صبرا» و «شتیلا» و «قانا» و «دیر
یاسین» و امثال اینها با خون مردم مظلوم فلسطین در تاریخ منطقه‌ى ما ثبت شده است.
اکنون نیز پس از شصت و پنج سال، هنوز همچنان همین جنایت‌ها در رفتار گرگان درنده‌
صهیونیست با باقى‌ماندگان در سرزمین‌هاى اشغالى ادامه دارد. آنها پى‌درپى جنایت‌هاى
جدیدى مى‌آفرینند و منطقه را با بحران تازه‌اى روبه‌رو می‌کنند. کمتر روزى است که
خبرى از قتل و جرح و زندانى کردن جوان‌هايى مخابره نشود که به دفاع از وطن و کرامت
خود برخاسته و به ویرانگرى مزارع و خانه‌هاى خود اعتراض کرده‌اند. رژیم صهیونیستى
که با به راه انداختن جنگ‌هاى فاجعه‌بار و کشتار مردم و اشغال سرزمین‌هاى عربى و
سازماندهى تروریسم دولتى در منطقه و جهان، ده‌ها سال ترور و جنگ و شرارت به راه
انداخته، ملت فلسطین را که براى احقاق حق خود به پا خاسته و مبارزه می‌کنند،
تروریست می‌نامد و شبکه‌ رسانه‌هاى متعلق به صهیونیزم و بسیارى از رسانه‌هاى غربى
و مزدور نیز با زیر پا گذاشتن تعهّد اخلاقى و رسانه‌اى، این دروغ بزرگ را تکرار می‌کنند.
سردمداران سیاسىِ مدعى حقوق بشر نیز چشم بر این همه جنایت بسته و بدون شرم و پروا،
از آن رژیم فاجعه‌آفرین حمایت کرده و در نقش وکیل‌مدافع آن ظاهر می‌شوند.

سخن ما آن
است که فلسطین متعلق به فلسطینى‌ها است و ادامه‌ى اشغال آن، ظلمى بزرگ، تحمل‌ناپذیر
و خطرى عمده براى صلح و امنیت جهانى است. همه‌ى راه‌هايى که غربی‌ها و وابستگان
آنها براى «حل مسئله‌ فلسطین» پیشنهاد کرده و پیموده‌اند، غلط و ناموفق بوده است و
در آینده نیز چنین خواهد بود. ما راه‌حلى عادلانه و کاملاً دموکراتیک را پیشنهاد
کرده‌ایم: همه‌ى فلسطینى‌ها، چه ساکنان کنونى آن، و چه کسانى که به کشورهاى دیگر
رانده شده و هویت فلسطینى خود را حفظ کرده‌اند، اعم از مسلمان و مسیحى و یهودى، در
یک همه‌پرسىِ عمومى، با نظارتى دقیق و اطمینان‌بخش شرکت کنند و ساختار نظام سیاسى
این کشور را انتخاب نمایند و همه‌ى فلسطینیانى که سال‌ها رنج آوارگى را تحمل کرده‌اند،
به کشور خود بازگردند و در این همه‌پرسى و سپس تدوین قانون اساسى و انتخابات، شرکت
نمایند. آنگاه صلح برقرار خواهد شد.

در اینجا
مایلم پندى خیرخواهانه به سیاستمداران آمریکايى که تاکنون همواره به عنوان مدافع و
پشتیبان رژیم صهیونیستى در صحنه حاضر شده‌اند، بدهم: این رژیم تاکنون براى شما
دردسرهاى بی‌شمار داشته است؛ چهره‌ شما را در میان ملت‌هاى منطقه، منفور و شما را
در چشم آنان شریک جنایات صهیونیست‌هاى غاصب معرفى کرده است؛ هزینه‌هاى مادى و
معنوى که در طول سال‌هاى متمادى از این رهگذر به دولت و ملت آمریکا تحمیل شده است،
سرسام‌آور است؛ و احتمالاً در آینده اگر همین روش ادامه یابد، هزینه‌هاى شما سنگین‌تر
هم خواهد شد. بیايید به پیشنهاد جمهورى اسلامى درباره‌ همه‌پرسى بیندیشید و با
تصمیمى شجاعانه، خود را از گره ناگشودنى کنونى نجات دهید. بى‌شک مردم منطقه و همه‌
آزاداندیشان گیتى از این اقدام استقبال خواهند کرد.

میهمانان محترم!

اکنون به سخن آغازین باز می‌گردم. شرايط گیتى حساس
و جهان در حال گذار از یک پیچ تاریخىِ بسیار مهم است. انتظار می‌رود که نظمى نوین
در حال تولد یافتن باشد. مجموعه‌ى غیرمتعهدها حدود دو سوم اعضاء جامعه‌ى جهانى را
در خود جاى داده است و می‌تواند در شکل‌دهى آینده نقشى بزرگ ایفاء کند. تشکیل این
اجلاس بزرگ در تهران نیز خود حادثه‌اى پرمعنا است که باید در محاسبات به کار آید.
ما اعضاء این جنبش با هم‌افزايى امکانات و ظرفیت‌هاى گسترده‌ى خود می‌توانیم براى
نجات جهان از ناامنى و جنگ و سلطه‌گرى، نقشى تاریخى و ماندگار بیافرینیم.

 این
مقصود فقط با همکاری‌هاى همه‌جانبه‌ى ما با یکدیگر امکان‌پذیر است. در میان ما،
کشورهاى بسیار ثروتمند و نیز کشورهاى داراى نفوذ بین‌المللى کم نیستند. علاج مشکلات با همکاری‌هاى
اقتصادى و رسانه‌اى و انتقال تجربه‌هاى پیشبرنده و تعالى‌بخش، کاملاً امکان‌پذیر
است. باید عزم‌هامان را راسخ کنیم؛ به هدف‌ها وفادار بمانیم؛ از اخم قدرت‌هاى
زورگو نترسیم و به لبخند آنان دل خوش نکنیم؛ اراده‌ى الهى و قوانین آفرینش را
پشتیبان خود بدانیم؛ به شکست تجربه‌ى اردوگاه کمونیستى در دو دهه پیش، و
شکست سیاست‌هاى به اصطلاح لیبرال دموکراسى غربى در حال حاضر ـ که نشانه‌هاى آن را
در خیابان‌هاى کشورهاى اروپايى و آمریکایی و گره‌هاى ناگشودنى اقتصاد این کشورها
همه مى‌بینند ـ با چشم عبرت بنگریم. و بالاخره سقوط دیکتاتورهاى وابسته به آمریکا
و همدست رژیم صهیونیستى در شمال آفریقا و بیدارى اسلامى در کشورهاى منطقه را فرصتى
بزرگ بشماریم. ما می‌توانیم به ارتقاء «بهره‌ورى سیاسى جنبش عدم تعهد» در مدیریت
جهانى بیندیشیم؛ می‌توانیم براى تحول در این مدیریت، سندى تاریخى تهیه کنیم و
ابزارهاى اجرايى آن را فراهم نمايیم؛ می‌توانیم حرکت به سمت همکاری‌هاى مؤثر
اقتصادى را طراحى و الگوهاى ارتباط فرهنگى میان خود را تعریف کنیم. بى‌شک تشکیل
دبیرخانه‌ى فعال و پرانگیزه‌اى براى این تشکیلات، خواهد توانست به حصول این مقاصد
کمکى بزرگ و پر تأثیر تقدیم کند.

متشکرم‌

بیانات رهبر معظم انقلاب در شانزدهمین اجلاس جنبش عدم تعهد

حیات جاوید در آئینه معارف جعفری / حضرت آیت الله جواد آملی

مناسبات علم و دین / حضرت آیت الله مصباح یزدی

اوصاف اقسام قلوب / حضرت آیت الله مجتبی تهرانی

خدمت به خلق خدا مانع سقوط انسان / حضرت آیت الله حسین
مظاهری

مکتب علمی امام صادق علیه السلام / حجت الاسلام و المسلمین
حسین انصاری

دستور زبان روح / حجت الاسلام و المسلمین جواد محدثی

ابعاد معنوی آقا در حجاب مانده است / گفت وگو با محقق و
پژوهشگر سترگ استاد شیخ عزیزالله عطاردی

جایگاه آثار استاد عطاردی از نگاه استاد محمدرضا حکیمی

بن لادن گفت: حق نداری نه عکس بگیری نه فیل! / گفتگو با رضا
برجی عکاس و مستندساز جنگهای معاصر

منظومه اهل دل

از سیاست تا دیانت / محمد صالح

مثلث جادوئی مدیریت و افزایش تولید ملی / حجت الاسلام دکتر
اصغر هادوی

بی پرده با تاریخ (شهریور1357) / وقتی دولت آشتی ملی جون
خون راه می اندازد! / روح الله امین آبادی

محمدعلی رجایی؛ رئیس جمهور راست گفتار و درست کردار /  غلامرضا گلی زواره

آرمان قدس، مقاومت و بیداری اسلامی/ حسین ریوران

اهمیت ژنواستراتژیک فلسطین / پاسخ به شبهات تاریخی اشغال
فلسطین / مجید صفاتاج

واکاوی تحولات انقلاب مردم بحرین /  غلامعلی سلیمانی

از میان خبرها

بی پرده با
تاریخ / مرداد 1357

روح الله امین
آبادی

مرداد
ماه سال 57. انقلاب اسلامی مردم ایران روند رو به رشد خود را آغاز کرد و پایه‌های
رژیم را به لرزه درآورد. شاه که با سرکوب قیام مردم در اربعین‌های متوالی
احساس امید توأم با هراس را تجربه می‌کرد، ناگهان با قیام‌های
گسترده و مستمر مردم سراسر ایران مواجه شد، قیام‌هایی که به حکومت
نظامی در اصفهان و چندین شهر دیگر منجر شدند.  

شاه در
ابتدای این ماه، در سخنرانی خود به مناسبت روز قانون اساسی، از آزادی‌های
گسترده‌ای چون مردم اروپا سخن راند و به مردم وعده داد که از این به بعد می‌توانند
به صورت قانونی تجمع و اعتراض کنند. چند صباحی از وعده شاه نگذشته بود که تجمع بیش
از سه نفر در چندین شهر کشور ممنوع شد و فاجعه خونین سینما رکس آبادان ماهیت رژیم
را بیش از پیش نشان داد.

ورود
ملک ‌حسین، شاه اردن و حسنی مبارک، معاون انورسادات رئیس‌جمهور مصر برای
مذاکره با شاه برای ایجاد صلح در خاورمیانه و نیز درخواست آمریکا از شاه برای حسن
روابط با عربستان در جهت برقراری صلح در خاورمیانه، در حالی صورت می‌گرفت که ایران
در تب و تاب انقلاب می‌سوخت و جزیره ثباتی که کارتر در دیدار با شاه نوید
داده بود، در امواج طوفانی انقلاب ایران، غرق می‌شد.

فاجعه
سینما رکس آخرین میخ را بر تابوت دولت آموزگار کوبید و شریف امامی به جای وی نخست‌وزیر
شد، ولی کارشناسان و نکته‌سنجان آشکارا بر این نکته واقف بودند که دیگر روزگار  به کام شاه نخواهد بود و او باید رخت خویش از
این سرای برچیند.

کوری
عصاکش کوری دگر

ملک
حسین، شاه اردن در تاریخ 5 مرداد 57 و روز بعد نیز حسنی مبارک، معاون انورسادات
فرعون مصر به ایران می‌آیند تا با همفکری دیکتاتورها، منطقه خاورمیانه روی
آرامش را به خود ببیند. ملک حسین و حسنی مبارک بلافاصله پس از حضور در
تهران به رامسر می‌روند و با شاه دیدار و گفت‌وگو می‌کنند. از سوی
دیگر نیز سفیر آمریکا در بحرین می‌گوید ایالات متحده اعتقاد دارد که ایران
و عربستان سعودی باید هدایت امنیت منطقه‌ خلیج فارس را به عهده بگیرند.

آمریکا
از کشورهای منطقه انتظار دارد تا با به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی در منطقه حساس
خاورمیانه، جزیره ثباتی را که کارتر در دیدار سال گذشته خود به ایران از آن سخن
گفته بود، به کل منطقه خاورمیانه تسری دهند، غافل از این که ایران در
آستانه انقلابی بزرگ است که نه تنها این کشور، بلکه منطقه و فراتر از آن جهان را
با تحولی بزرگ مواجه خواهد ساخت.

انتظار
امریکا از همکاری ایران و عربستان برای رسیدن به صلح اعراب و اسرائیل از سوی دیگر
نشان‌ می‌داد که نهادهای امنیتی و اطلاعاتی آمریکا از عمق تحولات ایران با خبر
نبودند و هرگز انتظار نداشتند انقلابی بزرگ در ایران، همه رشته‌های آنان را
پنبه کند.⁽¹⁾

آغاز
تظاهرات گسترده علیه رژیم پس از یک وقفه کوتاه

شاه در
روز چهاردهم مردادماه 57 همزمان با روز قانون اساسی سخنرانی کرد و به مردم وعده
آزادی‌های گسترده داد.  وی
گفت: انتخابات مجلس در سال آینده آزاد خواهد بود و «آنهائی هم که به تمدن بزرگ
علاقه ندارند، می‌توانند آزادانه رأی بدهند و رأی آنها نیز خوانده می‌شود». شاه
همچنین وعده داد: «مجوز قانونی برای راهپیمایی‌های ضد دولتی داده خواهد شد.»⁽²⁾

چند
روزی از وعده‌های دهان پرکن شاه نگذشته بود که تظاهرات مردم اصفهان در روز
21 مرداد با گلوله پاسخ داده شد و 4 نفر در این شهر شهید و 66 نفر دیگر نیز زخمی
شدند. همزمان با تظاهرات مردم اصفهان برای اولین‌بار در جریان مبارزات
انقلابی مردم ایران، رژیم  در عصر روز
بیستم مرداد ماه، طی اعلامیه‌ای خبر برقراری حکومت نظامی در اصفهان را به
اطلاع مردم رساند. در این اعلامیه که داریوش همایون وزیر اطلاعات و
جهانگردی و سخنگوی دولت، آن را از رادیو و تلویزیون قرائت کرد، در اصفهان به مدت
یک ماه حکومت نظامی اعلام و قرودگاههای این شهر به روی هواپیماها بسته شد. ⁽³⁾
  

به
دنبال اعلام حکومت نظامی در اصفهان، همه نمایندگان مجلس شورای ملی که در تعطیلات
تابستانی به سر می‌بردند، به تهران احضار شدند.⁽⁴⁾

البته تنها
اصفهان نبود که به پاخاسته بود. در تهران، خرم‌آباد،
قزوین، کرمانشاه و اردبیل نیز تظاهرات ضد رژیم برگزار شدند.  تظاهرات مردم اصفهان با گلوله پاسخ داده شد، ولی
نه تنها آنان را به عقب‌نشینی وادار نکرد، بلکه چند روز بعد مردم شیراز نیز به پا
خاستند و در جریان تظاهرات روز 23 مرداد، بیش از 38 نفر شهید و مجروح شدند.

کنترل
دانشگاه تبریز نیز در این روز به دست گارد ویژه افتاد و ستاد کل ارتش اعلام آماده‌باش
عمومی کرد.

از ساعت
10 و 30 دقیقه این روز، کلیه دانشجویان دانشگاه آذرآبادگان در گروه‌های
متعدد در محوطه دانشگاه و مقابل دانشکده‌ها دست به تظاهرات وسیعی زدند.
دانشجویان از رفتن به کلاس‌ها خودداری کردند و ضمن سر دادن شعار، پشتیبانی
خود را از تظاهرات اصفهان و همدردی خود را با قربانیان قیام این شهر اعلام کردند.⁽⁵⁾

دو روز
بعد، در 25 مرداد، دولت آموزگار در چند شهر کشور و به خصوص استان‌هایی که
شهروندان خارجی در آن حضور بیشتری داشتند، اعلام حکومت نظامی کرد. سیر
حوادث چنان سرعت گرفت که کنترل از دست رژیم خارج شد.

سینما
رکس در آتش کینه شاه سوخت

ساعت‌ حدود
30/21 بیست‌ و هشتم‌ مرداد 1357 در حالی‌ که‌ صدها نفر در سینما رکس‌ آبادان‌ مشغول‌
تماشای‌ فیلم‌ گوزن‌ها ساخته مسعود کیمیایی بودند، فاجعه جانگدازی رخ داد که پایه‌های
رژیم ستم‌شاهی را بیش از پیش به لرزه درآورد. براساس آمار اولیه منتشر شده
در روزنامه اطلاعات، در این فاجعه بزرگ از 700 نفری که در سینما حضور داشتند تنها
100 نفر موفق به فرار شدند و 600 نفر در آتش سوختند. تعداد کشته‌شدگان
حداقل 377 نفر اعلام شد.⁽⁶⁾ بعضی از کشته‌شدگان اعضای یک
خانواده بودند. به عنوان نمونه اعضای یک خانواده ده نفری به نام رادمهر همگی در
این فاجعه کشته شدند.⁽⁷⁾

با اینکه‌
کلانتری‌ مرکزی‌ در صد متری‌ سینما بود، برای‌ نجات‌ محبوس‌شدگان‌ در حریق‌ اقدام‌
فوری‌ به‌ عمل‌ نیامد. مراکز مسئول‌ هم‌ پس‌ از حضور در محل‌ آتش‌سوزی ‌فاقد
امکانات‌ اطفاء حریق‌ بودند. گزارش ساواک از این واقعه حاکی از آن است که: مأمورین‌
آتش‌نشانی‌ شهرداری‌ که‌ با سه‌ دستگاه‌ ماشین‌ به‌ محل‌ اعزام‌ شده‌ بودند، فاقد آب‌
بودند. همچنین‌ بلندگو برای‌اعلام‌ خطر و راهنمایی‌ مأمورین‌ آتش‌نشانی‌ وجود نداشت‌.

آتش‌نشانی‌
شرکت‌ نفت‌ پس‌از یک‌ ساعت‌ و نیم‌ تأخیر به‌ محل‌ حادثه‌ رسید، ولی  دیر شده‌ بود و بوی‌ اجساد سوخته به‌ بیرون‌ رسیده‌
بود.

 بنا بر‌ گزارش‌ مورخ‌ 27 مهر 57 ضرابی ‌دادستان‌
وقت‌ آبادان‌ به‌ وزیر دادگستری‌، ساعت‌ 1 بامداد از طرف‌ شهربانی،‌ خبرآتش‌سوزی‌ را
به‌ دادستان‌ی اعلام‌ کردند. دادستان‌ فوراً خود را به‌ محل‌ حادثه‌ رساند. «بعضی‌
از مسئولین‌ معتقد بودند که‌ شبانه‌ تمام‌ اجساد یکجا دفن‌ شوند»، ولی‌ دادستان ‌این‌
تصمیم‌ را ردّ کرد و پیشنهاد داد اجساد را شبانه‌ به‌ گورستان‌ شهر ببرنده و بچینند
تا خانواده‌هایشان‌ آنها را شناسایی‌ کنند و بقیه‌ یکجا دفن‌ شوند. پیشنهاد دادستان‌
عملی‌ شد و او خود به‌ همراه‌ بازپرس‌ و پزشک‌ قانونی‌، برای‌ صدور جواز دفن‌ در قبرستان‌
حاضرشد. در نتیجه‌ از تعداد «306 نفر مقتول،‌ 106 جسد شناسائی‌ و‌ جداگانه‌ دفن‌
شدند و 80  جنازه از گورستان‌ خارج‌ و به‌ محل‌
سکونت‌ آنان‌ برده‌ شدند و 120 جسد دیگر که به‌ علّت‌ شدت‌ سوختگی‌ شناخته‌ نشدند،
تقریباً به‌‌طور دسته‌‌جمعی‌ در کنار یکدیگر دفن‌ شدند».

خبر فاجعه‌
در فردای‌ آن‌ روز از رسانه‌های‌ داخلی‌ و خارجی‌ پخش‌ شد و سینماهای تهران در
اعتراض به این فاجعه تعطیل شدند.⁽⁸⁾

با اینکه‌
رادیو و تلویزیون‌ و کارگزاران‌ دولتی‌ سعی‌ می‌کردند از این‌ حادثه‌ علیه‌ انقلابیون‌
استفاده‌ کنند، ولی‌ فشار اجتماعی‌ به‌‌حدی‌ شد که‌ دولت‌ دست‌ به‌ عقب‌نشینی‌زد و
سه‌ روز بعد از حادثه،‌ سرتیپ‌ رزمی‌ را به‌ مرکز فراخواند.  علاوه ‌بر آن به‌ دستور آموزگار کلیه‌‌ مأموران‌
سهل‌انگار، فرماندار، رئیس‌ فرهنگ‌ و هنر و مسئول‌آتش‌نشانی‌ شرکت‌ نفت‌ به‌ تهران‌
احضار شدند.

 امام‌ خمینی‌ در 31 مرداد با ارسال‌ پیامی‌ ضمن‌
تسلیت‌ این‌ مصیبت‌ بزرگ‌ به‌ ملت ‌مسلمان‌ ایران‌ به‌خصوص‌ مردم‌ ستمدیده‌ آبادان‌
و به‌ خانواده‌های‌ داغدیده‌ اعلام‌ کردند که: «من‌ گمان‌ نمی‌کنم‌ هیچ‌ مسلمانی‌،
بلکه‌ انسانی‌ دست‌ به‌ چنین‌ فاجعه‌‌ وحشیانه‌ای ‌بزند، جز آنان‌ که‌ به‌ نظایر آن‌
عادت‌ نموده‌اند و خوی‌ درندگی‌ و وحشیگری‌، آنان‌ را از انسانیت‌ بیرون‌ برده‌ باشد.
من‌ تا کنون‌ اطلاع‌ کافی‌ ندارم‌، لکن‌ آنچه‌ مسلم‌ است‌ این‌ عمل‌ غیرانسانی‌ و مخالف‌
با قوانین‌ اسلامی‌ از مخالفین‌ شاه‌ که‌ خود را برای‌ حفظ‌ مصالح ‌اسلام‌ و ایران‌
و جان‌ و مال‌ مردم‌ به‌ خطر انداخته‌اند و با فداکاری‌ از هم‌میهنان‌ خود دفاع ‌می‌کنند
ـ به‌ هر مسلکی‌ باشند ـ نخواهد بود.»

امام‌ خمینی‌
در این‌ پیام‌ اتّهام‌ را متوجه‌ رژیم‌ نمودند و فرمودند: «قراین‌ نیز شهادت‌ می‌دهد
که‌ دست‌ جنایتکار دستگاه‌ ظلم‌ در کار است تا نهضت‌ انسانی‌ـ اسلامی‌ ملت‌ را در دنیا
بد منعکس‌ کند. آتش‌ را به‌ طور کمربندی‌ در سراسر سینما افروختن‌ و بعد توسط‌ مأمورین‌
درهای‌ آن‌ را قفل‌ کردن‌، کار اشخاص‌ غیرمسلط‌ بر اوضاع‌ نیست».

امام‌ خمینی‌
قرینه‌ دیگر را مصاحبه‌ شاه‌ دانستند که‌ گفته‌ بود: «تظاهرکنندگان‌ مخالف‌ من‌ وحشت‌
بزرگ⁽⁹⁾ را وعده‌ می‌دهند.» و تکرار آن‌ پس‌ از واقعه‌ که‌ این‌ همان‌ وعده‌
بوده‌ است‌، شاهد دیگری‌ بر توطئه‌ است‌، نه‌ اینکه‌ واقعاً شاه‌ یک‌ غیب‌گوی‌ بزرگ‌
است‌.

 شاهد دیگر امام‌ خمینی‌ بر این‌ ادعا این‌ بود که‌
هیچ‌ گروهی‌ از این‌ عمل‌ نفعی‌ نمی‌برد و تنها «شاه‌ و بستگانش‌ امید نفعی ‌داشته‌اند.»
فاجعه‌‌ سینما رکس‌ خشم‌ مردم‌ ایران‌ را در سرتاسر کشور برانگیخت‌ و آبادان‌ یکپارچه‌
علیه‌ رژیم‌ قیام‌ کرد. گرچه‌ دولت‌ از اعلام‌ حکومت‌ نظامی‌ در آبادان‌ شرمگین‌ بود،
ولی‌ عملاً در آبادان‌ حکومت‌ نظامی‌ برقرار کرد و تا هفتم‌ کشته‌شدگان،‌ تعداد بسیاری‌
از مردم‌ آبادان‌ با ضرب‌ گلوله‌ نیروهای‌ رژیم‌ شهید و مجروح‌ شدند. مردم‌ در شهرهای‌
مشهد، کرمان‌، تهران‌، قم‌ و چند شهر دیگر ‌به‌ دفاع‌ از مردم‌ آبادان،‌ تظاهرات‌ خونینی
را بر پا کردند. رژیم‌ نه‌ تنها نتوانست‌ از این‌ اقدام‌ ناجوانمردانه‌ استفاده ‌کند،
بلکه‌ شدت‌ نفرت‌ مردم‌ موجب‌ سقوط‌ دولت‌ آموزگار گردید.⁽¹⁰⁾

فاجعه‌ای
که به سقوط دولت منتهی شد

یک روز
بعد از فاجعه سینما رکس آبادان، نمایندگان مجلس شورای ملی که در تعطیلات به سر
می‌بردند به درخواست عبدالله ریاضی رئیس مجلس به تهران آمدند تا در مورد حکومت
نظامی اصفهان شور کنند.

نمایندگان
مجلس شورای ملی در این جلسه علاوه بر تصویب استقرار یک ماهه حکومت نظامی در اصفهان،
دولت وقت جمشید آموزگار را استیضاح کردند.

اقدامات
پیاپی و مکرر دولت در نقض اصول 26، 27 و 28 متمم قانون اساسی و نادیده گرفتن اصل
تفکیک قوا، نقض آزادی‌های اجتماعی در یک ماه گذشته، عدم
پاسخگویی دولت به نماینده‌های مجلس، عدم تعقیب قانونی دست‌اندازان
به بیت‌المال و... از جمله مواردی اعلام شد که تعدادی از نمایندگان به
استناد آنها دولت را به استیضاح کشیدند.

مجلس
متعاقب این اقدام نمایندگان و در جریان تصمیم‌گیری برای حکومت نظامی متشنج شد، ولی
دولت چند روز بیشتر دوام نیاورد و جمشید آموزگار در چهارم شهریورماه استعفا داد و
جعفر شریف امامی به جای وی منصوب شد.

در دوره‌
نخست وزیری آموزگار، فجایع زیادی در کشور رخ دادند، از جمله: شهادت فرزند امام
خمینی، آیت‌الله مصطفی خمینی، چاپ مقاله‌ای در توهین به امام در
روزنامه اطلاعات، ایجاد حکومت نظامی در اصفهان و دیگر شهرهای کشور و فاجعه
سینما رکس آبادان.    

پي‌نوشت‌ها

1ـ در بررسی تحولات ایران در ماه اردیبهشت 57 به این نکته
از زبان استانسفیلد ترنر رئیس سازمان سیا در زمان کارتر اشاره شد. ترنر در بخشی از
کتاب «پیش از خواندن بسوزانید» می‌نویسد «در کل کوتاهی ما در کسب اطلاعات بیشتر و دقیق‌تر
از اوضاع ایران به کارتر لطمه زد. ما متوجه نشده بودیم که پایه‌های سیاسی حکومت شاه
تا چه حد متزلزل بود. ما نمی‌دانستیم که شاه بیماری علاج‌ناپذیری داشت، ما از درک آیت‌الله
خمینی رهبر انقلاب و میزان نفوذ او عاجز بودیم».

2ـ اطلاعات، 15 مرداد 1357، صفحه 1.  

3ـ اطلاعات، 21 مرداد 1357، صفحه 25.

4ـ اطلاعات، 22 مرداد 1357، صفحه 4.

5ـ اطلاعات، 21 مرداد 1357، صفحه 4.

6ـ اطلاعات، 29 مرداد 1357، صفحه 1.

7ـ اطلاعات، 30 مرداد 1357، صفحه 2.

8ـ اطلاعات، 29 مرداد 1357، صفحه 4.

9ـ روزنامه اطلاعات یک روز بعد از حادثه آتش‌سوزی در سینما رکس
آبادان در مقاله‌ای با عنوان «گوشه‌ای از وحشت بزرگ» خطی را که شاه از پیش ترسیم
کرده بود پیگیری کرد. در این مقاله آتش‌سوزی سینما رکس آبادان به صورت تلویحی به
انقلابیون نسبت داده شد! این خط در روزهای بعدی نیز دنبال شد، روزنامه اطلاعات هر
روز مقالاتی در این راستا و با بهره‌گیری از سخن شاه مبنی بر اینکه مخالفان به
دنبال وحشت بزرگ هستند منتشر می‌کرد.

10ـ برای مطالعه هر چه بیشتر در این زمینه رک «یک سال مبارزه برای سرنگونی
رژیم شاه»، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، روح‌الله حسینیان.

سوتیترها:

1.

 در فاجعه سینما
رکس آبادان، 306 نفر مقتول،‌ 106 جسد شناسائی‌ و‌ جداگانه‌ دفن‌ شدند و 80  جنازه از گورستان‌ خارج‌ و به‌ محل‌ سکونت‌ آنان‌
برده‌ شدند. 120 جسد دیگر به‌ علّت‌ شدت‌ سوختگی‌ شناخته‌ نشدند و تقریباً به‌‌طور
دسته‌‌جمعی‌ در کنار یکدیگر دفن‌ شدند».

2.

در دوره‌ نخست‌وزیری آموزگار بود، فجایع زیادی در کشور رخ دادند،
از جمله: شهادت فرزند امام خمینی، آیت‌الله مصطفی خمینی، چاپ مقاله‌ای در توهین به
امام در روزنامه اطلاعات، ایجاد حکومت نظامی در اصفهان و دیگر شهرهای کشور و فاجعه
سینما رکس آبادان.  

تیترهای پیشنهادی

خاطرات جنگ به روايت تصوير/ عمليات مرصاد

سيد مسعود شجاعي طباطبايي

بعضي از عمليات‌ها براي بچه‌ها خاطرات
عجيب و ماندگاري را رقم مي‌زنند، اما عمليات مرصاد، جور ديگري بود. در واقع مي‌شد
گفت آخرين عملياتي بود كه شقايق‌هاي زخمي را به ديار عشق برد.

مثل هميشه خبر آمد كه عمليات ديگري در
حال وقوع است. فرصت كم بود. منافقين كوردل با استفاده از موقعيت به دست آمده ناشي
از پذيرفتن قطعنامه 598 و با اين تصور كه فتح ايران كار چندان مشكلي نيست، وارد
كارزار شده بودند. اين‌بار بلافاصله بعد از اعلام حركت، آماده شدم و با بچه‌هاي
روايت فتح راهي جبهه‌هاي شمال غرب شديم.

گويا منافقين با كمك ارتش بعثي صدام
اسلام‌آباد را گرفته بودند و قصد داشتند به كرمانشاه بيايند. بلافاصله راهي خط مقدم شديم. منافقين بعد از فتح
اسلام‌آباد به گمان اينكه تا تهران پيش خواهند آمد، در
مسير جاده آسفالت، با ادوات کامل و نيروهايشان پيش مي‌آمدند. در يكي از گردنه‌ها
بچه‌ها راه را سد كرده بودند و بايد منتظر مي‌مانديم تا منافقین برسند. مثل هميشه
نزديك بچه‌هاي ستاد بوديم.

يكي از بچه‌هاي رزمنده كه به دل منافقين
نفوذ كرده بود، با خود اطلاعات باارزش، از جمله دفترچه خاطراتی را آورده بود.
برايم جالب بود و می‌خواستم بدانم در آن دفترچه چه خبر است. با كلي پارتي جور
كردن، سرانجام دفترچه به دستم افتاد. دفترچه خاطرات فردی به نام امير، بدون نام فاميل،
ولي پر از عكس بود: عكس‌هايي در حال رژه، دستبوسي امراي منافقين و… نوشته‌ها نيز
جالب بود. آن قدر به او شستشوي مغزي داده بودند كه فكر مي‌كرد فرمانده تيپ است.
تيپي كه نفرات آن بايد در طول عمليات از طرف مردم به آنها مي‌پيوستند، نه گرداني،
نه دسته‌اي، نه هيچ چیز دیگري، تنها عنوان تيپ با اسم خود او، در دفترچه نوشته
بود: «امروز تيپ‌ام را تحويل گرفتم، قرار شد در مسير، فرماندهان گردان‌ها و دسته‌ها
به ما بپيوندند. مي‌بايست با نفرات مردمي، تيپ كامل شود!». فرصت زيادي براي مطالعه
نداشتم و در همان لحظات اول، دفترچه تحويل بچه‌هاي اطلاعات عمليات سپاه شد.

هوا گرگ و ميش بود كه به گردنه اصلي يا
خط مقدم رسيديم. از دور صداي نفربرها، تانك‌ها و… مي‌آمد. از اينكه همه به يك
ستون در جاده حركت مي‌كردند، واقعاً تعجب مي‌كرديم. استراتژي جنگي به اين مسخرگي
تا به حال نديده بودم. ظاهراً شهيد صياد شيرازي هم  باور نكرده و در وهله اول تقاضا كرده بود تا
كاملاً بررسي شود و بعد بچه‌هاي هوانيروز عمليات كنند. همين‌ طور هم شد و راكت‌هاي
هلي‌كوپترهاي ايراني، به رديف از اول تا آخر ستون را منهدم ‌كرد. در جلوي ستون يك
تويوتاي آخرين مدل بود كه يادم هست با برادر جهانبخش از بچه‌هاي ستاد لشگر حضرت
رسول«ص» راجع به آن صحبت كرديم.  هيچ‌ كس
دلش نمي‌آمد اين تويوتا منهدم شود. بچه‌ها با سلاح‌هاي سبك به سراغش رفتند، ديوانه‌وار
به مانع مي‌زد، دوباره دورخيز مي‌كرد و باز به مانع مي‌زد. شايد تصور مي‌كرد مي‌تواند
مانع را از سر راه بردارد. خلاصه بچه‌ها امانشان ندادند، راننده و همراهش را كه
بعداً فهميديم يكي از همان فرماندهان تيپ‌هاي الكي است، به هلاكت رساندند. بچه‌هاي
لشکر هم بلافاصله با شابلون نقش آرم لشگر حضرت رسول«ص» و اسپري به سراغش رفتند تا
غنيمتي نونوار را از آن خود كنند. در واقع بيشتر ادواتي كه سالم به دست بچه‌ها مي‌افتاد،
هر كسي زودتر اقدام مي‌كرد، از آن لشگرش مي‌شد. خلاصه برو بیائی بود نگفتنی!

بعد از حمله جانانه رزمندگان و هوانيروز،
منافقين به اطراف پراكنده و بچه‌هاي هر لشکر، تيپ و گردانی موظف به شناسايي و
دستگيري آنان شدند. تدابير امنيتي به‌قدر ی بالا بود كه محال بود آنها بتوانند از
دست بچه‌ها جان سالم به در ببرند يا دستگير نشوند. يادم هست تو هر سوراخي چند
منافق اعم از زن و مرد قايم شده بودند. حضور زنان براي همه بسيار عجيب بود و تازگي
داشت. هنگامي كه از كنار ادوات سوخته يا سالم آنها مي‌گذشتيم تا به اسلام‌آباد برسيم،
يادم هست بچه‌ها قرص‌هاي ضدبارداري آنها را نشان مي‌دادند. از جهنم دنيا يكراست به
جهنم آخرت رفته بودند.

به اسلام‌آباد رسيديم، ديدن صحنه‌هاي
فجيع به دار كشيدن بچه‌هاي زخمي بسيجي، ارتشي و سپاهي در جلوي بيمارستان اصلي شهر،
حسابي منقلب‌مان كرد. همين‌ طور هم پيكر پاك شهداي مردمي اين شهر كه حاضر به
همراهي نشده بودند، واقعاً فضاي دلخراشي را ايجاد كرده بود.

سوتیتر:

منافقین همه به يك ستون در جاده حركت مي‌كردند،
واقعاً تعجب مي‌كرديم. استراتژي جنگي به اين مسخرگي تا به حال نديده بودم. ظاهراً شهيد
صياد شيرازي هم وقتي ايشان را هلي‌برد كرده بودند، باور نكرده و در وهله اول تقاضا
كرده بود تا كاملاً بررسي شود و بعد بچه‌هاي هوانيروز دستور بدهند که عمليات كنند.
همين‌ طور هم شد و راكت‌هاي هلي‌كوپترهاي ايراني، به رديف از اول تا آخر ستون را منهدم
‌كرد.

محمدصالح

انجمن صنفي روزه‌خواران!

انجمن
صنفي روزه‌خواران ممالك محروسه ايران در آستانه ماه مبارك رمضان با صدور بيانيه‌اي
از دستگاه‌هاي مختلف حكومتي كه با درك عميق با اين جماعت برخورد نموده و مزاحم عيش
و طرب آنها نشده و نخواهند شد عميقاً تشكر نموده‌اند! منتهي
از اين بيانيه چنين آمده است: «بدون ترديد درك بالا و عميق مسئولين نسبت به فلسفه روزه و تساهل
و تسامح عملي آنهاست كه باعث شده در طول چند سال
اخير، روزه‌خواران بتوانند بدون كمترين نگراني و دغدغه اي در سطح جامعه به روزه‌خواري
علني بپردازند و روز به روز دائره فعاليت‌هاي خود را گسترش دهند تا آنجا كه به
بركت همت توأمان مسئولان متساهل و اعضاي اين انجمن، چهره برخي از نقاط مملكت در
روزهاي ماه رمضان سال‌هاي پيش شباهتي به يك مملكت اسلامي و روزه‌دار نداشت!

اعضاي
انجمن صنفي روزه‌خواران ممالك محروسه ايران اميدوار است در سال جاري نيز تساهل و
تسامح روزافزون مسئولان امر شامل حال اعضاي اين صنف شود تا كما في‌السابق در ايام
ماه رمضان به شادخواري و عيش و طرب مشغول و دعاگوي متوليان امر باشند!

فرائض
السيما

سيماي
جمهوري اسلامي در ماه رمضان امسال نيز جهت بهره‌برداري حداكثري مردم از ثانيه
ثانيه ماه عبادت و رحمت، برنامه‌هاي عبادي، معنوي متنوع و فشرده‌اي طراحي نموده كه
به شرح زير به اطلاع مي‌رسد:

ـ‌ به
روايت مناطق آزاد: اسم اين مناطق (كيش، قشم و چابهار و…) را آزاد گذاشته‌اند!
اگر بنا بود در اين مناطق هم قيد و بندهاي رايج در كشور حاكم باشد كه ديگر اسمش
منطقه آزاد نبود! ما در ماه رمضان جشنواره خريد و تفريحات دريايي تابستاني را در
كيش و قشم و… برگزار مي‌كنيم! ماه رمضان مال بقيه نقاط كشور است!

ـ به
روايت سازمان گردشگري و غيره: خوشبختانه در اين ماه ميزان گردشگران ايراني افزايش
فراواني پيدا مي‌كند و ما وظيفه داريم هرگونه تسهيلات لازم را دراختيار اين عزيزان
قرار دهيم ! براساس آمار، تركيه و سواحل آن مقصد اول و تايلند و سواحل آن مقصد دوم
گردشگران ايراني در ماه رمضان خواهند بود! البته ما از گردشگران عزيز ايراني خواهش
مي‌كنيم در چند شب‌ ويژه اين ماه (منظور بنده خدا شب‌هاي قدر است!) در اماكن
تفريحي كنار دريا حاضر نشوند!

ـ به
روايت وزارت راه: توقع نداشته باشيد كه در اين ماه مانع از روزه‌خواري علني در
فرودگاه‌ها، ترمينال‌ها و ايستگاه‌هاي قطار بشويم! در ضمن حد آزادي روزه‌خواري در
فرودگاه، ترمينال و ايستگاه قطار از هر چهار طرف تا هشت فرسخ مي‌باشد! (به شعاع 8
فرسخ حريم آزادي روزه‌داري براي اين مناطق تعيين شده است!)

1ـ
مجموعه تلويزيوني عروس فراري (جهت لحظات عرفاني قبل از افطار) شبكه دوم سيما؛

2ـ
مجموعه تلويزيوني شيطان در عروسي (جهت لحظات معنوي افطار) شبكه سوم سيما؛

3ـ
مجموعه تلويزيوني داماد ابليس (جهت لحظات روحاني پس از افطار) شبكه پنجم سيما؛

4ـ‌
فيلم‌هاي سينمايي برگزيده هر شب جهت نخبگان و فرهيختگان (جهت لحظات روحاني و معنوي
افطار و پس از افطار) شبكه چهارم سيما؛

5ـ جنگ
شب‌هاي شاد رمضان ويژه ساعات آخر شب ماه رمضان هر شب از شبكه هفتم سيما؛

6ـ
نمايش برگزيده و گلچين طنزهاي سنوات مافيه (از نيمه شب تا دم سحر) جهت شادي و
طراوت لحظات بي‌نظير سحرهاي ماه‌ رمضان از شبكه اول سيما؛

7ـ
مسابقه آشپز و آشپزخانه هر روز ظهر ماه مبارك از شبكه دو (شبكه خانواده) جهت آموزش
پخت و پزهاي بي‌نظير جهت سفره افطار.

عدليه و
رمضان

از آنجا
كه تاكنون نه ديده و نه شنيده گرديده كه در سنوات اخيره حد روزه‌خواري در ملأعام
بر كسي از رعاياي مملكت جمهوري اسلامي اجرا شده باشد (كه اگر شده باشد از نوادر
است و النادر كل معدوم!) و با توجه به سعي بليغ عدليه در اجراي حدود الهي (به ويژه
حد روزه‌خواري در ملأعام) چنين نتيجه مي‌گيريم كه: در سنوات اخير، منكري به نام
روزه‌خواري ريشه‌كن شده و احدي نتواند اثري از آن را در اقصي نقاط اين مملكت وسيع
مشاهده نمايد! (چرا كه  اگر هنوز روزه‌خواري
در مملكت وجود داشت عدليه كه بي‌كار نمي‌نشست!)

ـ بماند
كه برخي از سياه‌انديشان معتقدند حد روزه‌خواري از جمله حدودي است كه عدليه به آن
به چشم «حدود و يتريني» مي‌نگرد!

روايت‌هاي
رمضان

ـ به
روايت وزارت بهداشت: روز‌ه‌داري براي سلامت بدن خوب است!

ـ به
روايت وزارت بازرگاني و غيره (صنعت، معدن و…): ماه رمضان ماه افزايش مصرف گوشت و
مرغ و ارزاق است! ما هم تأمين مي‌كنيم! قيمت‌ها را هم كاهش مي‌دهيم!

ـ به
روايت وزارت ارشاد: تلاش مي‌كنيم شب‌هاي اين ماه، سينماها از افطار تا سحر باز
باشند تا آمار فروش فيلم‌ها پايين نيايد! حاضريم بعد از افطار مجوز كنسرت و تئاتر
و خيمه‌شب‌بازي هم بدهيم! نمي‌شود كه در اين ماه مردم شاد نباشند!

ـ‌ به
روايت دفتر نماينده ايران باستان در دولت: بنيانگذار روزه‌داري كورش كبير است و
احكام آن براي اولين‌بار توسط امشاسپندان موبد بزرگ هخامنشي تدوين شد و توسط
فردوسي به ما ايرانيان رسيد!

ـ به
روايت وزارت ورزش و فدراسيون فوتبال: ما فوتبال را به خاطر ماه رمضان متوقف نمي‌كنيم!
فوتباليست‌هاي زبان‌بسته هم كه نمي‌توانند با زبان روزه تمرين كنند! اصلاً خود
فوتبال و تمرين آن عذر شرعي است! و بازيكنان با مجوز مديران باشگاه‌ها و رياست
فدراسيون فوتبال مي‌توانند با آسودگي خاطر روزه‌خواري كنند!

نگاهی به مؤلفه های  اقتصاد هند

حجت الاسلام
دکتر هادوي کاشانی

سال‌هاست كه در گفت‌وشنودها از عبارت «هر
كه طاووس خواهد جور هندوستان كشد» بهره مي‌گيريم، اما واقعيت این است كه در دنياي
امروز، با اين همه تنوع و زيبايي‌هاي صادق و كاذب، اولاً از طاووس زيباتر هم پيدا
مي‌شود و ثانياً كسي بر خود ستم روا نمي‌دارد كه براي ديدن طاووس به هندوستان رود
و ثالثاً اگر هم شوق طاووس داشته باشد، رنج فراوان لازم نيست. كافي است اراده كند
و در اندك زمانی از زيارت اين پرنده زيبا بهره ببرد.

هند امروز آن قدر تنوع و زيبايي دارد كه
مجالي براي جلوه‌گري طاووس نيست و عشوه او خريدار ندارد. كشوري با بيش از يك
ميليارد جمعيت (دومين كشور) و مساحت بيش از سه ميليون كيلومتر مربع و نژادها و
اديان مختلف و بيش از 27 زبان⁽¹⁾ و هزاران آداب و رسوم منحصربه‌فرد،
جايي براي طاووس باقی نگذاشته است.

طاووس امروز هند كه بايد براي دست يافتن
به آن ستم كشيد، اقتصادي است كه رسيدن به آن از پيمودن راهي كه خار مغیلان دارد
سخت‌تر است. مطالبه امروز رهبري را كار و تلاش سال‌هاي پيش هنديان محقق كرده است و
ما هم بايد همان راه را برويم. اين نوشتار به راه‌هايي اشاره دارد كه هنديان
پيمودند و كل هند را به يك طاووس تبديل كردند.

1ـ كار و تلاش

طبق آمار دائرة‌المعارف
(wikipedia) جمعيت زيادي در هند با كمتر از يك دلار در
روز زندگي مي‌كنند و بيش از 300 ميليون نفر در زير خط فقر هستند، اما رشد اقتصادي
هند در چند سال اخير 8 درصد بوده و پيش‌بيني مي‌شود تا 10 درصد هم برسد.

به گزارش واحد مركزي خبر در تاريخ
23/3/1391 جمعيت كودكان شاغل در هند به 60 ميليون نفر مي‌رسد، گرچه اين نوع كار در
كودكي امر پسنديده‌ای نيست، اما يك پيام كلي از جامعه هند دريافت مي‌شود كه هر كسي
سعي مي‌كند كار كند و سواري مجاني در آنجا وجود ندارد، گرچه ممكن است عده‌اي
برخوردار از ثروت‌هاي نامشروع هم باشند، اما جامعه، جامعه‌اي فعال و پركار است.

در سال توليد ملي، گام اول اين است كه
اراده كار كردن وجود داشته باشد، گرچه آن كار مورد علاقه اشخاص نباشد و گرچه در
ابتدا دستمزدها واقعي نباشند. وقتي با كار و خدمات، توليد بالا می‌رود، به‌تدريج
درآمد سرانه هم افزایش پیدا می‌کند و دولت اسلامي با تدبير و تجديدنظر در قوانين و
با توزيع مجدد مي‌تواند مقدمات عدالت را فراهم سازد، پس گام اول كار كردن است كه
همواره توسط پيشوايان ديني ما نیز توصیه شده است.

علي‌بن حمزه مي‌گويد: امام كاظم«ع» را
ديدم كه در زميني كار مي‌كرد، گفتم: كارگزاران كجايند كه شما خود كار مي‌كنيد؟
فرمود: پيامبر خدا«ص» و اميرمؤمنان«ع» و همه پدران من به دست خود كار و زراعت مي‌کردند
و کار، عمل انبياي مرسل و اوصياي صالح است.⁽²⁾

ابوعمر شيباني مي‌گويد: امام صادق«ع» را
ديدم كه بيلي در دست و جامه‌اي خشن در بر داشت و روي زمين خود كار مي‌كرد و عرق از
پشتش مي‌ريخت. گفتم: بيل را به من بدهید تا كار شما را انجام دهم، فرمود: دوست
دارم مرد در راه به دست آوردن معاش آزار و حرارت آفتاب را ببيند و رنج آن را تحمل
کند.⁽³⁾

شايد حكمت اين رنج كشيدن، همان بي‌نيازي
از ديگران باشد تا عزت نفس مؤمن محفوظ بماند و وقتي افراد جامعه اسلامي چنين
باشند، آن جامعه مستقل و بي‌نياز خواهد بود.

زراره مي‌گويد: مردي به حضور امام
صادق«ع» رسيد و گفت: دستم ناسالم است و نمي‌توانم با آن به‌خوبي كار كنم و فاقد
سرمايه‌ براي تجارت هستم. امام صادق«ع» فرمود: با سرت باربري كن و خويشتن را از
مردم بي‌نياز ساز.⁽⁴⁾

زيبنده جامعه اسلامي نيست كه پيشوايان
معصوم«ع» آن، ‌چنين به كار و تلاش سفارش نمايند، اما در عمل، ديگران بر مسلمين
پيشي بگيرند.

2ـ اقتصاد دانش‌محور

در سال‌هاي اخير بارها مقام معظم رهبري
از توليد دانش و سهم توليدات علمي كشور در توليد جهاني سخن گفته‌اند و اين روند رو
به رشد همچنان ادامه دارد. اگر اين توليدات علمي بومي شوند و متناسب با نياز كشور
باشند، در بخش اقتصاد هوايي تازه دميده می‌شود و رشد اقتصاد شتاب  می‌گیرد.

هندي‌ها از اين مزيت بهره بردند و رشد
اقتصادي دو برابر را تجربه کردند و سطح فقر را كاهش دادند. هنگامي كه هندي‌ها
خواستند به اقتصاد خود شتاب دهند، با تكنولوژي فرسوده رو به‌ رو بودند كه امكان نو
شدن آن با توجه به هزينه‌هاي بالا غيرممكن بود، لذا از مدل كره و ژاپن الگو
نگرفتند و در بخش خدمات دانش‌محور، بيشتر از بخش صنعت سرمايه‌گذاري كردند. گزارش‌هاي
بانك جهاني نشان مي‌دهد 2 درصد سرانه توليد داخلي هند، حاصل صدور محصولات دانش‌محور
اين كشور به امريكا بوده است.

ويژگي‌هاي اقتصاد دانش‌محور

1ـ با آنكه علم اقتصاد در اثر کمبود و
کمیابی پدید آمد و تمام برنامه‌هاي اقتصادي در صدد مدیریت نيازهاي انسان نامحدود
درز برابر منابع اقتصادي محدود هستند و اقتصاددانان با نظريات مختلف سعي در توزيع
عادلانه كالاها و خدمات دارند، اما ويژگي دانش این است نه تنها با مصرف آن كم نمي‌شود
بلكه هر چه مصرف شود بيشتر رشد مي‌كند.

2ـ در اقتصاد دانش‌محور، دانش اولاً باعث
فزوني در توليد مي‌شود، ثانياً خود دانش هم تبديل به كالا می‌شود و فروش مي‌رود.

3ـ اقتصاد دانش‌محور بدون وزن است و
نيازي به مكان فيزيكي ندارد. در اينجا فكرها و نرم‌افزارها در بازارها و فضاهاي مجازي
فعاليت مي‌كنند و نقش و تأثیر اصلی را دارند. 

بانكداري الكترونيكي، كارت‌های اعتباري و
تجارت الكترونيكي مي‌توانند به اقتصاد شتاب بيشتري بدهند، هزينه‌ها را كم كنند و
بهره‌وري را بالا ببرند.

در سالي كه به نام توليد ملي و حمايت از
سرمايه ايراني ثبت شده است، زيبنده است بخشي از توليد ملي ناشي از افكار و مغزها
باشد و افزون بر سرمايه‌هاي فيزيكي مثل نيروي كار و سرمايه، به توليد انديشه‌ها هم
توجه قرار شود.

3ـ تقدم داشته‌ها بر خواسته‌ها

در عبارت «توليد ملي و حمايت از سرمايه
داخلي» همه واژه‌ها حكايت از بومي شدن اقتصاد دارند. بومي شدن اقتصاد يعني استفاده
از همه ظرفيت‌هاي موجود برای برآورده شدن بخش زیادی از نيازها. مطالعات
اقتصاددانان نشان مي‌دهد هندي‌ها اين اصل را فراروي خويش قرار داده‌اند و براساس
آن به توسعه پايداری می‌اندیشند که نيازهاي امروز آنان را بدون آنكه نيازهاي آتي
به مخاطره بيفتد، برآورده سازد.⁽⁵⁾

هندي‌ها در راه  نیل به اين هدف به اين امور اولويت داده‌اند:

الف) با توجه به نيروي كار فراوان، بیشتر
از تكنولوژي‌‌هاي كاربر استفاده كرده‌اند.

ب) توليد كالاهاي پرمصرف در مقايسه با
توليد كالاهاي لوكس و كم‌مصرف.

ج) استفاده از تكنولوژي‌هايي كه مواد
اوليه محلي را به مصرف مي‌رساند و به كالاهاي واسطه‌اي خارجي نيازی نيست.

د) بهره‌گيري از تكنولوژي‌هايي كه به انرژي
كمتري نياز دارند كه متأسفانه اين آفت در كشور ما وجود دارد و منابع ارزان انرژي،
تدبير جايگزيني براي انرژي‌هاي ديگر را از بين برده است.

ه‍‌) بهره‌گيري از تكنولوژي‌هايي كه  فاصله شهر و روستا را كم مي‌کنند و موجب مهاجرت
معكوس مي‌شوند.

نتيجه

كار و تلاش زياد، بهره‌گيري از اقتصاد دانش
محور و تكيه بر داشته‌ها در اقتصاد هند، شتاب زيادي به رشد اقتصادی اين كشور داده
است، به گونه‌اي كه گفته مي‌شود در آينده نزديك از اقتصاد هند بيشتر خواهيم شنيد.

فرهنگ اسلامي ما، هيچ مانعي نمي‌بيند كه
اگر كشوري با روش‌هاي درستي به اهداف خود ‌رسیده است، الگوي ما باشد، افزون بر
اينكه آنچه در هندوستان موجب رشد و پيشرفت شده است، در كتاب و سنت ما نيز مورد
توجه بوده است. به‌غير از آيات قرآن، بيش از دو هزار روايت⁽⁶⁾ در فضيلت
علم و دانش وجود دارد كه بسياري از آنها مطلق هستند و لذا دانش اقتصاد را نیز شامل
می‌شوند.

روايات واردشده توسط معصومين(ع) ناظر به
زمان خود آنها بوده است و مردم به آموختن چيزهايي مي‌پرداختند كه در آن زمان مرسوم
بوده‌اند، ولي به نظر اصولگرايان، مسلمانان امروز هم مورد خطاب همان سخنان هستند،
لذا براي هر كاري بايد دانش آن را آموخت و روش‌هاي علمي را جايگزين روش‌هاي سنتي
کرد. گرچه گاهي خود روش‌هاي سنتي ـ از جمله طب سنتی ـ هم موضوعيت دارند و گاهي هم
لازمند، اما فارغ از بعضي ملاحظات، اقتصاد دانش‌محور مي‌تواند به رشد اقتصادي شتاب
ببخشد.

در باره كار نيز كه بر همه هند سايه
افكنده است، از ديد اسلام هيچ قيدي غير از ناتواني جسمي نيست. برای تحقق شعار سال
و تكيه بر توليد ملي، راهي غير از عزم ملي وجود ندارد. توليد ملي، مستلزم كار ملي
و سرمايه داخلي است، زیرا سرمايه خارجي اولاً به استثمار و بهره‌كشي مي‌انجامد و
ثانياً اگر نياز داخلی با توليد داخلی تأمين نشود، فاصله عرضه و تقاضا با واردات
پر خواهد شد، البته گاهي لازم است كالاي خارجي هم وارد شود، همچنان كه كشور ما نيز
بعضي از كالاها را صادر مي‌كند.

آخرين مؤلفه اقتصاد هندوستان تكيه بر
واقعيت‌ها و داشته‌هاي خود است كه اگر چنين نباشد، تصميمات اقتصادي، انتزاعي و
خيالي هستند و در آن صورت بايد به طاووس خيالي‌ای انديشيد که ديگر براي دستيابي به
آن، جور هندوستان نيز لازم نيست.

 اميد است با كار، تلاش و اقتصاد دانش‌محور و
تقدم داشته‌ها بر خواسته‌ها بتوانيم براي تحقق توليد ملي و حمايت از سرمايه داخلي،
گام‌هاي علمی و مؤثری برداریم و كيفيت توليد را فداي عجله نكنيم.

پي‌نوشت‌ها

1-
Wikipedia.com

2ـ‌
وسايل الشيعه، ج 12، ص 23.

3ـ‌
الكافي، ج 5، ص 76.

4ـ‌
محجّة‌البيضاء، ج 3، ص 143.

5ـ
توسعه پايدار مقايسه هند و ژاپن، مجموعه مقالات تخصصي مديريت و پروژه.

6ـ
رجوع كنيد به: العلم و الحكمه في الكتاب و السنه، نوشته محمدي ري‌شهري.

سوتیترها:

1.

در سال توليد ملي، گام اول اين است كه اراده
كار كردن وجود داشته باشد، گرچه آن كار مورد علاقه اشخاص نباشد و گرچه در ابتدا دستمزدها
واقعي نباشند  تا درآمد سرانه هم افزایش پیدا
‌کند و دولت اسلامي هم با تدبير و تجديدنظر در قوانين و با توزيع مجدد بتواند مقدمات
عدالت را فراهم سازد.

2.

برای تحقق شعار سال و تكيه بر توليد ملي،
راهي غير از عزم ملي وجود ندارد. توليد ملي، مستلزم كار ملي و سرمايه داخلي است، زیرا
سرمايه خارجي اولاً به استثمار و بهره‌كشي مي‌انجامد و ثانياً اگر نياز داخلی با توليد
داخلی تأمين نشود، فاصله عرضه و تقاضا با واردات پر خواهد شد.

   نگاهی به شکل گیره نهضت مشروطه

غلامرضا گلي‌زواره

كارنامه سياه ستم

با دستگيري و كشته شدن لطفعلي‌خان زند،
واپسين پادشاه زنديه، آغامحمدخان قاجار، سلسله‌اي را بنيان نهاد كه نزديك به 134
سال بر ايران حكومت كرد. بنيانگذار اين تشكيلات اگرچه فردي سفاك، ستمگر و كينه‌توز
بود و از عواطف انساني بهره‌اي نداشت، به دليل اقتدار شخصي براي به وجود آوردن
حكومتي متمركز و توانا كوشيد و توانست ايران را بدون دخالت بيگانگان اداره كند. با
مرگ وي توسط دو تن از غلامانش، فتحعلي‌شاه قاجار زمام امور را به دست گرفت كه از
كفايت و تدبير لازم در امور كشورداري بهره‌اي نداشت،⁽¹⁾ در زمان وي طي
جنگ‌هاي ايران و روسيه بخش‌هاي زيادي از سرزمين ايران تحت سلطه روس‌ها قرار گرفت.

در این برهه، دليل نارضايتي مردم از
دستگاه حاكم، جدا شدن بخش‌هايي از ايران توسط استعمارگران روس و انگليس بود. ضعف
حكمرانان قاجار و طمع‌ورزي و فساد مالي درباريان، زمينه‌هاي نفوذ استعمار و تسلط
همه‌جانبه اجانب را فراهم آورد. بارزترين نتيجه اين وضع، امتيازهايي بود كه به
خارجي‌ها داده مي‌شد. اسف‌‌بارتر از اين ضايعه، دريافت وام از دولت‌هاي سلطه‌گر بود.
قرض‌هايي كه از دول روس و انگليس دريافت می‌شدند، به جاي اينكه براي رفاه عمومي،
توسعه شهرها و روستاها و بهبود اوضاع اقتصادي اجتماعي مردم و در كارهاي زيربنايي
هزينه شوند، خرج سفرهاي بي‌سود شاهان و درباريان، عياشي و شهوتراني آنان مي‌شدند.

آنچه كه بر این سياهي و تباهي مي‌افزود و
خشم مردم را برمي‌انگیخت،‌ استبداد شدید فرمانروايان قاجار بود و مردم ايران هيچ‌گونه
تضميني براي حفظ جان، مال و ناموس خود در برابر زورگويي اين دستگاه جفاگستر
نداشتند. شاه و فرزندان متعددش كه غالباً حاكمان ايالت و نواحي گوناگون بودند، هر
كاري كه مايل بودند انجام مي‌دادند و هر بلايي كه مي‌خواستند بر سر مردم مي‌آوردند.⁽²⁾

برنتابيدن استبداد و استعمار

تعاليم قرآن، سنت محمدي«ص»، فرهنگ اهل
بيت عصمت و طهارت(ع) و حماسه‌هاي شكوهمندي چون عاشورا، براي اقشار شيعه ايران اين
معرفت و بصيرت را پديد آورد كه ستم را نپذيرند، در برابر فساد، تباهي و منكرات
خاموش نباشند و نسبت به اوضاع اجتماعي و سياسي عصر خويش احساس تكليف كنند. روشنگري‌هاي
علماي شيعه و ارتباط منظم مردم با روحانيان، ضمن اينكه باورهاي مذهبي و رشد فرهنگي
مردم را شكوفاتر مي‌ساخت، موجب پيدايش حركت‌هاي فكري و خيزش‌هايي عليه ظلم و تجاوز
مي‌گرديد. پروفسور حامد الگار مي‌نويسد: «دستاويزهايي براي برانگيختن هيجان مذهبي
مردم عليه دولت قاجار جستجو مي‌شد. ستم دولت، علما و مردم را به هم نزديك ساخت و
بي‌توجهي قاجارها به احترامي كه از لحاظ سنت نسبت به علما ادا مي‌شد، اين ائتلاف
را مستحكم‌تر كرد. تمامي عالمان آن زمان به برقراري عدالت و اجراي موازين شرعي علاقه
و اهتمام داشتند و از آن سو حكومت قاجارها را مي‌ديدند كه از عملي ساختن اين دو
هدف سرپيچي مي‌كند و خيانت خود را نسبت به بيت‌المال مسلمين از راه فساد و ولخرجي‌ها
افزايش داده و زمام امور كشور را به بيگانگان سپرده است، از اين رو نقش سنتي
اعتراض و مخالفت خود را شدت دادند و اقتدار خود را براي پيشروي قيام‌ها به كار
گرفتند.⁽³⁾

عالمان: پیشگامان قیام علیه استبداد

ملاعلي كني(متوفي 1306هـ ق) با تكيه بر
نفوذ معنوي و قوة فقاهت در برهه‌اي حساس ملجأ و مأمن مردماني بود كه در چنبرة ستم
حاكمان و واليان بلاد به تنگ آمده بودند. دفاع از منافع ملي و اهتمام در دفع تجاوز
خارجي توسط اين عالم بلندپايه در مخالفت شديد با قرارداد رويتر تبلور يافت. اين
امتياز پاي استعمارگران را براي غارت و چپاول ذخائر عمومي در ايران مي‌گشود كه با
مقاومت ملاعلي كني و حمايت مردم لغو و ميرزا حسين‌خان سپهسالار كه عامل انعقادش
بود، توسط ناصرالدين شاه عزل شد.⁽⁴⁾

ناصرالدين شاه در سفر سوم خود به اروپا
قرارداد رژي را با شركتي انگليسي به نام تالبوت منعقد ساخت. از آنجا كه طبق اين
قرارداد، امتياز انحصاري خريد و فروش تنباكوي ايران به اجانب واگذار شد و سلطه
انگلستان را بر اقتصاد، جامعه و فرهنگ فراهم ‌ساخت، مردم و علما در برابرش به
مبارزه برخاستند و با صدور حكم تحريم تنباكو توسط ميرزاي شيرازي قيامي در ايران
شكل گرفت كه استعمار انگلستان را به هراس افكند و استبداد قاجار را متزلزل ساخت.⁽⁵⁾

خيزشي مهم و فراگير

يكي از مهم‌ترين خيزش‌هاي مردمي عليه ظلم
قاجارها، انقلاب مشروطيت است. قتل ناصرالدين شاه قاجار توسط ميرزا رضاي كرماني و
با هدايت و تشويق سيدجمال‌الدين اسدآبادي، در واقع نشانه‌اي از اوج‌گيري خشم مردم
نسبت به جفاكاران اين سلسله است.

مظفرالدين شاه كه پس از پدر به سلطنت
رسيد به دليل اينكه فاقد لياقت و كارداني و توانايي‌هاي فكري و بدني بود، عملاً
اداره امور كشور را به صدر اعظم مستبد خود، عين‌الدوله سپرد. خشونت‌هاي درباريان،
فقر عمومي، ركود اقتصادي و فشارهاي سياسي ـ اجتماعي وي مردم را بيش از گذشته به
ستوه آورد، آنان را آماده خيزشي گسترده ساخت و اقشار گوناگون را به سوي اعتراضی
عمومي و نفرت‌ فراگير سوق داد.  

با گسترش اعتراضات مردم تهران و وقوع
حوادثي چون ماجراي مسيو نوز بلژيكي كه متصدي امور گمركي ايران بود و به ساحت
روحانيت اهانت روا داشت، حادثه بانك استقراض روس، به چوب بستن بازرگانان خوشنام و
تعطيلي بازار، عين‌الدوله به تصور خام خود براي سركوبي اعتراض‌هاي مردمي دست به
خشونت زد.

علمايي چون آيت‌الله سيدمحمد طباطبايي و
آيت‌الله سيدعبدالله بهبهاني با مشاهده فضاي آكنده به رعب و وحشت، پس از افشاگري‌هاي
لازم و روشنگري در بارة مرداب ظلم و توفان استعمار، وقتي مشاهده كردند زورگويي
فرمانروايان قاجار، غيرت ديني و هيجان مذهبي مردم را مورد تهديد قرار داده است و
آنان سعی دارند با كشتار، حبس و تبعيد اين حركت را خاموش کنند، راه مهاجرت را
برگزيدند و به نشانه اعتراض به اعمال مذموم و ننگين عين‌الدوله به سوي بارگاه حضرت
عبدالعظيم حسني(ع) در شهر ري رفتند. روز بعد عده‌اي از روحانيون، طلاب و كثيري از
مردم به علماي مهاجر پيوستند. صدر اعظم ستم‌پيشه كوشيد با تهديد و فشار، جلوي اين
موج را بگيرد، اما وقتي علما و اقشار ديگر را در عزم خود مصمم ديد، از قصد خويش
منصرف گرديد.

معترضين مدتي را در اين مكان زيارتي به
سر بردند و سرانجام تقاضاهايي را به گوش مظفرالدين شاه رسانيدند. مهم‌ترين اين خواسته‌ها
عبارت بود از ايجاد عدالتخانه در همه شهرها براي رسيدگي به شكايات مردم و برقراري
عدالت در جامعه، عمل به قوانین اسلامي و بركناري علاءالدوله حاكم تهران بود. اگرچه
شاه با خواسته‌هاي علما موافقت کرد، ولي چون رفتارهاي خشن و ظالمانه عين‌الدوله
ادامه يافت، مردم همراه روحانيان به مهاجرت بزرگ‌تري دست زدند و شهر قم را به
عنوان مركز تحصن و كانون مقاومت برگزيدند. با اوج‌گيري مبارزات و درخواست جديد
مهاجران و گسترش نفرت و اعتراض‌هاي مردمي، سرانجام شاه تسليم خواسته‌هاي علما و
مردم گرديد، عين‌الدوله را بركنار و  فرمان
مشروطيت را صادر كرد.⁽⁶⁾ پس از صدور اين فرمان در 14 مرداد 1285 ش.
عضدالملك از رجال بانفوذ قاجار براي بازگرداندن علما به قم رفت و آنان را با تكريم
و احترام به تهران آورد. چندي بعد مجلس افتتاح شد و به تدوين نظامنامه پرداخت.

با مرگ مظفرالدين شاه، فرزندش محمدعلي
ميرزا به حكومت رسيد. او اگرچه موافقت خود را با مشروطيت اعلام كرده بود، اما با
طبع مستبدي كه داشت، تصمیم به درهم كوبيدن قيام مشروطه گرفت، با بهانه‌هاي واهي
مجلس را به توپ بست و بار ديگر استبداد را بر ايران حكمفرما ساخت. به دنبال
استبداد صغير، تمام منازل مشروطه‌خواهان غارت شدند و مأموران به دستگيري آنان
پرداختند. آيات عظام طباطبايي و بهبهاني توسط قزاق‌هاي روسي دستگير شدند و مورد
شكنجه و آزار قرار گرفتند و سپس تبعيد گرديدند. به دستور محمدعلي‌شاه، ميرزا
جهانگيرخان صوراسرافيل، ملك المتكلمين و سيدجمال‌الدين واعظ اصفهاني اعدام شدند و
بعضي از افرادی كه مورد تعقيب قرار گرفتند، از جمله تقي‌زاده به سفارت انگليس پناه
بردند.⁽⁷⁾

اگرچه بعد از به توپ بستن مجلس، جمعي از
آزادي‌خواهان غرب‌گرا و روشنفكران افراطي كه داعيه وطن‌دوستي و مردم‌خواهي داشتند،
خود را به اروپا رساندند و در پاريس، لندن، استانبول و سوئيس محافل  سياسي به راه انداختند، اما مردم به رهبري علما
همچنان در داخل كشور به مقاومت خويش ادامه دادند. در اين ميان علماي ساكن نجف كه
از تعرض حاكمان قاجار مصون بودند، مردم را در هدف خويش براي برقراري عدالت و استقرار
موازين ديني تشويق كردند. تلگراف‌ها، نامه‌ها و فتاوي آخوند خراساني، حمايت آيت‌الله
عبدالله مازندراني و آيت‌الله حاج‌ميرزا حسين خليلي تهراني، فصلي پرافتخار از
حمايت عالمان ديني از اين خيزش مردمي و حركت مذهبي را گشود.

مقاومت اصلي از شهر دلاوران و دانشوران
يعني تبريز آغاز شد و دو تن از سلحشوران نام‌آور خطه آذربايجان به نام‌ ستارخان و
باقرخان متجاوز از 9 ماه در برابر دشمنان مشروطه مقاومت كردند. محمدعلي شاه در برابر
مقاومت مردم تبريز، عاجز و با فراگير شدن نهضت در شهرهاي ديگر كاملاً درمانده شد.
سرانجام سپاهي از اصفهان، بختياري و گيلان راهي تهران شد. درتير 1288 ش. تهران به
تصرف مخالفان استبداد درآمد و شاه به سفارت روسيه پناهنده شد.⁽⁸⁾

مشروطه: محدودكنندة استبداد

با توجه به اينكه روح غرب‌گرايي در برخي
روشنفكران مشروطه‌خواه نفوذ كرده بود، اين جنبش از حركت ضد استعماري خود فاصله
گرفت و بيشتر مشي ضداستبدادي يافت. اساس كار در اين زمينه تثبيت قانوني بود كه
معنايي جز نظام سياسي ـ اجتماعي برگرفته از غربي‌ها نداشت و تمام تلاش اين قبيل
آزادي‌خواهان، نفي نظام سنتي بود كه استبداد قاجارها بخشي از آن را به خدمت خود
درآورده بود. آنان براي رسيدن به چنين هدفي حتي تمايل داشتند از استعمارگران براي
ترقي کمک بگيرند. اين انحراف البته ناشي ازپنهان بودن هویت ابرقدرت‌ها نبود، بلكه
منورالفكرها چون از بصيرت كافي برخوردار نبودند، غربي‌ها را كه با زورگويي و تجاوز
بر جهان حكومت مي‌كردند، قبله‌گاه خويش مي‌ديدند و در بسياري از اوقات، كارگزار
استكبار مي‌شدند. از نشانه‌هاي خودباختگي و وابستگي آنان همین بس که این افراد و
برخي پيروانشان به راحتي براي مقابله با ظلم قاجارها به سفارت‌‌خانه‌ها و كنسولگري‌هاي
انگليس پناهنده مي‌شدند.⁽⁹⁾

در جنبش مشروطه اگرچه علما، عدالت‌خواهي
و استقرار موازين ديني و شرعي را جستجو و از اين رو با آن همراهي ‌کردند، عده‌اي
نوانديش مشروطه، نوع اروپايي آن را مي‌خواستند. اگرچه همه در مبارزه با ستم با
يكديگر همگام و منسجم بودند، اما در مناطقي از كشور، گرايش‌هاي غرب‌گرايانه نمود
بیشتری داشت، هر چند مثلاً در اصفهان، به دليل اقتدار معنوي و اجتماعي برادران
نجفي، روشنفكران بيمار فرصت نداشتند عرض اندام كنند.⁽¹⁰⁾

رویکرد امام به  نهضت مشروطه

امام خميني«ره» در بارة اهداف اصلي
مشروطه‌خواهي فرموده‌اند: «جنبش مشروطه برضد رژيم بود. البته می‌خواستند با قبول
داشتن رژيم، عدالت ايجاد كنند»⁽¹¹⁾ و در جاي ديگر متذكر گرديده‌اند:
«…شما تاريخ انقلاب مشروطه را بخوانيد و ببينيد در انقلاب مشروطه چه بساطي بوده
است، چه آن وقتي كه انقلاب شد و مشروطه را به پا كرد، با اينكه انقلاب، تغيير رژيم
سلطنتي [هم] نبود، فقط اين بود كه سلطنت استبدادي يك قشري [قدري] محدود شود و روي
قوانين مشروطه باشد…»⁽¹²⁾ امام به نيرنگ روشنفكران نفوذي هم اشاره
دارند: «از اول كه مشروطه را اينها درست كردند، اين شياطين‌ كه متوجه مسايل بودند،
خدعه كردند، متمم قانون اساسي را قبول كردند، ليكن وقت عمل، عمل نكردند به متمم
قانون اساسي، يعني پنج نفر مجتهد را در مجلس نياوردند».⁽¹³⁾

استعمارگر مشروطه‌خواه

اينكه اقشاري از مؤمنان ايران با هدايت و
رهبري علما خواهان اجراي عدالت و پايان دادن به ستم بودند و مي‌خواستند به سلطه‌گري
ابرقدرت‌ها پايان دهند، جنبه‌اي خالصانه و صادقانه از خيزش عدالت‌خواهي بود، اما
در ادامه، انگليس‌ها كه در رقابت با روس‌ها بودند، براي تثبيت موقعيت خود، اين
حركت را در مجراي جديدي قرار دادند. ناظم‌الاسلام كرماني كه خود مشروطه‌خواه بود،
اعتراف مي‌كند: «اگرچه عقلا و اشخاص بصير مي‌گويند مجلسي كه بنا شد به توسط خارجه
گرفته شود، بنايي است بر روي آب، چه مردم قدر نمي‌دانند و شايد به همين زودي از
دست بدهند».⁽¹⁴⁾

هاشم محيط مافي مورخ مشهور مشروطه مي‌نويسد:
«انگليسي‌ها از اين پيشامد موقع را مغتنم شمرده، مساعدت‌هاي مادي و معنوي نسبت به
خواص كرده، براي عزل عين‌الدوله استعانت كردند و تا حدي از اعمال خشونت‌كارانه روس‌ها
جلوگيري مي‌نمودند».

يحيي دولت‌آبادي از روشنفكران عصر مشروطه
به نكته‌اي جالب اشاره مي‌كند: «مشروطه‌خواهان نظر به اينكه از سفارتخانه انگليس
مشروطه بيرون آمده است، اينك هم مي‌تواند نگاهدارنده طرفداران مشروطيت باشد بي‌آنكه
متوجه سياست مشترك روس و انگليس باشند و بي‌آنكه بدانند همين سفارت كه به ظاهر
گاهواره مشروطيت بوده، روزي قبر آن واقع گردد».⁽¹⁶⁾

به همين دليل امام خميني«ره» دخالت دولت
انگليس را در مسايل مشروطه مورد توجه جدي قرار مي‌دهند و مي‌فرمايند: «عمال انگليس
به دستور ارباب خود، اساس مشروطه را به بازي مي‌گيرند و مردم را نيز فريب مي‌دهند
و از ماهيت جنايت سياسي خويش غافل مي‌سازند.⁽¹⁷⁾

از ديدگاه امام خميني«ره» دولت انگليس با
نيرنگي كه به كار برد، اين حركت اصيل را از مسير اصلي منحرف ساخت: «توطئه‌اي كه
دولت استعماری انگليس در آغاز مشروطه كرد به دو منظور بود: يكي كه در همان موقع
فاش شد اين بود كه نفوذ روسيه تزاري را در ايران از بين ببرد و ديگري همين كه با
آوردن قوانين غربي، احكام اسلامي را از ميدان عمل و اجرا خارج كند».⁽¹⁸⁾

نقش برجسته علما

اگرچه منورالفكرها و آزادي‌خواهان محروم
از بصيرت، مسير مشروطه را منحرف ساختند و با همكاري استعمارگران در اين راه موفق
شدند، اما به هيچ عنوان نمي‌توان نقش علماي شيعه و روحانيت پيشرو را در هدايت،
باروري و گسترش اين جنبش فراموش كرد. امام خميني«ره» يادآور شده‌اند: «علماي اسلام
درصدر مشروطيت در مقابل استبداد سياه ايستادند و براي ملت آزادي گرفتند، قوانيني
جعل كردند… كه به نفع ملت… استقلال كشور [و] به نفع اسلام است. اين را با خون‌هاي
خودشان با زجرهايي كه ديدند و كشيدند، گرفتند.»⁽¹⁹⁾

مقام معظم رهبري فرموده‌اند: «چیزی که
توانست دست استعمار را از سر مردم كوتاه كند و
فرهنگ اسلامي را حفظ نمايد و در مقابل فرهنگ متجاوز و مهاجم بايستد، نفوذ علما
بود، در نهضت تنباكو و مبارزه با استعمار، دولت‌هاي خارجي و بيدار كردن مردم و نيز
نهضت مشروطيت و ادامه اين مبارزه به پيشقراولي و پيشاهنگي علما بود، والا پيش نمي‌رفت،
اين يك سابقه و تاريخ است و كسي هم نمي‌تواند آن را انكار كند مگر مغرض و يا جاهلي
كه بخواهد حقيقتي را بپوشاند.»⁽²⁰⁾

علما و جامعه روحانيت به منظور دفاع از
استقلال كشوري اسلامي، حمايت از محرومان و رفع تبعيض از مردم، افراد و اقشار
گوناگون با گرايش‌هاي متعدد را تحمل كردند، اما در ادامه مشاهده كردند نيروي جديدي
در كنارشان است. اگرچه با شدت گرفتن قيام عليه قاجارها تحمل اين افراد به طور موقت
ادامه يافت، اما به تدريج منورالفكرها به دليل موقعيت خاصي كه در برنامه‌ريزي و
نوشتن قانون اساسي به دست آوردند، عملاً مهار مشروطه را به دست گرفتند. زماني كه
مراحل قيام به مسايل حساسي رسيد، برخي علما به رهبري شيخ فضل‌الله نوري، اين گونه
افكار مسموم وارداتي را تحمل نكردند. هراس اين‌ گونه علما از فراموش شدن سنت ديني
و فاصله گرفتن مردم از موازين شرعي و مذهبي بود. سرانجام با ترفند اين روشنفكران،
روحانيت كنار زده شدند و افراد فراماسونر، خوانين و مالكان بزرگ و طرفداران
استبداد در نواحي گوناگون، زمام امور را به دست گرفتند. امام خميني«ره» در اين
باره چنين روشنگري كرده‌اند:

«در جنبش مشروطيت… كه از روحانيون نجف
و ايران شروع شد، مردم هم تبعيت كردند و كار را تا آنجا كه توانستند آن وقت انجام
دادند و رژيم استبدادي را به مشروطه برگرداندند، لكن خوب نتوانستند مشروطه را آن طوري
كه هست درستش كنند، متحققش كنند، باز همان بساط بود.»⁽²¹⁾

و در جاي ديگر فرموده‌اند:

«ببينيد چه جهت‌هايي هستند كه روحانيون را
مي‌خواهند كنار بگذارند، همان‌ طوري كه درصدر مشروطه با روحاني اين كار را كردند و
اينها را زدند و كشتند و ترور كردند، همان نقشه است، آن وقت ترور كردند و كشتند
سيدعبدالله بهباني را، كشتند مرحوم [شيخ فضل الله] نوري را و مسير ملت را از آن
راهي كه بود برگرداندند به يك مسير ديگر.⁽²²⁾

سياست روسيه و انگليس در مقابله با اين
نهضت اين بود كه مانع از عمق يافتن حركت مردم شوند و از تكوين برنامه‌اي كه نقش
اصلي آن را رهبران صادق و خالص و مردم مؤمن داشتند، ممانعت به عمل آورند. البته
هركدام از اين مستكبران و فرعون‌صفتان در برخورد با قيام مزبور خط‌مشي و خدعه ويژه‌اي
را اعمال و دنبال مي‌كرد، يكي حصول نتيجه موردنظر را در حمايت قاطع از دستگاه ستم
مي‌دانست و آن ديگري خواستار استقرار نوعي نظام محافظه‌كارانه در چهارچوب مشروطيت
بود، اما در مجموع محور اصلي اين سياست‌ها همچون دو لبه قيچي، يك هدف را تعقيب مي‌كرد:
جلوگيري از رهبري و هدايت‌گري علماي شيعه و تضعيف اقتدار اين بزرگان. امام درباره
شگردي كه عمال بيگانگان در مشروطه به كار بستند، اين گونه فرموده‌اند:

«از آن طرف، عمال قدرت‌هاي خارجي و
خصوصاً در آن وقت انگليسيان در كار بودند [و مي‌خواستند] كه اينها [روحانيت] را از
صحنه خارج كنند، يا به ترور و يا به تبليغات گويندگان، كوشش كردند به اينكه
روحانيون را از دخالت در سياست خارج كنند و سياست را بدهند به دست آنهايي كه مي‌توانند،
به قول آنها، يعني فرنگ‌رفته‌ها و غرب‌زده‌ها و شرق‌زده‌ها. كردند آنچه را كردند،
يعني اسم مشروطه، ولي واقعيت استبداد، آن استبداد تاريك ظلماني شايد بدتر و حتي
بدتر از زمان سابق…»⁽²³⁾

مقام معظم رهبري در اين ‌باره خاطرنشان
ساخته‌اند:

«در نهضت مشروطيت ديديم كه روحانيون
آمدند يك حادثه بزرگ را در كشور ايجاد كردند و پايان دوره استبداد را تدارك ديدند.
بعد همين مشروطيت، پايگاهي براي ضديت با دين و روحانيت شد و هنوز ابتداي كار بود
كه روزنامه‌هاي صدر مشروطيت، به نام آزادي شروع به كوبيدن دين كردند تا جايي كه
مرحوم آقا شيخ فضل‌الله نوري كه جزو پيشروان مشروطيت بود در مقابل آن مجلس و
مشروطيت ايستاد و سرانجام هم به شهادت رسيد.»⁽²⁴⁾

پي‌نوشت‌ها

1ـ
ايران و جهان از قاجاريه تا پايان عهد ناصري، ج اول، عبدالحسين نوايي، ص 7ـ6.

2ـ
تاريخ معاصر ايران، علي‌اكبر ولايتي و ديگران، ص 3ـ30.

3ـ
دين و دولت در ايران، حامد الگار، ترجمه ابوالقاسم سري، ص 355، 357 و 378.

4ـ
خاطرات سياسي، ميرزا علي‌خان امين‌الدوله، ص 53، سياستگذاران دوره قاجار، خان ملك
ساساني، ص 91، مكارم الآثار، معلم حبيب‌آبادي، ج 3، ص 97.

5ـ
تاريخ سياسي معاصر ايران، جلال‌الدين مدني، ص 24ـ23، حيات يحيي، ج اول، ص 108.

6ـ
تاريخ سياسي معاصر ايران، ج اول، ص 59، نقش علما در سياست، بهشتي سرشت، ص 143.

7ـ
انقلاب مشروطيت ايران، ص 163؛ تاريخ استقرار مشروطيت ايران، حسن معاصر، ص 108،
تاريخ روابط خارجي ايران، عبدالرضا هوشنگ‌مهدوي، ص 322.

8ـ
تشيع و مشروطيت در ايران، عبدالهادي حائري، 109، تاريخ معاصر ايران، ج اول، ص 257.

9ـ
بررسي و تحقيق در جنبش مشروطيت در ايران، رسول جعفريان، ص 49ـ48، مقدمه‌اي بر
تاريخ جنبش ملي ايران، ص 137ـ136.

10ـ
تاريخ مشرطه ايران، احمد كسروي، ص 248 و 261، تاريخ معاصر ايران، ج اول، ص 251.

11ـ
صحيفه‌نور، امام خميني، ج 7، ص 206.

12ـ
همان، ج 15، ص 85.

13ـ
همان، ج 2، ص 285.

14ـ
تاريخ بيداري ايرانيان، ص 563.

15ـ
مقدمات مشروطيت هاشم محيط مافي، ص 87.

16ـ
حيات يحيي، ج 2، ص 342ـ341.

17ـ
ولايت فقيه، امام خميني«ره»، ص 7.

18ـ
تاريخ معاصر ايران از ديدگاه امام خميني«ره» (تبيان، دفتر بيستم) ص 52ـ51.

19ـ
همان، ص 52.

20ـ
حديث ولايت، مجموعه رهنمودهاي مقام معظم رهبري، ج 6، ص 303.

21ـ
صحيفه‌نور، ج 6، ص 289.

22ـ‌
همان، ج 15، ص 202.

23ـ
ولايت فقيه، ص 11 و 13.

24ـ
حديث ولايت، ج سوم، ص 272.

سوتیترها:

1.

تعاليم قرآن، سنت محمدي«ص»، فرهنگ اهل بيت
عصمت و طهارت(ع) و حماسه‌هاي شكوهمندي چون عاشورا، براي اقشار شيعه ايران اين معرفت
و بصيرت را پديد آورد كه ستم را نپذيرند، در برابر فساد، تباهي و منكرات خاموش نباشند
و نسبت به اوضاع اجتماعي و سياسي عصر خويش احساس تكليف كنند.

2.

دولت انگليس با نيرنگي كه به كار برد، حركت
اصيل مشروطه را از مسير اصلي منحرف ساخت، نفوذ روسيه تزاري را در ايران از بين ببرد
و با آوردن قوانين غربي، احكام اسلامي را از ميدان عمل و اجرا خارج كرد.

3.

مقام معظم رهبری: «در نهضت مشروطيت ديديم
كه روحانيون آمدند يك حادثه بزرگ را در كشور ايجاد كردند و پايان دوره استبداد را تدارك
ديدند. بعد همين مشروطيت، پايگاهي براي ضديت با دين و روحانيت شد و هنوز ابتداي كار
بود كه روزنامه‌هاي صدر مشروطيت، به نام آزادي شروع به كوبيدن دين كردند».

وقت‌کشی به شیوه
1+5

به نتیجه نرسیدن
مذاکرات مسکو که جمهوری اسلامی ایران و کشورهای چین و روسیه درباره آن از قبل
هشدار داده بودند، باعث ایجاد تردید درباره نیت کشورهای غربی از پیگیری مذاکرات
راهبردی ایران و 1+5 شده است. وقت‌کشی کشورهای غربی در مذاکرات به‌رغم تذکرهای پیاپی چین و روسیه
که آنها نیز در چهارچوب 1+5 در مذاکرات حضور دارند، باعث شده است تا کارشناسان
سیاسی، هدف کشورهای غربی را تنها مذاکره برای مذاکره بدانند.

نزدیک بودن زمان
انتخابات آمریکا باعث شده است تا این کشور تظاهر کند که در حال حل موضوع هسته‌ای ایران
است و هر لحظه ممکن است خبر خوبی در این باره به گوش برسد. باراک اوباما که با
مشکلات داخلی و خارجی پیچیده‌ای دست و پنجه نرم می‌کند، به‌رغم تظاهر به دوستی با ملت
ایران در ابتدای دوران ریاست جمهوری‌اش، در اجلاس لابی صهیونیست «آیپک» به صراحت
گفت که تاکنون هیچ‌یک از دولت‌های آمریکا به اندازه دولت وی بر ایران فشار وارد
نکرده‌اند. هنگامی که وی در اوان ریاست‌جمهوری‌اش گفت که دست دوستی به سوی مردم
ایران دراز کرده است، مقام معظم رهبری دست مخملی اوباما را ظاهری برای دست چدنی
نامیدند و گذشت زمان اثبات کرد ادعای اوباما تنها یک فریبکاری بوده است.

تمرکز اندیشکده‌های غربی بر اخوان‌المسلمین مصر

پیروزی «محمد مرسی»
نماینده اخوان‌المسلمین در انتخابات ریاست جمهوری مصر با وجود محدودیت‌های قانون
اساسی برای فعالیت احزاب اسلام‌گرا از جمله حزب «آزادی و عدالت»، باعث نگرانی جدی
کشورهای غربی و رژیم صهیونیستی شده است، به طوری که اتاق‌های فکر و محافل کارشناسی
غربی به بررسی ابعاد فکری و عملی اخوان برای یافتن راهکارهایی برای محدود کردن این
جریان اسلام‌گرا پرداخته‌اند و «شورای روابط خارجی آمریکا» به عنوان یکی از پیشروترین محافل تصمیم‌گیر در ایالات متحده، در پرونده ویژه‌ای به
بررسی حزب پیروز در انتخابات مصر پرداخت.

این
پرونده که چهار گزارش را شامل می‌شود، ضمن بررسی پیشینه اخوان‌المسلمین، به نقش
آتی این کشور و گزینه‌های پیش‌رو برای مصر و جایگاه ارتش و اخوان‌المسلمین پرداخته
است. شورای روابط خارجی آمریکا از مدل ترکیه به عنوان گزینه‌ای مطلوب که مورد
حمایت نظامیان به رهبری «محمدحسین الطنطاوی» نیز هست، سخن به میان می‌آورد. سال
گذشته رجب طیب اردوغان نیز در جریان سفر به مصر از مدل سکولار ترکیه دفاع کرد که
واکنش شدید مردم مصر را درپی داشت و آنها به‌ صراحت تأکید کردند که نیازی به پیروی
از مدل سکولار ترکیه ندارند. به نظر می‌رسد که غرب خود را برای رویارویی طولانی با
اخوان‌المسلمین آماده می‌کند.

افزایش رشد جمعیت
در کشورهای اروپایی علیرغم بحران اقتصادی

به‌رغم اینکه
کشورهای اروپایی به دلیل بحران اقتصادی به سیاست‌های ریاضتی روی آورده و از هزینه‌های
دولتی کاسته‌اند، با این حال در سیاست تشویق به زاد و ولد آنها تغییری روی نداده
است. آمار غیررسمی از اسپانیا نشان می‌دهد که پس از بیکاری عده زیادی از مردم به
دلیل بحران اقتصادی، میل به بچه‌دار شدن در میان زوج‌ها به دلیل یافتن فراغت بیشتر
برای صرف کردن وقت برای بچه‌ها و استمرار کمک‌های دولتی افزایش یافته است. در
فرانسه نیز که افزایش شدید جمعیت مهاجران ـ که بیشتر از مسلمانان شمال آفریقا
هستند ـ باعث نگرانی مقام‌های این کشور شده بود، سیاست‌های تشویقی دولت باعث
افزایش زاد و ولد در میان خانواده‌های مسیحی شده است. مدت‌هاست که در کشورهای
اروپایی بر تهدید جهان مسیحیت به وسیله مسلمانان به دلیل افزایش جمعیت آنها تأکید
می‌شود و به همین دلیل خانواده‌های مسیحی به ‌شدت به داشتن فرزندان بیشتر ترغیب می‌شوند.
در کشورهای اروپايی معمولاً خانواده‌های ثروتمندتر پرجمعیت‌تر هستند. دولت اسپانیا
برای تولد هر نوزاد 2500 یورو (معادل 5 میلیون و 500 هزار تومان) به خانواده‌ها
پرداخت می‌کند.

  دلبستگی متقابل گوگل و رژیم صهیونیستی!

 به نوشته روزنامه صهیونیستی یدیعوت احارونوت،
اریک اشمیت رئیس شرکت گوگل در دیدار با نخست وزير رژيم صهيونيستي تصویر یک متن
قدیمی قاب شده را به نتانیاهو اهدا کرد که در آن به سرزمین اسرائیل اشاره شده است.
نتانیاهو نیز در این دیدار یک لوگوی تازه برای گوگل ارائه کرد که در آن نمادهایی
چون پرچم اسرائیل و نیز ریزکریستال ها که اسرائیل به علت فعالیت در این زمینه نوبل
گرفته است، دیده می شود.

4 سال پیش هم “سرگي برين” به همراه ديگر مؤسس گوگل يعني “لري ادوارد پيج” که
يک يهودي صهيونيست است، در سفري به تل‌آويو، به عنوان ميهمان ويژه جشن شصتمين
سالگرد تأسيس رژيم صهيونيستي شرکت کردند. پيج که با کيک
مخصوص در این  مراسم کرده بود، اظهاراتي را
در تأييد سياست‌هاي سرکوبگرانه و نژادپرستانه آن ابراز و حمايت خود و شرکت متبوعش
را از اين رژيم اعلام کرد.

شدت دلبستگي مؤسسان
گوگل به رژيم صهيونيستي به حدي است که لوگوي موتور جست‌وجوي اين شرکت در شصتمين
سالروز اشغال فلسطين، به شکل زير تغيير يافت:

 گفتنی است پيش از اين هم، گزارش‌هاي متعدد و
مستندي درباره روابط همه‌جانبه شرکت گوگل با رژيم صهيونيستي و نهادهاي جاسوسي دولت
آمريکا منتشر شده بود.

چامسکی، منتقد یا
منتقدنما؟

مدت‌هاست که نوام
چامسکی دانشمند سرشناس آمریکایی به عنوان منتقد شماره یک نظام‌های غربی و سیاست‌های
مداخله‌جویانه آنها در مناطق مختلف جهان معرفی شده است. با این حال مواضع اخیر وی
در مورد سیاست‌های خاورمیانه‌ای آمریکا که نقش صهیونیست‌ها را به‌کلی نادیده گرفته
و تنها شرکت‌های بزرگ و به‌خصوص شرکت‌های نفتی را سبب مداخله‌جویی‌های ایالات
متحده معرفی می‌کند، باعث اعتراض‌هایی نسبت به روش تحلیل وی شده است. مخالفان، وی
را متهم می‌کنند که با اطلاعات و یافته‌ها، گزینشی برخورد کرده و تنها به داده‌هایی
می‌پردازد که دوست دارد در تحلیل‌ها وارد کند.

جیمز پتراس کارشناس
برجسته آمریکایی در حوزه بین‌الملل معتقد است که چامسکی با نادیده گرفتن هزاران
صفحه سند که نقش لابی «آیپک» در ترغیب دولت بوش برای حمله به عراق را اثبات می‌کند،
بدون استناد به حتی یک سند، شرکت‌های آمریکایی را مسبب جنگ معرفی می‌کند. پتراس،
چامسکی را متهم می‌کند که وی حتی نقش ممتاز لابی آیپک را در فرایند تصمیم‌سازی در
آمریکا نادیده گرفته و آن را یک لابی معمولی مانند سایر لابی‌ها معرفی می‌کند. وی
به ‌صراحت تأکید می‌کند که علائق ایدئولوژیک چامسکی (یهودی بودن وی) باعث حمایت
غیرمستقیم از اسرائیل و گزینشی عمل کردن در برخورد با داده‌ها برای تبرئه این رژیم
در جنایت‌های آمریکا در خاورمیانه شده است.

هنری کیسینجر، قطر
و جام جهانی فوتبال

در سال 2011
میلادی، سپ بلاتر رئیس فدراسیون جهانی فوتبال(فیفا) از هنری کیسینجر وزیر
امورخارجه آمریکا در دولت ریچارد نیکسون دعوت کرد تا برای کمک به مبارزه با فساد
به فیفا ملحق شود. دعوت فیفا از یکی از مرموزترین چهره‌های تصمیم‌ساز در ایالات
متحده در حالی انجام شد که این نهاد به ظاهر غیردولتی همواره به بهانه لزوم عدم
دخالت دولت‌ها در فدراسیون‌های ملی، حاکمیت کشورهای زیادی را به چالش کشیده است که
یکی از این موارد به تعلیق فدراسیون فوتبال ایران در دوره ریاست محمد دادکان و
اخطار برای عدم دخالت دولت در انتخابات فدراسیون فوتبال ایران در سال 1390 مربوط
می‌شود.

ثمره حضور هنری
کیسینجر در فیفا به بهانه مبارزه با فساد، انتخاب کشور قطر به عنوان میزبان جام
جهانی 2022 بود. قطر در حالی به عنوان میزبان جام جهانی انتخاب شد که فاقد یک
فوتبال مطرح است و آب و هوای بسیار بد آن باعث شگفتی افکارعمومی و رسانه‌ای شده
است. حضور هنری کیسینجر یهودی در فیفا و لابی گسترده برای انتخاب قطر، رویدادهای
منطقه خاورمیانه در دو سال اخیر و نقش مخرب قطر در تحولات منطقه پس از بیداری
اسلامی، باعث معنی‌دار شدن انتخاب قطر به عنوان میزبان جام جهانی فوتبال شده است.
نقش نیابتی قطر برای سیاست‌های آمریکا در خاورمیانه با وزن ناچیز این کشور همخوانی
ندارد و انتخاب آن به عنوان میزبان جام جهانی اقدامی برای اعتبار بخشیدن به این
کشور ذره‌ای است. جالب اینکه رسانه‌های صهیونیستی آمریکا تلاش کردند وانمود کنند
که قطر به ‌رغم میل کیسینجر به عنوان میزبان جام جهانی انتخاب شده است!
با این حال هیچ‌کس به این موضوع مهم نپرداخت که چطور یک مقام مهم حکومتی آمریکایی
در تصمیم‌گیری‌های کلان فیفا به عنوان یک سازمان غیردولتی دخالت می‌کند؟

تغییر شکل کودتاهای
آمریکایی

کودتای پاراگوئه که
به سرنگونی «فرناندو لوگو» انجامید، شیوه جدید اجرای کودتاست که به وسیله آمریکایی‌ها
برای سرنگون کردن دولت‌های مردمی در منطقه آمریکای لاتین طرح‌ریزی شده است. پس از
شکست کودتای ونزوئلا در سال 2002 که با به خیابان ریختن مردم ناکام ماند و تکرار
این ناکامی در کشور پرو، آمریکایی‌ها به شیوه جدیدی برای برکنار کردن رهبران مخالف
در آمریکای لاتین روی آورده‌اند. این شیوه جدید با نفوذ در مجالس کشورهای منطقه به
وسیله پول و رسانه‌های آمریکایی انجام می‌شود. پارلمان‌های تسخیرشده به وسیله
طرفداران آمریکا در یک روند شبه‌قانونی، دولت‌های مردمی را سرنگون و سیاست‌های
ضدآمریکایی اتخاذ شده به وسیله رئیس‌جمهورهای مردمی را متوقف می‌کنند. آمریکا در
110 سال گذشته 327 بار با کودتا دولت‌های مردمی منطقه را سرنگون کرده است، به‌طوری
که هر ساله به طور میانگین بیش از 3 کودتا در منطقه انجام شده است. کودتاچیان پس
از هر پیروزی و ساقط کردن دولت‌های مردمی شعار زنده باد دموکراسی سر می‌دهند و
مقام‌های آمریکایی نیز از روند اصلاحات در دولت‌های تحت‌سیطره نظامیان تقدیر می‌کنند!

ترویج گسترده همجنس‌بازی
در غرب

اگرچه کشورهای غربی
از مدت‌ها قبل به بهانه آزادی به حمایت از همجنس‌بازی پرداخته بودند، اما در سال‌های
اخیر این حمایت‌ها تشدید شده است، به ‌طوری که نظام رسانه‌ای و سیاسی غرب در خدمت
ترویج همجنس‌بازی قرار گرفته است. از مدت‌ها پیش شایعه تمایلات همجنس‌خواهانه یک
سیاستمدار کافی بود تا وی را مجبور به استعفا کند، اما سال گذشته میلادی «گیدو
وستروله» وزیر امورخارجه آلمان در اقدامی بی‌سابقه به طور رسمی و در حضور تمام
مقام‌های کابینه این کشور از جمله آنگلا مرکل صدر اعظم این کشور با یک مرد ازدواج
کرد! باراک اوباما نیز به عنوان اولین رئیس‌جمهور آمریکا به طور رسمی از همجنس‌بازان
حمایت کرد که این حمایت به بهانه اخذ آرای همجنس‌بازان انجام شد.

جنگ سرد جدید + چین

لفاظی بین مقام‌های
روسیه و چین از یک سو و آمریکا از سوی دیگر در هفته‌های اخیر تشدید شده است.
هیلاری کلینتون در اجلاس موسوم به «دوستان سوریه» به صراحت گفت که مقام‌های چین و
روسیه گمان نکنند هزینه حمایت‌شان از نظام اسد را نمی‌پردازند. دو کشور چین و
روسیه اجلاس مذکور را که در پاریس برگزار شد تحریم کردند. مقام‌های روسی نیز تأکید
کردند در صورتی که این کشور با آمریکا بر سر پیمان «استارت-2» و همچنین سپر موشکی
در اروپای شرقی به توافق نرسد، در سیاست خود مبنی بر همکاری با آمریکا برای تجهیز
نیروهای این کشور که در افغانستان می‌جنگند تجدیدنظر خواهد کرد. قسمت بزرگی از
لجستیک نیروهای ناتو از طریق پایگاه‌های آمریکا در آسیای مرکزی تأمین می‌شود. این
تهدید روسیه باعث شد که آمریکا که به دلیل کشتن 24 سرباز پاکستانی در مرز این کشور
با حملات هوایی حاضر به عذرخواهی نبود، عذرخواهی کند تا در مقابل، پاکستان مسیر
انتقال تجهیزات ناتو را باز کند. موضع‌گیری‌های چین و روسیه علیه آمریکا احتمال
زنده شدن شرایط جنگ سرد را افزایش داده است، شرایطی که این بار چین را نیز در کنار
روسیه و در برابر آمریکا خواهد نشاند.

رقابت تسلیحاتی،
حفظ وضعیت جنگی و یاری گرفتن از سایر کشورهای علیه رقیب، ویژگی اصلی جنگ سرد بود. ولادیمیر پوتین پیش از این گفته بود که مسئله سوریه تعیین
خواهد کرد که آینده نظام بین‌الملل تک‌قطبی و یا مبتنی بر موازنه قوا خواهد بود. سرگئی
ریابکوف معاون وزیر خارجه روسیه نیز گفتمان غربی‌ها را متحجر و متعلق به زمان
گذشته دانست.

عطا بهرامي

بررسی ماهیت
لشکرکشی‌های نظامی آمریکا و هم‌پیمانانش نشان می‌دهد که اکثر این جنگ‌ها بر دنیای
اسلام متمرکز هستند. از لیبی و غرب افریقا تا افغانستان و پاکستان، با جنگ‌های خانمان‌سوزی
که ناتو و آمریکا به راه انداخته‌اند، مستقیماً درگیرند و دنیای اسلام در معرض
حمله سربازان غربی است. این حقیقت در مورد کشورهای شرق آسیا مانند اندونزی،
فیلیپین، تایلند و سایر کشورهای منطقه نیز که مسلمانان در آنها زیادند، صادق است.

دومین مجموعه
کشورهايی که در معرض دخالت‌های آمریکا قرار دارند، کشورهای آمریکای لاتین هستند.
کودتاهای پیاپی که با استفاده از سرویس‌های امنیتی غربی طراحی می‌شوند، موجبات
سقوط حکومت‌های مردمی در این قاره را فراهم می‌آورند و کارتل‌های مواد مخدر و
باندهای قاچاق انسان به پدیده‌هايی عادی در این قاره مصیبت‌زده تبدیل شده‌اند.
شاید گفته شود که کشورهای آمریکای لاتین مسلمان نیستند و جنگ غیرمستقیم آمریکا با
آنها نقض ادعای نخست است. در این باره توضیحی وجود دارد که راهگشا و روشن‌کننده
است.

بحث‌های زیادی در
محافل مستقل دانشگاهی درباره ریشه‌های اسلامی بومیان قاره آمریکا مطرح است که با
سانسور شدید رسانه‌ای و محافل کارشناسی غربی مواجه شده است. نشانه‌های بسیاری
درباره وجود اسلام در این منطقه از قرن‌ها پیش وجود دارد. در میان قبایل سرخ‌پوست
همواره رقابت زیادی برای استفاده از نام «مکه» وجود داشته است. برخي از پژوهشگران آمريكايي
مانند دكتر «فيلباري» استاد دانشگاه ‌هاروارد آمريكا و دكتر «يوسف مروه» معتقدند که
علت اين رقابت قبايل سرخ‌پوست براي اطلاق نام مكه بر مناطق خود و همچنين نامگذاري برخي
روستاها و كوه‌ها به نام‌هايي مانند «عرفه» دليل قاطعي بر ريشه‌هاي اسلامي اين اقوام
و اشتياق آنان به زيارت سرزمين‌هاي مقدس اجدادي و به جا آوردن مناسك حج است.

الحبوشي سردبير نشريه
فرهنگي «مكه» معتقد است: دانشمندان باستان‌شناس آمريكايي، از آثار كشف شده در آمريكاي
شمالي و نقوشي كه نام محمد پيامبرخدا«ص» و برخي از آيات قرآن را در كنار نام‌هاي مكه
و مدينه دربردارند، درشگفتند.

نشريه عربي «الهدي»
چاپ نيويورك نیز در این‌باره می‌نویسد: برخي از تاجران ترك‌تبار در مناطق كوهستاني
مكزيك قبيله‌اي را يافته‌اند كه به زبان عربي تكلم مي‌كنند. كوه‌هاي صعب‌العبور «سيموجوفلد
آلنده» محل سكونت اين قبيله است.

پژوهشگران مستقل
قویاً اعتقاد دارند که خط‌کشی غرب بین خود و مردم آمریکای لاتین به دلیل ریشه‌های
اسلامی آنهاست. آنها مردم منطقه را به دلیل ریشه‌های دینی متفاوتی که دارند مجازات
می‌کنند.

حسن التريكي مبارز پير
تونسي نیز كه چندسالي هم نماينده اتحاديه عرب در آمريكاي لاتين بود و چند ماه پیش
به طرز مشکوکی در آرژانتین کشته شد، معتقد بود که حركت كريستف كلمب به سوي قاره جديد
آمريكا بي‌ارتباط به سقوط قرناطه (در اندلس) و مهاجران عرب كه پيش از كريستف كلمب از
شمال آفريقا به اين سرزمين (آمريكا) كوچ كرده بودند، نبوده است.

مجله «الشروق العربيه»
برزيل گزارش يكي از مسئولان برزيلي را نقل كرده كه در آن خطاب به دولت اين كشور آمده
است: در نقاط بكر و ناشناسي از استان «باهيا»ی برزيل، از گذشته‌هاي دور مسلماناني سكني
گزيده‌اند كه به نام قبيله «الوفائيين» يا الوفاء شناخته مي‌شوند و قرن‌ها پيش وارد
برزيل شده‌اند. آنها ذرت، كدو تنبل و ميوه ‌كشت مي‌كنند، اما محصولاتي ناشناخته نيز
دارند كه گفته مي‌شود از بندر دارالبيضای مغرب پيش از سال 1100 ميلادي با خودبه برزيل
آورده‌اند.

قتل‌عام عجیب و
باورنکردنی مردم بومی آمریکای لاتین که به وسیله صلیبیونی که به وسیله کشیشان
رهبری می‌شدند، انجام شد، یک نسل‌کشی تمام عیار از مسلمانان بوده است. به گواه
منابع غربی، 100 میلیون نفر در آمریکای شمالی و 80 میلیون نفر در آمریکای جنوبی
قتل عام شدند. چه توجیه منطقی برای این کشتارهای جنون‌آمیز وجود دارد؟ رسانه‌ها و
محافل دانشگاهی غرب، بومیان را مردمی برهنه و نیزه به دست معرفی کرده‌اند، در حالی
که عظمت معماری بناهای بومی منطقه مانند اینکاها با بناهای باشکوه مصر باستان برابری
می‌کند. آنها مردم بومی را وحشی معرفی کرده‌اند تا قتل‌عام فجیع خود را توجیه کنند.

تکرار تاریخ در
خاورمیانه

بیش از یک سال و
نیم از انقلاب‌های مردمی خاورمیانه می‌گذرد و بررسی کشورهای درگیر انقلاب نشان می‌دهد
که ایالات متحده و سایر قدرت‌های غربی با ابزارهایی پیچیده سعی در حفظ وضعیت برزخ‌گونه
تنش و ناآرامی در کشورهای انقلابی دارند. مردم لیبی که با تلفات سنگین انسانی
توانستند بر رژیم قذافی غلبه کنند، با آشوب گروه‌های مسلح قبیله‌ای مواجهند که از
طرف سیا و ام. آی. سیکس سازماندهی می‌شوند. این کشور در شرایطی توانست انتخابات
پارلمانی را برگزار کند که که ناامنی و جنگ در همه جای کشور دیده می‌شود. درحالیکه
آمریکایی‌هاتوان اعمال نفوذ مثبت برای ایجاد آرامش را دارند، از توان خود برای
جلوگیری از ایجاد ثبات برای حفظ وضعیتی که شرکت‌هایشان بتوانند به‌راحتی تاخت و
تاز کنند و مردم به دلیل نزاع‌های داخلی کشته شوند، استفاده می‌کنند. در این
هنگامه ناامنی، گروه‌های مسلح مزدور نیز به قتل و کشتار مردم مشغولند.

در بحرین، رژیم دست‌نشانده
آل خلیفه با دستور مستقیم کشورهای غربی و با سلاح‌هایی که برای او ارسال می‌شود،
بی‌محابا به قتل‌عام مردم مشغول است. در چنین شرایطی، هیلاری کلینتون از روند
اصلاحات در بحرین تقدیر می‌کند و کشورهای مخالف را به دلیل داشتن نظام‌های دیکتاتور
متهم می‌کند!

10 سال از اشغال
افغانستان توسط آمریکا و شرکایش می‌گذرد و افزایش شدید کشت مواد مخدر و نزدیک به
500 هزار کشته و بیش از 2 میلیون زخمی تنها دستاورد اشغال است. افغانستان رئیس‌جمهوری
دارد که نمی‌تواند از کابل خارج شود و سربازان آمریکایی به هر خانه‌ای که بخواهند
وارد می‌شوند و هر کسی را که بخواهند می‌کشند. جالب اینکه امریکائی‌ها از همان
آغاز اشغال افغانستان در سال 2001 پرداخت غرامت به خانواده‌های قربانیان را رد
کردند تا هرگونه قیدی را از دست و پای خود بردارند.

در عراق هرگاه
نشانه‌های ثبات هویدا می‌شود و احتمال می‌رود که دولت مرکزی بتواند آرامش را به
کشور بازگرداند، نیروهای وابسته به آمریکا که با پول عربستان و قطر تجهیز می‌شوند،
با بمب‌گذاری و کشتار مردم اوضاع را متشنج می‌کنند. این انفجارها به موجودی مبهم
به نام القاعده نسبت داده می‌شوند و بیانیه‌های مربوط به القاعده را گروه‌های
یهودی آمریکایی درعراقوپاکستان در اینترنت منتشر می‌کنند.

مصر نیز با کمک «انور
سادات» و «حسنی مبارک» بیش از 40 سال تحت سیطره غرب قرار داشت و هنگامی که رژیم
وابسته به آمریکا با انقلاب مردم ساقط شد، نظامیان وفادار به نظام سابق که روابط
پنهان با پنتاگون و سیا دارند، بیش از 18 ماه انقلاب مردم را در برزخی فرسایشی
گرفتار کردند و هنگامی که ناگزیر از اعلام نام فرد پیروز در انتخابات ریاست‌جمهوری
شدند، «محمد مرسی» را بدون اختیارات و با یک پارلمان منحل شده به ریاست‌جمهوری
پذیرفتند تا به مردم مصر اثبات کنند چه راه طولانی و دشواری را تا پیروزی در پیش
رو دارند.

جیمز پتراس نویسنده
کتاب پرفروش “قدرت اسرائیل در آمریکا” به‌صراحت می‌نویسد که آمریکایی‌ها
می‌خواهند جمعیت دنیا را تا یک میلیارد نفر کاهش دهند. در این طرح کاهش جمعیت، غیر
از 500 میلیون سفیدپوست، 500 میلیون از نژادهای شرق آسیا که اطاعت‌پذیری خود را
اثبات کرده‌اند، در نظر گرفته شده است. این طرح‌ آشکارا به معنی نسل‌کشی و از بین
بردن چند میلیارد انسان است که مسلمانان و فرهنگ‌هایی که با آن قرابت دارند در صف
اول قرار گرفته‌اند و مردم آفریقا و آمریکای لاتین را نیز شامل می‌شود.

تمام دنیای اسلام
چه مستقیم، چه غیرمستقیم و با ایجاد ناآرامی‌های بی‌پایان، در معرض نسل‌کشی قرار
دارند و روزی نیست که هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی و یا گروه‌های مسلح دست
پروردۀ سرویس‌های امنیتی آمریکا و انگلیس، مردم پاکستان را به خاک و خون نکشند.
حضور نیروهای غربی در دنیای اسلام، عامل جلوگیری از شکل‌گیری دولت‌های مرکزی قوی و
ثبات‌بخش است تا از طریق ناامنی‌های عمدی و برنامه‌ریزی شده، زمینه برای کشتار
مسلمانان فراهم شود.

سوتیترها:

1ـ بررسی ماهیت لشکرکشی‌های نظامی آمریکا و هم‌پیمانانش نشان
می‌دهد که اکثر این جنگ‌ها بر دنیای اسلام متمرکز هستند و کشورهای آمریکای لاتین
هم با کودتاهای پیاپی و کارتل‌های مواد مخدر و باندهای قاچاق انسان که به پدیده‌هائی
عادی در این قاره مصیبت‌زده تبدیل شده‌اند، در معرض تهاجم غرب قرار دارند.

2ـ حضور نیروهای غربی در دنیای اسلام، عامل جلوگیری از شکل‌گیری دولت‌های مرکزی
قوی و ثبات‌بخش است تا از طریق ناامنی‌های عمدی و برنامه‌ریزی شده، زمینه برای کشتار
مسلمانان فراهم شود.

پاسخ به شبهات
تاريخي اشغال فلسطين

مجيد صفا تاج

   پرسش: یکی از توجیهات
صهیونیستها برای مهاجرت به فلسطین اشغالی استناد به ادعایی مبنی  بر سرزمين بدون ملت براي ملتي بدون سرزمين است.
این ادعا اصولا تا چه حد اعتبار دارد؟

شعار «سرزمين بدون ملت براي ملتي بدون
سرزمين» (A Land Without a People for People Without
a Land) يك شعار صهيونيستي است كه شناخت تاريخ آن دشوار
است، اما مي‌توان گفت كه اين شعار يك تغيير سكولاريستي از آن ديدگاه انجيلي است كه
مي‌گويد فلسطين سرزميني موعود و مقدس و يهود نيز ملتي مقدس است، از اين رو ملت
مقدس ناچار بايد به سرزمين مقدس بازگردد، زيرا صاحب آن است.

شايد اولين كسي كه اين ديدگاه را
سكولاريزه كرد، لرد شافتبري باشد كه در نيمه قرن نوزدهم ميلادي درباره «سرزمين
باستاني براي ملت باستاني» سخن گفت، سپس فرايند سكولاريزاسيون تكميل شد تا به
تعبير امروزي آن یعنی «سرزمين بدون ملت براي ملتي بدون سرزمين» رسيد. به نظر مي‌رسد
كه «اسرائيل زانگويل» صاحب اين تعبير باشد.

به هر حال اين شعار بازاري ساده، بازتاب
طبيعي گفتمان فرهنگي مدرن غرب است و از ديدگاه معرفتي سكولاريستي و امپرياليستي‌ای
سرچشمه مي‌گيرد كه تعابير انجيلي را سكولار مي‌كند و آنها را از تعابيري مجازي كه
تحقق آن موكول به مشيت الهي در آخرالزمان است، به شعارهاي وطن‌گزين (مهاجرتي) دقيق
و مشخص تبديل مي‌سازد كه هم‌اينك و همين جا به زور اسلحه، تحقق يافته است.

اين نگرش که هستي، طبيعت و انسان را يك
ماده مصرفي مي‌بيند، انسان غربي را در مركز قرار مي‌دهد و از همين جهت همه جهان،
خالي و بدون تاريخ و بدون انسان مي‌شود و اگر هم انساني يافت شود يك ماده مصرفي
غيراصيل و بي‌ارزش است؛ از اين روست كه فلسطين يك سرزمين مسكوني بدون مردم تلقي مي‌شود
و فلسطينيان به يك ماده مصرفي تبديل مي‌شوند كه به خودي خود ارزشي ندارند.

يهوديان هم تسليم همين فرايند مي‌شوند.
آنان به جاي اينكه ملت مقدس به معناي مجازي آن باشند، ملت يهود به معناي دقيق آن
مي‌گردند و از آنجا كه يك ملتند، با تمدن غربي كه فقط ملت‌هاي غربي را  شامل می‌شود، نسبتي ندارند و از همين جهت
سرزميني هم ندارند.

پس از اين، جز عمليات تبديل شدن به ابزار
و به كار گرفته شدن كه مشكل ترانسفر دوگانه انتقال يهوديان از تبعيدگاه به سرزمين
و انتقال بوميان از سرزمين به تبعيدگاه را به خود مي‌گيرد، كاري باقی نمي‌ماند.
تمام اين عمليات تحت نظارت تمدن غربي و در راه منافع آن انجام مي‌گيرد، یعنی همان
برنامه صهيونيسم .⁽¹⁾

بدين لحاظ صهيونيست‌ها با مطرح ساختن
شعار «سرزمين بدون ملت براي ملتي بدون سرزمين» ادعا مي‌كنند كه يهوديان، ساكنان
اوليه فلسطين بوده‌اند و اين سرزمين به آنها تعلق دارد و نه به فلسطينيان. براي
پاسخ به اين سئوال كه آيا ادعاي صهيونيست‌ها صحيح است و ساكنان اوليه فلسطين،
يهوديان يا فلسطينيان بوده‌اند ضروري است با استناد به اسناد و مدارك تاريخي، از
جمله كتاب تورات كه كتاب مقدس يهوديان است، اشاره‌اي تاريخي به فلسطين داشته
باشيم.

در باره تاريخ فلسطين بايد گفت كه يهوديان،
اولين ساكنان فلسطين نبودند، بلكه قبل از آنها اقوام و قبايل مختلفي مانند
آموريان، آراميان، كنعانيان و… در نقاط مختلف اين سرزمين زندگي مي‌كردند. شواهد
و مدارك محكمي اين مسئله را روشن مي‌كند كه انسان و تمدن در فلسطين سابقه چند هزار
ساله دارد. اريحا كه قديمي‌ترين شهر بارودار است، قدمتش از نظر علمي به هفت هزار
سال مي‌رسد.

اولين ساكنان فلسطين كه تاريخ و تمدن
پيشرفته‌اي داشتند كنعانيان بودند. آنها در شهر زندگي مي‌كردند. در باره تاريخ
اسكان آنها در فلسطين آمده است كه از 3000 سال ق.م يعني 1800 سال قبل از يورش
عبراني‌ها، در اين سرزمين زندگي مي‌كردند و اولين بار نامگذاري اين سرزمين توسط
كنعانيان صورت گرفت. .⁽²⁾

تورات در سِفر اعداد، باب 34، آيه دوم، و
باب 25، آيه 10، آنجا را زمين كنعان و در سفر خروج باب 3، آيه 17، آن را زمين
كنعانيان مي‌نامد و در سفر پيدايش باب 15، آيه 18 تا 20، از ده ملت نام مي‌برد كه
هنگام وعده خدا به ابراهيم از قبل در آنجا ساكن بوده‌اند. شهر اورشليم را كنعانيان
ساختند و براساس گفته ژزفوس(6)، یک  شاهزاده كنعاني كه به پرهيزكاري و درستكاري شهرت
داشت، در اين شهر معبدي ساخت و به خداوند تقديم كرد و نام شهر را از سهاليم به
اورشليم تبديل كرد. .⁽³⁾

طبق روايات، چند قبيله عبراني در سال
1730 ق.م به اين سرزمين وارد شدند. اين قبايل در سرزمين كنعان ساكن نشدند، بلكه به
مصر رفتند و طبق روايات مختلف، قبايل عبراني چند قرن بعد مصر را ترك كردند و مدتي
در بيابان‌ها آواره بودند. .⁽⁴⁾

در آثار و متون تاريخي قديمي نيز نامي از
فلسطين وجود دارد. كهن‌ترين نامي كه از فلسطين برده شده و به‌تازگي به دست آمده،
روي يك سنگ‌نبشته است كه بر روي آن فتوحات فرعون مرنپتاح در حدود سال 1225 ق.م
ستايش شده است. اين سنگ‌نبشته از معبد قبر مرنپتاح پيدا شده است. بر روي اين سنگ‌نبشته
آمده است كه: فرعون با تصرف شهرهاي فلسطين، اسرائيل را نيز ويران كرد: «اسرائيل
نابود شد و دیگر اثری از آن وجود ندارد.»

علاوه بر اين 400 لوح رسي در سال 1887 در
تل العمارنه(8) ـ پايتخت بنا شده توسط فرعون آمينوفيس چهارم يا اخناتون (1358ـ1375
ق.م) ـ كشف شده است كه مكاتبات فرعون با امراي دست‌نشانده فلسطين و سوريه را نشان
مي‌دهد و در آنها نامي از اسرائيل برده نشده است، در صورتي كه در باره قوم حتي و
تمدن درخشان آنها مطالبي آمده است. همچنين در تل‌ العمارنه كه در 60 مايلي شمال
قصبه اسيوط واقع است، خرابه‌هاي پايتخت اخناتون و لوح‌ها و كتيبه‌هايي از آمنحوتپ
سوم و اخناتون كشف شده است. همچنين كتبيه‌هايي به خط ميخي، بابلي و زبان حتي كشف و
در برخي از اين كتيبه‌ها در باره هجوم قومي به نام «هبري» يا عبري در سال 1400 ق.م
صحبت شده است.

در آن زمان، اقوام حتي و كنعانيان روابط
حسنه‌اي با فرعون مصر داشتند و در برخي از موارد از او كمك نظامي درخواست می‌كردند.
يكي از فرماندهان حتي به نام عبدهيپا طي نامه‌اي از اخناتون فرعون مصر، تقاضاي كمك
كرد و چنين نوشت: «قوم هبري همه مملكت شاه را غارت مي‌كنند و اين سرزمين‌ها به دست
ايشان سقوط مي‌كند. چنانچه نيروي كمكي فرستاده نشود، سقوط اراضي شاه به دست عبري‌ها
قطعي به نظر مي‌رسد.»

در نامه ديگري فرمانرواي كنعان از فرعون
مصر به منظور جلوگيري از حمله طايفه‌اي به نام ساگاژ كه يك قوم وحشي بيابانگرد و
طبق برخي از شواهد همان قوم هبري بوده‌اند، تقاضاي اعزام نيرو كرد و در نامه ديگري
نوشت: «ديگر فرستادن نيرو فايده نخواهد داشت.» آنچه كه قطعاً مي‌توان از لوح‌هاي
كشف‌شده در تل العمارنه به دست آورد اين است كه بين سال‌هاي 1400ـ1350 ق.م حملات
شديد و مداومي از سوي عبراني‌ها (قوم هبري) به فلسطين صورت گرفت، منتهي اين لوح‌ها
نشان مي‌دهند كه حملات آنها به صورت تدريجي بوده است و نه يكباره. .⁽⁵⁾

كشفيات باستان‌شناسي نيز نشان مي‌دهند كه
پلستيان قبل از سال 1200 ق.م مهاجرت خود را به سرزمين كنعان آغاز كردند. در آن
زمان آنان قوم شناخته‌شده‌اي بودند، ولي به تدريج با كنعانيان ادغام شدند. در زمان
ورود حضرت يوشع«ع» (جانشين حضرت موسي«ع») با قوم خود به فلسطين، پلستيان
(فلسطيان)، در مقابل حملات بني‌اسرائيل به سختي از خود دفاع كردند كه تورات نيز
بارها به آن اشاره شده است. در تورات به وضوح بر حضور فلسطينیان در سرزمين فلسطين
قبل از حمله بني‌اسرائيل به اين سرزمين تأكيد شده است. در كتاب «يوشع بن نون» باب
17، آيه 16 آمده است كه: «بني‌اسرائيل از امكانات و تجهيزاتي مانند عراده‌هاي آهنين
كه در دست فلسطينيان است نگرانند، زيرا وضعيت آنان در زمان داوران بني‌اسرائيل،
ناراحت‌كننده بوده است و فلسطينيان نسبت به آنان برتري داشته‌اند.» .⁽⁶⁾

در كتاب قضات (داوران) باب 4 آيه 4ـ1
آمده است: «و بني‌اسرائيل بعد از مردن يهودا باز اعمال بد را در نظر خداوند نمودند
و خداوند ايشان را به دست پائين، ملت كنعان، كه در حاصور سلطنت مي‌كرد فروخت و
سردار لشكرش سيسرا بود و در «حرونت گوييم» سكونت داشت و بني‌اسرائيل به خداوند
استغاثه كردند، زيرا 900 عراده آهنين داشت و مدت 20 سال بني‌اسرائيل را با شدت جور
نمود.»

در تاريخ آمده است كه معبد داجون (داگرن) كه در شهر بيت‌شان
قرار داشته است، به هنگام حمله داوود به شهر ويران شده است. علت ويراني بيت‌شان و
عشتاروت اين بوده است كه شائول اولين پادشاه بني‌اسرائيل در اولين جنگ خود با
فلسطينيان موفق شد آنها را شكست دهد، اما فلسطينيان در جنگ ديگري در منطقه جلبوع
بر سربازان شائول پيروز شدند و اين پيروزي سبب شد كه شائول خودكشي كند. .⁽⁷⁾
فلسطينيان سر شائول را به نشانه پيروزي به معبد داجون بردند، اسلحه او را در عشتاروت
در معرض ديد افراد قرار دادند و بدن او را به ديوار ميخكوب كردند.

حفريات شهر بيت‌شان، آثار باستاني زيادي را نشان داده است
كه قدمت آنها از چهار هزار سال پيش از ميلاد تا دوره قرون وسطي بوده است. در ميان
آثاري كه در دوره داوود به دست آمده، خرابه‌هاي دو معبد داجون و عشتاروت را مي‌توان
مشاهده كرد. طبق شواهد و مدارك مشخص شده است كه اين معابد در زمان داوود و به دست
او ويران شده‌اند. .⁽⁸⁾

بنابراين عبراني‌ها (بني‌اسرائيل) از
ابتدا در سرزمين فلسطين نبودند، بلكه بعدها وارد اين سرزمين شدند.  عبراني‌ها در سال 1200 ق.م ضمن حمله از طرف شرق
به سرزمين كنعان (فلسطين) و همچنين شهر «اريحا»، آنجا را تخريب كردند و مردم آن را
از بين بردند. بعداً قبايل عبراني در طول دو قرن در سراسر سرزمين كنعان پراكنده
شدند. بني‌اسرائيل نتوانستند تمام فلسطين را اشغال كنند، زيرا كرانه‌هاي جنوبي آن
و جلگه مجاور دريا تا نقطه‌اي در شمال يافا در دست فلسطينيان بود و ناحيه‌اي كه
امروز به «جليله غربي» معروف است تا نقطه‌اي در جنوب عكا در تصرف فنیقي‌ها بود.
فلسطينيان با اسرائيليان، مدت 200 سال در جنگ و ستيز بودند.

در باره اينكه بعد از حمله عبراني‌ها به
كنعان بر سر آئین اصلي آن چه آمد، تورات نظرات مختلفي را بيان مي‌كند. در برخي از
نوشته‌هاي تورات آمده است كه: «كنعانيان به وسيله اسرائيلي‌ها به صورت وحشيانه‌اي
كشته شدند». بعد از گذشت مدت زيادي از اشغال فلسطين توسط اسرائيليان، آنها هنوز
حكومت مركزي نداشتند و زندگي‌شان به صورت قبيله‌اي بود و 12 داور بر آنها حكومت مي‌كردند.
.⁽⁹⁾

البته در سال 1000 ق.م اولين حكومت قوم
بني‌اسرائيل توسط حضرت داوود«ع» (پيامبر) تأسيس شد. .⁽¹⁰⁾ در بخشي از
تورات آمده است كه: «پس از بني‌اسرائيل در ميان كنعانيان، حتيان، آموريان، فرزيان،
حوريان، يبوسيان ساكن شدند. دختران آنها را براي همسري خود ‌گرفتند و دختران خود
را به پسران ايشان ‌دادند و خدايان آنها را عبادت ‌كردند.» «سفر داوران، باب 3:
آيات 5 و 6»

پورفسور آدلف لوترز(adolphe
Lods) ميگويد:

«مردم اسرائيل (كهن) در دوران حكومت‌شان
تركيبي از قبايل عبراني و كنعاني بودند… در تركيب‌شان عناصر كنعاني به‌مراتب
بيشتر بود… از آنجا كه كنعانيان متمدن‌تر بودند، طبعاً قوم تازه ‌وارد را وادار
به قبول فرهنگ و تمدنشان كردند و از اين نظر مي‌توان گفت كه آنها بر فاتحين خود
پيروز شدند، ولي از طرف ديگر عبرانيان به عنوان يك قوم فاتح، هيچ‌گاه احساس پيروزي
را فراموش نكردند و موفق شدند قالب اجتماعي، نام و خدايشان را به تمام مردم فلسطين
تحميل كنند.» .⁽¹¹⁾

حكومت حضرت داوود«ع» و حضرت سليمان«ع» در
مجموع كمتر از 80 سال طول كشيد و در سال 992 ق.م پس از وفات حضرت سليمان«ع»، حكومت
آنجا به دو بخش شمال و جنوب تقسيم شد، ولي اين حكومت‌ها مدت زيادي سر پا نبودند و
سرانجام سقوط كردند. در سال 721 ق.م حكومت بني‌اسرائيل در بخش شمالي به وسيله
پادشاه آشور برچيده شد و در سال 587 ق.م پادشاهي يهوديه (جنوب) توسط بابلي‌ها از
بين رفت. با سقوط اين دو حكومت، تشكيلات يهودي در فلسطين منهدم و به طور كامل
برچيده شدند. .⁽¹²⁾

بنابراين با توجه به مستندات تاريخي فوق‌الذكر،
فراخوان صهيونيسم براي مهاجرت يهوديان به فلسطين، به‌ويژه از قرن نوزدهم كه بر
شعار معروف «سرزمين بدون ملت براي ملتي بدون سرزمين» متمركز بود و ادعاي آنها كه يهوديان
ساكنان اوليه فلسطين بودند و اين سرزمين به آنها تعلق دارد، كاملاً باطل و ادعايي
بي‌اساس است. آنها اين شعار را مطرح كردند تا مالك فلسطين شوند، اما از همان آغاز
عمليات انتقال يهوديان به فلسطين، مهاجران يهودي، آن را سرزميني آباد ديدند كه
ملتي زحمتكش و ريشه‌دار در آن زندگي مي‌كردند.

پي‌نوشت:

1ـ
عبدالوهاب المسيري، دائرة‌المعارف يهود، يهوديت و صهيونيسم، ترجمه
مؤسسه مطالعات و پژوهش‌هاي خاورميانه، دبيرخانه كنفرانس بين‌المللي حمايت از
انتفاضه فلسطين، جلد ششم، چاپ اول، پاييز 1382.

.
صفاتاج، مجید، شبهات تاریخی(1) سرزمین بدون ملت برای ملتی بدون سرزمین، انتشارات
آرون، 1383، ص 15.

3.
حمیدی، سیدجعفر، تاریخ اورشلیم، انتشارات امیرکبیر، تهران، 1364، ص 15ـ17.

4.
کتان، هنری، فلسطین و حقوق بین‌الملل، ترجمه غلامرضا فدایی عراقی، انتشارات
امیرکبیر، 1368، ص 14.

5.
شی‌یرا، ادوارد، الواح بابل، ترجمه علی‌اصغر حکمت، تهران، ابن‌سینا، با همکاری
فرانکلین، 1341، ص 48.

6.
باستان‌شناسی کتاب مقدس، ص 67.

7.
همان، ص 69.

8.
همان، ص 70.

9.
برای آگاهی بیشتر نگاه کنید به: کیالی، عبدالوهاب، تاریخ نوین فلسطین، محمد
جواهرکلام، تهران، انتشارات امیرکبیر، ص 18ـ21.

10.
کتان، هنری، پیشین.

11. Translation From Adols, Israel. Dsorigines iu milieu du ylle
siècle, ed albin Michel, paris, 1949. P. 379, 386. 385.

12. Geores Fridmann, the end of the geyish people? Do you eleday,
Anchdr books, 1968, p. 266.

سوتیترها:

1.

با توجه به مستندات تاريخي، فراخوان صهيونيسم
براي مهاجرت يهوديان به فلسطين، به‌ويژه از قرن نوزدهم كه بر شعار معروف «سرزمين بدون
ملت براي ملتي بدون سرزمين» متمركز بود و ادعاي آنها كه يهوديان ساكنان اوليه فلسطين
بودند و اين سرزمين به آنها تعلق دارد، كاملاً باطل و ادعايي بي‌اساس است.

2.

صهیونیست‌ها  شعار سرزمین بدون ملت برای ملتی بدون سرزمین را
مطرح كردند تا مالك فلسطين شوند، اما از همان آغاز عمليات انتقال يهوديان به فلسطين،
مهاجران يهودي، آن را سرزميني آباد ديدند كه ملتي زحمتكش و ريشه‌دار در آن زندگي مي‌كردند.

حسين رويوران

شش سال پيش در چنين روزهايي اسرائيل در چهارچوب
يك طرح حساب ‌شده نظامي به حزب‌الله لبنان حمله كرد تا خاورميانه جديدي را پديد
آورد كه در آن دیگر نيروهاي مقاومت وجود نداشته باشند و سلطه امريكا بر سرتاسر
منطقه گسترده بشود، ولي پس از 33 روز جنگ خونين و نابرابر، ناباورانه شكست خورد و
خاورميانه ديگري از دل خاك و خون اين جنگ سر برآورد كه از آن زمان تا كنون خواب را
از چشم‌های اسرائيل و حاميان غربي آن گرفته و معادله جديدي را در خاورميانه برقرار
كرده است.

شكي نيست كه جنگ 33 روزه سال 2006 ابعاد
مهم و متعددي دارد، از جمله تغيير معادله قدرت و رويارويي با رژيم صهيونيستي در
منطقه، به چالش كشيده شدن نقش رژيم صهيونيستي در خدمت به قدرت‌هاي سلطه‌گر جهاني
در سطح منطقه، ايجاد اميد به پيروزي در عقل و وجدان جوامع سرخورده منطقه و مهم‌تر
از همه، تحول بنيادي در معادله رويارويي رژيم صهيونيستي در سطوح مختلف که موجب بروز
پديده‌هاي مردمي جديد مانند بيداري اسلامي شده كه چهره منطقه را تا حد زيادي تغيير
داده است.

اين پيامدها و ده‌ها تحول ديگر، از نتايج
جنگ 33 روزه است، اما به نظر مي‌رسد به شكست كشاندن طرح خاورميانه بزرگ و سقوط
هيبت امريكا در سطح منطقه از اهميت بالاتري برخوردار است، زیرا سقوط طرح خاورميانه
بزرگ در واقع سرآغاز شكست امريكا در سطح منطقه و تغيير مناسبات حاكم در آن به نفع
مردم است و بدون اين پیش‌زمینه، بيداري اسلامي و تلاش براي خارج كردن منطقه از زير
سلطه حكام وابسته به امريكا تحقق نمي‌يافت و حركت فراگير مردم به نتيجه نمي‌رسيد.

طرح خاورميانه بزرگ بوش رئيس‌جمهور پيشين
امريكا يكي از مهم‌ترين طرح‌هاي سياسي امريكا براي سلطه كامل بر همه خاورميانه
است. اين طرح از ديرباز با سلطه قدرت‌هاي استعماري متعدد مانند انگليس، فرانسه،
ايتاليا، روسيه و امريكا دنبال مي‌شد، ولي هيچ‌گاه يك قدرت استعماري به‌تنهايي
سلطه كامل بر خاورمیانه نداشت. طرح خاورميانه بزرگ، گام بلندپروازانه مهمي از سوي
امريكا براي بسط سلطه كامل خود بر اين منطقه بود.

پس از فروپاشي بلوك شرق و پايان جنگ سرد
و نابودی نظام دوقطبي با پيروزي بلوك سرمايه‌داري و قرار گرفتن امريكا در رأس نظام
بين‌المللي، امریکا بيش از هر زمان دیگری اميدوار شد تا هارت‌لند(1) جهان يعني
خاورميانه را كه اهميت استراتژيك دارد و عمده ذخاير نفتي جهان در آن قرار گرفته
است، زير سلطه خود در آورد و براي تحقق اين هدف بزرگ، همه امكانات داخلي و عوامل
منطقه‌اي را بسيج كرد و به كار گرفت. نظريه‌پردازان پوتين‌پوش نظام سرمايه‌داري
همچون ساموئل هانتينگتون(2) و فوكوياما(3) با تئوري‌هاي جنگ تمدن‌ها(4) و پايان
تاريخ(5) و تعريف تضادهاي جديد غرب در ابعاد سياسي، فرهنگي، تمدني و ديني در برابر
اسلام و جامعه اسلامي، زمينه‌هاي حركت غرب بر ضد خاورميانه را فراهم ساختند.

سياستمداران امريكا با اين زمينه‌سازي
فرهنگي، طرح ضرورت مهار تمدن‌هاي مزاحم و از زير سلطه بیرون جهان اسلام را، آن هم
پس از حوادث مشكوك 11 سپتامبر در سال 2011 مطرح كردند و سرانجام تئوري خاورميانه
بزرگ(6) به‌نوعي در پاسخ به اين نياز سياسي نمايان شد. جالب اينجاست اين طرح
استعماري با شعارهاي دموكراتيزه كردن منطقه و سرنگوني ديكتاتورها مطرح شد و با
حمله نظامي به افغانستان و عراق آغاز گرديد.

خانم رايس وزير امور خارجه وقت امريكا با
ارائه طرح تئوري هرج و مرج سازنده، زمينه‌هاي عملياتي مديريت اين تحول را نيز
نظريه‌پردازي كرد. در آن هنگام ايران كه محور كانون مقاومت به شمار مي‌آمد، حساس‌ترين
وضعيت را داشت، زیرا حامي اصلي سوريه و مقاومت در لبنان و فلسطين بود و با اشغال
افغانستان و عراق از سوي امريكا، عملاً از دو طرف شرق و غرب با امريكا هم‌مرز شده
بود.

در چنين شرايطي امريكا يكسره‌سازي در
اجراي خاورميانه بزرگ را شروع كرد و تنها يك ترديد وجود داشت و آن اينكه كانون‌هاي
مقاومت در برابر اراده امريكا از قوي‌ترين به ضعيف‌ترين مهار گردد يا اينكه از
ضعيف‌ترين آغاز شود و درنهايت قوي‌ترين نيروي مقاوم مهار شود. در آن زمان كانون‌هاي
مقاومت عبارت بودند از ايران، سوريه و جنبش‌هاي مقاومت لبناني و فلسطين.

سرانجام امريكا تصميم خود را گرفت و حمله
همزمان به نيروهاي مقاوم در لبنان و فلسطين را توسط اسرائيل عملی کرد و همه هم‌پيمانان
منطقه‌اي را هماهنگ ساخت تا پیروزی سريع و قاطع خود را ابتدا به سوريه صادر و در پايان كار ايران را يكسره كند. جمله معروف خانم
رايس در ديدار از لبنان در هفته سوم جنگ گوياي اين مطلب است. او گفت قبول دارم كه
اين جنگ تلخي و ويراني دارد، اما اين جنگ همانند درد زايمان است كه مولود جديدي را
در خاورميانه به دنيا مي‌آورد كه چهره منطقه را در آينده تغيير خواهد داد.

سيدحسن نصرالله، رهبر حزب‌الله لبنان،
جنگ نظامي و رواني را بخوبي مديريت كرد و با توكل و اعتماد كامل به وعده‌هاي الهي،
به بهترين شكل از امكانات محدود خود بهره برد و پيروزي را در آغوش گرفت. مديريت
جنگي سرنوشت‌ساز به مدت 33 روز با امكانات بسيار محدود و پر كردن ضعف تسليحاتي و انساني
با تدبير و ايمان و همچنين با تضعيف روحيه نظاميان صهيونيست، درخشان‌ترين سند در
كارنامه سيدحسن و حزب‌الله است. سازماندهي امكانات محدود جنگي و انتخاب شيوه جديد جنگ
نامتقارن، عامل اصلي اين پيروزي بود.

اين جنگ اولين گام امريكا در جهت يكسره‌سازي
شرايط براي مهار كانون‌هاي مقاومت در خاورميانه بزرگ و اجراي كامل طرح سلطه‌طلبانه
خاورميانه بزرگ در اين منطقه بود و با شكست نظامي اسرائيل، طرح‌هاي سياسي و منطقه‌اي
امريكا به چالش كشيده شد. سفر عجولانه خانم رايس وزير امور خارجه قبلي امريكا به
قاهره پس از پايان جنگ و اعلام محور اعتدال از سوي او، نشان از تحولات ساختاري
دارد كه جنگ 33 روزه پديد آورد. امريكا قبل از جنگ 2006 در پي سلطه بر كليت
خاورميانه بود، ولي پس از شكست اسرائيل در جنگ نيابتي، در پي اسقرار محور اعتدال
برآمد كه بخشي از اين منطقه را دربرمي‌گرفت.

انتقال امريكا از كليت‌خواهي به بخش‌خواهي
يكي از مهم‌ترين پيامدهاي جنگ 33 روزه و شكست نظامي رژيم صهيونيستي است. شایان ذکر
است كه اگر جنگ 33 روزه و پيروزي حزب‌الله در آن نبود، شكست اسرائيل در جنگ 22
روزه در غزه در دو سال بعد اتفاق نمي‌افتاد و اگر اين دو پيروزي نبود، پيروزي
مقاومت مردم عراق و افغانستان در مقابل امريكا و ناتو امكان‌پذير نبود.

جنگ 33 روزه در آستانه روز قدس به همه
مسلمانان آموخت که در سايه توكل به خدا و اعتماد به او و خودباوري، هيچ امری محال
و آزادي قدس شريف و تمامي سرزمين فلسطين از بحر تا نهر از اين قاعده مستثني نیست.
هنگامي كه امام فرمود:‌ «اسرائيل بايد از بين برود»، چنين شرايطي را پيش‌بيني مي‌كرد
و از بين بردن اسرائيل در سايه تدبير و تهور و توكل و اميد به نصرت الهي را ممكن
مي‌ديد. تجربه جنگ‌هاي 33 روزه و 22 روزه اين باور را بيش از هر زمانی قابل تحقق و
دستيابي مي‌سازد.

سوتیترها:

1.

سقوط طرح خاورميانه بزرگ در واقع سرآغاز شكست
امريكا در سطح منطقه و تغيير مناسبات حاكم در آن به نفع مردم است و بدون اين پیش‌زمینه،
بيداري اسلامي و تلاش براي خارج كردن منطقه از زير سلطه حكام وابسته به امريكا تحقق
نمي‌يافت و حركت فراگير مردم به نتيجه نمي‌رسيد.

2.

جنگ 33 روزه در آستانه
روز قدس به همه مسلمانان آموخت که در سايه توكل به خدا و اعتماد به او و خودباوري،
هيچ امری محال و آزادي قدس شريف و تمامي سرزمين فلسطين از بحر تا نهر از اين قاعده
مستثني نیست.  

پانوشت‌ها:

1.    
Heart
land  

2.    
(Samuel
P. Huntington) (2008-1927)متخصص علوم سیاسی شهیر آمریکایی بود.وی به خاطر نظریه برخورد
تمدن‌ها و پیش‌بینی کشمکش جهان غرب با جهان اسلام شهرت جهانی پیدا کرده بود. دکتر ساموئل
هانتینگتون، دانش‌آموخته هروارد و به مدت ۵۸ سال، استاد آنجابود.

3.    
یوشی‌هیرو فرانسیس
فوکویاما(Yoshihiro Francis Fukuyama) متولد ۲۷ اکتبر ۱۹۵۲، فیلسوف آمریکایی، متخصص
اقتصاد سیاسی، رییس گروه توسعهٔ اقتصادی بین‌المللی
دانشگاه جانز هاپکینز و نویسنده کتاب «پایان تاریخ و آخرین انسان» می‌باشد که به خاطر
نظریه پردازی «پایان تاریخ» مشهور است.

4.    
نظزیه جنگ تمدن‌ها:
برخورد تمدنها تئوری مطرح شده توسط متخصص علوم سیاسی ساموئل هانتینگتون می‌باشد که
مطابق این تئوری پس از پایان جنگ سرد فرهنگ و هویت مذهبی سرچشمه همه در گیری‌ها خواهد
بود. اولین بار این تئوری در یک مقاله با نام «برخورد تمدن‌ها؟» در سال ۱۹۹۳ چاپ شد
که واکنشی به کتاب «پایان تاریخ» فرانسیس فوکویاما منتشر شده در سال ۱۹۹۲ بود.

5.    
تئوری پایان تاریخ
فرانسیس فوکویاما در سال ۱۹۸۹ مطرح و در سال ۱۹۹۲ در کتاب پایان تاریخ و آخرین انسان
(The End of History and the Last Man) تشریح شد. طبق
این نظریه امروزه نظام ليبرال دموكراسي به ويژه بعد از فروپاشي اتحاد شوروي به صورت
يك جريان غالب و مسلط درآمده است كه‌ همه‌ كشور‌ها و جوامع بايد‌ در برابر آن تسليم
شوند‌.

6.    
خاورمیانه بزرگ:
اصطلاح سیاسی که توسط دولت بوش ابداع گردید. گاهی خاورمیانه جدید یا طرح خاورمیانه
بزرگ هم خوانده می‌شود.

شخصیت و آرای روژه گارودی
در گفتگوی پاسدار اسلام با

حجت‌الاسلام والمسلمین
سید هادی خسروشاه

اشاره:

 روژه گارودی فیلسوف، متفکر و نویسنده مسلمان
فرانسوی از جمله روشنفکرانی بود که به خاطر افشاگری ماهیت صهیونیسم، آمریکا و
ارتجاع عرب، رنج‌های فراوانی را متحمل گردید. با درگذشت وی در 24 خرداد، رسانه‌های
غربی درگذشت او را با نوعی سکوت معنادار برگزار کردند و عجیب آن که رسانه‌های ایران
نیز آن گونه که شایسته جایگاه وی بود، با این مسئله برخورد نکردند.

در گفتگوی حاضر، استاد خسروشاهی
که از نزدیک با این محقق و متفکر  مسلمان آشنا
بوده‌اند نکات جالبی را درباره وجوه شخصیتی وی بیان کرده‌اند.

*
در ابتدا لطفا از سابقه آشنایی تان با پروفسور روژه گارودی توضیح مختصری بفرمائید؟

بنده
در سال 1355 که سیزدهمین کنفرانس اندیشه اسلامی در شهر «تامنراست» الجزاير برگزار
شده بود و ده‌ها نفر از شخصیت ­های جهان اسلام و غرب در آن شرکت داشتند، با روژه
گارودی ـ که هنوز مسلمان نشده بود ـ دیدار داشتم و چند روزی در جلسات کنفرانس و پس
از آن، با وی به گفت‌وگو نشستم.

بعد
از انقلاب در پاریس به دیدار وی رفتم که در یک منزل معمولی با همسر فلسطینی خود
«سلمی» زندگی می­کرد و بار سوم هم در کنفرانس بزرگداشت سیدجمال‌الدین در سال 1375 در
تهران دیدارهای مکرری با وی داشتم.

روژه
گارودی (Rogeh
Garudy) فیلسوف و پژوهشگر معاصر در ژوئیه 1913 میلادی (1292 شمسی)  در یک خانواده لائیک در شهر مارسی فرانسه به
دنیا آمد. او در نوجوانی، مذهب مسیحی (پروتستان) را انتخاب کرد و به تحصیلات خود
ادامه داد و با نوشتن رساله­ای تحت عنوان «تئوری ماتریالیستی شناخت» موفق به
دریافت درجه دکتری در فلسفه گردید.

پس
از شرکت در جنگ جهانی دوم، به عضویت کمیتۀ مرکزی حزب کمونیست فرانسه که قوی­ترین
حزب چپ در اروپا بود، درآمد و به مجلس مؤسسان و سپس مجلس ملی فرانسه راه یافت و در
سال 1956 به علت موقعیت خاصی که از لحاظ فلسفی به دست آورده بود به عضویت کمیته
مرکزی و دفتر سیاسی حزب درآمد و سپس «مدیریت مرکز مطالعات و پژوهش­های مارکسیسم» را
به عهده گرفت. او در واقع یک نظریه‌پرداز نیرومند مارکسیسم در اروپا به شمار می‌رفت.

*
ولی ظاهراً او بعدها از حزب کمونیست فرانسه اخراج شد؟ دلیل این امر، با توجه به
موقعیت خاص وی، چه بود؟

گارودی
یک فیلسوف برتر در حزب کمونیست فرانسه بود، ولی به‌تدریج به «نقد» روش­های
استالینی پرداخت و  پس از حمله ارتش شوروی
به «پراک» به‌شدت به این اقدام انتقاد کرد و مقالاتی را در راستای ضرورت آزادیِ
ملل در بندِ کمونیسم بین‌المللی منتشر ساخت و از همین جا بود که در سال 1970 از
دفتر سیاسی حزب برکنار و چندی بعد از عضویت در حزب هم «اخراج» شد. البته می‌دانیم
که در نظام­ها و سازمان­های سیاسی توتالیتر، شخص می­تواند وارد آنها بشود، ولی حق
اظهار نظر و ابراز عقیده ندارد و در صورت هرگونه تخلفی، اخراج می‌شود!

به
هرحال گارودی به‌رغم ضربۀ روحی سختی که خورده بود، به پژوهش و تحقیق در زمینه‌های
مختلف فلسفی، اجتماعی و سیاسی ادامه داد و تألیفات ارزشمندی را در این زمینه­ها
منتشر ساخت که از آن جمله است: «مارکسیسم در قرن بیستم»، «الگويی برای سوسیالیسم
در فرانسه»، «آیا امروز می­توان یک کمونیست بود؟»، «در شناخت هگل»، «مارکسیست‌ها و
مسیحیان»، «آزادی در تعلیق»، «نقطه عطف بزرگ سوسیالیسم». وی در کتاب «تمامی حقیقت»
دلیل اخراج خود از حزب کمونیست را نکوهش سلب آزادی مردم چکسلواکی با اشغال آن کشور
توسط ارتش شوروی بر شمرده است.

*آیا
گارودی پس از رویگردانی از مارکسیسم بلافاصله اسلام را پذیرفت؟

نه!
آقای گارودی نخست به مسیحیت و فرقه پروتستان روی آورد، ولی همزمان به تحقیق و
بررسی درباره ادیان ابراهیمی و آيین­های موجود در هند و دیگر کشورهای آسیایی
پرداخت و این تحقیق حدود ده سال طول کشید تا سرانجام در سال 1982 م در «مرکز
اسلامی ژنو» که با مدیریت مرحوم دکتر سعید رمضان، داماد شهید شیخ حسن البنا، اداره
می­شد، اسلام آورد و مسلمان شدن خود را رسماً اعلام کرد.

گارودی
در این دوران، با نگارش کتاب «هشدار به زندگانی» دوری خود را از اندیشۀ مسیحیت، به
علت فساد و عملکرد پاپ­ها و برپا کردن جنگ­های مذهبی در اقصی نقاط جهان اعلام کرد
و به انتقاد شدید از قتل‌عام­های مردم توسط پیروان «مسیحیت» و اغلب به دستور
مستقیم پاپ­ها از جمله «جنگ‌های صلیبی» پرداخت و همان طور که اشاره کردم به بررسی
ادیان آسمانی و آیین­های هندوئیسم، بودائیسم و زرتشت ادامه داد تا به اسلام، به
مثابه یک حقیقت جاودانه رسید. او در سفری به ایران، در گفت‌وگويی به‌صراحت اعلام
داشت: «اسلام یک اندیشه جهانی است. من که مسیحی و مارکسیست بودم، به این دلیل
اسلام را پذیرفتم که یک دین جهانی است و آینده جهان به آن بستگی دارد.»

*آیا
گارودی پس از گرایش به اسلام به فعالیت سیاسی خود ادامه داد یا از سیاست کناره
گرفت؟

گارودی
به فعالیت سیاسی خود در سطح جهانی ادامه داد. تألیف کتاب معروف «افسانه­های
بنیانگذار سیاست اسرائیل» نشان‌دهنده نوع فعالیت­های سیاسی اوست. او در این
کتاب ضمن برشمردن افسانه‌هایی که براساس آنها، صهیونیست­ها، فلسطینی­ها را از
سرزمین خود بیرون راندند و لانه­ای به نام «اسرائیل» را به وجود آوردند، مسئله
«هولوکاست» را هم زیر سؤال برد و چگونگی و صحت آن را انکار کرد و به همین دلیل هم
در کشوری که ظاهراً «مهد آزادی» است، او را به دادگاه کشاندند و به 120 هزار فرانك
ـ حدود چهل هزار دلار ـ جریمه و چند ماه زندان محکومش کردند، ولی همین امر باعث شد
که کتاب او به بیش از سی زبان از جمله زبان فارسی ترجمه و منتشر شود.

*رویکرد
گارودی در این کتاب چیست؟

گارودی
در این کتاب می­نویسد اصولاً مسئله نسل‌کشی یهودیان توسط نازی­ها در طول جنگ جهانی
دوم، ساختگی و جعلی است و توسط دولت­های انگلیس و امریکا و فرانسه، برای توجیه
حمله به آلمان و اشغال آن انجام گرفته است. صهیونیست­ها برای تسلط بر منابع و
ذخائر سرزمین‌های عربی، به اشغال سرزمین فلسطین اقدام کردند و البته امپریالیسم
امریکا و دیگر دول استعمارگر غربی هم به دنبال چاه­های نفتی هستند و چاه نفت هزار
بار از هزاران فلسطینی برای آنها ارزشمندتر است و همگان دیدیم که در مسئله «کویت»
همه اوباش جمع شدند و به عراق حمله و ده‌ها هزار نفر را قتل‌عام کردند تا به چاه­های
نفت در حوزه خلیج فارس صدمه­ای نخورد! تصریح به این امر، باعث شد که گارودی ضد
سامی! لقب گرفت و صهیونیست‌ها کمر به سرکوب او بستند.

*رویکرد
گارودی در قبال امام خمینی و انقلاب اسلامی و جمهوری اسلامی چگونه بود؟

گارودی
در چندین مقاله که در آغاز پیروزی انقلاب اسلامی ایران در «ژون افریک» چاپ پاریس و
جرائد دیگر منتشر ساخت، با شدت و قوت تمام از امام و انقلاب و جمهوری اسلامی دفاع
کرد. او در رساله «انقلاب امام خمینی» به عنوان یک فیلسوف، نخست به بررسی دیدگاه­های
فلسفی امام پرداخته، سپس اهداف انقلاب و تشکیل جمهوری اسلامی را تبیین ­کرده است:

«این
انقلاب، تبلور عینی تقابل فرهنگ و تمدن اسلامی با فرهنگ و تمدن مادی غربی- امریکايی
است. به نظر من این انقلاب یکی از مهم­ترین جهش­های تاریخ بشری است، چون انقلابی
صرفاً در راستای اهداف اقتصادی نیست و حتی انقلاب صرفاً سیاسی هم نیست، بلکه
انقلابی ژرف، برضد قدرت­های استعماری- استبدادی است. چیزی که بشریت امروز به آن
نیاز دارد.

فرهنگ
و تمدن غربی، با زور و ارعاب و سرکوب، بر مردم ایران تحمیل می­شد. فرهنگی که با قدیمی­ترین
و غنی­ترین فرهنگ بشری در تضاد است و با فرهنگ و عقیده اسلامی که عصاره و اساس
اسلام است، مخالفت جدی دارد. به همین دلیل بود که غرب در کلیت خود از پیروزی
انقلاب اسلامی بیمناک شده است، به ویژه که از توسعه و گسترش آن در بلاد اسلامی
دیگر ترس و واهمه دارد».

گارودی
سپس براساس پژوهش­هایش به مسئله چگونگی راه­های سیطره بر تمدن مادی غرب از طریق
تشکیل جمهوری اسلامی می­پردازد و معتقد است که این انقلاب با چهارچوب استوار و
نیرومندی که دارد می­تواند در مقابل غرب مقاومت کند و پیروز شود، زیرا دیدگاه­های
فکری‌ـ فلسفی امام خمینی در اصالت و تعمیق اصول و بنیادهای اساسی، نقش بسیار
نیرومندی دارد.

گارودی
در تحلیل خود، این انقلاب را استمرار راه و مبارزه سیدجمال‌الدین حسینی می‌نامد که
عمری را در نبرد با غرب سپری کرد و سرانجام اهداف او، در پیروزی انقلاب ایران،
تحقق و تبلور یافت.

*گارودی
با مذهب اهل سنت آشنا بود. آیا گرایش او به این امر، موجب جذب وی از سوی الازهر و
یا سعودی­ها  نشد؟

البته
گارودی به مفهوم مصطلح آن، سنی نشده بود، بلکه به همۀ مذاهب اسلامی احترام می­گذاشت،
به‌ویژه با توجه به انقلاب اسلامی ایران که آرزوهای ضدامپریالیستی گارودی را
برآورده می­ساخت، به تشیع گرایش پیدا کرده بود، ولی چون شناخت قبلی او از طریق
منابع اهل سنت بود، به روش آن برادران گرویده بود.

البته
الازهر از اسلام آوردن گارودی استقبال کرد و با احترام با او رو به ‌رو شد. آل
سعود هم برای جذب وی به سوی وهابیگری، پس از انتشار کتاب گارودی تحت عنوان:
«اسلام: دین آینده جهان» در سال 1985 جایزه ملک فیصل را به او اهدا کرد، ولی گارودی
نه تنها از لحاظ اندیشه سیاسی با آل‌سعود موافق نبود، بلکه با آن به مبارزه
پرداخت.

 گارودی طی مقالاتی، فساد و تباهی دربار آل سعود را
شجاعانه افشا کرد. او در فاجعه قتل‌عام مسلمانان ایرانی در تظاهرات «برائت از
مشرکین» در مکه مکرمه، توسط مزدوران و دژخیمان سعودی، به افشاگری پرداخت و اقدام
وحشیانه آنان را تقبیح کرد و مقالات او در این زمینه در مطبوعات اروپايی منتشر
شدند. او در مورد دعوت شاه فهد از نیروهای امریکايی و سپس حمله متجاوزین امریکايی
به عراق، به‌شدت این عمل آل‌سعود را تقبیح کرد و حتی فهد را فردی «نامسلمان» نامید
و اقدام او را نوعی «روسپی‌گری سیاسی» نامید.

*واکنش
هواداران صهیونیسم و آل‌سعود در قبال اقدامات گارودی چگونه بود؟

البته
روشن است که  غربی‌های آزادیخواه! چون پایبند­
مبانی و ارزش­های اخلاقی ـ انسانی نیستند و برای کوبیدن مخالف خود از هر وسیله­ای
بهره می­گیرند،  او را به دادگاه بردند و
محاکمه کردند. آل‌سعود و ایادی آنها هم در اسلام آوردن گارودی ایجاد شبهه کردند،
یعنی همانهايی که جایزه «ملک فیصل» را به او اهدا کرده بودند، چون دیدند که گارودی
مدافع «حقیقت» است و نه «سیاست»، خیلی زود طردش کردند و به او این اتهام را وارد
آوردند که گارودی به «ائمۀ مذاهب اربعه» اهانت کرده است و آنها را قبول ندارد تا بدین
وسیله تأثیر اقدامات ضد استعماری ـ ضد ارتجاعی وی را از بین ببرند.

*ممکن
است در این زمینه قدری بیشتر توضیح دهید؟

 علاوه بر هجمه سیاسی عوامل صهیونیستی در غرب، به‌ویژه
اروپا برضد روژه گارودی، در دنیای اسلام هم مزدوران وابسته به ارتجاع عرب، حمله به
گارودی را به نوع دیگری در دستور کار خود قرار دادند تا از تأثیر افکار
آزادیخواهانه و ضدصهیونیستی وی در میان نسل جوان دنیای عرب بکاهند. در همین راستا،
بعضی از جرائد و مجلاتی که از سوی آل‌سعود در «لندن» و «ریاض» و کشورهای حوزه خلیج
فارس منتشر می­شدند، گارودی را متهم کردند که او «سنت نبوی» را قبول ندارد و با فتاوی
«ابوحنیفه» و «امام شافعی»، دو فقیه برجسته و معروف جهان تسنن، مخالف است!

گارودی
در پاسخ به این اتهامات، نامه­ای برای عادل حسین در قاهره فرستاد که با نشر آن، از
خود دفاع کند.

عادل
حسین برادر احمد حسین ـ مؤسس حزب مصرالفتاة ـ از فعالان چپ‌گرای سیاسی در مصر که به سازمان زیرزمینی
جنبش کمونیستی در مصر پیوسته بود، هشت سال در زندان به سر برده بود و در زندان و پس
از آزادی، به تحقیق و بررسی پرداخته و مانند روژه گارودی از مارکسیسم به اسلام
گرویده بود. عادل حسین همراه ابراهیم شکری و دیگران، حزب‌العمل را فعال ساخت و
روزنامه الشعب را مدیریت کرد. این روزنامه در واقع ارگان آزادگان و ناشر اندیشه­های
امام خمینی و انقلاب اسلامی ایران بود بطوری که به عنوان نمونه، ترجمه وصیت‌نامه
امام خمینی را منتشر کرد. او از هواداران سر سخت انقلاب اسلامی ایران بود و به
دعوت ما سفری هم به جمهوری اسلامی داشت و در «قاهره» نیز همیشه در مراسم رسمی نمایندگی
جمهوری اسلامی شرکت می­کرد و متأسفانه در سفری به روستای خود به طور ناگهانی
درگذشت. او نسخه­ای از نامه گارودی را که در روزنامه خود –الشعب– چاپ کرده بود، به اینجانب
داد که برای تکمیل موضوع، ترجمه فارسي آن نامه را به عنوان یک سند، در پایان این
گفت‌وگو نقل می­کنم:

«بسم
الله الرحمن الرحیم

در
پی انتشار آخرین کتاب من در باره «افسانه­های بنیان سیاست اسرائیل» اخطاریه­ای از
دادگاه پاریس به دست من رسید که در آن به اتهام «تفکر ضد سامی» مرا تهدید به یک
سال زندان نموده بودند. در کتاب مزبور بنده نشان داده‌ام که نه متون توراتی و نه سرکوب­های
هیتلر نمی­توانند سرقت زمین­های فلسطینیان و اخراج و ستم و سرکوب خونین علیه آنان
را توجیه کنند. همچنین نمی­توان طرح گسستن و تجزیه کشورهای عرب را که جوهر سیاست
اسرائیل است، آن چنان که مجلۀ صهیونیستی «کیفونیم» ارائه نموده، توجیه کرد. من این
طرح را قبلا در کتابم رد نموده­ام.

چند
روز پس از این واقعه، برادرانی از فلسطین دو نشریۀ «المجله» و «عکاظ» و چند نشریۀ
خلیجی دیگر را که در آنها عکس­هائی از من چاپ شده‌اند، برای من آوردند. از روی
ساده­اندیشی ابتدا فکر کردم در این مقالات از من دفاع شده است، ولی بعد متوجه شدم
که برعکس، با بدترین استدلال­های جعلی و دروغین، اعتبار و حیثیت مرا زیر سئوال
برده‌اند.

این
حمله‌ای که در معرض آن قرار گرفته­ام، با موضع­گیری­ام در قبال جنگ خلیج فارس و
ابراز مخالفت با دخالت بیگانگان در امور امت اسلامی رابطه­ای تنگاتنگ دارد. آنها انتقاد
می­کنند و با افترا از من خرده می­گیرند که در حق ابوحنیفه و شافعی شک و تردید روا
می­دارم، در حالی که من مخصوصاً در تمام کتب و مقاله­هایم آن دو را به عنوان
الگویی قابل پیروی معرفی کرده­ام. این دو فقیه نابغه که بر اساس اصول جاودانه
شریعت، موفق به تأکید این اصول شده­اند که : «خدا به‌تنهایی مالک است، خدا به‌تنهایی
حاکم است و خدا به‌تنهایی داناست»، همچنین موفق شدند فقهی را پی­ریزی کنند که
پاسخگوی نیازهای میهن و زمانه­شان باشد و برای ما الگوی اندیشه‌ورزی و امعان‌نظری
شدند که قرآن بی­وقفه ما را به آن فرا می­خواند، یعنی برقراری فقهی برای قرن بیستم
بر اساس شریعت جاودان و ثابت.

در
حالی که در انتقادهایم کوشیده­ام اسلام بعضی­ها را که مدعی تحمیل قرن دهم بر قرن
بیستم هستند برملا سازم، مرا به ردّ سنت متهم می­کنند و این هم دروغی دیگر است،
زیرا آنها را از سوءاستفاده و کاربرد سیاسی سنت ملامت نموده­ام.

وقتی
سادات وحدت عربی را درهم شکست و به کنست (پارلمان) صهیونیستی و سپس به آمریکا و
سرانجام به کمپ دیوید رفت تا صلحی جداگانه را با اسرائیل امضا کند، فتوایی از الازهر
صادر شد که این گام وی را ستود و به آن مشروعیت دینی بخشید.

وقتی
استعمارگران قدیمی غرب به سرکردگی آمریکا در شرم‌الشیخ نمایشی بزرگ یعنی گردهمایی
سران کشورها برای مبارزه با تروریسم را با همکاری بی­رحم‌ترین و بدترین تروریست­ها
یعنی حاکمان اسرائیل ترتیب دادند و هدف را ایران تعیین کردند، تا بعد نوبت به لیبی
و… برسد، می­بینیم همان حکمرانان عرب برای اجابت خواستۀ سرورشان آمریکا می­شتابند
و با پای خود می­روند تا یکی پس از دیگری ـ به استثنای سه نفر از رهبران مسلمانان
ـ خودشان را در تل‌آویو در مقابل حکام اسرائیل خوار کنند.

آیا
علمايی که مرا متهم می­کنند، به کنفرانس سران شرم‌الشیخ اعتراض کرده­اند؟ آیا پس از
کشتار تروریستی برضد مسلمانان به هنگام برگزاری نماز به دست اسرائیلی­ها، کشوری را
به اجلاس جهانی برای همبستگی با فلسطینیان دعوت کرده­اند؟ نه متأسفانه به‌کلی ساکت
شدند.

آیا
سازمان بین‌المللی تجارت (گات) یا صندوق بین‌المللی پول را که دستورالعمل‌هایش
تسلیم و وابستگی را بر جهان سوم تحمیل می­کند،محکوم کرده‌اند؟ خیر! زیرا سروران
آمریکايی‌شان چنین اجازه­ای را به آنها نداده­اند. دلمشغولی اساسی آنها مخدوش کردن
گفته­های گارودی است. تنها پاسخ من به آنان کتاب «عظمت و شکست مسلمانان ـ 1996»
است که در آن در
آن تاریخ اسلام را خلاصه کرده و ایمانم را به اسلام و ستیزم علیه حکمرانان سیاسی
که آن را نجس می­کنند، یادآور شده­ام.  

کشورهای
عربی‌ای که چنین حکمرانانی بر آنها حکومت می­رانند، این قشر از روحانیون را در
خدمت خود دارند و اسلام را تحریف می­کنند. اسلام عظمت و تابش جهانی خود را بازنمی­یابد،
مگر آنگاه که ملت­ها آن حکمرانان و حامیان آمریکایی­شان را همراه با علمایی که با
آنها همکاری می‌کردند، اخراج کنند.

در
این صورت اسلام شادابی و بالندگی قرن اول هجری و نیروی تجدید حیات همیشگی­اش را در
جهت شکوفایی و احیای علوم دینی به دست می­آورد. علوم غزالی بزرگ و نیز تجدید بنای
اندیشۀ دینی اسلام محمد اقبال و آقایان گرامی­ام چون افغانی، محمد عبده، رشید رضا،
حسن البنا، ابن باریس و مالک بن نبی و برادری که تا مرگ با اخلاص است: محمود
ابوسعود که سعی می­کنم به عنوان شاگردی با اخلاص راهش را ادامه دهم.

 همزمان در اندلس در قرطبه (کارتاژ) پایتخت خلافت
در غرب و در برج کالاهورا تنها موزه­ را در اسپانیا برای یادآوری چهرۀ واقعی اسلام
اندلسی تأسیس کردم که سالانه 100 هزار نفر از آن دیدن می­کنند و در فرانسه و ایالات
متحده و همه کشورهای غربی برضد گروه فشار صهیونیستی مبارزه و جنایت­ها را محکوم و
رسوا می­کنم و باور دارم که به عنوان یک مسلمان بااخلاص نسبت به قرآن انجام وظیفه
می­کنم، قرآنی که بی­وقفه ما را به خدمت خدا دعوت می­کند، خدایی که از آفرینش و
تجدید آفرینش جهان باز نمی‌ایستد.

وفاداری
به اسلام به معنای نگهداری خاکستر نیست، بلکه با حمل مشعل و انتقال آن از نسلی به
نسلی دیگر است. رجا گارودی»

 گارودی در سفری که به دعوت ما برای شرکت در کنگره بزرگداشت
سیدجمال‌الدین حسینی[اسدآبادی] به
ایران آمد، سخنرانی جالبی درباره شخصیت ضداستعماری ـ ضدارتجاعی سید ایراد کرد که
بسیار مورد توجه حضار قرار گرفت.

او
چند بار دیگر نیز به ایران آمد. یک بار هم در سال 1999 میلادی (1377 شمسی) به
تهران و قم آمد و با مقام معظم رهبری دیدار کرد و در قم نیز مورد استقبال آیت‌الله
مصباح قرار گرفت. در سال 2006 میلادی هم دانشگاه تهران دکترای افتخاری در رشته
تاریخ را به او اهداء کرد. روژه گارودی که نام خود را پس از اسلام آوردن به «رجا
گارودی» تغییر داده بود و در جنوب پاریس، در کنار همسر مسلمان فلسطینی خود زندگی
می­کرد، در تاریخ 24 خرداد 91، در 99 سالگی درگذشت و البته امپریالیسم خبری، در
غرب آزاد! درگذشت او را مورد پوشش خبری قرار نداد.

از
رجا گارودی ده‌ها کتاب و صدها مقاله در زمینه­های مختلف، به یادگار مانده است که
خوشبختانه بعضی از آنها در سال­های اخیر، به فارسی ترجمه شده­اند: «امریکا،
سردمدار انحطاط»، «در شناخت اندیشه هگل»، «رقص زندگی»، «زنان چگونه به قدرت می‌رسند؟»،
«امریکا ستیزی چرا؟»، «هشدار به زندگی»، «محاکمه آزادی»، «پرونده اسرائیل و
صهیونیسم سیاسی»، «محاکمه صهیونیسم اسرائیل»، «عظمت و شکست مسلمانان»، «حق پاسخ‌گويی»،
«وعده­های اسلام» و «اسلام دین آینده» و…

 *بابت فرصتی که در اختیار ما قرار دادید، بسیار
سپاسگزاریم.

سوتیترها:

1.

گارودی
طی مقالاتی، فساد و تباهی دربار آل سعود را شجاعانه افشا کرد. او در فاجعه قتل‌عام
مسلمانان ایرانی در تظاهرات «برائت از مشرکین» در مکه مکرمه، توسط مزدوران و
دژخیمان سعودی، به افشاگری پرداخت و اقدام وحشیانه آنان را تقبیح کرد و مقالات او
در این زمینه در مطبوعات اروپايی منتشر شدند.

2.

گارودی
سپس براساس پژوهش‌هایش به مسئله چگونگی راههای
سیطره بر تمدن مادی غرب از طریق تشکیل جمهوری اسلامی می‌پردازد و معتقد است که این
انقلاب با چهارچوب استوار و نیرومندی که دارد می‌تواند در مقابل غرب
مقاومت کند و پیروز شود، زیرا دیدگاه‌های فکری‌ـ فلسفی امام خمینی در اصالت و تعمیق اصول
و بنیادهای اساسی، نقش بسیار نیرومندی دارد.

3.

علاوه
بر هجمه سیاسی عوامل صهیونیستی در غرب، به‌ویژه اروپا برضد روژه گارودی، در دنیای
اسلام هم مزدوران وابسته به ارتجاع عرب، حمله به گارودی را به نوع دیگری در دستور
کار خود قرار دادند تا از تأثیر افکار آزادیخواهانه و ضدصهیونیستی وی در میان نسل
جوان دنیای عرب بکاهند.

4.

او
چند بار دیگر نیز به ایران آمد. یک بار هم در سال 1999 میلادی (1377 شمسی) به
تهران و قم آمد و با مقام معظم رهبری دیدار کرد و در قم نیز مورد استقبال آیت‌الله
مصباح قرار گرفت. در سال 2006 میلادی هم دانشگاه تهران دکترای افتخاری در رشته
تاریخ را به او اهداء کرد.

 سعدالله زارعی

حدود
4 سال پس از محاصره کامل هوایی، دریایی و زمینی منطقه کوچک غزه و «نه» توامان تل‌آویو و قاهره به حدود 5/1 میلیون فلسطینی که از
آب تا امنیت به آن سوی مرزهای غزه محتاج بودند، برای مردم در منطقه عربی‌ـ ‌اسلامی
تردیدی باقی نگذاشت که «باید کاری کرد» و در عین حال با وجود رژیم‌های قذافی ، بن‌علی ،مبارک و عبدالله و… «نمی‌توان کاری کرد».

وقوع
بیداری اسلامی و تبدیل آن به خیزش عمومی عربی از این دو جمع‌بندی «باید» و «نمی‌توان» ریشه گرفت. مردم به‌خوبی می‌دانستند که اگر گذرگاه جنوبی رفح باز شود، دیگر
نمی‌توان فلسطینی‌ها را به محاصره درآورد و اگر خنجر مصر برداشته شود،
فلسطینی‌ها خود حریف اسرائیل خواهند بود. با این وصف اگر
گفته شود مهم‌ترین عامل بیداری اسلامی موضوع فلسطین است، سخن
گزافی نخواهد بود.

موضوع
فلسطین از چند منظر حائز اهمیت ویژه است و اثرگذاری منحصر به فردی در فضای عمومی
جهان اسلام دارد. از آنجا که تفرقه
مهم‌ترین عامل عقب‌ماندگی جهان اسلام است، از این‌رو تمرکز بر محور فلسطین می‌تواند همه مسائل جهان اسلام را حل کند.

فلسطین:
محور اصلی وحدت مسلمین  

فلسطین
جدا از این‌ که سرزمینی مقدس و دومین قبله‌گاه مسلمانان است، مهم‌ترین تجمیع‌کننده
قدرت جهان اسلام نیز هست. راز این قدرت تجمیع‌ در آن است که هیچ قطعه‌ای از جهان اسلام از آغاز بعثت پیامبر(ص) تا امروز به
اندازه فلسطین دغدغه مسلمانان نبوده است و این تنها سرزمینی است که تا کنون دو بار
بین مسلمانان، مسیحیان و یهودیان دست به دست شده و در فاصله هر جابه جایی، جنگ‌های ناتمامی بین طرفین به وقوع پیوسته است.
فلسطین جزو معدود سرزمین‌هائی  است که
مسلمانان از هر مذهب، مسلک و مرامی  نسبت
به آن حساسیت ویژه‌ای
دارند و از این‌رو دولت
و مردمی که در حمایت از فلسطین پیشروتر و فعال‌تر باشند،
در نزد مسلمانان از اعتبار و موقعيت بیشتری برخوردارند.

فلسطین:
اوج مظلومیّت

در
هیچ قطعه‌ای
از جهان به اندازه فلسطین جنایت به وقوع نپیوسته است. مسیحی‌ها در اواسط
قرن پنجم هجری، مدت 4 سال با مسلمانان در منطقه آسیای صغیر جنگیدند و در فاصله سال‌های 473 تا 477 هجری شمسی ده‌ها هزار مسلمان را در انطاکیه تا فلسطین قتل‌عام و به به بیت‌المقدس دست پیدا کردند. وقتی صیلبیون بیت‌المقدس را محاصره کردند، حاکم فاطمی بیت‌المقدس آماده شد تا در صورت تمایل فرمانده صلیبیون
به تصرف مسالمت‌آمیز، بیت‌المقدس
را تحویل دهد، اما او نپذیرفت و با سپاه 400 هزار نفری خود به مردم یورش برد و بی‌محابا آنان را از دم تیغ گذراند. «محمد عبدالله
عنان» در کتاب «صحنه‌های تکان‌دهنده در تاریخ اسلام» نوشته است که در این حمله
و در طول یک روز 70 هزار نفر یعنی معادل همه مسلمانانی که در بیت‌المقدس زندگی می‌کردند، کشته شدند و در کوچه‌ها جوی خون به راه افتاد.

حکومت
صلیبی‌ها بر فلسطین با این جنایات هولناک شروع شد و 91
سال طول کشید. جالب این است که وقتی مسلمانان به رهبری صلاح‌الدین ایوبی عزم خود را برای بازگرداندن بیت‌المقدس به جهان اسلام جزم کردند، نامه‌ای به حاکم مسیحی بیت‌المقدس نوشتند و از او خواستند شهر را بدون جنگ تسلیم کند.
او ابتدا از پذیرش خواسته سپاه اسلام طفره رفت، ولی بعد که دید یارای رویارویی
ندارد، شهر را تسلیم کرد. صلاح‌الدین
ایوبی در روز 27 مهر 566 ش (دوم اکتبر 1187م) با سپاهیان خود وارد شهر شد، ولی حتی
یک نفر از مسیحی‌ها یا یهودی‌ها را به قتل نرساند و به هیچ مکانی آسیب وارد نکرد.

فلسطین
بار دیگر در فاصله 12 آبان 1296 (زمان صدور اعلامیه بالفور) تا 24 اردیبهشت 1327
به اشغال صلیبی‌ها درآمد. این بار نیز ده‌ها هزار مسلمان به قتل رسیدند و صدها هزار نفر از آنان
آواراه شدند. روش صلیبی‌های
صهیونیست این بار نیز ارعاب و قتل برای سیطره بر سرزمین‌های مقدس بود. جنایت «دیر یاسین» یکی از صدها صحنه‌ای بود که به وقوع پیوست. جنایت هولناک دیر یاسین
حدود یک ماه قبل از اعلام رسمی تشکیل دولت اسرائیل به وقوع پیوست. یک جوخه نظامی
صهیونیست در صبحگاه روز 21 فروردین 1327 روستای دیر یاسین را به محاصره درآورد،
مردان کشاورز و کارگر روستا دستگیر و با کامیون‌ به نقطه‌ای
در بیرون روستا برده شدند و در کنار گودال بزرگی با تیر مستقیم به شهادت رسیدند و
دسته‌جمعی مدفون شدند. زنان را به خانه‌هایی که به سقف آنها دینامیت بسته بودند، منتقل و
خانه‌ها را بر سرشان خراب کردند و کودکان را در نقطه‌ای به طور دسته‌جمعی به شهادت رساندند. زنان باردار را ردیف کردند و با
خنجر شکم آنها را دریدند و در جلوی چشمان بی‌رمق آنها جنینشان را قطعه قطعه کردند. تعدادی از دختران
جوان را برهنه کردند و با کامیون به بیت‌المقدس
فرستادند تا مورد اهانت یهودیان واقع شوند!

در
یکی از گزارش‌های نماینده صلیب سرخ در باره جنایت «دیر یاسین»
آمده است: «… در یک آب‌انبار جسد
15 کودک و در کناره بیرونی آن نیز جنازه 40 تا 50 مرد سالخورده را دیدم. روی هم
254 جسد در قسمت اصلی دهکده دیر یاسین به چشم می‌خورد. 45 زن که 25 نفرشان باردار بودند در نقطه دیگری بر
زمین افتاده بودند. یک دختر 6 ساله را دیدم که چند روز بعد از زیر توده‌ای از اجساد، زنده بیرون آورده شد. ممکن نیست کسی
به دهکده نزدیک شود و دچار تهوع نشود. 150 زن جوان از این حادثه جان سالم به در
بردند که ظاهراً آنان را عریان در مناطق یهودی‌نشین گرداندند و یهودیان آب دهان خود را بر سر و روی آنان
می‌انداختند و…».

با
وجود چنین جنایت هولناکی، حدود یک ماه بعد، سازمان ملل موجودیت رژیم صهیونیستی را
رسماً اعلام کرد!

مشابه
جنایت دیر یاسین بعدها به دفعات از سوی صهیونیست‌ها به وقوع پیوست. فاجعه روستای کفر قاسم یکی از آنهاست. در
بعدازظهر 8 آبان 1335 یک جوخه نظامی اسرائیلی به فرماندهی سرگرد «شموئیل مالینکی»
روستای کفر قاسم ـ‌در جنوب طولکرم در کرانه باختری رود اردن‌ـ را به محاصره درآورد. بر اساس دستور مالینکی هر
کسی که بعد از ساعت 5 عصر وارد روستا می‌شد،
باید به قتل می‌سید. بدین ترتیب حداقل 49 زن و کودک در جلوی چشم یکدیگر به قتل
رسیدند.

هدف
از این جنایت این بود که ساکنان مسلمان بیت‌المقدس
و شهرها و روستاهای نزدیک آن خانه و کاشانه خود را رها و زمینه سیطره کامل
صهیونیست‌ها بر بیت‌المقدس
و شهرهای مقدس دیگر نظیر الخلیل را فراهم کنند.

 بعدها در 25 شهریور 1361 اردوگاه‌های فلسطینی «صبرا» و «شتیلا» در جنوب بیروت توسط
یگان‌های زمینی و هوایی اسرائیل به فرماندهی آریل شارون
آماج حمله‌های وحشیانه قرار گرفتند. در این حملات حداقل 6
هزار فلسطینی قتل‌عام شدند. با وجود این سازمان‌های بین‌المللی
جز ابراز تأسف و محکومیت لفظی کار دیگری نکردند.

فلسطینی‌ها در طول دوران 95 ساله‌ای که حرکت صهیونیست‌ها
به سمت فلسطین آغاز شده تا امروز در معرض انواع تهاجمات بوده‌اند. جنگ 22 روزه و محاصره 4ـ5 ساله غزه یکی دیگر از این
نمونه‌هاست. جنگ غزه در فاصله 7 تا 29 دی‌ماه سال 1387 با هماهنگی میان امریکا، مصر،
عربستان، قطر و با هدف از میان بردن مقاومت اسلامی به راه افتاد و در آن اسرائیلی‌ها و کشورهای مزبور از همه توان هوایی، دریایی و
زمینی خود از یک‌سو و توان مالی حامیان خود از سوی دیگر برای
پایان دادن به مقاومت فلسطین استفاده کردند. نتیجه این جنگ شهادت حداقل 2000 نفر
از ساکنان محاصره شده و ویرانی حدود 6000 خانه بود.

اسرائیل
این جنگ را در شرایطی بر فلسطینیان تحمیل کرد که از دو سال پیش از آن گذرگاه‌های
غزه را به روی ساکنان بسته بودند و از رسیدن هر نوع امکانات دارویی، غذایی و… به
این منطقه ممانعت به عمل آورده بود. پس از جنگ و تا زمان حسنی مبارک در 22 بهمن
1389 محاصره غزه با شدت استمرار پیدا کرد و این درحالی بود که خبر روزانه مرگ
کودکان و سالخوردگان به دلیل نداشتن غذا و دارو، وجدان هر انسانی را به‌شدت جریحه‌دار
می‌کرد؛
با وجود این سران عربی و به‌ویژه دولت حسنی مبارک فشارهای خود را برای تسلیم
نیروهای مقاومت، به منطقه محصور غزه متمرکز کردند. در زمان محاصره، گروه‌هایی از مردم اروپا و آسیا برای کاستن از آلام
مردم محاصره شده غزه به مصر رفتند، ولی مقامات رژیم مبارک به‌شدت از نزدیک شدن
آنان به منطقه غزه جلوگیری‌کردند.
«عمر سلیمان» رئیس دستگاه اطلاعاتی مصر که پرونده فلسطین را مدیریت می‌کرد با صراحت به امدادگران گفته بود اگر ده‌ها روز هم در آفتاب سوزان قاهره بمانید و مغزتان
در آفتاب بپزد، امکان ندارد بگذاریم این کمک‌ها به غزه برسند.

فلسطین:
مظهر پیروزی

فلسطین
در عین حال مظهر پیروزی هم هست. این سرزمین تا کنون دو بار توسط مسلمین آزاد شده
است. یک بار در اوایل دوره خلافت عمربن خطاب ـ‌در تاریخ 27 اسفند 14 هجری شمسی‌ـ مسلمانان فلسطین را به تصرف درآوردند و به‌رغم حمله‌های پی‌درپی
رومیان، این سرزمین را تا 26 دی‌ماه
سال 477 شمسی به عنوان بخشی از قلمرو اسلامی حفظ کردند. بار دوم مسلمانان در سال
568 شمسی به فرماندهی صلاح‌الدین
ایوبی، فلسطین را که در جریان چهارمین دور جنگ‌های 200 ساله صلیبی به تصرف رومیان درآمده بود، آزاد کردند.

امروز
آزادسازی فلسطین از دوره‌ای که
سپاهیان روم در اوج قدرت بودند، دشوارتر نیست، زیرا از یک‌سو رژیم صهیونیستی اینک توسط ملل مسلمانی که نابودی آن را
می‌خواهند به محاصره درآمده است و از سوی دیگر در
درون آن یهودیانی زندگی می‌کنند
که برای آرامش و رفاه بیشتر از کشورهای خود در اروپا، آسیا و آفریقا به این سرزمین
آمده‌اند و دشوار شدن شرایط زندگی و امنیت، انگیزه‌ای
برای دفاع از رژیم غاصب برای آنان باقی نخواهد گذاشت. از سوی دیگر هم‌اینک
در درون سرزمین‌های
تحت اشغال فلسطین نزدیک به 5 میلیون نفر شهروند فلسطینی (شامل حدود 2/1 میلیون نفر
در مناطق 1948، حدود 2/2 میلیون نفر در کرانه باختری و حدود 5/1 میلیون نفر در
نوار غزه) زندگی می‌کنند؛ این درحالی است که طبق آمارهای رسمی اعلام شده توسط
دولت غاصب، تعداد یهودیان ساکن در این سرزمین حداکثر 7/4 میلیون نفر است. در واقع فلسطینی‌ها
11 میلیون نفر (حدود 6 میلیون آواره و حدود 5 میلیون نفر ساکن) هستند که در شرایط
خاص می‌توانند
کشور خود را آزاد کنند.

فلسطین:
فرصت تازه

با شروع
موج بیداری اسلامی، فلسطین فرصت تازه‌ای
را به دست آورد. اینک امواج مردمی حمایت از آزادی کامل فلسطین به پیدایش دولت‌های
مقاومت در شمال افریقا و منطقه جنوب غربی آسیا منجر شده است. در یک دوره زمانی،
ایران، سوریه و مقاومت لبنان از آرمان فلسطین حمایت می‌کردند و
بقیه کشورهای اسلامی‌ـ ‌عربی در اردوگاه اسرائیل بودند. کشورهای قدرتمندی
چون مصر عملاً هرگونه اقدام اسلامی‌ـ‌ عربی علیه اسرائیل را خنثی و راه را
برای تداوم سیطره رژیم غاصب بر فلسطین همواره می‌کردند. وقتی مصر در کنار صهیونیست‌ها قرار داشت، از بقیه کشورهای عربی عملاً کار چندانی ساخته
نبود. حالا این وضع به میزان زیادی تغییر کرده است. تحولات شمال افریقا قطعاً به
ضرر اسرائیل پیش می‌رود و تب ضد
صهیونیستی مصریان اجازه تداوم آن سیاست‌ها
را به امریکا و رژیم صهیونیستی نمی‌دهد.

در
یک جمع‌بندی می‌توان
گفت فلسطین مهم‌ترین عامل پیدایش «بیداری اسلامی» است که خود مهم‌ترین عامل موفقیّت‌ فلسطینی‌ها
در شرایط آینده به حساب می‌آید.
شرایط کنونی اگرچه به‌نوعی برای همه تحلیلگران غیرمنتظره بود، ولی بیش از همه
شرایط آینده امریکا و رژیم صهونیستی را در منطقه تحت تأثیر قرار داد، از این‌رو «باراک اوباما» در روز 16 بهمن‌ماه 89 ،یعنی 11 روز پس از قیام مردم مصر علیه
مبارک، در صحبتی با «جیمز لاید» مدیر سازمان اطلاعات ملی امریکا، ناخرسندی خود را
از دستگاه‌های اطلاعاتی این کشور به خاطر عدم پیش‌بینی قیام‌های
مردمی در مصر و تونس ابراز داشت، اما البته این به آن معنا نیست که اگر دستگاه‌های اطلاعاتی امریکا وقوع قیام‌های مردمی اسلامی را پیش‌بینی می‌کردند،
امریکا قادر به جلوگیری یا مهار آنها بود. البته پیش‌بینی تکرار این قیام‌ها
در کشورهای دیگر نیاز چندانی به هوش اطلاعاتی ندارد، اما آیا امریکا قادر است تحولات
مشابه مصر را در عربستان مهار کند؟

این
خیزش‌ها برای رژیم صهیونیستی دردآورتر است. پروفسور
«الکساندر پلی»، کارشناس امور استراتژیک اسرائیل از این جهت که انقلاب‌های عربی مهم‌ترین آبراه‌ها
(دریای مدیترانه، دریای سرخ و اقیانوس هند) را تحت سیطره درمی‌آورند، فاجعه‌آمیز دانست و گفت این انقلاب‌ها ممکن است کانال سوئز، تنگه هرمز، تنگه باب‌المندب و دریای سیاه را به کنترل دشمنان ما
درآورد.

در
واقع آنچه که صهیونیست‌ها را جداً
نگران کرده است، وحدت جهان اسلام حول محور فلسطین است. در ژوئن 2003 (خرداد 1382)
برنارد لوئیس یک اندیشمند برجسته صهیونیست در مقاله‌ای که وزارت دفاع امریکا آن را منتشر کرد پیشنهاد داد که
عراق به سه دولت (کرد، سنی و شیعه)، سوریه به سه دولت (علوی، دروزی و سنی)، اردن
به دو دولت (یکی برای فلسطین‌ها
و دومی برای بومی‌ها)، لبنان به 5 دولت (مسیحی، شیعه، سنی، دروزی و
علوی) و عربستان به چند دولت کوچک ـ ‌مشابه
آنچه پیش از شروع سلطنت عبدالعزیزبن سعود وجود داشت‌ـ، مصر به
دو دولت (مسلمان و قبطی) سودان به دو دولت (جنوبی زنگی و شمالی عربی)، موریتانی به
دو دولت عربی و زنگی و نیز تقسیم ایران به 4 دولت را مطرح کرد. وی تنها راه بقای
اسرائیل را تجزیه این کشورها دانست.

با
نگاهی به کارکرد وحدت‌گرایانه
بیداری اسلامی و قیام‌های ناشی از
آن به‌خوبی می‌توان به عمق فاجعه‌ای که برای امریکا و رژیم صهیونیستی اتفاق افتاده
است، پی برد.

سوتیترها:

1.    
حدود 4 سال پس
از محاصره کامل هوایی، دریایی و زمینی منطقه کوچک غزه و «نه» توامان تل‌آویو و قاهره
به حدود 5/4 میلیون فلسطینی که از آب تا امنیت به آن سوی مرزهای غزه محتاج بودند، برای
ورود در منطقه عربی‌ـ ‌اسلامی تردیدی باقی نگذاشت که «باید کاری کرد» و در عین حال
با وجود رژیم‌های قذافی و بن‌علی و مبارک و عبدالله و… «نمی‌توان کاری کرد».

2.    
در یک جمع‌بندی
می‌توان گفت فلسطین مهم‌ترین عامل پیدایش «بیداری اسلامی» است که خود مهم‌ترین عامل
موفقیّت‌ فلسطینی‌ها در شرایط آینده به حساب می‌آید. شرایط کنونی اگرچه به‌نوعی برای
همه تحلیلگران غیرمنتظره بود، ولی بیش از همه شرایط آینده امریکا و رژیم صهونیستی را
در منطقه تحت تأثیر قرار داد.

3 .آنچه که صهیونیست‌ها را جداً نگران کرده است، وحدت جهان اسلام
حول محور فلسطین است. تقسیم عراق، سوریه، اردن، لبنان، عربستان و ایران به دولتهای
کوچک‌تر، تنها راه ابقای اسرائیل  است.      

آن لعل درفشان که زمردنگار شد    

آن شاخ گل
که سبز بود در خزان یکی است  

افشانده
غنچه گل سرخ از دهان یکی است

آن گوهری که
از آتش الماس ریزه شد   

یاقوت خون ز
لعل لب او روان، یکی است

آن لعل
درفشان که زمردنگار شد    

داد از وفا
به سودۀ الماس جان یکی است

آن نخل طور
که از اثر زهر جانگداز   

از فرق تا
قدم شده آتشفشان، یکی است

آن شاهباز
اوج حقیقت که تیر خصم  

نگذاشته ز
بال و پر او نشان یکی است

آن خضر
رهنما که شد از آب آتشین   

فرمانروای
مملکت جاودان یکی است

آن نقطه
بسیط محیط رضا که بود    

حکمش مدار
دائره کن فکان یکی است

آن جوهر کرم
که چه سودا به سوده کرد   

هرگز نداشت
چشم به سود و زیان یکی است

چشم فلک
ندیده به‌جز مجتبی کسی    

شایان این
معامله، آری همان یکی است

طوبی مثال
گلشن آل‌عبا بود    

ریحانۀ رسول
خدا مجتبی بود

آیت‌الله غروی اصفهانی

بگذر آهسته‌تر اى ماه حسن

رمضان آمد و دارم خبرى بهتر از اين                    

مژده‌اى ديگر و لطف دگرى بهتر از اين

گر چه باشد سپر آتش دوزخ ، صومم                    

ليك با اين همه دارم سپرى بهتر از اين

شب قدر رمضان گر چه بسى پر قدر است              

دارد اين مه شب قدر و سحرى بهتر از اين

مولد لؤلؤ پاك مرج البحرين است                                 

نيست در رشته خلقت گهرى بهتر از اين

مادرش فاطمه و باب گرامیش على                      

چه كسى داشته اُمّ و پدرى بهتر از اين

رست پيغمبر 
از آن تهمت ابتر بودن                     

نيست بر شاخه طوبى ثمرى بهتر از اين

اسوه خلق زمين، فخر جوانان بهشت                     

مادر دهر نزايد پسرى بهتر از اين

گفت خالق فتبارك به خود از خلقت او                  

كلك ايجاد ندارد اثرى بهتر از اين

بگذر آهسته‌تر اى ماه حسن، اى رمضان                  

 عمر ما را
نبود چون گذرى بهتر از اين

اثر صلح حسن نهضت عاشورا بود                               

 امتى را نبود
راهبرى بهتر از اين

زنده شد باز از اين صلح موقت اسلام                   

نيست در حسن سياست هنرى بهتر از اين

لطف كن اذن زيارت كه خدا مي‌داند                    

بهر عشاق نباشد سفرى بهتر از اين

گر چه مشمول عنايات تو بوده است حسان              

يا حسن كن به محبان نظرى بهتر از اين

حسان

مُحاق خون

به محراب شفق، منشق سر مهتاب مي‌بينم  

 الهي هاله‌اي از غم در اين محراب مي‌بينم

علي و مسجد و عدل و شجاعت جملگي در خون   

تمام انبيا را
اين‌چنين بي‌تاب مي‌بينم

نداي « فُزتُ ربّ الكعبه » را مولا چه سان
گفت    

كه عرش و فرش را لرزان و در ارعاب مي‌بينم

نماز عشق او با اشك ياران كرده همراهي   

لهيب غصّه‌ها را در دل احباب مي‌بينم

فراق لاله‌گون
او چنان سخت و غم‌افزا شد   

كه چشمان
يتيمان را چنين پر آب مي‌بينم

هلال صورت او در مُحاق خون چو پنهان شد   

پيمبر را سيه‌پوشيده
با اصحاب مي‌بينم

چه صبحي بود آن صبح دل‌آزار و ستم‌پيشه   

شرار اشك زينب را چنان سيلاب مي‌بينم

علي آيينه‌دار مهر و خوبي‌هاي
اين عالم   

جهان را بي وجود او سراب آب مي‌بينم

خموش اي پارسا ! آتش زدي بر خرمن جان‌ها
  

جهاني را ز
هجر مرتضي بي‌تاب مي‌بينم

رحيم كارگر

داستان غربت انسان

ناله كن آه اي دل من ناله كن
در هجوم دردها بر سينه‌ها
بر وداع قلب‌ها با قلب‌ها
در شكست سينه‌ها از كينه‌ها

برخزان عشق، بر پايان مهر
بر افول راستي، آزادگي
در كمينگاهي كه نامش زندگي است
برفناي رادمردي، سادگي

در عزاي عزت انسان نشين
اي دل زخمي، دل تنهاي من
بر مزار مردمي اشكي فشان
چشم من، اي چشم خون‌پالاي من

اي قلم‌، اي دست، اي شعر، اي زبان
پرده‌ گير از چهره صهيون، صليب
داستان غربت انسان سراي
در هجوم تيغ و تزوير فريب

داستان‌پرداز عصر بیکسی‌ است
آدمي در غزه و قدس و عراق
بر گلوها تيغ خودكامان قرن
در سبوها زهر بيداد و نفاق

غرب! اي فربه شده از خون شرق
چيست جز انسان‌شكاري كار تو؟
اينك اينك فتنه صهيونيان
داغ ننگي تا ابد بر روي تو

نامتان چنگيز را تطهير كرد
رسم آن خونريز را از ياد برُد
تيرتان، تزويرتان، تقديرتان
فتنه چنگيز را از ياد برد

آي دژخيمان عالم شرمتان
آي سردمداران بي‌غم وای‌تان‌
خون قارون است در جسم شما
خون آتيلاست در رگ‌هايتان

كيستيد اي مردمي گم‌كردگان؟
اي شرف سيلي‌خور دستانتا‌ن
از كدامين دين فرمان مي‌بريد؟
با كدامين دد بود پيمانتان؟

ناله‌ام از ناي خشماگين بر آي
از درون سينه توفانيم
تا برآشوبد زمان از شورشم
تا زمين خيزد به هم‌پيمانيم

اي سيه‌روزان و محرومان خاك
آنك ‌آنك مهدي! آنك‌ رستخيز!
اي ستمكاران و خونريزان عصر
پاسخ هر زخم صد شمشير تيز

حمید
سبزواری

دکتر انسیه خزعلی

دستیابی به تعادل جمعيتي
مطلوب و باكيفيت از اهداف اوليه نظام اسلامي و بلكه از رسالت­هاي اصولي همه
انبياست. همه انبياء و اولياء برای تمهید زمينه كمال‌بخشي به انسان‌ها تلاش کرده‌اند
و هدف از تشكيل حكومت اسلامی نیز انسان­سازي است،  لذا یکی از اهداف اساسی حكومت اسلامي، حفظ تعادل
و توازن کیفی و کمّی جمعيتی و برنامه‌ريزي­ و سياست‌گذاري برای دستیابی به­ رشد
جمعیتی هماهنگ با امكانات و مقدورات کشور است تا نهایتاً زمينه­ساز توسعه كمي و
كيفي فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي جامعه و در خدمت رفاه کمال‌آفرین براي آحاد مردم باشد
و شرایط زیستی مناسب برای دستيابي به زمينه­هاي رشد فكري، علمي و اخلاقي و حيات
طيبه  میسر گردد، زیرا تنها در چنین شرایطی
است که افراد ضمن دستیابی به رفاه مادی از آرامش روانی نیز برخوردار  و آماده ايفاي نقشي فعال و سازنده در رشد جامعه
خواهند بود.

 بدیهی است که سياست­هاي جمعيتي هر كشوري متناسب
با آرمان­ها، اعتقادات، اهداف و برنامه­های آن مهندسی می‌شوند و در کشور ما هم
باید بين برنامه­هاي توسعه و پيشرفت و اسناد كلان نظام و سند چشم­انداز و سياست­هاي
جمعيتي، هماهنگي و همخواني مبنايي و اصولي وجود داشته باشد.  

شایان ذکر است كه
تقريباً در تمام كشورهای توسعه یافته دنیا، با برنامه‌ريزي‌هاي نابجا و نامعقول، هرم
جمعیتی از حالت تعادل خارج و تبدیل به معضل و مشكل اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي
فراگيری شده است. بحران‌هاي اقتصادي و چالش­هاي عميق فرهنگي به‌ويژه در اروپا و
غرب، نماد نابساماني در اين سياست‌گذاري‌ها هستند.

از آنجا كه آثار
نظم نوين جهاني و برنامه­هاي جهاني‌سازي با الگوي ليبرال دموكراسي غرب، هرروز بيش
از پیش در جوامع مختلف، از جمله جوامع اسلامي نمايان می‌گردند، ضروري است که این
برنامه­ها و سياست­‌ها با دو رويكرد الهي و مادي مورد تجزيه و تحليل قرار گيرند،
لذا  ابتدا به بررسي ريشه­اي اين سياست­ها،
يعني دكترين امنيت ملي آمريكا مي­پردازيم:

«دکترين امنيت ملي
آمريکا» توسط «مرکز عمليات‌هاي نظامي و غير نظامي آمريکا» پنتاگون(1) تهيه و در نيمه اول
سال 2011 توسط باراک اوباما به نيروهاي نظامي ابلاغ شد و روي وب‌سايت‌هاي مورد نظر
پنتاگون منتشرگردید. با درج عبارت Doctrine
for the Armed Forces of the United States  در فضاي اينترنت متن کامل را
مي‌يابيد.(2)  

نقشه‌ سازمان‌ها و
مراکز مهم بين‌المللي در صفحه 132 دکترين امنيت ملي آمريکا نشان مي‌دهد که اين
نهادها از جمله یونیسف مستقيماً زير نظر «مرکز عمليات‌هاي نظامي و غيرنظامي آمريکا»
فعالیت مي‌کنند. طبق سند منتشر شده از سوي پنتاگون، حتی برنامه‌های غذائی سازمان
ملل در سطح دنیا نیز  بخشی از عمليات نظامي
ارتش آمريکا محسوب می‌شوند. (3)

کلیدواژه‌ها:

CMOC مرکز عملیات نظامی
شهری        

DART تیم کمک مواقع
بحران

ICRC  کمیته بین‌الملل صلیب
سرخ

NGO  سازمان‌های مردم نهاد

OFDA  اداره کمک‌های خارجی
در بحران

UN ملل متحد

UNICEF
کمک‌های ملل متحد به کودکان

USG دولت ایالات متحده

لذا مي­توان نتيجه
گرفت برنامه­هاي آژانس­های سازمان ملل و به تبع آن سازمان يونيسف و صندوق حمايت در
کشور جمهوري اسلامي ايران، بخشی از عمليات نظامي ارتش آمريکا و قطعاً مستلزم بررسي
همه‌جانبه و دقيق از وضعيت فعلي فعاليت‌هاي سازمان ملل و يونيسف در سراسر ايران
است.  

بر اساس بیانات
صریح نمایندگان کنگره امریکا،  انقلاب
اسلامي و جمهوري اسلامي، دشمن اول امریکاست. برژينسکي سياستمدار کهنه­کار و مشاور
امنيت ملي سابق امريکا گفته است: «از فکر حمله پيش‌دستانه به تأسيسات هسته­اي
ايران اجتناب و گفت‌وگو با تهران را حفظ کنيد، اما بازي طولاني مدتي را انجام
دهيد، چون زمان، آمار جمعيتي و تغيير نسل در ايران به نفع رژيم کنوني نيست». (خبرگزاري
فارس، 15/12/1388، خبر شماره 881250226).

سازمان بيلدربرگ
يکي از سه ضلع سازمان نئو ماسوني مخفي که سالی سه بار تشکیل جلسه می‌دهد، با گرد هم‌
آوردن مجموعه­اي از صاحبان قدرت و ثروت، براي در اختيار گرفتن اهرم‌هاي سياسي،
اقتصادي و تبليغاتي جهان تلاش مي­كند. مسائل اقتصادي کشورهای دنیا در اجلاس داووس،
مسائل اطلاعاتي و امنيتي در گردهمايي مونيخ و مسائل سياسي در نشست بيلدربرگ بررسي
می‌شوند. نشست چهار روزه گروه بيلدربرگ در سال 90 
در شرايط ويژه از روز پنجشنبه 19 تا يکشنبه 22 خرداد ماه  1390 در سنت موريتس سوئيس برگزار و برنامه­هاي
كاري آن در حكومت نامرئي بر جهان به شرح زير بیان شد:

مهم‌ترين برنامه‌های
کاري حکومت نامرئي جهان در انجمن سياسي و اقتصادي جهان

الف) بهار عربي

ب) سانسور اينترنتي

ج) به درازا کشيدن
بحران اقتصادي

د) تعيين رئيس جديد
صندوق بين‌المللي پول

ه‍‌) افزايش جنگ و
کشتار و نسل‌کشي

ايجاد جنگ در
خاورميانه يکي از مهم‌ترين برنامه‌هاي بيلدربرگ است. تمام اعضای بيلدربرگ بر لزوم
بروز جنگ اتفاق نظر دارند و معتقدند جمعيت جهان بسیار زياد شده و فقط جنگ مي‌تواند
تا حدودي اين مشکل را چاره کند.

سازمان ملل در دست
پنتاگون

آشنايي با استراتژي
آمريکا در برخورد با سازمان‌هاي بين‌المللي سند روشني براي شناخت ماهيت واقعي اين
سازمان‌ها و هشدار جدي براي رصد کامل فعاليت‌هاي آنها در ايران است.

بخشي از ديدگاه‌هاي
آمريکا در خصوص ارتباط با سازمان‌هاي بين‌المللي

آمريکا از مردم خود
حمايت و شکوفايي خود را بدون در نظر گرفتن ملت‌های ديگر پيگيري خواهد کرد، اما ما
منافعي در نظم جهاني پايدار داريم که مي‌تواند اقدام جمعي در مواجهه با چالش‌هاي
مشترک را ترغيب کند.  ين نظم بين‌المللي از
تلاش‌هاي ما براي پيشبرد امنيت، شکوفايي و ارزش‌هاي جهاني حمايت خواهد کرد. اين
نظام همچنين نهايت آن چيزي است که ما به دنبالش هستيم، زيرا بدون چنين نظام بين‌المللي‌ای،
بي‌ثباتي و بي‌نظمي، امنيت جهاني را تهدید خواهند کرد. بدون مکانيزم‌هاي کارآمد
براي ايجاد همکاري‌هاي بين‌المللي، چالش‌هايي که مرزي نمي‌شناسند ـ مانند تغييرات
آب و هوايي، بيماري‌هاي مسري و جرايم فراملي ـ ادامه و احتمالاً گسترش خواهند
يافت.

نهادهاي بين‌المللي
و در رأس آنها سازمان پيمان آتلانتيک شمالي (ناتو) و سازمان ملل متحد، از اواسط قرن
بيستم، در مرکز توجه ما بوده‌اند، با اين حال، معماري بين‌المللي که بعد از جنگ
جهاني دوم ايجاد شده، دارد زير بار تهديدات جديد خم می‌شود و از قابليت‌های ما
براي استفاده از فرصت‌هاي جديد مي‌کاهد. اگر چه بسياري از روندهاي تعيين‌کننده قرن
بيست و يکم بر همه ملت‌ها و مردم تأثير مي‌گذارند، منافع مشترک ملت‌ها و مردم به خاطر
سوء‌ظن‌ها و رقابت‌ها ناديده انگاشته مي‌شوند.

آرايش مجدد اقدامات
ملي و نهادهاي بين‌المللي براساس منافع مشترک است و زماني که منافع ملي به هم
برخورد و يا کشورهاي دیگر، منافع ملي خود را به طرق ديگري اولويت‌بندي مي‌کنند،
ملت‌هايي که معيارهاي بين‌المللي را ناديده مي‌گيرند يا نمي‌توانند به مسئوليت‌هاي
مستقل خود عمل کنند، از مشوق‌هايي که براي همگرايي بيشتر و همکاري با جامعه
بين‌الملل عايد مي‌شود، محروم خواهند ماند. هيچ نظم بين‌المللي‌اي
نمي‌تواند به‌تنهايي از سوي مؤسسات بين‌المللي مورد حمايت قرار گيرد. منافع مشترک
ما بايد از طريق راهبردهاي دوجانبه، چندجانبه و جهاني که به منشأ‌هاي اصلي ناامني
رسيدگي و حوزه جديدي را براي همکاري‌ها فراهم مي‌کنند، تقويت شوند. براي نيل به
اين هدف، تقويت همکاري‌های دوجانبه و چندجانبه نمي‌تواند به‌سادگي از طريق همکاري
در درون نهادها يا چهارچوب‌هاي رسمي صورت گيرد. اين امر مستلزم همکاري مداوم با
دولت‌هاي خارجي، سران سياسي و ديگر اجزاي مهمي است که بايد قابليت‌ها و منابع لازم
را براي اقدام کارآمد و جامع را به کار گيرند. اين امر همچنين به معني ساختن
ائتلاف سنتي ما ضمن استفاده از مشارکت با مراکز جديد قدرت و نفوذ است. اين
رويکردها رويهمرفته به ما امکان مي‌دهند که همکاري کارآمدتر جهاني براي مقابله با
چالش‌هايي را ايجاد کنيم که هيچ حد و مرزي نمي‌شناسند و بر بسياري از ملت‌ها تأثير
مي‌گذارند.

جلب ائتلاف‌هاي قوي

اصول بنيادي آمريکا
و امنيت منطقه‌اي و جهاني، بخشی از روابط آمريکا با متحدانش باقي خواهند ماند و
تعهد ما به امنيت اين متحدان قابل تزلزل نيست. اين روابط بايد دائماً ترويج شوند،
زیرا در زمره اهداف لاينفک امنيت ملي و منافع آمريکا و  جزو اصول اساسي حفظ امنيت جمعي ما هستند.
ائتلاف‌ها باعث چند برابر شدن قدرت مي‌شوند و جمع اقدامات ما از طريق همکاري و
هماهنگي چند مليتي، همواره بزرگ‌تر از زمانی است که تنهايي دست به کار مي‌شويم. ما
به حفظ ظرفيت‌ها براي دفاع از اتحاد عليه تهديدات قديمي و جديد ادامه خواهيم داد. ما
به رایزني نزديک با متحدان خود به علاوه شرکاء و سازمان‌هاي نوظهور ادامه خواهيم
داد تا بتوانيم همکاري خود را از نو احياء کنیم و توسعه ببخشیم و به اهداف عمومي
خود دست پيدا کنيم. همچنين به بهره بردن متقابل از منافع امنيت جمعي ارايه شده از
سوي ائتلاف قوي ادامه خواهيم داد. با وجود آن که آمريکا و هم‌پيمانان و شرکاي آن
ممکن است گاهي اوقات در باره موضوعات خاص اتفاق‌ نظر نداشته باشند، اما ما براساس
احترام متقابل و به گونه‌اي عمل خواهيم کرد که نظمي بين‌المللي را تقويت کنيم تا
براي همه بازيگران مسئوليت‌پذير بين‌المللي مفيد باشد.

اين سند در مورد
نظم نوين و ارزش­هاي جهاني، با نفي كشورهاي مستقل و انقلابي، هم­پيمانان خود را به
ائتلاف و همگرايي و مقابله با نيروهاي مستقل به نحوي كه زمينه­ساز جنگ نرم باشند،
تشویق می‌کند و تقابل با کشورهای مستقل را نه از جمله وظايف که از حقوق حقه خود مي­داند!

به عنوان نمونه
موارد ذيل ذکر می‌شوند:

ايجاد ائتلاف
گسترده‌تري از بازيگران براي پيشبرد ارزش‌هاي جهاني

ما در حال فعاليت
براي کسب حمايت از دموکراسي، حاکميت قانون و حقوق بشر از طريق همکاري با ديگر دولت‌ها،
سازمان‌هاي غيردولتي و مجموعه‌اي چندجانبه هستيم. ايالات متحده آمريکا متعهد به
همکاري براي شکل‌دهي و تقويت مؤسسات و نهادهاي موجود از جمله شوراي حقوق بشر سازمان
ملل است که در اندازه ظرفيت‌هاي خود فعال نيستند. ما در چهارچوب نظام گسترده‌تر
سازمان ملل و مکانيزم‌هاي منطقه‌اي براي تقويت نظارت بر حقوق بشر و اجراي مکانيزم‌ها
مشغول به کار هستيم، به گونه‌اي که افراد حقيقي و کشورها پاسخگوي اقدامات خود در
نقض معيارهاي بين‌المللي حقوق بشر باشند. ما به طور فعالانه‌اي از رهبري دموکراسي‌هاي
نوظهور حمايت مي‌کنيم. اين حمايت همزمان با حرکت دموکراسي‌هاي نوپا در ايفاي نقش
فعال‌تر در پيشبرد حقوق بشر و ارزش‌هاي دموکراتيک در منطقه‌هايشان و صحنه جهاني
انجام می‌شوند.  

فناوري‌هاي نوين و
ارتقاي حق دسترسي به اطلاعات

ظهور فناوري‌هايي
مانند اينترنت، شبکه‌هاي بي‌سيم، تلفن‌هاي هوشمند همراه، وسايل تحقيقات جنايي،
ماهواره‌ها، تصويربرداري‌های هوايي و زيرساخت‌هاي کنترل از راه دور، فرصت‌هاي
بالايي را براي پيشبرد دموکراسي و حقوق بشر در اختيارما مي‌گذارند. اين فناوري‌ها
به جنبش‌هاي سياسي مردمي قدرت مي‌دهند، تمرکز تقريباً ناگهاني بر موارد نقض حقوق
بشر را میسر می‌سازند و بسترهاي فراوانی را براي آزادي بيان و ارتباطات بدون
محدوديت در سراسر دنيا فراهم می‌آورند. ما از انتشار و استفاده از اين فناوري‌ها
در راستاي تسهيل آزادي بيان، توسعه دسترسي آزاد به اطلاعات، شفافيت و پاسخگويي
بيشتر حکومت‌ها حمايت و با اعمال محدوديت‌ها در استفاده از اين فناوري‌ها مقابله
مي‌کنيم. همچنين از اين فناوري‌ها استفاده بهتري خواهيم کرد تا به طور کارآمدتري
پيام خود را به جهانيان برسانيم. (اشاره به انقلاب‌های مخملی و جنگ نرم).

 با توجه به اسناد فوق یکی از راهکارهای براندازی
نرم به گفته برژینسکی کاهش جمعیت است که ذیلاً به روش‌های اتخاذ سیاست‌های جمعیتی
جهانی اشاره می‌شود.

اتخاذ سياست‌های
جمعيتی جهانی

سياست‌های جمعيتی
با اهداف سياسی براساس جهانی‌سازی غربی تنظيم می‌شوند. طی دهه‌های گذشته، حجم نسبی
جمعيت کشورهای سرمايه‌داری سير نزولی داشته است تا جايی که جمعيت کشورهای غربی
(اروپا، آمريکا و کانادا) در دو دهه قبل به 1/12 درصد از جمعيت جهانی رسيد و به
دليل فروپاشی خانواده و حاکميت ارزش‌های مادی و خودمحوری و لذت‌طلبی باز هم رو به
نزول است. لذا کشورهای غربی و در رأس آن آمريکا برای ايجاد تعادل جمعيتی به نفع
خود و به عنوان يکی از سياست‌های استراتژيک در دکترين دفاع ملی و سياست
خارجی، به کاهش رشد جمعيت در جهان سوم، به‌خصوص کشورهای اسلامی پرداختند و عمده
فعاليت‌های کنترلی آمريکا بر اين کشورها از طريق صندوق بين‌المللی پول و آژانس‌های
سازمان ملل متحد از جمله یونیسف، صندوق جمعيت، سازمان بهداشت و سازمان کشاورزی و
تغذيه بين‌المللی فائو  صورت می‌گيرد، زيرا
آمريکا متوجه شده است که اگر سطح تکنولوژی و علم به‌ويژه در زمينه نظامی در
کشورهای دیگر رشد یابد و با آنها مساوی شود، افزايش جمعيت عامل قطعی موفقيت ملت‌ها
خواهد بود و به اين مهم در چين و هند و پاکستان رسيده است و معتقد است که باید از
تمرکز جمعيت زياد تحت يک حاکميت سياسی جلوگيری شود و آن کشورها را به تعدادی از
واحدهای کوچک سياسی تقسيم کرد، لذا در سياست خارجی در مورد عامل جمعيت اين گونه
عمل می‌کند.

1ـ تبديل کشورهای پرجمعيت به کم جمعيت و تجزيه آنها

2ـ
ايجاد فشار یا تشويق بر کشورهای در حال توسعه و اسلامی بر کاهش جمعيت از طريق
اعمال نفوذ غيرمستقيم بر مديران سياسی

3ـ
طرح توسعه دموکراسی و آزادی و حقوق بشر به‌ويژه برای زنان و جذب آنها به بازار کار
و اشتغال برای تحقق اهداف فوق

4ـ
دخالت‌های مالی و ارائه خدمات ذيربط، به نحوی که در شرايط تحريم، وسایل و ابزار
کنترل جمعيت به‌وفور  در دسترس همگان وجود
دارد و حتی برای شرایط بحرانی مانند سیل و زلزله نیز این کالاها انبار شده‌اند.

5ـ
تهاجم فرهنگی و تغيير ارزش‌های جوامع در حال توسعه و به‌ويژه مسلمان از طريق:

1ـ
تأکيد بر اهميت منافع مادی و حاکميت اقتصاد بر برنامه‌ريزی‌های اجتماعی

2ـ
تضعيف و تزلزل در ارزش‌های اساسی و اخلاق عمومی جامعه

3ـ
تاکيد بر اهميت منافع فردی بر خانوادگی و اجتماعی

4ـ گسترش سيطره فردگرايی و لذت‌طلبی

5ـ
حاکميت اومانيسم و نفی دين در فرهنگ عمومی جامعه (سکولاریسم)

6ـ
فشار اقتصادی بر خانواده‌ها با توسعه فرهنگ مصرف‌گرايی و احساس عدم رضايت از
امکانات و وضع موجود و با اين تأکيد که تعدد فرزندان مانع رفاه و آرامش است.

7ـ
تاکيد بر ضرورت کاهش جمعيت برای رسيدن به رشد اجتماعی و اقتصادی در برنامه­های
توسعه دولت­ها در حالی که واقعیت این است که عواملی چون سيطره کشورهای غربی بر
کشورهای جهان سوم و غارت منابع آنها و وجود نظام‌های ديکتاتوری وابسته به آنها و
فساد سياسی، اقتصادی و فرهنگی در ايجاد مشکلات اقتصادی در اين کشورها مؤثرند.          

8ـ
استفاده ابزاری از بهداشت و سلامت مادر و فرزند به عنوان يکی از راه‌های کنترل
جمعيت به‌ويژه در کشورهای اسلامی تا تحت عنوان کاهش مرگ و مير مادران و نوزدان، بر
کاهش جمعيت تأکيد شود. سازمان بهداشت جهانی با ايجاد پايگاه‌های منطقه­ای بهداشت
از طريق پروژه­های علمی پژوهشی، خدماتی و … به اين مهم می‌پردازد.

9ـ
تأکيد بر ايجاد تغییراتی با عنوان آزادی و استقلال زن و رشد اجتماعی او و رسيدن به
قدرت و امکانات و تغيير سبک زندگی مطابق سبک زندگی غربی از طريق نفوذ بر مديريت‌های
سياسی کشورها و تغيير نگرش آنها و همراه کردن آنها با سياست‌های اعمالی آمريکا از
طريق آژانس‌های سازمان ملل و NGO‌ های فعال داخلی.

10ـ
استفاده ابزاری از دين به عنوان مهم‌ترين عامل تأثيرگذار و موفق در اجرای اين
سياست‌ها و استفاده غیرصادقانه از عالمان دين در توجيه تجويز و ترويج سياست‌های
کنترل جمعيت به‌نحوی که مردم باور کنند که اين سياست‌ها با ارزش‌های دينی مغایرت ندارند و با نظارت آژانس‌های بين‌المللی
و تحت عنوان کنفرانس‌هايی، حمايت برخی از علمای دينی در کشورهای مصر، اندونزی و ايران  انجام شده و اين اقدام را از بزرگ‌ترين عوامل
تأثيرگذار در کشورهای اسلامی به‌‌ويژه ايران دانسته­اند.

 لذا شورای‌عالی انقلاب فرهنگی، برای دستيابی به سياست‌ها
و برنامه‌های مورد نياز نظام، اهتمام به اين مهم را به «شورای فرهنگی اجتماعی زنان
و خانواده»   تکليف کرده و اين شورا با
دعوت از محققین و صاحب‌نظران، به‌ویژه پژوهشگران مرکز مطالعات و پژوهش‌های جمعيتی
آسيا و اقيانوسيه به موارد ذيل دست يافته است:

جمعیت، سیاست­ها،
برنامه­ها

امروزه بسیاری از
کشورها گرفتار عدم تعادل جمعیتی هستند. از یک ‌سو کشورهای در حال توسعه با مشکلات
و مسائل رشد بی­رویه جمعیت دست و پنجه نرم می­کنند و از سوی دیگر جوامع توسعه‌یافته
از نتایج منفی شدن رشد جمعیت و سالخوردگی جمعیت رنج می­برند.

یکی از شاخص‌های
شناخته‌شده زاد و ولد، نرخ باروری کل (T.F.R) است. نرخ باروری کل، تعداد فرزندانی است که جانشین والدین می‌شوند.
شاخص در حد 1/2 بچه یا کمتر، به معنی کاهش تدریجی جمعیت و نهایتاً انقراض نسلی
است. با مراجعه به ارقام مرکز آمار ایران و سازمان ملل در سال 1385 این رقم برای
کل کشور 8/1 فرزند است. یعنی 18 فرزند با 20 نفر والدین جایگزین می­شود که 2 نفر
کمتر از حد جانشینی است. این رقم در حال حاضر (1390) به حدود 6/1 فرزند برای هر
مادر رسیده است. در صورت اثبات صحت رقم یاد شده، به‌رغم نظر منتقدان، موضوع انقراض
تدریجی نسل امری جدی است که با عامل مهاجرت تقویت هم می­شود. این شرایط مختص ایران
نیست و می­دانیم که هم اکنون تعدادی از کشورهای پیشرفته که نرخ باروری کل آنها
کمتر از 2 است با ارائه مشوق­هایی تلاش دارند تا والدین را به داشتن فرزند بیشتر
ترغیب کنند و کسی هم اقدامات آنها را منفی ارزیابی نمی­کند.

اتخاذ سیاست جمعیتی
لزوماً مترادف با کاهش یا افزایش موالید نیست، بلکه مؤلفه‌های دیگر جمعیتی از جمله
آموزش، اشتغال مولد، مهاجرت و… هر کدام از اهمیت خاصی برخوردارند. ساختار کلی
جمعیت همانند یک اندام­واره است که باید بین تمام بخش­های آن نوعی تعادل پویا و
تجدیدشونده برقرار شود. یک وضعیت جمعیتی ثابت و مفروض را به عنوان یک وضعیت ایده­آل
نمی‌توان درنظر گرفت، زیرا تغییرات جمعیتی علاوه بر اینکه از پارامترهای جمعیتی
ناشی می­شود، از بسیاری از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی که به مرور زمان در
مسیر تحول کشورها رخ می­دهد تأثیر می­پذیرد. آنچه که از طریق سیاست­های جمعیت قابل
اعمال است، حفظ تعادل پویای ساختارکلی جمعیت است، یعنی تغییرات جمعیت باید دائماً مطالعه
و دورنمای تحولات جمعیتی ترسیم شود تا در صورت خارج شدن جمعیت از حالت تعادل ،
سیاست­های جمعیتی لازم اعمال شود.

سیاست­گذاری­های
جمعیتی در ایران و ضرورت بازنگری

در قانون برنامه
اول توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در زمینه خطوط کلی سیاست
تحدید موالید کشور در بخش جمعیت چنین آمده است: «بر مبنای بررسی­های به عمل آمده،
اعمال سیاست تعدیل موالید از 4/6 مولود زنده به دنیا آمده در طی دوران بالقوه
باروری یک زن (سال 1365) به 4 نوزاد در سال 1390 و کاهش نرخ رشد طبیعی جمعیت از
2/3 به 3/2 درصد در همین مدت با توجه به ساختار فعلی بسیار جوان جمعیت و ویژگی­های
زیستی و فرهنگی جامعه امکان­پذیر خواهد بود. از این رو کاهش باروری عمومی زنان تا
حد 4 نوزاد و نرخ رشد طبیعی 3/2 درصد در سال 1390 مهم­ترین هدف­های درازمدت سیاست
تحدید موالید کشور خواهد بود و متناسب با این هدف­ها، کاهش نرخ رشد طبیعی جمعیت به
9/2 درصد در انتهای این برنامه و ابتدای برنامه توسعه بعدی، از طریق اثرگذاری
آگاهانه و برنامه­ریزی شده بر متغیر باروری به عنوان عمده­ترین هدف جمعیتی این
برنامه درنظر گرفته شده است» (قانون برنامه اول توسعه، مجمع تشخیص مصلحت نظام).

نتایج سرشماری سال
1385 کشور نشان می­دهد که روند تحولات جمعیتی کشور با آنچه که در قانون برنامه اول
توسعه آمده، انحراف چشمگیر داشته است. همچنان که بیان شد براساس سرشماری سال 1385،
رشد جمعیتی کشور 62/1 و میزان باروری کل کشور 8/1 اعلام شده است. این انحرافات از
قانون برنامه توسعه ضرورت تجدید نظر در سیاست­های جمعیتی را بیشتر می­کند.

تحولات سطوح باروری
چه در ایران و چه در سایر کشورهای جهان نشان داده است که کاهش زاد و ولد در سطح دو
بچه متوقف نخواهد شد، روند کاهشی آن به سطح باروری پایین (کمتر از سطح جانشینی 1/2
فرزند) و بسیار پایین (کمتر از میزان باروری کل 3/1 فرزند) ادامه خواهد یافت که
سناریوی حد پایین پیش­بینی سازمان ملل متحد نیز آن را تأیید می­کند.

اسلام هم به کیفیت
و هم به کمیت جمعیت توجه کرده و در یک جامعه اسلامی، این دو باید به توازنی برسند
که شایسته یک جامعه مسلمان است. بدین لحاظ ما معتقدیم دین مبین اسلام با جمعیت مطلوب
موافق است. این مطلوبیت جمعیتی هم در بعد کیفی است و هم در بعد کمی.

چشم­انداز بازنگری
در سیاست­گذاری­های جمعیتی موجود

یکی از شاخص­های
جمعیتی برای نشان دادن ظرفیت جمعیتی، محاسبه تراکم حسابی و بیولوژیک است. در حال
حاضر تراکم حسابی جمعیت در ایران برابر 43 نفر در هر کیلومتر مربع و تراکم
بیولوژیک نزدیک به 4 نفر در هر هکتار است. تراکم حسابی جمعیت در آسیا در سال 2000
برابر 120 نفر در هر هکتار است. در ارمنستان و آذربایجان تراکم جمعیتی نزدیک به
100 نفر در هر هکتار، در ژاپن نزدیک به 339 نفر و در کره شمالی 197 نفر در هکتار
است، لذا ایران جزو کشورهای کم تراکم جمعیتی محسوب می­شود و حتی اگر جمعیت کشور دو
برابر هم شود، تراکم به 86 نفر در هر کیلومتر مربع خواهد رسید. از سوی دیگر اگر
تراکم بیولوژیک را مبنای محاسبه قرار دهیم، در حال حاضر تراکم بیولوژیک استان­های
کشور دارای تفاوت­های عمده­ای است. مثلاً تراکم بیولوژیک استان مازنداران 1/8،
اصفهان 75/10، تهران 73/60، آذربایجان شرقی 73/2 نفر در هر هکتار زمین قابل کشت
است.  مشکل کنونی جمعیت ایران توزیع
نامتوازن آن و تمرکز حدود 20 درصد جمعیت ایران در کلان شهر تهران است.

برخی از جمعیت­شناسان
معتقدند در شرایط زیر می­توان به حد مناسبی از جمعیت دسترسی پیدا کرد:

1ـ تمام افراد فعال
جامعه در مشاغل مختلف اقتصادی جذب شده باشند.

2ـ آحاد جامعه
سطح متوسطی از زندگی داشته باشند، یعنی هر فردی بتواند روزانه 2500 کالری در
اختیار داشته باشد و بعد از تأمین مواد غذایی مقداری از درآمد خود را که دست‌کم 50
درصد کل عایدی­اش باشد، در زمینه­هایی غیر از احتیاجات غذایی مصرف کند.

3ـ از منابع
کشور بدون تخریب اقتصادی و به طور منطقی و متناسب بهره­برداری شود.

در زمینه رسیدن به
نقطه تعادلی جمعیت همواره باید به این دو مسئله توجه داشت:

الف) حجم و رشد
مطلوب جمعیت

ب) توزیع و
پراکندگی مطلوب جمعیت

پیشنهادات ارائه‌شده
به مراكز سياست‌گذاري و برنامه­ريزي در سال­هاي گذشته عبارتند از: 

1ـ ایجاد مدیریت
کارآمد در عرصه سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی جمعیت و نظارت و پایش و کنترل جمعیت

2ـ رصد مداوم
تحولات جمعیتی توسط مراکز علمی ـ پژوهشی معتبر در سطح کشور

3ـ انجام
مطالعات عمیق در زمینه ارزیابی سیاست­های جمعیتی گذشته، حال و آینده برای رسیدن به
حد مطلوب جمعیت و جلوگیری از بروز عواقب پیش گفته

3ـ تدوین سیاست­های
جامع جمعیتی

4ـ تدوین سیاست­های
تنظیم خانواده هوشمند با توجه به الگوهای افتراقی سطح باروری و رشد جمعیت در مناطق
مختلف کشور.

پي‌نوشت‌ها

1- CMOCE: Civil Military Operations Center

2ـ شايان ذکر است در آمريکا نظام‌های تصميم‌ساز
دکترين مورد نظر خود را برای عموم منتشر می‌کنند و از اين نظر با مراکز تصميم‌ساز در
ايران متفاوت عمل می‌نمايند

3ـ پايگاه خبری اينفووارز
با بيان اينکه «غذا يک اسلحه است که مردم در سيطره آن گرفتار شده‌اند»، افزود: دولت
آمريکا با اتخاذ سياست‌های تعديل جمعيتی عجيب که بيشتر به قتل‌عام خاموش شبيه است،
اقدام به مسموميت و عقيم‌سازی تدريجی بخشی از جامعه خود کرده است. سايت اينفووارز در
گزارشی به قلم الکس‌جونز و آرون‌ديکس عنوان کرد: دولت آمريکا با هدف کنترل جمعيت در
اين کشور و همچنين کنترل جهانی جمعيت، دست به اقداماتی عجيب و مجرمانه از قبيل مسموم
نمودن تدريجی افراد، عقيم کردن مردان، بلوغ زودرس در کودکان، افزايش تمايلات همجنس‌گرايانه
بين افراد و اقداماتی از اين قبيل کرده است تا مسير ازدواج و باروری را در مردم خود
و مردم برخی کشورهای ديگر مختل کند تا از اين طريق، موقعيت اقتصادی خود را تحت کنترل
داشته باشد. گزارش اينفووارز در ادامه می‌افزايد: باروری در ايالات متحده از طريق سياست‌های
فرهنگی همچون به تعويق انداختن ازدواج، بسته‌های دلسردکننده مالياتی برای قشر آماده
به ازدواج، افزايش مشوق‌های همجنس‌گرايی، افزودن مواد محلول کنترل‌کننده باروری به
منابع آب شهری و تشويق زنان به کار کاهش داده شده است.

 سوتیترها:

1.

برژينسکي سياستمدار کهنه‌کار و مشاور امنيت
ملي سابق امريکا گفته است: «از فکر حمله پيش‌دستانه به تأسيسات هسته‌اي ايران اجتناب و
گفت‌وگو با تهران را حفظ کنيد، اما بازي طولاني مدتي را انجام دهيد، چون زمان، آمار
جمعيتي و تغيير نسل در ايران به نفع رژيم کنوني نيست».

2.

امروزه بسیاری از کشورها گرفتار عدم تعادل جمعیتی هستند. از
یک ‌سو کشورهای در حال توسعه با مشکلات و مسائل رشد بی‌رویه جمعیت دست و پنجه
نرم می‌کنند و از سوی دیگر جوامع توسعه‌یافته از نتایج منفی شدن رشد
جمعیت و سالخوردگی جمعیت رنج می‌برند.

3.

اسلام هم به کیفیت و هم به کمیت جمعیت توجه کرده و در یک جامعه
اسلامی، این دو باید به توازنی برسند که شایسته یک جامعه مسلمان است. بدین لحاظ ما
معتقدیم دین مبین اسلام با جمعیت مطلوب موافق است. این مطلوبیت جمعیتی هم در بعد کیفی
است و هم در بعد کمّی.

 اما و اگرهای «طرح امنیت اجتماعی» در
گفتگوی اختصاصی پاسدار اسلام

با سردار سرتیپ پاسدار اسماعیل احمدی مقدم

درآمد:

تهاجم همه جانبه دشمن به‌ویژه در عرصه جنگ نرم، ضرورت مقابله جدی در عرصه
امنیت اخلاقی و اجتماعی را صد چندان کرده و در غیاب یا سهل‌انگاری برخی از نهادهای
فرهنگی، این مقابله عمدتاً به دوش نیروی انتظامی قرار گرفته است.   

اعتماد و رضایتمندی مردم اما بزرگ‌ترین پشتوانه و حامی نیروی انتظامی است که
به‌رغم برخی کمبودها توانسته‌ نسبتا امنیت جامعه را در سطوح مختلف تأمین نماید. در
این گفتگو تلاش‌های این نیرو بررسی و ارزیابی شده است.

 نخستین سئوال در ارزیابی طرح امنیت اجتماعی این است که فارغ از نظرات موافق و
مخالفی که تا به حال در این باب گفته شده، ارزیاتی جنابعالی از این طرح چیست و
اساساً آن را چقدر موفق می‌بینید؟

بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. قبل از پاسخ به سئوال شما، ابتدا باید ضرورت‌های اجرای طرح و ارزیابی از
محیط را داشته باشیم. اگر به فرمایشات‌ مقام معظم رهبری توجه کرده باشید، از اوایل دهه 70، یعنی
بیش از 20 سال پیش، ایشان تهاجم فرهنگی را مطرح کردند. یادم هست که همان روزها
مقاله‌هایی نوشته می‌شد که این تعبیر یعنی چه؟ ما تبادل فرهنگی داریم، ولی تهاجم
فرهنگی نداریم و این معنا را که فرهنگ قوی‌تر بر فرهنگ ضعیف‌تر غلبه می‌کند، تخطئه می‌کردند. حضرت آقا در سال‌های اخیر فرمودند، آن روزها به
صورت حسی این سخن را می‌گفتم و امروز با مستندات می‌گویم.

بنده هم عرض می‌کنم که امروز واقعاً با مستندات قوی می‌توانیم بگوییم که این طرح وجود
داشته است و دارد و طبیعتاً تلاش تهاجم فرهنگی بر تغییر هویت اسلامی ما، یعنی
ناحیه‌ای است که از جانب آن دچار مشکل هستند و لذا سعی دارند به آن حمله و تسخیرش
کنند.

اگر به سخنرانی‌های نتانیاهو و مقامات امریکایی دقت کنید، در سال‌های اخیر بحث اندلسی کردن ایران
را مطرح می‌کنند و می‌گویند ایران نیاز به حمله نظامی یا اتمی ندارد و کافی است
در ایران سکس و بی‌اخلاقی را ترویج کنیم. این واقعیتی است و امروز بیش از 70
کانال ماهواره‌ای فارسی‌زبان برای مخاطبان ایرانی تولید برنامه می‌کنند.

تولید برنامه‌های سیاسی…

البته سیاسی‌ها کمتر شده و آنها هم میل پیدا کرده‌اند که در این حوزه بیایند.
سیاسی‌ها هم تلاش می‌کنند آرام ‌آرام مبانی فرهنگی ما را تخریب کنند. مواضعی که ما اتخاذ می‌کنیم، مبتنی بر زیرساخت‌های ارزشی ما هستند و اگر دشمن،
آنها را تخریب کند، مواضع ما خود به خود از بین می‌رود.

وقتی بالای دکل نگهبانی می‌دهیم، یک راهکار این است که نگهبان را بزنند که در این صورت
یک نگهبان دیگر بالا می‌رود، ولی اگر پایه برج را بزنند، دیگر دکل نگهبانی‌ای باقی نمی‌ماند و به همین دلیل دشمن تلاش
می‌کند بنیان‌های ارزشی را هدف قرار بدهد.

البته تهاجم فرهنگی فقط علیه ملت ما نیست. امروز تهاجم و تسخیر نرم در دستور
کار غربی‌ها قرار گرفته است، اسم آن را هم قدرت نرم می‌گذارند، یعنی قدرت نفوذکنندگی
نه نفوذ به وسیله قدرت. قدرت نرم یعنی مخاطب به میل خود الگوهای دشمن را می‌پذیرد و ضرورت ندارد او را به
انجام کاری وادار کنیم، بلکه او خود دوست دارد آن‌ گونه باشد که دشمن
می‌خواهد، یعنی فرد قبله آمال خود را در لیبرالیسم غربی جستجو می‌کند و مدینه فاضله‌اش آنجا می‌شود. صدها شبکه و سایت‌های اینترنتی را هم به این شبکه‌های ماهواره‌ای را هم که عمده آنها مواضع
سیاسی خود را کمرنگ کرده‌اند، بیفزائید. البته در مقاطع خاصی مثل انتخابات وارد
میدان سیاسی می‌شوند و همگی لباس فرهنگی را درمی‌آورند و لباس سیاسی و جنگی به
تن می‌کنند، ولی فعلاً سربازان جبهه اندلس هستند، یعنی تلاش می‌کنند با توسعه فساد جنسی و اخلاقی،
مواد مخدر، مشروبات الکلی و…که عمدتاً فروپاشی اخلاق را در پی دارد، زیرساخت‌های ارزشی جامعه ما را تخریب
کنند و اراده جوانان ما را در هم بشکنند.   

مهم‌ترین بنیانی را هم که هدف قرار داده‌اند، بنیان خانواده است، چون
اگر نهاد خانواده از هم بپاشد، حاصل آن فرزندان طلاق و کودکان خیابانی و فحشا،
تأخیر در ازدواج، شکنندگی ازدواج‌ها، روابط خارج از خانواده توسعه خواهد بود. اگر ازدواج به
تأخیر افتاد، زنان در این رقابت، سعی می‌کنند با عرضه جذاب خود، گوی سبقت را از
حریفان بربایند و متأسفانه با این نیت در دام‌های خطرناکی گرفتار می‌شوند.  

بحث بر سر این نیست که طرح امنیت اجتماعی چقدر موفق هست یا نیست، بلکه این طرح
ضرورتی است در برابر تهاجم سازمان‌یافته دشمن. این یک تهدید است و ما یا باید به مصاف این
تهدید برویم و یا دست از اصولمان برداریم و کنار بنشینیم.

اما میدان عمل، میدان آسانی نیست. نیروی انتظامی در حوزه‌های متعددی مأموریت دارد. در
برخی از حوزه‌ها، مثل برخورد با اراذل و اوباش، همه و حتی خانواده‌های آنها هم از کار ما حمایت می‌کنند، ولی وقتی با موضوع قاچاق کالا
در مرز برخورد می‌کنیم، قضیه این‌طور نیست. اگر سخت بگیریم، مرزنشین‌ها و مقامات محلی ناراحت می‌شوند، چون معیشت آنها به چالش ‌کشیده می‌شود. اگر آسان بگیریم،
تولیدکنندگان و متصدیان اقتصادی در مرکز ورشکست می‌شوند و هر کاری بکنیم، نمی‌توانیم همه را راضی کنیم،
بنابراین باید به قانون و مصلحت بچسبیم. در چنین شرایطی، وقتی مثلاً مرز زابل را
می‌بندیم، در این خشکسالی خیلی به مردم فشار می‌آید، چون معیشت مردم تحت تأثیر قرار
می‌گیرد، ولی بعد از مدتی بالاخره الگوی معیشت تغییر می‌کند. دو سه سال کار سخت می‌شود، ولی بعد مردم آنجا از خود می‌پرسند، اگر زابل در مرز نبود و
مثلاً در یزد بود، مردم چه کار می‌کردند؟ حالا هم همان کار را بکنند. پس از دو سه سال الگوهای
اقتصادی در آنجا تغییر می‌کنند، اما جراحی سختی است. حمایت عمومی پشت سر بخش‌هایی مثل مبارزه با سرقت هست.
در بخش مبارزه با بداخلاقی، دو گروه هستند. مطالبه یک گروه، برخورد شدید نیروی
انتظامی است و گروهی هم به‌شدت مخالف این‌گونه برخورد هستند. البته ما تلاش می‌کنیم این گروه‌ها را به شکل صحیحی ارزیابی کنیم
و ببینیم تعدادشان چقدر است؟ شدت و عمق مسئله چقدر است؟ ما برای ارزیابی احساس
امنیت و مطالبات مردم در حوزه امنیت، هر سال پیمایش انجام می‌دهیم که نشان می‌دهد پس از مواد مخدر و سرقت، مطالبه مردم بدپوششی
و حجاب و عفاف است و بعد نوبت به ترافیک، کلاهبرداری و… می‌رسد و اوباش‌گری الان در پایین‌ترین رتبه
است، در حالی که 5 سال پیش در رتبه اول بود. در شرق کشور، گروگانگیری و در استان
فارس سرقت مسلحانه مسئله اول بود، ولی الان مسئله چندم است. معلوم می‌شود که در اثر اقدامات ما مطالبات مردم هم تغییر کرده است.
تقریباً بالای 65% مردم مطالبه دارند که ما در حوزه حجاب و عفاف اقدام کنیم. 20%
هم نظری ندارند. بقیه هم مخالف هستند. مخالف‌ها هم همه از یک جنس و از آسیب‌دیده‌ها و آسیب‌پذیرهای جامعه نیستند. یک عده
در شیوه اجرای طرح مشکل دارند، یک عده هم می‌گویند باید آزادی‌های اجتماعی وجود داشته باشند و ما نباید کاری داشته باشیم. یک عده در آثار و
نتایج طرح تردید دارند و می‌گویند هزینه می‌دهیم و نتیجه‌ای هم به دست نمی‌آید. یک عده هم کارشان تخریب و مقابله است که 10، 15% می‌شوند.

پژواک عملکرد این 10، 15% چقدر است؟ حتی برخی از حزب‌اللهی‌های جامعه تردید
دارند که این طرح نتیجه خوبی داشته باشد.

همین را عرض می‌کردم که ما باید نظرات مردم را از نظرسنجی‌های دقیق در بیاوریم. کشور
عبارت از تهران و تهران عبارت از شمال شهر تهران نیست. نخبگان و اصحاب قلم و اصحاب
رسانه و اصحاب تریبون در شمال تهران جمع شده‌اند. شما اگر به بیرجند، کرمان، قم
و… بروید، درخواهید یافت که مطالبات مردم کاملاً فرق می‌کند. در فتنه 88 هم دیدیم که
چون شمال شهر تهران به کاندیدایی رأی داده بودند، فکر می‌کردند همه مردم ایران هم، هم‌نظر آنها هستند، اما در استان
دیگری 99% مردم به کاندیدای مورد نظر آنها رأی ندادند و به دیگری رأی دادند، اما
اینها چون بلندگو دارند، حس می‌کنند نمایندگان ملت هستند، البته مؤثرند، چون رسانه دارند.
کشور به هر حال از طریق نخبگان اداره می‌شود و نخبگان هم در اینجا متمرکز شده‌اند، اما دیدگاه‌هایشان منعکس‌کننده دیدگاه‌های همه مردم ایران نیست. نظرسنجی‌های
ما موضعی هستند و مثلاً ما طرح قاچاق را در استان‌هائی که فراوانی جرم وجود دارد اجرا
می‌کنیم. همین طور هم در مورد قتل، مواد مخدر و جرائم دیگر.  

بحث کارشناسی طبیعتاً از نخبگان پذیرفته است، اما بحث این است که اگر قرار است
حرکت قاطعی علیه مفاسد اجتماعی انجام شود، چرا باید این‌ قدر به صاحبان
تریبون میدان داده شود که این طرح را تخریب و ابتر کنند و ظرفیت‌ها و توانایی‌های کشور را از بین
ببرند؟

هرج و مرج رسانه‌ای موجود در کشور ما که امسال حضرت آقا  دو بار هم به آن اشاره کردند، نشان می‌دهد که هر
کسی که سایتی دارد نباید آزاد باشد هر چیزی را در آن بنویسد. در حال حاضر هر کسی
هر چیزی را می‌نویسد و هر تیتری را می‌زند و دلیل اثبات یک خبر این
است که آن را ده تا سایت بزنند. یک سایت که خبر را می‌زند، 9 تای دیگر هم بدون ذکر
منبع از روی آن می‌زنند. مردم هم می‌گویند وقتی ده جا چیزی را بنویسند، حتماً درست
است، درحالی که ممکن است خبر از پایه غلط باشد. وقتی هم خبری پخش می‌شود، ترمیم آن بسیار دشوار می‌شود و کسی به اصلاحیه آن توجه
نمی‌کند. این همه رسانه‌هایی که در دنیای غرب وجود دارند، با روش‌های مختلف تابع یک سیاست هستند
و سیاست، زیرساخت‌ها را یکسان کرده است و هیچ‌ وقت اختلافاتی را
که اینجا در رسانه‌ها می‌بینید، در آنجا نمی‌بینید.

یکی از مشکلاتی که ما داریم، نوپایی رسانه، دموکراسی و فضای مجازی است که هنوز
ساختارمند نشده است. این رسانه‌ها هنوز به شهرستان‌ها نفوذ پیدا نکرده‌اند و فعلاً اخبار ایران یعنی
اخبار تهران.

به هر حال کمترین نتیجه اجرای طرح امنیت اجتماعی، حفظ وضع موجود است.

آمارها و مستندات تصویری و غیرتصویری بسیاری از جرائم سازمان‌یافته اخلاقی زیرزمینی، X پارتی‌ها، عروسی‌های مختلط، باندهای فساد و فحشا
داریم که در این سال‌ها کاهش نشان می‌دهد. مصرف مشروبات الکلی، تجهیزات ماهواره‌ای و میزان بهره‌برداری مردم از ماهواره کاهش پیدا کرده است. اخیراً امریکایی‌ها در یک نظرسنجی گفته‌اند بعضی از ایرانی‌ها جواب ما را ندادند و از میان کسانی هم که جواب دادند، فقط 20% از تجهیزات
ماهواره‌ای استفاده می‌کردند.

ما هنوز به نظر قطعی نرسیده‌ایم، چون احصای قضیه دشوار است، ولی می‌توانیم قطعاً بگوییم که تجهیزات ماهواره‌ای در همین یک سالی که برخورد کرده‌ایم به نصف تقلیل پیدا کرده و اتفاقاً خانواده‌ها بسیار استقبال می‌کنند. بسیاری از پدر و مادرها
می‌گویند ما حریف بچه‌مان نشده‌ایم، همین‌ طور خانم‌ها می‌گویند همسرمان به‌زور ماهواره را به خانه آورده و آدرس می‌دهند و می‌گویند ما را از این وضع نجات
بدهید، ولی اسم ما را نگویید.

در حوزه پوشش ظاهری که پرچالش‌ترین مأموریت ماست، پیشرفت‌هائی داشته‌ایم و حتی اگر پیشرفتی هم در
کار نبود، ایستادگی در موضع موجود هم کار بسیار بزرگی است، آن هم در برابر موج
تهاجماتی که هر روز افزایش پیدا می‌کنند. در کاهش جرائم خشن، در اوباش‌گری و مزاحمت‌های خیابانی هم از نگاه آماری
پیشرفت داشته‌ایم.

اگر قرار باشد یک حرکت منسجم در مبارزه با مفاسد اجتماعی
صورت بگیرد، باید همه اجزا کمک‌کار باشند، نه این‌که همه چیز را روی
دوش نیروی انتظامی بگذارند و بعد هم همه ژست روشنفکرانه بگیرند که این طرز برخورد
با مفاسد نیست. عمده این بدپوششی‌ها از مانتوفروشی‌هایی است که علناً
دارند اجناس خود را می‌فروشند. طبیعتاً اول باید اینها را کنترل کرد. بدپوششی در
سطح کلان در کشور طراحی، تولید و عرضه می‌شود، اما با آن
بدبختی که آن را خریده و پوشیده، برخورد می‌شود.

به نکته کاملاً درستی اشاره کردید. راهکارهای اجرایی‌ای که 8 سال پیش در طرح عفاف و
حجاب در شورای انقلاب فرهنگی تصویب شد، کاملاً این ابعاد را در نظر گرفته بود،
یعنی همه ابعاد سلبی و ایجابی و ابعاد فرهنگ‌سازی که قوی‌تر هم هستند و نیز ابعاد کنترلی
کاملاً در آن طرح مشخص است. متأسفانه دستگاه‌ها با موضوع کجدار و مریز برخورد
می‌کنند. بعضی‌ها هم بهتر عمل می‌کنند، مثلاً دستگاه قضایی بیشتر در میدان است و
فعالیت بیشتری می‌کند. صدا و سیما و بخشی از رسانه‌ها در حوزه فرهنگ‌سازی اقدامات نسبتاً خوبی می‌کنند. روحانیت مشخصاً حضور قوی
دارد، ولی بعضی از دستگاه‌ها وظایف اولیه خودشان را هم به‌درستی انجام نمی‌دهند. ما نظام صنفی داریم و می‌توان از آن طریق کنترل کرد.

اخیراً شرکت نمایشگاه‌ها غرفه‌داری را به شرکتی واگذار و آن
شرکت هم یونیفورم‌هایی را برای خانم‌ها طراحی و نوع خاصی از آرایش و بدحجابی و کراوات
را برای آقایان ارائه کرده بود. این بی‌توجهی مسئولان نمایشگاه است، چون آن شرکت می‌خواهد پول دربیاورد. یک آلبوم به
او می‌دهند و می‌گویند قیافه کل غرفه‌دارهای تو باید این شکلی باشد. آنها می‌خواهند پولشان را بگیرند و کاری
به بقیه مسائل ندارند، لذا ما چوب بی‌توجهی‌مان را می‌خوریم. یک وقت می‌خواهیم بگوییم که آن شرکت سوءنیت دارد که دارد.
یک وقت هم می‌خواهد پولش را بگیرد، برای همین به یک شرکت می‌روید می‌بینید حجاب مهماندارها خوب است،
شرکت دیگر حجابشان بد است. مدیریت شرکت‌ها متفاوت است، وگرنه ذات مهماندارها خیلی با هم
متفاوت نیست. به او گفته‌اند باید این شکلی باشی، او هم همان شکل است. در اغلب
ایرلاین‌های خارجی، خانم‌های مهماندار آرایش ندارند، لذا هر جا که یونیفورم
است، می‌توان به مسائل انضباطی آن می‌شود رسیدگی کرد.

نمایشگاه‌ها و بیمارستان‌ها هم همین‌ طور. کراوات می‌شود یونیفورم و از دربان تا کارکنان همه باید کراوات بزنند
و خانم‌ها هم همه باید یک نوع روپوش تنگ چسبان بدن‌نما بپوشند و پرستاران را هم
نوعاً طوری انتخاب می‌کنند که جذابیت‌های ظاهری‌شان بالا باشد. این هم نوعی سوءاستفاده از جذابیت‌های زنانه برای فروش برند خودشان است. نتیجه هم این می‌شود که اگر درآمد این بیمارستان بیشتر
بود، بیمارستان‌های دیگر هم می‌گویند ما هم همین اداها را درمی‌آوریم. باید پرسید در این میان وظیفه وزارت
بهداشت چیست؟

این اتفاق ده پانزده سال است که افتاده. چطور حالا ما…

نه ده پانزده سال نیست، همین یکی دو سال اخیر این اتفاق
افتاده. پزشکان کراوات می‌زدند، ولی دربان و بقیه نه. این حاصل بی‌توجهی‌هاست. نمایشگاه‌ها را داشتیم که در غرفه‌ای حجاب خوب بود و در دیگری نبود. نقش
نظارت چیست؟ مگر بیمارستان‌ها نباید تابع یونیفورم باشند؟  

رستوران‌ها و شرکت‌ها و… همگی صنف و سازمان‌های نظارتی دارند؟ اینها کجا هستند؟
نقششان چیست؟ دارند چه کار می‌کنند؟ وقتی آنها وظایفشان را انجام ندهند، همه بارها روی
دوش نیروی انتظامی می‌افتد. سفره‌خانه‌ها و قهوه‌خانه‌ها که یک وقت برای این بود که در آنجا استراحتی کنند و
قلیانی بکشند و غذایی بخورند، حالا تبدیل به قرار و مدارهای پسرها و دخترها در
ارتباطات خارج از خانواده با ظواهر زشت و زننده شده و متأسفانه نظارت صنفی درستی
هم صورت نمی‌گیرد. به نظر من اگر نظارت‌های صنفی در حدی که در مقررات آمده اجرا
شوند، بدون هیچ تنش و درگیری‌ای می‌شود این مسائل را کنترل کرد. سگ‌فروشی و حیوان‌فروشی راه می‌افتد و نظارتی وجود ندارد. اگر به پلیس
بگوییم دارو را تو مراقبت کن، سگ را تو بگیر، لوازم آرایش را تو مراقبت کن، گربه
را تو بگیر، قلیان و سیگار را تو بگیر و… به فرض که بتواند همه این کارها را هم
انجام بدهد، اساساً مصلحت هست که پلیس را این ‌قدر در اصطکاک با مردم قرار بدهیم؟ پس وظایف
خود پلیس چه می‌شود؟ پلیس باید وقتی وارد عمل شود که دیگران درمانده می‌شوند. ناظران صنفی اخطار می‌دهند و اگر عده‌ای عمل نکردند، پلیس وارد
عمل می‌شود، نه این‌که قبل از آنها وارد عمل شویم.

ما به وزارتخانه‌ها نامه می‌نویسیم، یادآوری می‌کنیم، مستندات را تهیه می‌کنیم و برای وزیر محترم هم می‌فرستیم و می‌گوییم حوزه شما پرچالش است. بعضی جاها
اقدامات خوب و مؤثری می‌کنند، بعضی جاها هم کانّه برای خودشان در این زمینه وظیفه‌ای را قائل نیستند و مشکل اساسی ما هم در
همین جاست.

ما مقررات و قوانین کم نداریم و ضرورتی هم نیست که نیروی
انتظامی در چالش‌های زیاد وارد شود. اگر سیستم‌ها به‌درستی کار کنند، بسیاری از اینها تنظیم
می‌شوند و مشکلات کاهش پیدا می‌کنند.

بعضی‌ها معتقدند دستگاه‌های فرهنگی و
امنیتی به این نتیجه رسیده‌اند که برخوردها محدود و فصلی باشد و

موج نارضایتی انباشت نشود و صرفاً با بعضی از موارد برخورد
شود. این ذهنیت در جامعه وجود دارد که نیروی انتظامی صرفاً در مواقع خاصی برای حفظ
حجاب و عفاف وارد میدان می‌شود و همیشه خیلی سخت نمی‌گیرد و ارکان نظام
هم چندان اراده‌ای برای چنین مواجهه‌ای ندارند و فقط
نیروی انتظامی در این میدان مانده است و بقیه دارند کار خودشان را می‌کنند.

می‌شود گفت این حرف تا حدودی درست است، البته نه کاملاً و آن
هم دلیل دارد. شما چه طرحی را می‌توانید مدت‌های زیادی روی آنتن نگه دارید؟ این کار سختی است. اگر روی
طرحی زیاد مانور بدهید، حساسیت‌زدایی می‌شود. مثلاً روز اول که در زمینه اعتیاد گفتید که شیشه آمده،
شوک به جامعه وارد می‌شود، ولی اگر تلویزیون هر شب راجع به شیشه و پلیس برنامه
داشته باشد، کم‌کم شیشه هم برای مردم عادی و چیزی مثل سیگار می‌شود.

مسئله دوم این است که پلیس مگر چقدر ظرفیت دارد؟ در طرح
نوروزی، به‌قدری این طرح گسترده است که ما باید اولویت‌بندی و اهم فی الاهم کنیم. فصل شروع
مدارس یا طرح‌های تابستانه می‌شود و طبیعی است که ما باید توانمان را تقسیم کنیم و ببینیم
اولویت‌ها کجا هستند، لذا یک وقت سفرها در اولویت‌ها هستند، یک وقت می‌گویند در مرز، انفجار و تروریسم زیاد شده
و باید تمرکزمان را در آنجا قرار بدهیم، ولی ما به این اکتفا نکردیم و ساختاری به
نام پلیس امنیت اخلاقی را درست کرده‌ایم که صرفاً وظیفه‌اش همین است، منتهی این ساختار محدود است
و چندان بزرگ و توانمند نیست.

مسئله اخلاق یک مسئله  فصلی و مقطعی نیست.

همین طور است، ولی یک وقت‌هایی که خطوط قرمز شکسته می‌شوند، برای
پلیس نیروی کمکی می‌آوریم، کما این‌ که در نوروز، از نیروی انتظامی برای کمک به راهنمایی و
رانندگی استفاده می‌کنیم. نیروهای دائمی همواره وجود دارند، ولی گاهی که اوضاع از
حدود خارج می‌شود و آنها نمی‌توانند کنترل کنند، طبیعی است که نیروهای کمکی وارد عمل می‌شوند.

ما این نقیصه را قبول داریم و تلاش می‌کنیم ساختارهای دائمی‌تر و حرفه‌ای‌تر و آموزش‌دیده‌تری را با خطاهای کمتر به وجود بیاوریم.
در این حوزه‌ها از هزاران مورد تذکر و ارشاد حرفی زده نمی‌شود، اما یک مورد که منجر به درگیری می‌شود، به‌سرعت بزرگنمایی و منتشر می‌شود. ما می‌دانیم در چه فضایی داریم حرکت می‌کنیم و تلاش می‌کنیم که هم روش‌هایمان را بهبود ببخشیم، هم نیروهایمان
را فراخور مأموریت‌ها سازماندهی کنیم، آمایش و آموزش نیرو مناسب باشد و خانم‌های بیشتری در حوزه پلیس امنیت اخلاقی
فعال شوند. ما طی پنج سال از هیچ به این نقطه رسیده‌ایم و باید این طرح‌ها را بهبود ببخشیم، ولی مادامی که
دستگاه‌های دیگر در وظایف ایجابی و سلبی و انضباطی خود به کمک ما نیایند و تمام این چالش‌ها روی دوش نیروی انتظامی تلنبار شوند،
توان ما محدود و بُرد ما همین است و نباید انتظارات را از نیروی انتظامی خیلی بالا
برد و از گروهبانی که یک سال آموزش دیده، در حد یک جامعه‌شناس، روان‌شناس، روحانی و یک فقیه انتظار داشته
باشیم.

ماه شاهدیم که برخورد با مفاسد اخلاقی معمولاً در دهک‌های پایین جامعه
دور می‌زند. بعضی از نخبگانی که در فرهنگ‌سازی برای جامعه
نقش زیادی دارند، از جمله فرزندان و آقازاده‌های بعضی از مسئولین، هنرمندان و
فوتبالیست‌ها و… ظاهراً حاشیه امن دارند. آنها از رانت‌ها و امکانات همین
نظام استفاده می‌کنند و از صفر به همه چیز می‌رسند، ولی بعضاً به هیچ چیزی
هم اعتقاد ندارند. آیا نیروی انتظامی می‌تواند با این افراد که متأسفانه فرهنگ‌ساز هم هستند،
برخورد کند؟    

اگر جاهایی مثل صدا و سیما و وزارت ارشاد که فیلم‌هایشان را برای داخل تولید می‌کنند، ضابطه‌گذاری کنند، مسئله حل می‌شود. در همین تهران فیلم ضد اخلاقی زشتی
درست ‌کردند که در خارج هم اکران ‌شد. وقتی به صدا و سیما گفتیم، هنرپیشه آن فیلم را از
بازیگری محروم کردند و دیگر تصویرش را نشان نمی‌دهند. این خودش می‌تواند ابزار بازدارنده‌ای باشد. برعکس قضیه هم هست. وقتی از
هنرمندان استفاده درست نمی‌کنیم و کسانی را که اتفاقاً برای نقش‌آفرینی‌های مثبت استعدادهای بالایی دارند، به
کار نمی‌گیریم، نتیجه خوبی به دست نمی‌آید.

یک وقتی نقل می‌کردند که وقتی هادی پسر آقای سیدحسن نصرالله شهید شد،
هنرپیشه و مطرب و… برای عرض تسلیت آمدند و گفتند ما هنرمان این است. یک شعر خوب
بدهید برای مقاومت بخوانیم. ما هم اگر به این آقائی که دارد می‌خواند، شعر درست بدهیم بخواند، چرا برود
زیرزمینی بخواند؟ باید از کار خوب حمایت کنیم تا ذائقه‌ها تغییر کنند. فعلاً ذائقه‌ها متوجه گیشه‌ هستند و همه تلاش می‌کنند محصولشان گیشه‌دار بشود. ما اگر سرمایه‌گذاری کنیم، گیشه هم تأمین می‌شود.

به نظرم در حوزه ایجابی در بخش هنر و سینما ضعیف هستیم.
وقتی در صدا و سیما فیلم‌ها و سریال‌های خوب و فاخر ساخته می‌شوند، می‌بینید که چقدر اثرگذارند. ممکن است بعضی
از هنرپیشه‌هایی هم که در آنها بازی می‌کنند، مورد داشته باشند، اما برآیند کار
خوب است و اثرگذاری خوبی دارد. چه اشکالی دارد که ما آنها را هم بیاوریم و همراه
کنیم؟ یک فوتبالیست حرفه‌اش این است که گل بزند، قیمتش بالا برود و درآمد بیشتری کسب
کند. هنرپیشه هم می‌خواهد بیشتر دیده بشود، فیلمش بیشتر بیننده داشته باشد و
تصورش این است که با عکس فیس‌بوکی بیشتر دیده می‌شود و بازار کارش رونق پیدا می‌کند، اما اگر احساس کند عکس فیس‌بوکی رونق کار او را کاهش می‌دهد،
طبیعتاً از این شیوه استفاده نمی‌کند. این کار شدنی و حرفم  کارشناسانه است. ما نباید توقعمان را خیلی بالا
ببریم و خودمان را با هنرمندان و بازیگران درگیر کنیم.

به نظر من باید قوانین و ضوابط را به‌طور روشن و شفاف بیان کنیم و
همه هم در برابر قانون برابر باشند. هنرمند و غیرهنرمند و بندة فرمانده ناجا هیچ
فرقی در این زمینه با هم نداریم. بنده به عنوان فرمانده ناجا که همه مأموران ناجا
از من حساب می‌برند، چرا باید از چراغ قرمز عبور و یا در جاده با 160
کیلومتر سرعت رانندگی کنم؟ من باید بیشتر از همه پایبند باشم. هرکسی برای خودش خط
قرمزی درست کرده که وهمی و خیالی است و ما به آنها قائل نیستیم. ما به قانون و
اجرای باتدبیر و عاقلانه‌ قانون و نه اجرای خشک و روباتیک آن قائلیم.  

در برابر بعضی از این چهره‌ها خلاف قانون عمل
شد. طرف از ته گود عرب‌ها آمده و خوب توپ می‌زند و چهره شده و
حالا هم از عالم و آدم و خدا طلبکار است و هیچ کسی هم هیچ چیزی نمی‌تواند به او بگوید.

چرا فوتبالیستی که ده درجه از او هم بالاتر است، در اروپا
این کار را نمی‌کند؟

چون در آنجا حاشیه امن ندارد…

چون در آنجا حاکمیت قانون و فرهنگ‌سازی وجود دارد. ما با
فوتبالیست، هنرمند و یا هر آدم سرشناسی ممکن است در تخلف رانندگی برخورد کنیم که
برایش یک کمی تلخ هم هست، اما  حرمت‌ها را حفظ می‌کنیم و هیچ وقت مطلب را رسانه‌ای نمی‌کنیم. برادر خواننده‌ای که خیلی هم مقید است، به
تصور این‌ که باید به موقع به کنسرت برسد، 170 کیلومتر رفته و پلیس هم
جلوی او را گرفته و ماشینش را خوابانده است. ما که شوخی نداریم، ولی نمی‌آییم این را رسانه‌ای و آبروریزی کنیم.  

تأکید می‌کنم در مورد هنرمندان و بازیگران، اگر صدا و سیما و ارشاد
هماهنگ باشند، استانداردها را بنویسند و ابلاغ کنند، سازندگان، کارگردانان،
بازیگران و… به‌خوبی درک و خودشان را هماهنگ می‌کنند. ما چون هیچ چیز را تعریف
نکرده‌ایم، مشکل به وجود آمده است.   

کارکرد نیروی انتظامی با سینماگرها خیلی خوب است. الان سه
یا چهار دوره است که ناجا جشنواره سینما گذاشته و خوب هم کنترل کرده‌ایم و نتایج هم خیلی خوب بوده
است. استعدادهای زیادی هم هست، ولی بالاخره ادبیات این حوزه یک مقدار متفاوت است.
ما این را قبول داریم، ولی اجرای عقلانی قانون در دستور کار نیروی انتظامی است.

توقع این بود که بسیاری از اعاظم که مسئولان به دیدن آنها
می‌روند، وقتی از مسئولین نیروی انتظامی در مورد پوشش و حجاب و
فرهنگ جامعه گله می‌کنند، بیایند و نیروی انتظامی را کمک کنند، چون نیروی
انتظامی هم از همین مردم است و از جای دیگری نیامده است. ارزیابی شما در این باره
چیست؟

یکی از پشتیبانان اصلی ما مراجع عظام، ائمه جمعه و جماعات و
روحانیت به‌طور ویژه هستند، چون وظیفه و رسالتشان هم همین است، یعنی
اقامه دین، امر به معروف و نهی از منکر و تعلیم و آموزش مردم در مسیر احکام الهی.
در دوره اخیر بحث گرانی‌ها، موضوع ما را یک مقدار تحت‌الشعاع قرار داده است. شاید
برداشتشان این است که امروز مسئله اول مردم مسئله معیشت است و لذا به این موضوع که
نیروی انتظامی در میدان است، در درجه دوم پرداخته‌اند.

البته ما به هر میزانی که از ما حمایت کنند، هم ممنونیم و
هم نیازمند ارشادات علما و در ملاقات‌هایی هم که داریم، رهنمودهای کارسازی هم به ما می‌دهند، موضوعات مهمی را مطرح می‌کنند و ما هم واقعیت‌ها را خیلی شفاف با این عزیزان
در میان می‌گذاریم. من حداقل سالی یک بار به هر استانی می‌روم و ائمه جمعه را زیارت می‌کنم. فکر می‌کنم با هر امام جمعه‌ای بیش از 5 یا حتی ده بار
ملاقات داشته‌‌ام. هر یکی دو سالی یک بار خدمت مراجع قم می‌رسیم یا مسئولین خودمان را می‌فرستیم و گزارش‌هایی را تقدیم می‌کنند.

در مجموع، همکاری‌ها دارد سازمان‌یافته‌تر می‌شود. قبلاً سازمان منسجمی وجود
نداشت، الان با حوزه‌های اجتماعی مبادله اطلاعات و با دفتر تبلیغات اسلامی در قم و
با مدیریت حوزه علمیه همکاری داریم. آنها با بولتن‌هایی اطلاع‌رسانی می‌کنند و آخرین تاکتیک‌ها و تهاجمات فرهنگی را به
استحضار علما و طلاب و افاضل می‌رسانند. ما در مجموع راضی هستیم.

ناجا امروز حمایت مردم را دارد. ما 197 را داریم که مردم
تماس می‌گیرند و شکایات، پیشنهادها و تقدیر خود را مطرح می‌کنند. رضایت مردم بسیار بالا و
شکایت‌ها خیلی پایین است. اتفاقاً هر وقت ما برای تأمین امنیت اجتماعی، فشار را زیاد
می‌کنیم، تقدیرها بالا می‌رود و شکایت‌ها پایین می‌آید. عمده انتقادات و شکایت‌ها این است که چرا در این حوزه
اقدام نمی‌کنیم. وقتی مردم تماس می‌گیرند، حتماً رسیدگی و برخورد
می‌کنیم. مردم ما بسیار خوبند، نیروهای ما هم با انگیزه و خوب در میدان هستند و
کارشان هم نتیجه دارد. گاهی فضای رسانه‌ای هم علیه ما درست می‌شود، ولی نیروی انتظامی محکم سر
جایش ایستاده است. ضمن این‌ که از اهرم‌های قانونی هم استفاده می‌کنیم، چون بعضی‌ها دارند جرم انجام می‌دهند، کاریکاتور می‌کشند و تخریب می‌کنند. ما هم از حقوق خود
استفاده می‌کنیم، اول به اینها تذکر می‌دهیم و رفع ابهام می‌کنیم، چون ممکن است اطلاعاتشان
ناقص باشد. به نظر ما بهترین روش همین است، ولی اگر ببینیم کسی عناد و واقعاً قصد
تخریب دارد، از ابزارهای حقوقی خود هم استفاده می‌کنیم.   

نیروی انتظامی امروز با عزّت و اقتدار در میدان است، احساس
ضعف هم نمی‌کند و حتماً این طرح‌ها را با قدرت و استمرار بیشتر و ساختارهای قوی‌تری دنبال خواهد کرد.

چون نیروی انتظامی با بخش‌هایی از جامعه سر و
کار دارد که گاه تخلفاتی دارند و طبیعتاً نسبت به آن انتقاداتی هم مطرح می‌شود، باید خاطرات
فرمانده ناجا از مواجهه‌های غیرمترقبه با بخش‌هایی از جامعه جالب
باشد. از این برخوردها چه خاطراتی دارید؟ مردم وقتی با شما مواجه می‌شوند، به‌طور طبیعی چه واکنش‌هایی نشان می‌دهند؟

اتفاقاً این اتفاقات کم هم نیست. در نمازجمعه، عزا، عروسی،
زیارت، تفرجگاه‌های نوروزی، ملاقات‌های عمومی مردم به بنده مراجعه می‌کنند، تمام
نامه‌هایی که دریافت می‌کنم، می‌خوانم، چکیده‌های 197 را برایم می‌فرستند، معاونت اجتماعی ناجا ارزیابی‌هایی دارد که می‌خوانم و تقریباً حال و هوای
مردم را می‌شناسم. فکر می‌کنم سالی حداقل با 100 خانواده جانباز و شهید دیدار دارم.
عمده مردم یا حامی هستند یا گیرهای شخصی دارند که می‌خواهند برایشان رفع کنیم.

سال گذشته به زیارت عتبات رفتیم و با مراقبین و محافظانی که
داشتیم، کار مشکل بود. محافظان عراقی اجازه نمی‌دادند تنها بروم. حتی زیارتنامه
هم که می‌خواندم چند نفر روی دوشم می‌زدند که سردار! این کار را
برایم بکنید. می‌گفتم: «اجازه بدهید زیارتم تمام شود می‌آیم». پدرم و خانواده‌ام می‌رفتند زیارت و من می‌رفتم روی پله می‌نشستم و جواب مردم را می‌دادم. تقریباً هر حرم و هر
زیارتی که می‌رفتم، 20 دقیقه نیم ساعتی به سئوالات مردم جواب می‌دادم. یکی می‌گفت مشکل گذرنامه دارم، یکی از
مأمور ما گله داشت، یکی می‌گفت ماشینم را سرقت کرده‌اند، یکی می‌گفت بی‌جا مرا جریمه کرده‌اند، می‌نشستیم و روی تک‌تک نامه‌هایشان دستور می‌نوشتم. حرم امام رضا(ع) که می‌رویم، همه اقشار مردم ایران
آنجا هستند.

من سالی حداقل چهار پنج بار با خانواده‌ام به سینما می‌روم‌ و همه جا مردم می‌آیند و صحبت می‌کنند و پیشنهاد می‌دهند. حتی گاهی از آنها می‌خواهم شماره تلفن منزل یا
همراهشان را به من بدهند که کارشان را پیگیری کنم. اغلب هم باورشان نمی‌شود و می‌گویند آنهایی را که وقت می‌گیریم و به ملاقاتشان می‌رویم، جوابمان را نمی‌دهند، شما می‌خواهید با گرفتن شماره تلفن
جوابمان را بدهید؟ بعد که از دفتر ما به آنها تلفن می‌زنند، طرف واقعاً متعجب می‌شود. ما واقعاً خودمان را متعهد
می‌دانیم که حتماً کار را پیگیری کنیم، یا به نتیجه برسانیم یا به طرف بگوییم
موانعی دارد که نمی‌شود، یعنی تکلیفش را روشن می‌کنیم.

مردم خیلی لطف دارند. یکی از مشکلات ما در راه‌پیمایی‌ها این است که فقط  صدها عکس باید با مردم بیندازیم. احساس می‌کنم مردم به ناجا و مسئولانش
علاقه و اعتماد دارند. ما هم شرمنده این محبت‌ها هستیم. این ‌طور هم نیست که فقط طیف خاصی
لطف داشته باشند. ما حاضریم با خبرنگارها به یکی از همین جشنواره‌هایی که از حجاب آنها گلایه‌هایی وجود دارد برویم تا ببینند
رفتار آنها با ما چگونه است. من فکر می‌کنم نیروی انتظامی امروز یک حرکت منطقی دارد و همه
هم درک می‌کنند که نیروی انتظامی یک ‌سری وظایف قانونی دارد و باید
به آنها عمل کند. اگر مدار همه چیز را قانون قرار بدهیم، کسی ناراضی نمی‌شود.

با تشکر از شما.

موفق باشید.

سوتیترها:

1.

تهاجم فرهنگی فقط علیه ملت ما نیست. امروز تهاجم و تسخیر نرم
در دستور کار غربی‌ها قرار گرفته است، اسم آن را هم قدرت نرم می‌گذارند. قدرت نرم یعنی
مخاطب به میل خود الگوهای دشمن را می‌پذیرد.

2.

یکی از پشتیبانان اصلی ما مراجع عظام، ائمه جمعه و جماعات و
روحانیت به‌طور ویژه هستند، چون وظیفه و رسالتشان هم همین است، یعنی اقامه دین، امر
به معروف و نهی از منکر و تعلیم و آموزش مردم در مسیر احکام الهی.

3.

مقام معظم رهبری از اوایل دهه 70، تهاجم فرهنگی را مطرح کردند.
همان روزها مقاله‌هایی نوشته می‌شد که ما تبادل فرهنگی داریم، ولی تهاجم فرهنگی نداریم
و این معنا را که فرهنگ قوی‌تر بر فرهنگ ضعیف‌تر غلبه می‌کند، تخطئه می‌کردند.

4.

یکی از مشکلاتی که ما داریم، نوپایی رسانه، دموکراسی و فضای
مجازی است که هنوز ساختارمند نشده است. این رسانه‌ها هنوز به شهرستان‌ها نفوذ پیدا
نکرده‌اند و فعلاً اخبار ایران یعنی اخبار تهران.

5.

نیروی انتظامی امروز با عزّت و اقتدار در میدان است، احساس ضعف
هم نمی‌کند و حتماً این طرح‌ها را با قدرت و استمرار بیشتر و ساختارهای قوی‌تری دنبال
خواهد کرد.

حجت
الاسلام سيدجوادحسيني

صفحات
تاريخ پر است از طلوع و غروب تمدن‌ها و اقوام و ملت‌هاي زيادي كه زماني به اوج عزت
و سربلندي رسيدند، اماپس از مدتی، قدرت و منزلتشان‌ به ضعف و ناتواني تبديل شد.

به‌راستي
چرا چنین است وآيا مي‌توان باور كرد كه اين رخدادها براساس تصادف و يا بخت و شانس
بوده است يا سنت‌هاي «لا یتغيري» بر هستي حاكمند؟ در قرآن كريم در بيش از 17 آيه
با بيان‌هاي مختلف⁽¹⁾ صريحاً از سنت‌های الهي حاکم بر جامعه یاد شده
است.

در دو
آيه، خداوند سرنوشت مردم و تمدن‌ها را كاملاً با رفتار خود آنان و حالات روحي و
نفسي آنها گره زده است: در سوره انفال مي‌خوانيم: «ذلك بان‌الله لم يك مغيراً نعمة انعمها
علي قوم حتي يغيروا ما بانفسهم و ان‌الله سميع عليم»؛⁽²⁾ اين [هلاكت
فرعونيان و پيش از آن] به خاطر آن است كه خداوند هيچ نعمتي را كه به گروهي داده
تغيير نمي‌دهد، جز آنكه آنها خودشان را تغيير دهند و خداوند شنوا و داناست». در
جاي ديگر می‌فرماید: «ان الله لا يغير ما بقومٍ حتي يغيروا ما بانفسهم؛⁽³⁾
(اما) خداوند سرنوشت هيچ قوم (و ملتي) را تغيير نمي‌دهد مگر آنها خود را تغيير
دهند».

امام
صادق«ع» فرمود: «خداوند پيامبري را مأمور كرد كه به قوم خود بگويد هيچ جمعيت و
گروهي كه در پرتو اطاعت من در خوشي و آسايش بوده‌اند، از آنچه موجب رضايت من است
تغيير حالت نداده‌اند مگر اينكه من هم حال آنها را از آنچه دوست ‌دارند به آنچه
بدشان می‌آید تغيير داده‌ام. همچنین هر گروه و خانواده‌اي كه به خاطر معصيت،
گرفتار ناراحتي شده باشند و سپس از آنچه موجب ناخشنودی من است تغيير موضع دهند، من
هم تغییر موضع می‌دهم و آنها را به آنچه دوست دارند می‌رسانم».⁽⁴⁾

آیت
الله شهيد محمد باقر صدر مي‌گويد: قرآن سنت‌هاي تاريخي را در سه حقيقت مي‌داند:

1ـ
اولين حقيقت در سنن تاريخ، عموميت داشتن آن است. يعني سنت‌هاي تاريخ روابطي اتفاقي
و كوركورانه نيست و وضعي ثابت و تخلف ناپذیر دارد.

2ـ
دومين حقيقتی كه قرآن روي آن تكيه دارد، خدايي بودن اين سنت‌هاست. سنن تاريخي
رباني يعني مربوط به خداست. «سنة‌الله» و به
تعبير ديگر كلمات‌الله است.

3ـ
حقيقت سوم مسئله آزادي اراده و اختيار انسان است. پافشاري روي آزادي در انتخاب،
مخصوصاً در مسئله سنت‌هاي تاريخ، حائز اهميت بسياري است.⁽⁵⁾

بنابراین
يكي از علت‌هاي مؤثر در سقوط
بسياري از تمدن‌ها فساد و بي‌بند و باري بوده است و اين هشداري به جامعه و مسئولان
امروز ماست كه سنت‌هاي تغييرناپذير الهي را ناديده نگيرند و مواظب باشند كه فساد
مالي و فسادهاي اخلاقي، جامعه را به سمت و سوي سقوط و نابودي سوق ندهد.

آنچه
پيش رو داريد نگاهي بسيار گذرا و خلاصه به برخي تمدن‌هاي بشري است كه بر اثر فساد
و بي‌بندوباري به ورطه سقوط و نابودي افتادند.

جريان
حضرت موسي«ع»

در زمان
حضرت موسي«ع» كه سپاه رزمي او پيش مي‌رفتند و شهرهاي ستمگران آن عصر را فتح مي‌كردند،
دشمنان و كافران آن حضرت به سراغ «بَلعم باعورا» آمدند كه به اسم اعظم الهي مسلط و
مجهز بود و درخواست كردند از آن طريق حضرت موسي«ع» و سپاهيانش را نفرين کند تا
شكست بخورند. با قبول اين مأموريت خلاف فرمان الهي، خداوند آن نعمت را از او گرفت
و نتوانست از اسم اعظم استفاده كند، با این حال او به كافران توصيه كرد: «زنان و دختران خويش را بياراييد و به
بهانة ‌خريد و فروش، آنان را به ميان سپاه موسي بفرستيد و از اين راه سپاه مؤمن را
به فساد و  نابودي بكشانيد». دشمنان
همين كار را كردند و نيروي رزمي حضرت موسي را به فساد كشاندند. خداوند «طاعون» را
بر آنان مسلط ساخت و بيست هزار نفر از آنان را به هلاكت رساند.⁽⁶⁾

تمدن
بابليان و شهوتراني

يكي از
تمدن‌هاي بسيار كهن بشري كه هنوز آثار آن در عراق باقي است، تمدن بابِل است. پايه‌گذاران
اين تمدن در آغاز به‌شدت پايبند عفت و اخلاق بودند، ولي پس از مدتي و رسيدن به اوج
قدرت، سيرنزولي و انحطاطشان آغاز ‌شد. ويل دورانت درباره علت انحطاط این تمدن مي‌گويد:
«در بابل كم‌كم عادت فسق و فجور به همه خانه‌ها راه يافت و زنان خانواده‌هاي بزرگ
نيز به خودنمايي و آراستن و پيراستن خود به هنگام حضور در اجتماع پرداختند و اين
را جزو آداب و تعارفات معمولي ‌پنداشتند و تا آنجا پيش رفتند كه «كونيتوس كورتيوس» در سال 42 ميلادي در
بيان شرح آنان مي‌نويسد: در هيچ جاي دنيا اين اندازه امكانات براي استفاده از لذت‌هاي
شهواني فراهم نشده است. در آن هنگام كه معابد، ثروتمند شدند، اخلاق عمومي رو به
فساد رفت، مردم بابل كه در خوشگذراني‌ها غرق شده بودند، با كمال میل و رضاي خاطر
به فرمانبرداري از كاسي‌ها و آشوريان و يونانيان گردن نهادند».⁽⁷⁾

تمدن
روم و يونان و بي‌بندوباري

روم و
يونان دو تمدن درخشان بودند كه در دوره‌ای قيود اخلاقي در آن مراعات و فحشا عملي
غيرقانوني و زشت شمرده مي‌شد تا آنجا كه در مجلس بزرگان يونان، يكي از اعضاي مجلس
را كه در جلوي چشم دخترش همسرش را بوسيده بود، متهم به نقض كرامت اخلاقي و برضد او
سخنراني کردند. اين دوران، دوران اوج اين دو تمدن است، ولي زماني مي‌رسد كه اين دو تمدن در سراشيبي سقوط قرار مي‌گيرند
و اين درست در زماني است كه فحشا در روم رايج و فاحشه‌خانه‌ها، مجمع بزرگان كشور و
محل تصميم‌گيري‌هاي اجتماعي مي‌شوند. بدتر از همه همجنس‌بازي نيز شايع می‌گردد و
برخي از فلاسفه آن زمان، آن را نشانة صداقت دو مرد مي‌شمارند.در اوج برده‌داري
در روم در مجالس بزم، تكيه‌گاه بزرگان، سينة كنيزكان جوان بود و آنها مجبور بودند
در طول ساعت‌ها چون بالش بي‌روحي از جاي نجنبند.⁽⁸⁾

در این
دوران، مردها و زن‌ها به‌شدت از قيد و بند ازدواج گريزان مي‌شوند،تا آنجا كه بي‌بند
و باري جنسي به اعتقادات مردم نيز سرايت می‌کند
و در ميان الهه‌هاي متعدد، الهه‌اي به نام «افروديت» (Aphrodite)
پرستش مي‌شود كه زني شوهرداراست و در عين حال با سه الهه ديگر رابطة جنسي دارد، گذشته
از اینکه با بشر عادي نيز ازدواج مي‌كند و از او الهه «كيوپيد»(kupid)یا الهه عشق به وجود مي‌آيد. در يونان نيز مسابقة زنان با بدن‌هاي
كاملاً برهنه در جلوی چشم مردان برگزار مي‌شود و فحشا رسماً مجاز شمرده مي‌شود و
از اينجاست كه سقوط اين دو تمدن آغاز مي‌شود.⁽⁹⁾

لاروس دانشمند فرانسوي (1817ـ1875) در اين‌باره مي‌نويسد:
«تمدن روميان در اثر پيروي زنان از هوس‌هاي خود از هم پاشيده شد و امروزه در
اجتماع فعلي ما كه زنان با آزادي تمام به آرايش خويش مي‌پردازند و جز پرداختن به
تهييج و تحريك ديگران كاري ندارند، شباهت بسيار زيادي به روميان پيدا كرده‌ايم.
بله ما اولين قومي نيستيم كه اثر اين اخلاق زشت را متحمل مي‌شويم. امروزه تزيين و
تهييج زنان و داستان‌هاي زشت جنسي و عشقي كه اساس ازدواج و خانواده را از هم مي‌پاشد،
ما را بهسرعت به طرف انحطاط و سقوط دعوت مي‌كند».⁽¹⁰⁾

تمدن چين و شهوتراني

«منتسكيو» درباره سلسله‌های متعددي كه در چين به قدرت رسيدند و
بر اثر گرفتار شدن در بند هوسراني و تجملات سقوط كردند، چنين مي‌گويد: «در تاريخ ديده مي‌شود كه 22 سلسله از
سلاطين در چين فرمانروايي كرده‌اند. سه سلسله اول، مدت مديدي دوام آوردند، چون
عاقلانه حكومت مي‌كردند، ولي بعد از سه يا چهار پادشاه، فساد اخلاقی، تجمل، بيكاري
و لذت‌طلبی به جانشينان آنان روي ‌آورد و روح و فكر سلاطين ضعيف ‌شد و آنها را
دچار انحطاط ‌کرد. علت اين بود كه در ابتدا سلاطين تقوا و دقت و مراقبت
لازمة سلطنت را داشتند، ولي در اواخر آن تقوا و پرهيز ناياب ‌شد».⁽¹¹⁾

يكي از خاقان‌های چين براي محافظت از حرمسراي خود 3000 خواجه
داشت كه پيش از 8 سالگي، آنها را اخته كرده بود.⁽¹²⁾

فساد و زوال تمدن ايرانيان

سلسله هخامنشيان كه با تلاش‌هاي كوروش و داريوش به وجود آمد و
قدرت ويژه‌اي داشت، 220 سال حكومت كرد، ولي پادشاهان بعدي با فرو رفتن در لذت‌جويي
و بي‌بندوباري و فساد و عيش و نوش اين قدرت را تبديل به ذلت كردند.«ويل دورانت» در تحليل اين انحطاط مي‌نويسد:
«شاهنشاهان هخامنشي كار جنگ را كنار گذاشتند و در شهوات غوطه‌ور شدند،ملت به
سراشيبي فساد افتاد و بي‌عقلي بر كشور حاکم شد».

خشايارشاه معشوقه‌های فراوان داشت و يكي از بدترين نمونه‌هاي
فسق و فجور براي ملت خود بود.⁽¹³⁾ در دوره هخامنشيان زناشويي با محارم
از جمله با مادر مرسوم بود.⁽¹⁴⁾ شمار كنيزكان حرم شاهي در اواخر دورة
شاهنشاهي به 329 و يا 360 رسيد.⁽¹⁵⁾

«كنت كورث» مورخي كه شرح جنگ‌ها و فتوحات اسكندر را نگاشته
است، مي‌نويسد: «وي در مقابل اسلحه پارسي‌ها شكست‌ناپذير بود، ولي مغلوب معايب
آنان شد. ضيافت‌هاي نابهنگام، شرابخواري‌هاي بي‌حد و حصر، شب‌نشيني‌هاي بسيار و
ورود دسته‌دسته زنان بدكاره به دربار وي، همه اينها نشان مي‌داد كه اسكندر چگونه عادات
خارجي را اتخاذ مي‌كند و با خو كردن به این عادات، اسكندر از نظر مقدوني‌ها آن
پادشاه سابق نبود و بهترين دوستانش، دشمنانش ‌شدند.

اسكندر هنگامي كه عاشق دختر فرمانرواي يكي از مناطق ايران شد،
براي اينكه كسي با ازدواج او با يكي از افراد مغلوب، اعتراض نكند، دستور داد همه
لشكريان با زني پارسي ازدواج كنند، و بدين‌گونه در يك ده، ‌هزار مقدوني با
دوشيزگان ايراني ازدواج كردند.⁽¹⁶⁾ زنان و همسران اسكندر را به تعداد
روزهاي سال، 360 نفر نوشته‌اند.⁽¹⁷⁾

اشكانيان و عامل نابودي آنان

اشكانيان با زدودن سلطه مقدونيان از چهرة ايرانيان، قدرت و
عظمت را در این كشور به دست گرفتند و مدت 474 سال (250 قبل از ميلاد تا 224
ميلادي) بر ايران حكم راندند. آنان اگر چه در زمان «ارشك»، «تيرداد» و «اردوان»
عفاف و دوري جستن از بي‌بندو باري و پرهيز از افراط در كامجويي و لذت‌خواهي را
رعايت مي‌کردند و حتي به زنان حق شركت در مجلس مردان را نمي‌دادند و اندروني و
بيروني خانه‌هاي ثروتمندان به طور كلي از همديگر مجزا بود. در دوران اشكانيان زنان
اجازة دخالت در هيچ امري از شئون دولتي نداشتند و طلاق به‌كلي ممنوع و تنها در
صورت فحشا يا نازا بودن زن مجاز بود، ولي متأسفانه پس از گذشت دوران سخت استقرار
حكومت و استحكام پايه‌هاي آن، كم‌كم به طرف عياشي و فساد كشيده شدند و در جنگ‌ها،
هزاران روسپي را به همراه لشكر مي‌بردند تا سرانجام در دوران اردوان پنجم عياش‌ترين
پادشاه اين سلسله كه همواره غرق در عيش و عشرت بود، اردشير بابكان توانست لشكر او
را شكست و براي هميشه به حكومت اشكانيان پايان دهد.⁽¹⁸⁾

ساسانيان و فرو رفتن در فساد

اردشير بابكان پايه‌گذار سلسله ساسانیان بود؛ سلسله‌ای كه
توانست با تشكيل حكومت واحد، همپايه تمدن روميان را پايه‌گذاري کند و از سال 224
الي 653 ميلادي قبل از فتح مسلمانان، حكومت ايران را در قبضه خود داشته باشد.

در ابتدا دوران ساسانیان، كار زنان پرده‌نشيني بود و زنا جرم
شمرده مي‌شد و موجب جدايي زن و شوهر و پرداخت جريمه نقدي سنگين بود، ولي آرام آرام
غرق در فساد و زنبارگي شدند.اردشير بابکان پیش‌بینی کرده بود: «حال پادشاهي كه
سلطنت را بدون رنج به ارث برد، بسيار وحشتناك است، چرا كه او گمان مي‌كند اكنون
فرصتي براي عيش و نوش و خوشگذراني يافته است و از اين راه است كه درهاي بلا باز مي‌شود
و سستي در دولت پديد مي‌آيد».⁽¹⁹⁾

نمونه‌هايي از فساد اين سلسله

 *هنگامی‌که ‌يزدگرد
سوم به ميدان جنگ با مسلمانان مي‌آمد، هزار طباخ، هزار رامشگر و نوازنده و هزار
يوزبان و بازبان و جمعيتي بسيار از كنيزكان در خدمت او بودند و او اين عده را كم
مي‌دانست.⁽²⁰⁾

* خسرو پرويز بنابر آنچه در مجمل‌التواريخ آمده است، 12 هزار
زن برده و آزاد داشت و در شبانه‌روز چندين⁽²¹⁾ نوبت با آنان مباشرت می‌کرد.⁽²²⁾

 *  اشراف در دورة ساساني به اندازه يك دوره تسبيح
يعني صد زن در حرمسرا گرد مي‌آوردند.⁽²³⁾

 * در اين دوره ازدواج
استقراضي، يعني زن خود را به ديگري دادن مرسوم بود و فرزند، متعلق به شوهر اول
محسوب می‌شد.⁽²⁴⁾

فساد و سرانجام خوارزمشاهيان

آخرين پادشاه اين سلسله، سلطان جلال‌الدين منكبرني است كه از
سال 617 تا 628 هجري قمري بر خوارزم و خراسان و عراق و آذربايجان تسلط داشت. وي
دلبستگي فراوانی به زنان و حتي غلامان داشت و افراط در باده‌گساري و زنبارگي، ضمن
پايان دادن به سلسله او، باعث تسلط مغول و نابودي بسياري از انسان‌ها و سرمايه‌هاي
كشور شد و عاقبت با كشتي شكسته‌اي از مقابل لشكر دشمن گريخت و بسياري از زنان خود
را جا گذاشت و به دست دشمن سپرد.⁽²⁵⁾

فساد و انقراض امويان

مسلمانان با امكانات كم و صبر و بردباري، ارتش مقتدر ايران و
روم را شكست دادند و بر قسمت وسيعي از كره زمين سيطره پيدا كردند. بعد از قدرت
امويان، مسير ترسيم شده توسط رسول خدا«ص» تغيير يافت و تمامي ارزش‌هاي اسلامي به
كنار گذاشته شد و فساد كم‌كم تمام اركان حكومت را فراگرفت.

نمونه‌ها:

*يزيدبن عبدالملك از جمله
آخرين پادشاهان اين سلسله بود كه كاري جز ميگساري و زنبارگي نداشت، تا بدانجا كه
وقتي كنيز نوازنده او «حبابه» مُرد، جنازه او را به مدت هفت روز در آغوش داشت! و
خود نيز پس از چند روز از دفن حبابه، به درك واصل شد.⁽²⁶⁾

 * وليدبن يزيد بن
عبدالملك آنچنان مست شهوت و عياشي مي‌شد كه حتي به دخترش تجاوز كرد و با فاحشه‌ها
در حوضي كه پر از شراب كرده بود به شنا و عياشي مي‌پرداخت و وقاحت را به جايي
رساند كه قرآن را نيز تيرباران كرد.⁽²⁷⁾

*منصوربن ابوعامر اموي در اندلس براي محبوبة خود «ام هشام»
قصري متحرك از نقره ساخت.⁽²⁸⁾

*خالدبن وليد» با اینكه فرمانده سپاه مسلمين بود، ولي هوسراني
و شهوت‌پرستي در وجود او خيمه زده بود. او عشق «ام تميم» همسر «مالك بن نويره» را
در دل گرفته بود و با كشتن مالك همان شب، وي را در آغوش گرفت، در حالی که رسول
خدا«ص» مالك را اهل بهشت معرفي كرده بود.⁽²⁹⁾

عباسيان در دام فساد

بني‌عباس نيز علي‌رغم سفارش‌هاي سفاح- بنيانگذار اين سلسله- در
زياده‌روي در شهوت و بي‌بندوباري، از پيشينيان خود جلو افتادند و به همان سرنوشت
دچار شدند و با شكست فضاحت‌بار از لشكر مغول، كرسي خلافت را به آنها واگذار كردند.

نمونه‌ها:

* در كاخ هارون‌الرشيد 300 كنيز عودزن و دف‌زن، ني‌زن،
آوازخوان و رقاص وجود داشت.⁽³⁰⁾ همين هارون كنيزي با صدهزار دينار طلا
و كنيز ديگري به 3600 دينار خريد و بعد از يك شب به فضل بخشيد.⁽³¹⁾

 * هلاكوخان دستور داد
حرمسراي معتصم را بشمارند؛ نتيجه آن 700 زن و 1000 خادم بود.⁽³²⁾

*  در حرمسراي متوكل
عباسي 4000 كنيز وجود داشت و امرا براي او كنيزان زيبا را مي‌فرستادند، از جمله
عبدالله بن طاهر 400 كنيز به متوكل هديه كرد.⁽³³⁾

فساد در دستگاه مغولان

مغولان خصوصاً بنيانگذار آنان چنگيز، علي‌رغم همة وحشيگري‌ها،
سخت پايبند عفت و وفادار به كانون خانواده بودند و از افراط در شهوات خودداري مي‌كردند.

ماركوپولو در «سفرنامه»ی خود مي‌نویسد: «زنان مغول از لحاظ
عفت، عصمت، وفا و وظيفه‌شناسي در برابر شوهر همانند ندارند و بي‌وفايي در نظر آنان
عيب بزرگ اخلاقي محسوب مي‌شود و پاكدامني و حجب و حياشان قابل‌توجه و تحسين است و
تا بدانجا به اين عادات اخلاقي پايبند بودند كه چون منطقه «كامول» در تبت را فتح
كردند، رسم قبيح آنان [دراختيار ميهمان قرار دادن همسر و دختران] را كه منافي عفت
و اخلاق بود، بشدت ممنوع كردند و براي آن مجازات مقرر ساختند.⁽³⁴⁾

ولي پادشاهان اين سلسله نيز بعد از مدتي سرگرم فساد و بي‌بند و
باري شدند. از جمله:

*در حرمسراي چنگيزخان 500 زن وجود داشت كه به عنوان همسران و
همخوابگان او به حساب مي‌آمدند.⁽³⁵⁾

*تيمور لنگغير از كنيزان، 8 زن دائمي داشت.⁽³⁶⁾

 *خليفه فاطمي
المعزالدين مدت‌ها در فكر حمله به مصر بود، ولي لشكر مجهز چهارصد هزار نفري اخشيد
فرمانرواي مصر را مانع خود مي‌دانست تا اينكه به او خبر رسيد دختر اخشيد كنيزكي را
براي ارضاي شهوت خريده است، با اين خبر فرياد المعزالدين بلند شد كه من پيروز مي‌شوم
چون فهميدم خاندان سلطنتي اين‌گونه در فساد و شهوتراني غوطه‌ورند.سرانجام سردار
خود جوهر را براي فتح مصر فرستاد و بساط حكومت اخشيد را درهم پيچيد و حكومت
فاطميان را در مصر برقرار ساخت. جرجي زيدان ضمن نقل اين جريان مي‌گويد: «اين نكته
بر هيچ‌كس پوشيده نيست كه عفت بهترين نگهبان هر حكومتي است».⁽³⁷⁾

جالب اين است كه خود فاطميان نيز دچار همين بليه شدند و
سرانجام بساطشان به همین ترتیب جمع شد:

الحاكم بالله خليفه فاطمي مصر بيش از ده هزار كنيز و غلام داشت
كه 1500 تن از این كنيزان در حال دوشيزگي در نوبت همخوابگي بودند. وقتي صلاح‌الدين
ايوبي بر كاخ فاطميان مصر دست يافت ديد 
دوازده‌هزار زن در آن كاخ وجود دارد كه جز خليفه مرد ديگري نداشتند.⁽³⁸⁾

پي‌نوشت‌ها:

[1]ـ سنة
الاولين، انفال، 28؛ ولاتجد لسنتنا تحويلا، اسراء، 77؛ ولن تجدوا لسنة الله
تبديلا، فاطر 43؛ ولن تجد لسنة الله تحويلا، فاطر، 43.

2ـ انفال، 53.

3ـ رعد، 11.

4ـ نورالثقلين، حويزي، ج 2، ص 163، به نقل از
تفسير نمونه، ج 7، ص 231.

5ـ سنت‌هاي تاريخ در قرآن، شهيد محمدباقر
صدر، ترجمه سيدجمال موسوي، ( تهران: انتشارات روزبه، بي‌تا)، صص 53ـ59.

6ـ بحارالانوار، محمدباقر مجلسي، بيروت، ج
13، ص 373 و ر.ك: ذيل آيه 157، اعراف، تفاسير قرآن.

7ـ تاريخ تمدن، ويل دورانت، ترجمه احمد آرام
ودیگران، ج دوم، (تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامي، 1367 ش)، ج 1، ص
292.

8ـ پشت پرده‌هاي حرامسرا، ص 128.

9ـ فساد سلاح تهاجم فرهنگي، مدني بجستاني، (
چاپ اول، قم: دفتر انتشارات اسلامي، 1374)، ص 188، با تغيير و تلخيص.

10ـ دائرة‌المعارف القرن العشرين، محمدفريد
وجدي، بيروت، دارالمعرفه، سوم، ج 4، ص 476.

11ـ روح القوانين، مونتسكيو، ترجمه علي‌اكبر
مهتدي، چاپخانه مجلس، 1322 ش، ص 225.

12ـ پشت پرده‌هاي حرامسرا، حسن آزاد،( چاپ
چهارم، اروميه: انتشارات انزلي، 1366).

13ـ تاريخ تمدن، پیشین، ج 1، ص 441.

14ـ پشت پرده حرمسرا، ص 56.

15ـ همان، ص 59.

16ـ همان، ص 79.

17ـ همان، ص 78.

18ـ فساد؛ سلاح تهاجم فرهنگي، پیشین، ص 191؛
پشت پرده‌هاي حرمسرا، ص 84.

19ـ پشت پرده‌هاي حرمسرا، ص 115.

20ـ فساد سلاح تهاجم فرهنگي، پیشین، ص 193 و
پشت پرده‌هاي حرمسرا، ص 115.

21ـ در منبع دارد: سين مرّه.

22ـ پشت پرده‌هاي حرمسرا، حسن آزاد، پیشین، ص
119.

23ـ همان، ص 106.

24ـ همان، ص 103.

25ـ روضة الصفا، ميرمحمدبن سيد برهان‌الدين
مشهور به ميرخواند، (انتشارات كتابفروشي‌هاي خيام، مركزي، 1339)، ج 4، ص 436؛ پشت
پرده حرمسرا، ص 178.

26ـ روضة الصفا، همان، ج 3، ص 330 و پشت پرده‌هاي
حرمسرا، ص 139.

27ـ شيعه و زمامداران خودسر، محمدجواد مغنيه،
مركز نشر معارف اسلام، شماره 1، دوم، 1336، صص 145 و 146.

28ـ پشت پرده‌هاي حرمسرا، صص 150 و 179.

29ـ شرح ابن ابي‌الحديد، (قم: كتابخانه
مرعشي)، ج 17، صص 202ـ214.

30ـ پشت‌پرده‌هاي حرمسرا، همان، ص 147.

31ـ همان، ص 160.

32ـ همان، ص 170.

33ـ همان، ص 169.

34ـ فساد سلاح تهاجم فرهنگي، پیشین، ص 196.

35ـ پشت پرده‌هاي حرامسرا، ص 219.

36ـ همان، ص 251.

37ـ همان، ص 136؛ تمدن اسلام، جرجي زيدان، ص
999.

38ـ
پشت پرده‌هاي حرمسرا، ص 171.

سوتیترها:

1.يكي از علت‌هاي مؤثر در سقوط بسياري از تمدن‌ها فساد و بي‌بند و باري
بوده است و اين درس عبرت و هشداري به جامعه و مسئوان امروز ماست كه سنت‌هاي
تغييرناپذير الهي را ناديده نگيرند و مواظب باشند كه فساد مالي و فسادهاي اخلاقي
جامعه را به سمت و سوي سقوط و نابودي سوق ندهد.

*بلعم باعورا  به كافران قوم موسی«ع» توصيه كرد برای شکست این
پیامبر: «زنان و دختران خويش را بياراييد و به بهانة ‌خريد و فروش، آنان را به
ميان سپاه موسي بفرستيد و از اين راه سپاه مؤمن را به فساد و  نابودي بكشانيد»!

*«كونيتوس كورتيوس» در سال 42 ميلادي در بيان علت شکست تمدن بابِل مي‌نويسد:
در هيچ جاي دنيا اين اندازه امكانات براي استفاده از لذت‌هاي شهواني فراهم نشده
است. در آن هنگام كه معابد، ثروتمند شد اخلاق عمومي رو به فساد رفت، مردم بابل كه
در خوشگذراني‌ها غرق شده بودند با كمال میل و رضاي خاطر به فرمانبرداري از كاسيها
و آشوريان و يونانيان گردن نهادند.

* دوران اوج دو تمدن زمانی در سراشيبي سقوط قرار مي‌گيرد كه فحشا
در روم رايج و آزاد اعلام  و فاحشه‌خانه‌ها
مجمع بزرگان كشور و محل تصميم‌گيري‌هاي اجتماعي مي‌شود و بدتر از همه همجنس‌بازي
نيز شايع و برخي به اصطلاح فلاسفه آن زمان، آن را نشانة صداقت دو مرد مي‌شمارند!

* «لاروس» دانشمند فرانسوی:
تمدن روميان در اثر پيروي زنان از هوس‌هاي خود از هم پاشيده شد و امروزه در اجتماع
فعلي ما كه زنان با آزادي تمام به آرايش خويش مي‌پردازند و جز پرداختن به تهييج و
تحريك ديگران كاري ندارند، شباهت بسيار زيادي به روميان پيدا كرده‌ايم… [این
وضعیت] ما را بسرعت به طرف انحطاط و سقوط دعوت مي‌كند.

*منتسكيو: در تاريخ ديده مي‌شود كه 22 سلسله از
سلاطين در چين فرمانروايي كرده‌اند. سه سلسله اول، مدت مديدي دوام آوردند، چون
عاقلانه حكومت ‌كردند، ولي بعد از سه يا چهار پادشاه، فساد اخلاق، تجمل[گرايي]،
بيكاري و جلب لذات به جانشينان آنان روي ‌آورد و در كاخ سلطنتي روح و فكر سلاطين
ضعيف ‌شد و آنها را دچار انحطاط ‌کرد.

*ويل دورانت: شاهنشاهان هخامنشي كار جنگ را كنار
گذاشتند و در شهوات غوطه‌ور شدند و ملت به سراشيبي فساد افتادند و بي‌عقلانگي به
كشور حاکم شد…چرا كه آنان پس از گذشتن دو سه نسل از زندگي آميخته به سختي، به
خوشگذراني مطلق پرداختند. در دوره هخامنشيان زناشويي با محارم از جمله با مادر
مرسوم بود.

دکتر حسن بنیانیان

اشاره:

ممكن
است انتخاب اين عنوان براي بعضي از خوانندگان اين مكتوب تعجب برانگيز باشد، چون در
نگاه اصيل اسلامي، مسجد و نماز، مركز ثقل نظام فرهنگي جامعه اسلامي است و اين
نگراني وجود دارد كه طرح اين‌گونه عناوين،‌ عملاً موجب تضعيف جايگاه مسجد شود، اما
ضمن بحق دانستن اين نگراني، بايد  قضاوت نهايي
را به پس از مطالعه اين مكتوب واگذار کرد.

این
زمان بايد اين سئوال مهم را از عالمان ديني و مديران اجرايي كشور بپرسیم كه چرا به‌رغم
تأكيدات فراوان بر اهميت مسجد در متون دینی و آثار و بركاتي كه در طول تاريخ از
وجود مؤثر نهاد مسجد در روابط اجتماعي تجربه كرده‌ايم ـ ‌كه يكي از ده‌ها آثار و
بركات آن، نقش محوري مساجد در شكل‌گيري انقلاب اسلامي و ايجاد و حفظ نظام جمهوري
اسلامي است ـ بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، با سياست‌ها و تصميم‌گيري‌هاي غلط
مديران اجرايي و بي‌توجهي نظام روحانيت به اين مسئله، عملاً حضور مساجد در تحولات
فرهنگي جامعه كم شد و نهادهاي مختلفي جايگزين آن گردیدند؟

الگويي
كه براي تعريف و چيستي پيوست فرهنگي مساجد انتخاب شده است، تا حد زيادي مي‌تواند
به پاسخ‌گويي عالمانه به اين سئوال كمك و زمينه بحث براي جبران اين اشتباهات را در
بين نخبگان مذهبي جامعه باز کند.

چيستي
پيوست فرهنگي

انديشه پيوست
فرهنگي که در تاريخ 17/9/1386 در رهنمودهاي مقام معظم رهبري خطاب به شوراي عالي
انقلاب فرهنگي مطرح شد بدین معناست که طرح­ها و سياست‌هاي مهم اجرايي در همه زمينه‌هاي
سياسي، ‌اقتصادي،‌ اجتماعي، عمراني و… بايد پيوست فرهنگي داشته باشند.‌ در جريان
بحث‌هائي تكميلي در مباحث كارشناسي، ‌اين چهارچوب مطرح شد كه در سند مطالعاتي
پيوست فرهنگي باید به پنج سؤال كليدي پاسخ داده شود:

1ـ چه فرصت‌هايي در نظام اعتقادات، ارزش‌ها و الگوهاي
رفتاري جامعه (فرهنگ) وجود دارند كه مي‌توانند براي تحقق بهتر و افزايش آثار و
بركات اجراي سياست يا طرح مربوطه به كار گرفته شوند؟

2ـ موانع فرهنگي موجود در جامعه كه مانع
اجراي موفق آن طرح يا سياست هستند و هزينه‌هاي اقتصادي، سياسي،‌اجتماعي آن را
افزايش می‌دهند، کدامند؟

3ـ اجراي اين سياست يا طرح در طول اجرا و پس
از بهره‌برداري، چه آثار و بركاتي در بهبود فرهنگ جامعه خواهد داشت و آن را چگونه مي‌توان
افزايش داد؟

4ـ در اجراي اين سياست يا طرح در طول اجرا و
پس از بهره‌برداري، احتمال ايجاد چه آثار و پيامدهاي مخرب فرهنگي وجود دارد؟و چگونه
مي‌توان آنها را حذف کرد يا كاهش داد؟

5ـ راهكارهاي عملي براي تقويت آثار مثبت و حذف پيامدهاي مخرب احتمالي
براي اين طرح يا سياست خاص چيست؟

حال اگر
به «سياست ساخت و توسعه مسجد» در جامعه اسلامي ايران در قالب پنج سئوال فوق جواب بدهيم،
در حقيقت براي اين سياست، پيوست فرهنگي تهيه كرده‌ايم و از درون همين سند پيوست
فرهنگي مي‌توانيم به اين سئوال پاسخ دهيم كه ‌آيا لازم است براي احداث و بازسازي
اساسي يك مسجد جديد نيز باید انديشه تدوين پيوست فرهنگي را دنبال کنیم يا همين سند
عام كفايت مي‌كند؟

در اين
مقاله، بطور خلاصه موضوعاتي كه در اين قالب بايد بررسي شوند مطرح مي‌سازیم تا ضمن
روشن شدن ابعاد ديگري از اهميت و كاركرد مساجد، بتوانيم به فهرستي از اقدامات مورد
نياز براي حضور هر چه بيشتر نهاد مسجد در تحولات فرهنگي جامعه برسيم.

قبل از
پاسخ به سئوالات فوق، به چند مزيت عام تدوين پيوست فرهنگي اشاره می‌شود تا علت پي
گيري موضوع مسجد در قالب عنوان پيوست فرهنگي مساجد روشن‌تر شود.

1ـ تدوين سند پيوست فرهنگي براي هر فعاليت مهم فرهنگي اجتماعي
موجی می‌گردد مفاهيم پيچيده‌اي چون فرهنگ، دين، جامعه و نسبت آنها با هم كه نزد
افراد مختلف، تعاریف متفاوتی دارند و همين امر منجر به اختلاف نظرهاي گسترده در
حوزه تصميمات اجرايي مي‌شود، به برداشت نزديك‌تر با وجوه اشتراك بيشتری تبديل شود
و بسياري از اختلاف نظرهای ابتدائی در مراحل اجرايي كاهش يابند.

2ـ تدوين سند پيوست فرهنگي، بويژه براي
فعاليت‌هايي كه در حوزه فرهنگ انجام و بطور عرفي با همان تفكرات گذشته تكرار مي‌شوند،
متناسب با شرايط زمان و مكان و با توجه به ميزان اثربخشي آنها در تحقق اهداف
فرهنگي جامعه اسلامي امروز سنجيده شوند.

3ـ در جريان تدوين سند پيوست فرهنگي، گاهي به
ظرفيت‌هاي جديد فرهنگي، ظرفيت‌هائي که به آنها اهميت کمی داده شده و گاهی به موانع
فرهنگي ناشناخته‌ای مي‌رسيم كه در شرايط معمول تصميم گيري، به آنها توجه نکرده‌ایم.

4ـ يكي ديگر از آثار مثبت تدوين پيوست فرهنگي، ‌نگاه به تحولات آينده
جامعه براي تصميم گيري است. ما در بسياري از تصميم گيري‌ها عادت كرده‌ايم با تكيه صرف
به تجربيات گذشته و بدون توجه به تحولاتي كه با آنها روبرو خواهيم شد،‌ براي آينده
تصميم بگیریم و از اين طريق، بهره وري و اثر بخشي منابع به كار رفته را كاهش می‌دهيم.

به هر
حال با توجه به اين منافع و آثار براي تدوين پيوست فرهنگي، با پاسخ گويي به سئوالات
پنج‌گانه فوق، تصويري اجمالي از سرفصل مباحث دروني پيوست فرهنگي براي مساجد ارائه می‌شود،‌
با اين اميد كه مسئولين ذيربط به فكر تدوين پيوست فرهنگي براي اين مهم باشند.

قبل از
ورود در بحث بر اين نكته تاكيد مي‌شود كه نويسنده در انتخاب مباحثي كه در قالب
پاسخ به سئوالات مطرح مي‌شوند، هيچ نوع پافشاري و اصراری ندارد و همه آنها را قابل
بحث و مناقشه مي‌داند.

سئوال:

1ـ  براي
ساخت و استمرار حضور مساجد در روابط فرهنگي، کدام فرصت‌های فرهنگی‌ای در جامعه
وجود دارند.

پاسخ‌هاي قابل مطالعه:

الف) آمادگي اعتقادي بسياري از مردم، براي
كمك به ساخت مساجد و تامين منابع براي فعاليت‌هاي جاري آن.

ب) آمادگي فرهنگي بخشي از مردم براي حضور
در مساجد براي انجام فرائض عبادي و اعتقاد بخش بيشتري از مردم به بركت داشتن
استفاده از نذورات داده شده در مسجد.

ج) زمينه اعتقادي و ذهني مردم بر اين نكته
كه مسجد بايد با پول حلال ساخته شود.

د) زمينه اعتقادي و ذهني مردم براي اين
موضوع كه براي حضور درمساجد بايد پاك و باطهارت بود و هر كس با هر شرايطي نمي‌تواند
وارد مسجد شود.

ه‍‌) زمينه اعتقادي و ذهني مردم براي اين موضوع كه وقتي در
مسجد حضور داريم، بايد مراعات بيشتري در سخن گفتن و ارتباطات اجتماعي داشته باشيم.

و) وجود اين اعتقاد و الگوي رفتاري كه
بسياري از فعاليت‌هاي كمك كننده به انجام فريضه نماز را مي‌توان در مساجد عرصه كرد،
مثل برپايي شعائر اسلامي، آموزش‌هاي ديني.

ز) وجود اين باور كه در دين الهي در كنار
عبادت نماز، عبادات ديگري وجود دارند كه محور آن كمك به ساير همنوعان است و مي‌توان
در انجام اين عبادت از فضاي مسجد استفاده كرد.

ح) وجود اين باور كه وقتي به همراه مردم
در مسجد رفت و آمد مي‌كنيم، بايد با هويت يك فرد مومن در روابط اجتماعي ظاهر شويم.

ط) وجود اين اعتقاد كه بهتر است امام
جماعت، عالم ديني و روحاني ملبس به لباس پيامبر(ص) باشد.

ي) وجود اين اعتقاد در مردم كه افرادي كه
رفت و آمد بيشتري به مسجد دارند، براي ارتباط و تعامل در روابط اجتماعي قابل
اعتمادترند.

ك) وجود اين اعتقاد در مردم كه مسجد متعلق
به خداست و روحاني مسجد نبايد وامدار هيچ فرد،‌ جریان سیاسی یا نهادي باشد.

  ل) وجود اين اعتقاد كه در مسجد است كه
مي‌توان انتظارات و انتقادات مردم را از حكومت مطرح كرد و عالم ديني حق دارد
انتظارات نظام را از مردم مطرح كند. اين اعتقاد، ريشه در وظيفه شرعي امر به معروف
و نهي از منكر دارد و در هر محل ديگري طرح شود، سوءتفاهم ايجاد مي‌كند.

همان طور
كه ملاحظه مي‌كنيد، وقتي قرار شود پيرامون ظرفيت‌هاي فرهنگي موجود در جامعه به
عنوان پشتوانه ساخت و حضور مساجد در روابط اجتماعي انديشه شود، ‌يك سلسله آثار در
ذهن تداعي مي‌شود كه ممكن است تا به حال كمتر روي آن فكر و براي توسعه و گسترش
حضور مساجد در اصلاح فرهنگ جامعه از آن بهره‌برداري كرده باشيم.

سئوال:

2– موانع فرهنگي براي ساخت و حضور مساجد
در روابط اجتماعي کدامند؟

 پاسخ‌هاي قابل مطالعه:

اين
موانع مي‌تواند در افكارعمومي جامعه، افكار و انديشه نمازگزاران، عالمان و
روحانيون،‌ مجريان و كارگزاران نظام باشد كه بطور نمونه به چند مورد آن اشاره مي‌شود:

الف) كم
توجهي به آثار و بركات مسجد در بين روحانيون

اگر اين
فرهنگ در روابط اجتماعي ما توسعه پيدا مي‌كرد كه براي تصميم گيري‌هاي مهم اجتماعي
با كمك از صاحب‌نظران متخصص، اقدام به مطالعات عميق كاربردي و مثلاً در بارۀ اين سئوال
‌كه بين ساخت مسجد و حسينيه يا مهديه، اولويت با كدام است، فکر می‌کردیم، شايد از
حاصل اين مطالعات متوجه مي‌شديم كه فاصله آثار فرهنگي يك مسجد فعال با حضور يك
عالم ديني كه با اقامه منظم نماز و انجام فعاليت‌هاي تبليغي ـ ارشادي در مسجد، آنجا
را به يك مركز فعال فرهنگي محله تبديل می‌کند با حسينيه‌ای كه در ايام محدودي از
سال فعالیت می‌کند و بيشتر از نظر تقويت احساسات پاك مذهبي نسبت به حضرت امام حسين«ع»
عملكرد دارد، بسيار زياد است، بويژه آنكه بسياري از فعاليت‌هايي را كه در حسينيه
انجام مي‌شوند، مي‌توان در مسجد با آثار ماندگارتری انجام داد.

طبیعتاً
پس از دريافت و شناخت جزئيات اين فاصله و تاثير 
و انعكاس آن در بين اقشار مذهبي جامعه، از طريق انگيزه پاك مومنين جامعه، دیگر
شاهد برپائی انواع فضاهاي تضعيف‌كننده نهاد مسجد در جامعه ـ از قبیل  فرهنگسرا،‌ خانه فرهنگ محله،‌سراي محله، كانون‌هاي
فرهنگي و هنري و.. ـ و به دنبال آن تقسيم كار به فعاليت‌هاي حزن آور و غم‌انگيز به
مسجد و فعاليت‌هاي شاد و نشاط‌آفرين به ساير اقشار نخواهیم بود و عملاً نهاد مسجد و
روحانيون فرهنگي به حاشيه رانده نمی‌شوند و ارتباط بدنه جامعه با عالمان و
روحانيون ديني که به لحاظ عملكرد فرهنگي، اجتماعي و سياسي يكي از عوامل مهم ادامه
حيات نظام جمهوري اسلامي و حفظ سلامت فرهنگي جامعه هستند، کاهش پیدا نمی‌کند.

ج) ضعف
نگرش سیستمی در مدیریت جامعه و فقدان فرهنگ امر به معروف و نهی از منکر نظام‌ساز در
بین نخبگان متدین

در نگرش
سیستمی، در تحلیل مسائل فردی و اجتماعی، سعی می‌شود همه عناصر تشکیل دهنده یک
انسان و جامعه همزمان مدنظر قرار گیرند. برای مثال هنگامی که در باره سلامت انسان
یا مدیریت جامعه فکر می‌شود، سلامت جسم، روح و روان انسان‌ها همزمان در نظر گرفته
می‌شوند. در نگرش سیستمی، متوجه مي‌شويم که دیگر بحث اولویت و تقدم و تأخر عوامل
معنا ندارد و باید منابع را بنحوی تخصیص داد که سلامت جسم وروح توامان تامین شود.   

با این
مقدمه کوتاه، مروری بر عملکرد 33 ساله مدیریت‌های اجرایی خواهیم داشت. همان طور که
شاهد هستیم، به برکت نظام مقدس جمهوری اسلامی در حال حاضر صدها هزار پزشک، مهندس،
کارشناس در قالب سازمان‌های مدرن در مجموعه ساختمان‌های عظیم مشغول به کارند تا با
استخراج معادن نفت، گاز و غیره، کسب درآمد و با تامین امکانات آب، برق، گاز، تلفن،
جاده، فرودگاه، بیمارستان  و غيره، نیازهای
جسمی و مادی مردم را تامین کنند تا علاوه بر كسب رضايت آنها، پاسخ‌گوئی به نیازهای
جسمی و مادی میسر گردد و نگرانی‌های روحی و روانی برای افراد بوجود نیاید

حال این
طرف سیستم را بررسی کنیم و ببینیم واقعاً چه تعداد نيروي مديريتي با استعداد، با
کدام سازماندهی، ساختمان و تجهیزات، در خدمت تامین نیازهای روحی و معنوی افراد
جامعه هستند تا بتوانند با هدایت اعتقادات، افکار و اندیشه‌ها، رفتار افراد را به
سمت تحقق اهداف فرهنگي جامعه و رشد و تعالي اخلاقي سوق دهند و رشد دو طرف در چه
مسیری است و چه سرعتی دارد؟

حاصل
بررسی‌ها نمودار ذیل و طبيعي است كه هر روز با بحران تازه‌اي در مسائل فرهنگي
جامعه روبرو باشيم.

اما اين
بحث بحث چه ارتباطي با امر به معروف و نهي از منكر دارد؟

پاسخ
اين است كه اگر به رفتار عالمان بزرگ و انديشمندان جامعه توجه كنيد، بعضي از اين
بزرگان وقتي منكري را در رفتار انسان‌ها ملاحظه مي‌كنند، بدون توجه به نقش ساز و كارهاي
حكومت و سازمان‌هاي اداره‌كننده جامعه به ذهنشان مي‌رسد كه بايد مستقيماً به ذهن
اين افراد دسترسي پيدا كرد و از طريق هدايت آنها، منكرات را كاهش داد.

به
موازات اين تفكر،‌ شخصيت‌هايي را مي‌بينيد كه علاوه بر تأكيد براي هدايت تك تك
افراد، ‌به ضرورت اصلاح عملكرد حكومت و سازمان‌هاي اجرايي توجه دارند و از زاويه
درك همين نقش است كه وجود ولايت فقيه و حكومت ديني را ضروري مي‌بينند. از طرفي
وقتي تاريخ تحولات جامعه شيعه را مطالعه مي‌کنیم، متوجه مي‌شويم به واسطه حضور
1400 ساله عالمان ديني در میان مردم و ارتباط فرهنگي آنان با تك‌تك افراد و تجربه
موفقشان در اين تأثيرگذاري، يك فرهنگ تحليلي ناقص در ذهن بخشي از روحانيون شكل
گرفته و بدون توجه به رشد روزافزون نفوذ حكومت‌ها و سازمان‌هاي اقتصادي،‌ سياسي و
اجتماعي در تحولات فرهنگي جامعه، همچنان احساس می‌كنند بهتر است كماكان به تربيت
افراد بپردازند. اين نگرش بسياري ازروحانيون موجب مي‌شود که در تعامل با مديران
اجرايي، بيش از آنكه در پي اصلاح عملكرد سازمان آنهاباشند،‌ به نصيحت و اصلاح
رفتار فردي مدير دلخوش باشند.

براي
مثال:  تصور فرماييد استانداري كه جديداً
منصوب شده، خدمت نماينده رهبري مي‌رسد و از ايشان مي‌خواهد كه تذكرات لازم را
بفرمايند. در اینجا دو طيف از تذكرات را مي‌توان ذكر نمود:

تذكرات
فردگرايانه:

ـ اخلاق و رفتار شما در اصلاح افراد مؤثر است، مواظبت
نماييد.

ـ سعي كنيد مراجعه‌كنندگان به شما دسترسي داشته باشند.

ـ به خدا توكل كنيد و رابطه خود را با خدا تقويت كنيد.

ـ به مديران كل و فرمانداران توصيه كنيد به مسائل بيت‌المال
اهميت دهند.

ـ شعائر اسلامي را مدنظر قرار دهيد و شخصاً در نماز جماعت
شركت كنيد.

تذكرات
جمع‌گرايانه:

ـ‌ جناب استاندار، شما در اين استان بيش از 140 سازمان
اجرايي داريد كه تحت‌تأثير و نفوذ شما هستند و عملكرد آنها در تضعيف و تقويت رابطه
مردم با حكومت تأثير دارد،. در شرايط موجود هيچ سيستمي براي كنترل و ارزيابي از
تاثير آنها نداريم. اين مشكل را حل كنيد.

ـ همچنين، ما و شما نمي‌دانيم عملكرد تربيتي آموزش و پرورش
در چه مسائلي مثبت است و در چه مسائلي منفي،. ارزيابي دقيق، نيازمند روش‌هاي علمي
جديد است. ما بايد لااقل در حد عملكرد هر شهرستان ارزيابي علمي از آثار بررسي
مدارس داشته باشيم تا مديران موفق آموزش و پرورش را تشويق كنيم.

ـ همچنين، همان طور كه خوشبختانه سرانه تخت بيمارستان،
مدرسه، تلفن، فضاي سبز در استان رشد كرده، بايد برنامه جامعی را تدارك كنيد كه در
اين چهار سال، بخشي از اشتباهات گذشته را در زمینه ساخت و گسترش فعاليت‌هاي فرهنگي
مساجد را جبران كنيم. در اين برنامه، ‌نقش دولت، شهرداري‌ها،‌ مردم، حوزه‌هاي
علميه را شفاف كنيد تا بتوانيم به طور سالانه پيشرفت خودمان را ارزيابي نماييم.

ضمناً
اين اقدامات وقتي موفق خواهند بود كه اعتقادات، انگيزه‌ها و سلامت فكري و رفتاري
مديران تحت نظر باشد و براي اصلاح آن يك برنامه جامع تهيه و بدين ترتيب، اصلاح فرد
و جامعه را در كنار هم دنبال كنيد.

آنچه در
قالب اين مثال مطرح گرديد،‌ جلوه امر به معروف و نهي از منكر نظام‌ساز است كه در
شرايط موجود جای آن در بسياري از ارتباطات عالمان ديني با مسئولين اجرايي خالي است
و چون ريشه فرهنگي 1400 ساله دارد،‌ طرح آن موجب گله‌مندي و مقاومت خواهد شد، اما
بخشي از بي‌توجهي به امر مسجد ريشه در اين‌گونه مباحث دارد.

د) تصمیم‌گیری
برای آینده در فضای فرهنگی گذشته

یکی از
موانع مهم فرهنگی در مسیر ساخت و حضور مؤثر فرهنگی مساجد، اندیشیدن در فضای
ارتباطات گذشته و بی‌توجهی به تحولات سریع در روابط جامعه است، براي مثال به اين
تصوير از تحولات جامعه دقت كنيد: وزارت اقتصاد و دارایی ناچار است هر روز سیستم‌های
مالیاتی خود را مدرن‌تر کند تا مالیات بیشتری بگیرد، شهرداری‌ها ناچارند برای
تامین پارک، اتوبان، پارکينگ، حمل و نقل زباله‌ها و… هر روز عوارض جدیدی را
تصویب و با روش‌های مدرن‌تر، شهروندان را مجبور به پرداخت نمایند، شرکت‌های آب،
برق، تلفن با سازوکار‌های جدید و به شیوه پلکانی دریافت‌های خود را افزایش می‌دهند.

در چنین
شرایطی هر لحظه فرهنگ نذر، وقف، پرداخت وجوهات شرعي در تنگنای بیشتری قرار می‌گیرد،
اما همچنان  نظام تبلیغات دیني می‌خواهد
برای حفظ استقلال تاریخی و فوق العاده ارزشمند خود، منابع لازم براي ساخت مساجد و
تربيت روحاني و مبلغ را از اين مسيرها تأمين نمايد. اين مصداقي است از تصميم‌گيري
براي آينده در فضاي فرهنگي گذشته، گرچه به دليل آثار فرهنگي بسيار مثبت اين نوع
منابع براي حكومت اسلامي و آفاتي كه روش‌هاي وارداتي دارند، نبايد اجازه دهيم اين
فرهنگ از بين برود و اين خود نيازمند پيوست فرهنگي است، اما اگر در قالب بحث مسجد
بخواهيم موضوع را تعقيب كنيم، باید ابتدا الگوی جدیدی از مسجد را تعریف کنیم. این
الگو باید در قالب سئوالاتی مشابه سئوالات زیر معنا پیدا کند:

1ـ یک الگوی مفهومی مناسب برای مسجد مطلوب در شرایط حال و
آینده جامعه تعريف شود، به ترتیبی که از یک طرف اصول و مبانی دینی خدشه دار نشوند
و از سوی دیگر، انعطاف لازم برای ایجاد جاذبه‌های مناسب زمان را داشته باشد، معنای
این حرف این است که:

الف) چه
تمهیداتی برای محور قرار گرفتن اصلی‌ترین رسالت مسجد یعنی تقویت رابطه افراد با
خالق در قالب انجام صحیح عبادات الهی پیش‌بینی شود؟

ب) خدمات
فرهنگی، علمی، آموزشی، تفریحی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی چگونه ارائه شود که معنویت
مسجد در این خدمات جاری شود، بدین معنا که چگونه مشاوره تحصیلی، خانوادگی، شغلی،
اعتقادی داده شود که از رهگذر آنها، اندیشه‌های اسلامی به فکر و ذهن مخاطبین منتقل
شود، یا چگونه فعالیت‌های هنری و تفریحی عرصه شود که باورهای دینی مخاطبین تقویت
شود؟

توجه
شود طرح اين سئوالات به ما اين هشدار را مي‌دهد كه مواظب باشيم خدمات جانبي، اصل
رسالت مسجد را به حاشيه نبرد.

پس از
پاسخ به این سئوالات، باید به سئوال بعدی پرداخت، یعنی:

ج) چه
فضاهایی با چه نوع معماری ساخته شود تا این نوع اهداف را پاسخ دهد و بیشترین تأثیر
را در القاء معنویت در محیط پیرامون خود داشته باشد.

د) منابع
برای ساخت این گونه مساجد و هزینه‌های بعدی آن، از کجا به دست آید؟ برای مثال دولت‌ها،
شهرداری‌ها، خيرين، مردم محل هر کدام باید چه بخشی از این منابع را تأمین کنند، به
ترتیبی که استقلال مساجد و روحانيون از جريان‌هاي سياسي مقطعي حفظ شود و امكان آن
را پيدا كنند كه با ارتباط برقرار كردن با همه اقشار، رابطه فكري و عاطفي اكثريت
مردم را با نظام جمهوري اسلامي تقويت نمايند.

ه‍‌) مهم‌ترین
عامل کارایی و اثربخشی مسجد چیست؟ عالم دینی باید چگونه آموزش داده شود؟ باید چه
نظام اطلاع‌رسانی‌ای برای او به وجود آید؟ چگونه باید نظارت و ارزیابی شود؟ زندگی
علمی، منابع مالی، تأمین مسکن او باید در چه چهارچوبی حل شود تا بتواند با حضور تمام
وقت، اثرگذاری فرهنگی این مسجد را گسترش دهد؟

و) چگونه
نفوذ و حضور فرهنگی این مساجد را به درون خانواده‌ها منتقل کنیم که اگر بعضی از
خانواده‌ها یا بعضی از اعضاء آنها به مسجد رفت و آمد نداشته باشند، بطور غيرمستقیم
تحت تأثیر آموزه‌های معنوی و علمی، اعتقادی مسجد قرار گیرند و به‌تدریج با مسجد
رابطه برقراركنند.

ز) بین
این مسجد و سایر نهادهای حکومتی منطقه مثل مدرسه، دانشگاه، کلانتری، بسیج،
بیمارستان، شهرداری… باید چه رابطه‌ای برقرار باشد که مسجد، حکومتی تلقی نشود،
اما چون رابطي صادق، ‌تعامل منطقي مردم و حكومت را برقرار سازد؟

همان طور
که ملاحظه می­کنید ما با يك سيستم بسيار پيچيده اجتماعي روبرو هستيم كه ضمن اهميتي
كه هر يك از عناصر سيستم دارند، بايد داده‌ها و ستاده‌های بين اين عناصر را در جهت
كارآيي كليت نهاد مسجد بررسی کرد. نمي‌توان به‌راحتي نسخه عمومي براي همه مساجد
نوشت،‌ اما مي‌توان يك سند بالادستي براي توسعه مساجد تنظيم و پيشنهاد كرد که
سازندگان هر مسجدی تلاش كنند براي مسجد خود  پيوست فرهنگي تهيه كنند تا از اين طريق، با ديدن
شرايط محيطي پيرامون مسجد و نوع كاستي‌ها و ظرفيت­هاي فكري و فرهنگي اهالي محل و
تغييراتي كه لازم است در ارائه نوع خدمات، معماري مسجد مدنظر قرار
گيرد، آثار فرهنگي مسجد را افزايش دهند.

سخن
پاياني

به لحاظ
محدوديت‌ها، پاسخ به سه سئوال باقي مانده به مقاله‌اي ديگر موكول شد، اما توجه شود
اگر به واسطه وجود اين پيچيدگي‌ها و مقاومت‌هايي كه در بدنه روحانيت براي تحول
وجود دارد، مسئله مديريت بالادستي مساجد رها شود يا مداخلات آن در حد گذاشتن
سمينارهاي آموزشي و بازرسي‌هاي دوره‌اي و پيگيري ساخت چند مسجد جديد… محدود گردد
و نتوانيم متناسب با جبران كم‌توجهي‌هاي گذشته و پاسخ به نياز آينده، شبكه مساجد
را همراه با حضور دائمي روحانيون فرهنگي با نفوذ معنوي به عمق خانواده‌ها جبران
كنيم، نمي‌توان اميدوار بود كه در جنگ نرم، پيروزي با جبهه حق باشد، زیرا خداوند
مسير را در روابط علت و معلولي قرار داده و به ميزاني كه جامعه منابع خود را به
رشد اخلاق و معنويت اختصاص مي‌دهد، می‌تواند منتظر نتيجه باشد.

سوتیترها:

1.

بايد اين
سئوال مهم را از عالمان ديني و مديران اجرايي كشور بپرسیم كه چرا به‌رغم تأكيدات فراوان
بر اهميت مسجد در متون دینی و آثار و بركاتي كه در طول تاريخ از جمله در انقلاب
اسلامی، از وجود مؤثر نهاد مسجد در روابط اجتماعي تجربه كرده‌ايم، بعد از پيروزي انقلاب
اسلامي، با سياست‌ها و تصميم‌گيري‌هاي غلط مديران اجرايي و بي‌توجهي نظام روحانيت به
اين مسئله، عملاً حضور مساجد در تحولات فرهنگي جامعه كم شد؟  

2.

 با احیای مساجد از طريق انگيزه پاك مومنين جامعه،
دیگر شاهد برپائی انواع فضاهاي تضعيف‌كننده نهاد مسجد، از قبیل  فرهنگسرا،‌ خانه فرهنگ محله،‌سراي محله، كانون‌هاي
فرهنگي و هنري و.. ـ و به دنبال آن تقسيم كار به فعاليت‌هاي حزن آور و غم‌انگيز به
مسجد و فعاليت‌هاي شاد و نشاط‌آفرين به ساير اقشار نخواهیم بود و عملاً نهاد مسجد و
روحانيون فرهنگي به حاشيه رانده نمی‌شوند.

3.

اگر به رفتار
عالمان بزرگ و انديشمندان جامعه توجه كنيد، بعضي از اين بزرگان وقتي منكري را در رفتار
انسان‌ها ملاحظه مي‌كنند، بدون توجه به نقش ساز و كارهاي حكومت و سازمان‌هاي اداره‌كننده
جامعه به ذهنشان مي‌رسد كه بايد مستقيماً به ذهن اين افراد دسترسي پيدا كرد و از طريق
هدايت آنها، منكرات را كاهش داد.

4.

اگر
نتوانیم كم‌توجهي‌هاي گذشته را ترمیم کنیم و به نيازهای آينده از طریق شبكه مساجد با
حضور دائمي روحانيون فرهنگي با نفوذ معنوي به عمق خانواده‌ها پاسخ بدهیم، نمي‌توان
اميدوار بود كه مقابله در جنگ نرم با پيروزي جبهه حق همراه باشد، زیرا خداوند مسير
را در روابط علت و معلولي قرار داده و به ميزاني كه جامعه منابع خود را به رشد اخلاق
و معنويت اختصاص مي‌دهد، می‌تواند منتظر نتيجه باشد.

حجت الاسلام والمسلمين جواد محدثي

«1»

خصلت‌هايي كه ريشه در اعماق وجود آدمي
دارند، به اين زودي‌ها دستخوش تغيير و زوال نمي‌شوند، چه خصال نيك، چه اوصاف شر.

«اخلاق»، تنها يك رفتار ظاهري نيست، بلكه
يك روش عملي و رفتار مستمر است كه به چگونگي تربيت و به «ساخت دروني و قلبي» آدمی مربوط
مي‌شود و قبل از مرحله نمود ظاهري، «ريشة باطني» دارد و همچون درختي است ريشه‌دار
كه رفتارهاي ظاهري شخص از آن ريشه‌ها نشئت مي‌گيرد؛ بنابراین براي ايجاد «تغيير
رفتار» بايد نگاه و ايمان و باور را تغییر داد و تا «نگاه» كسي عوض نشود، «عمل» او
تغيير نمي‌كند؛ از اين رو، از صفات اخلاقي به عنوان «ملكه» ياد مي‌شود و«ملكات
اخلاقي» در وجود انسان «نهادينه» مي‌شوند.

كوه‌ها جابه‌جا مي‌شوند، ولي انسان‌هاي
خودساخته ، یعنی كساني كه در شناخت خويش، به اين مرحله رسيده‌اند كه خود را «عبد»
مي‌دانند و براي خود «مولا»يي مي‌شناسند، عوض نمي‌شوند. رابطة عبد و مولا چيست جز
اطاعت و تسليم و فرمانبرداري بي‌چون و چرا؟

«2»

همه در پي آنيم كه به‌حدّي از قدرت روحي
و قوت اراده برسيم كه «گناه» نكنيم. راه آن داشتن «تكيه‌گاه» است، تكيه‌گاه فكري،
روحي، اعتقادي و ايماني.

در مسير زندگي، موج‌هاي سنگين از درياي
حوادث برمي‌خيزند و بادهاي تندي در راه مي‌وزند. طغيان نفس اماره و غلبة شهوت و
هجوم هوس و حملة قدرت‌طلبي و عادت ريا و تاراج تكبر و… همة ‌اينها همان امواج و
طوفان‌هايند.

اگر فضايل اخلاقي به صورت «ملكه» در جان
و دل رسوخ نيابد، بيم آن مي‌رود كه انسان در اين راه دستخوش امواج و طوفان‌ها شود
و از آنچه دارد، «هيچ» چیز برايش باقی نماند. تكيه به بنيان‌هاي فكري و ايماني و
عقايد راسخ و ملكات شامخ، مثل «كوه بودن» است در برابر طوفان‌ها.

كوه اگر باشي، تواني ماند

روي در روي هزاران موج

سينه اندر سينة هر باد، هر طوفان

كاه اگر باشي چه؟ مي‌داني؟

خرمني را در مسير بادها بنگر

آنچه ماند «گندم» است و آنچه بادش مي‌ربايد
«كاه»⁽¹⁾

«3»

اگر كسي «ساختار درون» را اصلاح كرد،

اگر كسي علف‌ هرزهاي هوا و هوس را از
«مزرعة وجود» خويش چيد و دور ريخت،

اگر كسي از «چشمة ايمان»، مزرعة حيات
طيبة خود را آبياري كرد،

اگر كسي از «نهال ايمان» مراقبت کرد و هر
روز رويش‌ گل‌هاي فلاح و رستگاري را به تماشا نشست و آنها را آفت‌زدايي كرد، در
اين صورت، سجاياي اخلاقي و صفات نيك و ملكات اخلاقي در وجود او همچون جرياني زلال
وسيال، جاري مي‌شوند و بدون «تكلف» و «تصنع» بروز مي‌كند و موانع نمي‌توانند جلوي
او را بگيرند.

سجاياي اخلاقي را بايد در دل و جان و فكر
و ايمان، ريشه‌دار كرد. اخلاق تصنعي و زهد ساختگي و تقواي نمايشي، به درختي مصنوعي
مي‌ماند كه به آن شاخ و برگ و ميوه و ثمر چسبانده باشند كه با لرزشي كوچك و وزشي
ساده، فرو مي‌ريزد و عريان مي‌گردد.

از قديم گفته‌اند، چشمه بايد از خودش آب
داشته باشد و بجوشد و جاري شود، وگرنه با آب ريختن از بيرون، چشمه درست نمي‌شود و
اگر جريان آب، پشت‌بند و ريشه و مخزن نداشته باشد، در همان قدم‌هاي اول در خشكي
كوير فرو مي‌رود و خشك مي‌شود.

اگر فرموده‌اند: «تخلقوا باخلاق‌الله»،
به خلق و خوي خدايي آراسته شويد، بايد دانست كه اين خلق و خو، ريشه‌دار و مستمر و
بادوام است، نه فصلي و موسمي و ناپايدار!

«4»

باري… بايد «چهرة جان» را آراست، نه
فقط سيماي تن را.

بايد «نهال وجود» را هرس كرد تا رشد
يابد، آبياري كرد تا برگ و بار دهد، مراقبت كرد تا دچار آفت نشود، آفت‌زدايي كرد
تا ثمراتش سالم و صالح شود.

زيبايي چهرة جان به چيست؟

اگر در چهرة زيبا، چشم و ابرو و لب و
دهان و موي و روي و گونه و مژه و رنگ و… همه به تناسب است و چيزي كم و كاست
ندارد، «جمال باطن» هم به آن است كه انسان از اوصاف كمال، همچون خلوص و خرد، عفو و
حلم، جود و رأفت، علم و فهم، صبر و شكر و… برخوردار باشد و اين اوصاف، همه در حد
متعادل و موزون و متناسب و دور از افراط و تفريط در وجود شخص باشند.

اگر «تناسب اندام»، موجب «حسن ظاهر» مي‌شود،
«تناسب اوصاف» هم حسن باطن را پديد مي‌آورد. مثلاً وقتي غضب، مهار گردد و اراده بر
آن مسلط شود، نام «شجاعت» به خود مي‌گيرد كه يك ارزش اخلاقی و حدفاصل «ترس» و
«تهور» است كه هر دو از اوصاف ناپسندند.

اگر اعتدال و تناسب، صفات انسان باشند،
نه دچار بخل مي‌شود، نه گرفتار اسراف و تبذير، نه در شوخي به مرز لودگي و دلقك شدن
مي‌افتد و نه در پرهيز از مزاح، دچار عبوسي و بداخلاقي مي‌شود. نه به خاطر افراط
در تواضع، گرفتار حقارت و پستي مي‌شود و نه به خاطر كمبود تواضع، سر از تكبر و
خودبرتربيني درمي‌آورد، نه اهل عيش و نوش و عياشي و خوشگذراني مي‌شود، نه حالت
رياضت و رهبانيت و غارنشيني پيدا مي‌كند و… نتيجه آنكه تناسب اوصاف و تعادل
اخلاق، نوعي مصونيت از افراط و تفريط را در انسان پديد مي‌آورد.

«5»

نكتة آخر اين كه ما، يك «پيش‌ساختة
تغييرناپذير» نيستيم.

بودن و شدن و صيرورت و تحول، دست خود
ماست.

مي‌توانيم عوض شويم و ابزار آن «خواستن»
است.

چهرة درون را مي‌توان با «آرايش» يا «آلايش»
زيبا يا زشت کرد.

وقتي حيوانات در اثر تمرين و تربيت، عوض
مي‌شوند، انسان اين «خليفة الله»، چرا نتواند عوض شود؟

هر انساني مي‌تواند «حرّ» شود و از
«فجور» به «تقوا» و «فلاح» برسد. اين هم نوعي حرّيت است.

در وجود تك‌تك ما يك «كربلا» وجود دارد،
با دو كشش كه ما را يكي به سوي حسين«ع» فرامي‌خواند و ديگري به سوي يزيد (وهديناه
النجدين).⁽²⁾

اگر حرّ باشيم، در سپاه حسيني حاضر و از
جنود يزيدي جدا مي‌شويم.

حركت از «رذايل» به «فضايل» و از «سيئات»
به «حسنات» هم، هجرتي «حرّگونه» است.

اگر حرّيم، اين گوي و اين ميدان!

پي‌نوشت‌ها

1ـ
از نويسنده.

2ـ
سوره بلد، آيه 10.

سوتیتر

در وجود تك‌تك ما يك «كربلا» وجود دارد، با دو كشش كه ما را
يكي به سوي حسين«ع» فرامي‌خواند و ديگري به سوي يزيد. اگر حرّ باشيم، در سپاه حسيني
حاضر و از جنود يزيدي جدا مي‌شويم.حركت از «رذايل» به «فضايل» و از «سيئات» به «حسنات»
هم، هجرتي «حرّگونه» است.

حجت الاسلام والمسلمین شیخ حسین انصاريان

یکی از معاني رمض، بارش شديد باران پيش
از پاييز است. گفته‌شده نامگذاري ماه روزه به رمضان به خاطر اين است كه در سراسر اين
زمان محدود كه گاهي بيست و نه و زماني سی روز است، رحمت ويژه الهيه و فيوضات خاص
ربانيه، همچون باران پاييزی بر بندگان و عباد حضرتش به سبب شايستگي و لياقتي كه
حاصل روي آوردن به روزه، اين عبادت پرمنفعت و حركت به سوي رضا و قرب محبوب است،
نازل مي‌شود و شجره وجودشان را در زمين معنوي اين ماه پربركت رشد می‌دهد و در اين
بلد طيب، به اذن خداوند، به صورت شجره طيبه و شجره مباركه به ظهور مي‌رساند.

رمضان ماهي است مبارك، فضاي امنيت از
خطرات ابليسي، سبب سلامت جسمي و روحي، طريق سلوك الي‌الله، ماه آمرزش، ماه نظر
ويژه حق به روزه‌داران، تائبان، شب‌زنده‌داران، نيكوكاران و عاشقان ارزش‌ها و
كمالات است.

رمضان ظرف سه حقيقت

شرافت و كرامت و عظمت اين ماه در پيشگاه
پروردگار جهان امري خاص است و از ميان دوازده ماه قمري تنها نام اين ماه «رمضان»
در قرآن مجيد در آيه 185 سوره بقره آمده است.

رمضان ظرف سه حقيقت است: 1ـ روزه، 2ـ‌ شب
قدر، 3ـ قرآن.

روزه

پروردگار به خاطر رحمت و لطفش به بندگان،
روزة اين ماه را بر بندگانش واجب و ثواب و آثار عظيمي را بر آن مترتب نموده و آن
را سپر از آتش دوزخ در قيامت قرار داده است، چنان كه پيامبر اسلام(ص) به اين مسئله
اشاره فرموده است: « الصَّومُ جُنَّةٌ مِنَ النّار»

روزه علاوه بر ايجاد حركت آدمي به سوي
مقامات معنوي، انسان را به سوي سلامت از بسياري بيماري‌هاي جسمي پيش مي‌برد، همان گونه
كه در روايات اين معنا مطرح است: «صُوموا تَصِحّوا»: روزه بگيريد تا سلامت يابيد و
امراض از بدنتان فراري شوند و زندگي بانشاط پيدا كنيد و در سايه سلامت به فعاليت‌هاي
مثبت و كارهاي خير و عبادت‌الله و خدمت به خلق الله و رساندن خود به رضايت الله
بپردازيد.

روزه روح را تلطيف، اراده را قوي و غرائز
و اميال را تعديل و دل را به نور حق منور مي‌كند و ديده قلب را براي تماشاي مناظر
ملكوت باز و انسان را اگر به تقواي مطلوب « لَعَلَّکُم تَـتـَّقون » (1)كه نتيجه
روزه است، دست يابد، به مرز كشف و شهود مي‌رساند.

روزه اگر شرايط معنوي‌اش رعايت شود، حجاب
و حائلي بين انسان و آتش سوزنده شهوات غيرمعقول و اميال و خواسته‌هاي غيرمنطقي است.
اگر روزه نبود ارزش‌هاي انساني و اخلاقي مصون از سوختن در آتش شهوات نبود و قطعاً
كسي كه در دنيا در آتش دوزخ شهوات بسوزد، در آتش جهنم قيامت خواهد سوخت، «اَلدنيا
مَزرَعهُ الاخِره»(2): محصولات مثبت و منفي قيامت،
ظهور كشت و زرع انسان در دنياست.

شيطان يعني هر گمراه‌كننده‌اي كه جز قطع
رابطه آدمي با خداوند و فرهنگ سعادت بخشش را نمي‌خواهد و با وسوسه و سفسطه و مغلطه‌كاري‌هایش‌،
همراه با ابزاري چون ماهواره، سايت، مجلات، فيلم‌هاي هاليوودي و رسانه‌هاي
صهيونيستي قصد دارد كاخ انسانيت و سراي آدميت را تخريب كند و از انسان موجودي بردة
شكم و شهوت بسازد و نهايتاً آدمي را از ملكوت به ملك و از عرش به فرش و از نور به
ظلمت براند تا در خدمت زر و زور و قدرتش درآيد، غلام حلقه به گوش او گردد، براي او
به زيان خود و مملكت و ملتش كار كند و همه راه‌ها را براي ورود به عرصه زندگي خود
و مردمش باز كند، هدف ديگري ندارد.

وقتي انسان در ماه رمضان رو به سوي خدا می‌كند،
در پناهگاه و حصار روزه در می‌آيد، در عرصه گرسنگي و تشنگي و خودنگهداري از امور
مادي صرف قرار می‌گيرد، با دوري از مفطرات، همرنگ ملكوتيان می‌شود، لذت عبادت و
صيام و قيام را می‌چشد و از طريق شنيدن معارف حقه در مجالس الهيه به حلال و حرام و
عمل صالح و اخلاق حسنه آشنا می‌شود و به آراستن خود به آن حقايق اقدام می‌کند، از
دسترس شيطان خارج مي‌شود و از خدمت به او و لشگر پياده و سواره‌اش و پيروي از
فرهنگش و فروختن دين و ملت و كشورش مصون مي‌ماند، به راستي که: «الصوم جنة من
النار».

روزه‌دار كه روزه‌اي خالصانه را تدارك مي‌بيند،
از آتش غفلت، حرام‌خوري، پايمال ساختن حقوق مردم، بداخلاقي، بدعملي، نيت سوء، غصب
مال مردم، رشوه، اختلاس، جاسوسي به نفع بيگانگان و به ضرر مردم و كشورش در امان مي‌ماند
و روزه مانع مي‌شود كه در چنين آتشي كه شعله‌هايش همه كمالات او را از بین می‌برد،
بسوزد. شيطان با اسلحه روزه و ديگر سلاح‌هاي معنوي قابل شكست دادن و دور كردن و
طرد نمودن است.

امام عارفان، چراغ قلب عاشقان،
اميرمؤمنان (ع) مي‌فرمايد: از پيامبر پرسيدند چه كنيم كه شيطان يعني هر جرثومه خبيث
و گمراه و گمراه‌كننده از ما دور شود؟ فرمود: «الصّوم بِسوء وَجهِه، والصَدقِة تكسِر ظَهره،
و الحُبُ في‌الله و المواظِبه عَلي‌العَمَلِ
الصّالِح يَقطِع دابِرَه، والاستِغفارُ يَقطَع وتينه: روزه رويش را سياه و چهره‌اش
را نزد آدمي از اعتبار مي‌اندازد و شخصيت كاذبش را نابود مي‌سازد، صدقه كه نشان از
كرامت روحي و محصول جود و كرامت و دوري از بخل و كليد حل مشكلات مردم است، قدرتش
را درهم مي‌شكند و محبت و مهرورزي به همگان به خاطر خدا و جلب رضايت او و ايجاد
حوزه جاذبه براي كشاندن مردم به عرصه پاكي و دينداری‌ صحيح و نيز مواظبت پيوسته بر
انجام كارهاي شايسته، ريشه‌اش را قطع مي‌كند و چتر سرش را از سر شما برمي‌دارد و
طلب آمرزش از خداوند، براي پاك شدن پرونده از سياهي‌هاي گناهان در خطاها و زشتي‌ها
و معاصي، رگ قلبش را پاره مي‌كند».

حضرت باقر (ع) از پيامبر اسلام(ص) روايت
مي‌كند كه آن حضرت به جابربن‌عبدالله فرمود: اي جابر اين ماه رمضان است، كسي كه
روزهاي آن را روزه بگيرد و بخشي از شب آن را به عبادت و بندگي بگذراند و شكم و
غريزه جنسي را از هر نوع حرامي حفظ نمايد و زبانش را «از بيست گناهي كه فقط مربوط
به زبان است» نگه دارد، از همه گناهانش چون بيرون آمدن از ماه رمضان بيرون مي‌آيد،
جابر به پيامبر گفت: چه نيكو سخني است سخني كه گفتيد. حضرت فرمود: چه شرايط سخت و
سنگيني است كه بايد روزه‌دار رعايت كند.

شب قدر

هريك از روزها و شب‌هاي ماه مبارك رمضان
به‌تنهايي روزگار عظيمي است و قدرت ارزيابي
بهره‌هايي را كه در روز و شب ماه رمضان به روزه‌دار مي‌رسد، ندارد. اين ماه باعظمت
ظرف شبي است كه قرآن مجيد از آن شب تعبير به قدر مي‌كند: «ليله
القدر»، آن شب از نظر معنويت و نورانيت و ويژگي بهتر از هزار ماه است، يعني قدرت
نوري و معنوي آن بيش از سي هزار شبانه‌روز است و به عبارت روشن‌تر و به زبان روز،
اگر هر يك شب ماه رمضان در عالم معني داراي يك ولت برق است، شب قدر داراي سي هزار
ولت برق است. اگر انسان بتواند شب قدر را قدرداني كند و در آن به معرفتش نسبت به
حق و تا حدودي به معارف الهيه و عبادت خالصانه‌اش بيفزايد، چون حربن‌يزيد رياحي كه
خود را با سرعتي بيش از سرعت نور از پايين‌تر از طبقات دوزخ به عالي‌ترين درجات
رسانيد، قطعاً مي‌تواند با سي‌هزار ولت نور معنوي كه موتور انسانيتش را با آن به
كار مي‌اندازد، به عالي‌ترين مقامات معنوي و لقاء حق و قرب الهي و رضوان‌الله
برساند.

شب قدر، زمان ارتباط با قرآن به هنگام
قرآن به سر گرفتن است. قرآن به سر گرفتن به معناي تسليم جدي به كل قرآن و شبي است
كه بايد قرآن را روي قلب كه نيروي فهم انسان است گذاشت، به صورتي كه ديگر آن را از
قلب برنداشت تا قلب و اين خانه با عظمت از بيگانگان، شياطين و نامحرمان خالي و
كرسي حكومت قرآن بر آن مسلط شود.

شب قدر، شب توسل به پيامبر(ص)، صديقه
كبري(س) و دوازده امام معصوم(ع) و رهبر الهي مسلك و رباني است كه لازم است از طريق
اين توسل برابر با گنجايش و ظرفيت وجود، كمالات چهارده معصوم(ع) اعم از عقايد و
اعمال و اخلاق آنان را به خود انتقال دهیم.

اگر اين آثار را نتوانيم از شب قدر به
دست آوريم، پس شب قدر را به تاريكي گذرانده و با آن چون شب‌هاي ديگر معامله كرده و
از اين تجارتخانه كه سودش ابدي و منفعتش جاوداني است، بهره‌اي نبرده و به خسارت در
تجارت دچار شده‌ايم.

قرآن

رمضان ظرف قدر و شب قدر كه از نظر معنوي بهتر
از سي هزار شب است، شب نزول كامل قرآن از عالم غيب به شهود و از ملك به ملكوت است.

بحث نزول قرآن در شب قدر «انا انزلناه في
اليلة القدر» از آسمان علم حق به لوح محفوظ، از لوح محفوظ به
وجود نوري امين وحي، از امين وحي به قلب پيامبر(ص)، بحثي بسيار گسترده، پيچيده،
معنوي و عرفاني است كه قطعاً يك مقاله گنجايش آن را ندارد.

علاوه بر اين بحث دربارة قرآن، مفاهيم و
مصاديق آن اشارات، لطائف، حقايق، معارف و رشته‌هاي گوناگون علمي كه در آن فقط براي
اثبات توحيد و راهنمايي به سوي خير دنيا و آخرت است، تأليف و تصنيف صدها كتاب لازم
دارد، لذا درخور مقاله‌نويسي به عناويني هر چند اندك، دربارة جايگاه قرآن در زندگي
انسان اشاره مي‌كنم.

قرآن هدايتگر همه انسا‌ن‌هاست، تدبر در
آن از واجبات شرعي و اخلاقي و هشداردهنده به نتايج سوء، بدرفتاري‌ها و اعمال
شيطاني است. قرآن منبع قانون و قانونگذاري، حاوي احسن القصص، كتابي استوار و حكيم
و روشنگر حقايق است. قرآن در همه امورش عظيم، راهنماي به استوارترين راه، بشارت‌دهنده
به مؤمنان به پاداش كبير، حاوي حقايق متنوع و گوناگون و شفا و درمان بيماري‌هاي
فكري، روحي و معنوي است. هر يك از اين عناوين از آيه‌اي از آيات قرآن گرفته شده و
تفسير هر كدام كتابي قطور را می‌طلبد.      

سوتیترها:

1.    
رمضان ماهي است مبارك،
فضاي امنيت از خطرات ابليسي، سبب سلامت جسمي و روحي، طريق سلوك الي‌الله، ماه آمرزش،
ماه نظر ويژه حق به روزه‌داران، تائبان، شب‌زنده‌داران، نيكوكاران و عاشقان ارزش‌ها
و كمالات است.

2.    
حضرت رسول(ص) به
جابربن‌عبدالله فرمود: اي جابر! اين ماه رمضان است، كسي كه روزهاي آن را روزه بگيرد
و بخشي از شب آن را به عبادت و بندگي بگذراند و شكم و غريزه جنسي را از هر نوع حرامي
حفظ نمايد و زبانش را از بيست گناهي كه فقط مربوط به زبان است، نگه دارد، از همه گناهانش
چون بيرون آمدن از ماه رمضان بيرون مي‌آيد.

3.    
پانوشت‌ها:

1.    
یا ایها الذین آمنوا
کتب علیکم الصیام کما کتب علی الذین من قبلکم لعلکم تـتـقون”: ای افرادی که ایمان
آورده‌اید، روزه بر شما مقررشده است، همان گونه که بر پیشینیان شما مقرر گردید.(بقره/183)

2.    
روایتی از رسول
اکرم(ص)

حضرت
آيت الله مصباح يزدي

بعد از پيروزي
انقلاب اسلامی و در طول دهه اخیر، بحث‌هاي زيادي پیرامون علوم انساني اسلامي انجام
گرفته است و هنوز هم بسیار نیازمند بحث، تحقيق و تبادل‌نظر است. درباره اين عنوان
برداشت‌هاي مختلفي مي‌شود که جاي تأمل دارد.

برداشت­های مختلف از علوم انسانی
اسلامی

بعضي فکر مي‌کنند
که منظور از علوم انساني اسلامي اين است که براي اثبات و حل مسائل علميِ مطرح در
دنیا، به جاي استفاده از روش تجربي، از متون ديني و دلايل تعبدي و نقلي بهره گرفته
شود. به نظر ما اين برداشت صحيح نيست. شيوه تحقيقات علماي اسلام از زمان‌هاي بسيار
قديم نشان مي‌دهد که آنها از روش تجربي در علوم مربوط استفاده مي‌کردند تا آنجا که
برخی ادعا کرده­اند اروپايي‌ها در آشنايي با روش تجربي، بيشتر از دانشمندان اسلامي
و ايراني بهره گرفته­اند. علاوه بر اين، رسالت دين، هدايت انسان‌ها به سوی سعادت
حقيقي است و علوم و تکنولوژي ابزارهايي دائماً در حال تغيير و تکامل هستند که دين
نسبت به تعيين آنها رسالتي ندارد، بلکه دین نسبت به روش استفاده از اين علوم به
صورتي که موجب کمال انساني باشد نظر مي‌دهد و به عبارت ديگر، وظيفه دين هدايت
انسان‌هاست، نه اينکه جواب سئوالات علمي و طبيعي را بدهد.

برداشت ديگر اين
است که مطرح کردن شعار علوم انسانی اسلامی در واقع يک پشتوانه سياسي و يا احياناً
پشتوانه ناسيوناليستي دارد و سياستمداران، اين شعار را پس از پیدایش انقلاب اسلامي
ايران و براي تحقق اهداف خودشان مطرح کردند. آنان براي اين‌ کار انگيزه سياسي
داشتند و يا می­خواستند از گرايش‌هاي ناسيوناليستي مردم استفاده کنند و عواطف مردم
را در مقابل کساني که به آنها ظلم و ستم کرده بودند تحريک کنند تا بگويند ما به
شما نيازي نداريم، خودمان علم داريم و بايد علم بومي داشته باشيم. اين برداشت هم
صحيح نيست. گرايش‌هاي ناسيوناليستي ـ اگر در مواردي هم صحيح و کارآمد باشند ـ در
مقام کشف حقيقت و پاسخ دادن به سئوالاتي که براي انسان‌ها مطرح هستند، کارايي ندارند
و نبايد در حل مسائل علمي و فلسفي دخالت داده شوند.

 برای تبیین مقصود از علوم انساني اسلامي و نيز
مشخص کردن موضع خود در مقابل علوم به اصطلاح غربي، بايد هم واژه علوم غربي يا غيراسلامي
را در اين‌جا معنا و منظورمان را بيان کنيم و هم اسلامي بودن علوم را توضيح بدهيم.

کشف حقيقت: ارزشي فرامليتي و
فرامنطقه‌اي

براي يک مسلمان،
علم به معناي کشف حقيقت، از هر جا، از هر منطقه و از هر کس ناشي بشود، ارزش دارد و
بر اساس تعاليم اسلامي باید چنین علمی را در هر کشوري و از هر کسي باشد، جست‌وجو و
کسب کر؛ بنابراين اگر علم به معناي کشف حقيقت دراختیار کساني باشد که با ما اختلاف
نژادي دارند يا در اقليم‌هاي ديگري زندگي مي‌کنند و يا تابع دين و مذهب ديگري
هستند، هيچ از ارزش علمي‌شان نمي‌کاهد و ما به علم آنها احترام مي‌گذاريم و سعي مي‌کنيم
از آن استفاده کنيم.

اگر ما در مقابل
علوم غربي موضع مي‌گيريم و مي‌خواهيم دانشگاه‌هايمان را از بعضي داده‌هاي علوم
غربي پاکسازي کنيم، به اين دلیل است که نقص‌ها، کمبودها، و احياناً اشتباهات و
مغالطاتي در داده‌هاي آنها مشاهده مي‌شود و علاوه بر وظيفه ديني
ما،
حس حقيقت‌جوييمان هم اقتضا مي‌کند که با آن کاستي‌ها و کژي‌ها مبارزه کنيم تا
بتوانيم حقايق را دقيق‌تر و واقعي‌تر به دست آوريم. به اعتقاد ما، آموزه‌هاي
اسلامي دانشمند اسلامي را به گونه­ای تربيت مي‌کند که مي‌تواند از اين کاستي‌ها و
کژي‌ها دور و سالم بماند. از اين جهت، روشي را که امروزه در دنياي غرب بيشتر غالب است
و کمابيش به کشورهاي ديگر هم سرايت کرده است، من حیث‌المجموع روش نادرستي تلقي مي‌کنيم،
هرچند عناصر درستي هم دارد و در مقابل آن، روشي را پيشنهاد مي‌کنيم که بتواند جلوي
آن آسيب‌ها و آفت‌ها را بگيرد و اسمش را به دلیلی که بعداً بیان می‌شود، «اسلامي»
مي‌گذاريم.

تا اینجا عنوان
علوم انساني اسلامي به لحاظ تصور مفهومي توضيح داده شد. حال در باره مبادي تصديقي
اثبات علوم انسانی اسلامی توضیح می‌دهیم. اثبات کاستی­های علوم غربي، يعني آنچه
فعلاً در اکثر محافل علمي غربي رايج است و کمابيش در کشورهايي هم که از آنها متأثرند
مشاهده مي‌شود، شناسایی انواع کاستی­ها و تبیین چگونگی برخورد با آنها مي‌تواند در
فهم این نکته به ما کمک کند ‌که چرا مي‌گوييم باید تحولي که اسمش را تحول اسلامي
مي‌گذاريم، در علوم انسانی ایجاد شود.

ضعف مبانی معرفت­شناختی
علوم غربی

عمده‌ترين عامل
کاستي در علوم غربي از وقتي پديد آمد که دانشمندان آمپريست(1)، پوزيتويست(2) و
ساير گرايش‌هاي حس‌گرا مدعي شدند علم حقيقي چيزي است که فقط با روش تجربه حسي قابل
اثبات باشد و بتوان نتايج تجربه را به ديگران ارائه داد. آنها اسم چنین دانشی را «science»
گذاشتند و ساير معارف بشري از قبيل فلسفه، هنر، اخلاق، و به طورکلي متافيزيک را از
حوزه علوم خارج دانستند و اعتقاد داشتند که نمي‌توان در باره آنها نظر قطعي داد،
زیرا این دسته از معارف بشری سليقه‌اي هستند و هر کس هرجور دوست دارد مي‌تواند يکي از آن نظريه‌ها را انتخاب کند. به
اعتقاد آنها، مسائلی قابل بحث هستند و بايد در محافل علمي مورد مناقشه و تحقيق
قرار بگيرند که در حوزه علوم تجربي قرار دارند؛ُ بنابراین آنها اسم علم را به علوم
تجربي اختصاص دادند و ساير معارف بشري را از حوزه علم خارج کردند.

در مقابل، ما
معتقديم که همه حوزه‌هاي معرفتي‌اي که اشاره شد، اعم از آنچه در اصطلاح غربي‌ها تحت
عنوان «science» قرار مي‌گيرد
يا با عنوان «knowledge»
و امثال اينها شناخته می­شود، قابل تبيين و اثبات هستند و هر کدام متد
خاص خودشان را دارند و در روش تجربي خلاصه نمي‌شوند، زيرا معنای روش تجربي اين است
که ما چيزهايي را با حواس ظاهري خود درک کنيم، احياناً موارد متعددش را بررسي و
شرايط تحقق آن پديده­ها را ضبط کنيم و نتيجه‌ به دست آمده را تعميم دهيم. در این
صورت يک نظريه علمي مبتني بر تجربه به دست آورده­ایم.

اگر تجربه‌گرايي
براساس مبنای معرفت­شناسانه همین دانشمندان مورد توجه قرار بگیرد، روشن می­شود که اين
نظريه اعتباري ندارد، زیرا از یک طرف، مبنای این نظریه آن است که مي‌توان حقايق را
به وسيله ادراکات حسي کشف کرد، در حالی که ادراکات حسي از نظر معرفت‌شناسي قابل
مناقشه­اند و به دست آوردن نتيجه قطعي از آنها بسيار به‌سختي امکان­پذیر است. از
طرف ديگر، اين مسئله بر فرض­هایی اثبات نشده مبتني است، زیرا با تحقیق آزمايشگاهی در
باره دو پديده‌اي که هر دو را با حس درک مي‌کنيم، شاهد این رابطه ‌هستيم که هرگاه
پديده «الف» تحقق پيدا کرد، به دنبالش پديده «ب» تحقق خواهد يافت و از اين راه رابطه
عليت بين دو پديده را کشف مي‌کنيم و اولي را سبب پيدايش دومي می­دانیم. اين در
حالی است که اولاً پذيرفتن رابطه عليت، مسئله­ای متافيزيکي و فلسفي است و به نظر
خود اين دانشمندان، نظريات متافيزيکي اعتبار علمي ندارند و از قبیل اموری هستند که
قابلیت ابراز نظريات مختلف در آنها وجود دارد، در حالی که همه تجربیات به اين اصل
متافيزيکي نیازمندند. ثانياً، بعد از پذيرفتن اصل عليت، هنگامي مي‌توان اين رابطه
را بين دو پديده کشف کرد که شرايط تحقق اين دو پديده کاملاً کنترل شوند، يعني این
نکته باید اثبات شود که در محيط آزمايش، هيچ عامل ديگري دخالت نداشته است، در حالی
که چنین چیزی قابل اثبات نيست. کنترل همه عوامل طبيعي، خارج از قدرت ماست و چه بسا
عواملي وجود داشته باشند که براي ما شناخته شده نیستند، همچنان که امواج الکترومنيتيک(3)
مدت‌ها پيش اصلاً ناشناخته بودند و کسي از وجود آنها خبر نداشت و يا امواج راديويي
و الکترونيک که در دنيای امروزه محور بسياري از علوم و تکنولوژي‌ها قرار گرفته‌اند،
قبلاً ناشناخته بودند و کسي باور نداشت که چنین چیزی وجود دارد. چه بسا امواج یا
عوامل دیگری هم که در تحقق یک پدیده دخالت دارند، هنوز کشف نشده‌اند؛ بنابراین از
آزمايش‌هاي حسي نمي‌توان نتيجه قطعي به دست آورد. نتيجه اينکه استفاده از روش
تجربي هيچ گاه نتيجه مطلق نمی­دهد و از راه تجربه نمي‌توان يک نظريه علمي کلي و
مطلق را به دست آورد و اين خلاف چيزي است که آمپريست‌ها، پوزيتیويست‌ها و ساير حس‌گرايان
ادعا مي‌کنند.

ابتنای علوم غربی
بر اصول متافیزیکی نادرست

علاوه بر این، بسياري
از مسائلي که به عنوان نظريات علمي در علوم مختلف و مشهور مطرح مي‌شوند و اعتبار
جهاني پيدا مي‌کنند، مبتنی بر يک اصل متافيزيکي نادرست هستند. مثلاً در کيهان‌شناسي،
نظریه پیدایش تصادفی عالَم، شهرت جهانی دارد و بر اساس آن، اصل پيدايش جهان به اين
صورت تبيين مي‌شود که در يک ماده متراکم انفجاري پيدا شده است و کهکشان‌ها، منظومه‌هاي
شمسي مختلف، اجرام سماوي، و… بر اثر همین انفجار پدید آمده­اند. اگر از آنها سئوال
شود که چرا در اين ماده انفجار رخ داده است، مي‌گويند تصادفاً چنین اتفاقی افتاده
است. معناي اين پاسخ، پذیرش این نکته در متافيزيک است که ممکن است بعضي از پديده‌ها
بدون هيچ علتي به وجود آیند. تصادف به معناي پيدايش پديده‌اي بدون علت است، در
حالی که ما در متافيزيک به طور قطعي ثابت مي‌کنيم که چنين چيزي محال است و هيچ
پديده‌اي بدون علت نمي‌تواند تحقق پيدا کند.

پس بسياري از
نظريات علوم، بر یک اصل متافیزیکی نادرست، مانند امکان تصادف مبتنی هستند.  حتي در فيزيک جديد نظرياتي مانند خروج تصادفي يک
الکترون از مدار، مبتنی بر پذيرفتن اصل تصادف هستند. ما بايد اول اين مسئله را در
الهيات و متافيزيک بررسي کنيم که آيا تصادف ممکن است يا خیر و اگر ثابت کرديم که تصادف
ممکن نيست، همه نظريات مبتني بر چنين فرضي ابطال مي‌شوند.

بنابراين، يکي
از اشکالات کلي بر علومي که امروزه به نام علوم غربي ناميده مي‌شوند اين است که
مبتنی بر يک سلسله اصول موضوعه‌اي هستند که باید در علوم ديگر، از جمله متافيزيک و
معرفت­شناسی اثبات شوند، ولی اين دانشمندان مطالبي را می­پذیرند که اصول موضوعه‌اش
یا در جاي خود اثبات نشده­اند، يا ابطال شده‌اند و یا به فرض اينکه اثبات شده باشند،
براساس نظر خودشان معتبر نیستند، زیرا آنها براي مسائل غیرتجربي، اعتبار علمي قائل
نيستند.

ضعف مبانی انسان­شناختی
علوم غربی

از آنجا که «انسان»،
موضوع علوم انساني دستوری و مسائلي است که عمدتاً ارزشي هستند ـ مثل اخلاق، سياست،
اقتصاد عملي، و… ـ قضاوت قطعي در باره اين احکام ارزشي مبتنی بر شناخت انسان با
تمام ابعاد وجودي اوست. اين در حالي است که Science نمی­تواند بيش از بعد مادي انسان را بررسي و اثبات ‌کند و به همين دليل حتي
ادعا مي‌شود که انسان چيزي غير از بدن نيست و روحي وجود ندارد، بلکه روح همان فعل
و انفعالات مغز و سيستم اعصاب است.

اگر حقيقت انسان
فقط همين موجود مادي پنداشته شود که عمر کوتاهي دارد، نمی­توان ارزش‌هاي معتبر
اخلاقي و ارزش کلي و مطلق اخلاقي را براي او اثبات کرد. این در حالی است که اگر
ثابت کرديم و فهميديم انسان غير از اين بدن مادي، عنصر شريف‌تري به نام روح با
احکامی مخصوص به خود دارد، بين روح و بدن تعامل برقرار است، هم روح در بدن اثر مي‌گذارد
و هم بدن در روح اثر مي‌گذارد، نتیجه متفاوت می­شود. اثبات قطعی هرگونه حکم ارزشي
در باره چنين موجودي که داراي بعد غيرمادي است، متوقف بر درک رابطه دو بعد بدن و
روح و نیز تأثیر رفتارها در زندگی بی­نهایت انسان است، در صورتي که علوم طبيعي با
روش‌هاي تجربي از اثبات چنين مطالبي عاجزند و بايد به اصول متافيزيکي پناه ببرند، در
حالي که براي آنها ارزشي قائل نيستند.

با توجه به نمونه­هایی
از کاستي‌های علوم غربی که اشاره شد، اين نتيجه به دست مي­آید که پيشرفت علم و رسيدن
به نتايج مطمئن‌تر و يقيني‌تر ـ به‌خصوص در علوم انساني ـ مرهون اين است که اولاً انسان
را درست بشناسيم، به ابعاد وجودي او توجه و تعامل و فعل و انفعالات ميان بدن و روح
را درست درک کنيم. ثانياً براي اثبات بسياري از مسائل مورد نياز ـ از جمله همين که
انسان غير از بدن، عنصر ديگري هم دارد يا نه ـ به روش‌هايي غير از روش‌ تجربه حسي
نیاز داریم و بايد از روش‌هاي تجربه روحي، استدلال‌های عقلي و شهودهاي عرفاني
استفاده کنيم تا بتوانیم وجود روح و ارتباط آن با بدن را به‌درستی تبيين کنيم.

بنابراین، قبل
از انسان‌شناسي، بايد يک هستي‌شناسي تحقيقي داشته باشيم و اصول مورد نیاز انسان‌شناسي
و به‌طورکلی مسائل علوم انساني و به‌خصوص مسائل ارزشي را اثبات کنیم. نمونه بارزش
اصل عليت و بطلان تصادف به معنای تحقق معلول بی‌علت است؛ لذا غير از ابزار حسي، راه­های
ديگري هم براي کسب معرفت داريم که از طريق آنها این گونه مسائل را کشف و اثبات مي‌کنيم.
حل اين مسائل با روش تجربي ممکن نيست، زیرا روش تجربي فقط با حسيات سر و کار دارد،
در حالی که بحث ما در باره ماوراي حس است؛ از این رو، بايد سراغ روش ديگر برویم تا
آنها را اثبات کنيم.

نتیجه آنکه غیر
از روش تجربی، راه ديگري براي شناخت وجود دارد که حتي از راه‌هاي حسي و تجربي معتبرتر
است. اثبات راه ديگري غير از حس براي معرفت، ما را وارد حوزه مسائل معرفت‌شناسي مي‌کند.
در این علم باید بررسی شود که اصولاً چند راه براي شناخت وجود دارد، اعتبار آنها در
چه حدي است، حقيقت عقل چيست، ارزش ادراکات عقلي چه اندازه است، آيا ارزش ادراکات
عقلي بيشتر است يا ارزش ادراکات حسي، شهود عرفاني چيست و چه مقدار قابل اعتماد
است، آيا آنچه انبيا به عنوان وحي الهي ادعا کرده­اند مي‌تواند منبع شناخت باشد يا
نه؟ و … .

طرح کلان تحول در علوم

نتیجه آنکه تحول در علوم، به‌خصوص علوم انساني ايجاب مي‌کند که در مرحله
اول حوزه معرفت‌شناسي را تقويت و راه‌هاي صحيح کشف واقعيت را اثبات کنیم و به اين
نتيجه برسيم که غير از ادراکات حسي، راه‌هاي ديگري نیز براي شناخت واقعيت وجود دارد
که چه بسا اعتبارشان خيلي بيش از ادراکات حسي باشد. بعد از حل مسائل معرفت‌شناسي باید
وارد حوزه متافيزيک و هستي‌شناسي شويم و اصولي عقلي را که در فلسفه اعتبار دارند و
مورد احتياج علوم هستند ـ مثل اصل عليت و مسائل مربوط به آن‌ ـ تبيين و اثبات کنيم. در مرحله بعد باید
وارد حوزه انسان‌شناسي شويم و حقيقت انسان را شناسايي کنيم. اين سه رشته علمی به
ترتيب بر تحقيق در علوم انساني تقدم دارند. علوم انسانی که امروزه human science ناميده مي‌شوند، رفتارها يا حالات انسان‌ها را
بررسی می­کنند و براساس آنها علوم دستوري را به وجود مي­آورند و توصيه‌هايي براي
اخلاق، سياست، اقتصاد، مسائل خانواده، و… ارائه می­دهند.

قبل از تحقیق در
این دسته از علوم، باید آن سه رشته علمی تقويت شوند و سیر ترتیبی منطقی از معرفت‌شناسي
به هستي‌شناسي، از هستي‌شناسي به انسان‌شناسي، و از انسان‌شناسي به ارزش‌هاي
انساني در حوزه‌هاي مختلف خانواده، اقتصاد، اخلاق، سياست، و… طی شود.

تحول اساسي در
علوم انساني نیازمند چنين طرح جامع و گسترده‌اي است و پذيرفتن چنين طرحي با آموزه‌هاي
اسلامي کاملاً موافق است. ما در اسلام اثبات مي‌کنيم که راه‌هاي کسب معرفت، منحصر به
حس نيست و از همه راه‌هايي که انسان‌ها دراختيار دارند ـ مانند عقل، شهود عرفانی انسان‌هاي
برجسته‌تر و معارف وحیانی که انسان‌هاي ممتازي به نام انبيا مي‌توانند مستقيماً از
خداي متعال تلقي کنند ـ می­توان به معرفت دست یافت و حتی اعتبار بسياري از اينها
از ادراکات حسي که منشأ science هستند، بيشتر است.

ما اسم اين طرح
جامع براي تحول علوم را مطابق فرهنگ خودمان، «اسلامي کردن علوم» می­گذاریم وگرنه
تعصبي نسبت به دين، مذهب، قوميت، زبان و يا نژاد خاصي نداريم. علمي که کاشف حقيقت
باشد، از غرب باشد يا از شرق، از مسلمان باشد يا از غيرمسلمان، از سفيد باشد يا از
سياه، براي ما محترم است و ما آن را مي‌پذيريم.

پانوشت:

1.    
 

آمپریسم
(تجربه گرایی): از اواخر قرون و سطی زمینه‌های این گرایش در انگلستان پدید آمد و در
قرون    بعدی توسط فلاسفه به نامی همچون جان
لاک، جرج بارکلی و  دیوید هیوم ادامه پیدا کرد.
از میان این سه تن دیوید هیوم ضمن مخالفت با عقل‌گرایی دکارت (1596ـ1650) با تکیه بر
تجربه گرایی مفرط، اصل ضرورت و  علیت را انکار
کرد و امکان استنتاج هرگونه معرفت قطعی و  یقینی
را زیر سئوال برد.

2.

پوزیتیویسم
(اثبات‌گرایی- تحصل‌گرائی) Positivism اصطلاحی فلسفی  که در قرن هجدهم توسط فیلسوف و جامعه‌شناس
فرانسوی آگوست کنت به کار رفت. او معتقد بود که جبری تاریخی بشریت را به سمتی خواهد
برد که نهادهای اجتماعی مربوط به دین و فلسفه از بین خواهند رفت.

3.Electromagnetic
 یکی از نتایج بسیار مهم معادلات ماکسول
، مفهوم طیف الکترومغناطیسی است که حاصل کشف تجربی موج رادیویی است. قسمت عمده فیزیک
امواج الکترومغناطیسی را از چشمه‌های ماورای زمین دریافت می‌کنیم و در واقع همه آگاهی‌های
که در باره جهان داریم از این طریق به ما می‌رسد.

سوتیترها:

1.

عمده‌ترين
عامل کاستي در علوم غربي از وقتي پديد آمد که دانشمندان آمپريست، پوزيتويستو ساير گرايش‌هاي
حس‌گرا مدعي شدند علم حقيقي چيزي است که فقط با روش تجربه حسي قابل اثبات باشد و بتوان
نتايج تجربه را به ديگران ارائه داد. آنها اسم چنین دانشی را «science»
گذاشتند و ساير معارف بشري از قبيل فلسفه، هنر، اخلاق، و به طورکلي متافيزيک را از
حوزه علوم خارج دانستند.

2.

پيشرفت علم
و رسيدن به نتايج مطمئن‌تر و يقيني‌تر ـ به‌خصوص در علوم انساني ـ مرهون اين است که
اولاً انسان را درست بشناسيم، به ابعاد وجودي او توجه و تعامل و فعل و انفعالات ميان
بدن و روح را درست درک کنيم. ثانياً براي اثبات بسياري از مسائل مورد نياز، بايد از
روش‌هاي تجربه روحي، استدلال‌های عقلي و شهودهاي عرفاني استفاده کنيم تا بتوانیم وجود
روح و ارتباط آن با بدن را به‌درستی تبيين کنيم.

3.

تحول اساسي
در علوم انساني نیازمند چنين طرح جامع و گسترده‌اي است و پذيرفتن چنين طرحي با آموزه‌هاي
اسلامي کاملاً موافق است. ما در اسلام اثبات مي‌کنيم که راه‌هاي کسب معرفت، منحصر به
حس نيست و از همه راه‌هايي که انسان‌ها دراختيار دارند ـ مانند عقل، شهود عرفانی انسان‌هاي
برجسته‌تر و معارف وحیانی که انسان‌هاي ممتازي به نام انبيا مي‌توانند مستقيماً از
خداي متعال تلقي کنند.

حضرت آیت‌الله حسین مظاهری

اشاره:

 مواسات یا رسیدگی
به امور دیگران و گره‌گشائی از کار آنان، از جمله مواردیست که در قرآن و روایات
مکررا مورد تاکید و سفارش قرار گرفته است.  علاوه بر آثار معنوی که بر مواسات مترتب است، در
پرتو آن تحرک و نشاط جامعه تقویت شده و روحیه خودمحوری و تنهائی که ماحصل جوامع
متکی بر اندیشه  مادیگرائی است از جامعه
رفع می‌شود. متأسفانه امروزه این فضیلت گرانسنگ در جامعه ما بخصوص در کلان‌شهرها
که بیشتر در معرض فرهنگ غرب هستند، تضعیف شده و مشکلات بسیاری را به بار آورده است.

امید است ماه مبارک رمضان فرصتی باشد برای توجه بیشتر و
نصب العین قرار دادن آموزهای غنی اسلامی کمرنگ شده در جامعه اسلامی.

 بازشناسي
قانون «مساوات» از منظر اسلام

قانون
مساوات در اسلام به اين معناست که احکام تشريعي و تكاليف الهى، براي همه لازم‌الاجرا
هستند. به عبارت ديگر، عمل به همۀ احکام دين نظير نماز، روزه، حج، خمس و زکات براي
يکايک مسلمانان واجب است و رعايت قوانين اسلام اعم از عبادى، تجاري، سياسى،
اجتماعى، جزائى و امثال آن مربوط به همۀ افراد است. به عبارت روشن‌تر، براساس
قانون مساوات، همه در برابر قانون يكسانند و اگر شرع مقدّس، تكليف يا قانوني وضع
کرد، همه از پيامبر اکرم و ائمۀ طاهرين«صلوات‌الله‌عليهم» گرفته تا مراجع تقليد و
حاکم اسلامي و مردم عادى در برابر آن مساویند و همگان بايد آن را به جاى آورند. 

بازشناسي
قانون «مواسات» از منظر اسلام

قانون
مواسات به معناي برادري، هماهنگي، به فکر يکديگر بودن و کمک به همديگر است و نسبت
به ساير احکام، بدان تأکيد بيشتري شده است؛ لذا در آيات متعددي از قرآن کريم و در
روايات فراواني، سفارش شده است که همه بايد به يکديگر کمک کنند، به فکر يکديگر
باشند، گرفتاري ديگران را گرفتاري خود بدانند و از غم ديگران، غمناک و از شادي
ديگران شاد باشند و بالاخره همۀ امت اسلام بايد همچون يك بدن واحد و هر مسلمان
بايد عضوى از اين پيكره باشد، خود را عضو خانوادۀ عظيم اسلامي بداند و همان‌ طور
که اعضاي يک خانوادۀ کوچک، يعني زن و شوهر و فرزندان به فکر يکديگرند، همۀ مسلمانان
بايد چنين باشند؛ به‌گونه‌اي که رنج هر فرد، رنج همه و راحتي هر عضو، راحتى همۀ اعضا
محسوب شود.

امام
صادق «سلام‌الله‌عليه» مى‏فرمايند: مؤمن برادر مؤمن است و هر دو عضو يك بدنند و
اگر عضوى ناراحت شود، رنج و درد آن به ديگر اعضا سرايت مى‏كند. «الْمُؤْمِنُ أَخُو
الْمُؤْمِنِ كَالْجَسَدِ الْوَاحِدِ إِنِ اشْتَكَى شَيْئاً مِنْهُ وَجَدَ أَلَمَ
ذَلِكَ فِي سَائِرِ جَسَدِهِ»⁽¹⁾

سعدى
نيز مضمون اين روايت شريف را با شيوايى به شعر در آورده است:

بنى آدم
اعضاى يك پیکرند

كه در آفرينش
زيك گوهرند

چو عضوى
به درد آورد روزگار

دگر
عضوها را نماند قرار

تو كه از
محنت ديگران بى‏غمى‏

نشايد كه
نامت نهند آدمى‏

افزون
بر اين، در بيان نوراني پيامبر گرامي«صلي‌الله‌عليه‌وآله‌و‌سلّم»، از تارک قانون
مواسات، سلب اسلام شده است: «مَنْ أَصْبَحَ لَا يَهْتَمُّ بِأُمُورِ الْمُسْلِمِينَ
فَلَيْسَ بِمُسْلِمٍ»⁽²⁾

برکات
عمل به قانون مواسات

عمل به
قانون مواسات و خدمت به خلق خدا و به عبارت ديگر کمک به ديگران، به فکر ديگران
بودن، غمي از غم‌هاي ديگران را برداشتن و گره از کار کسي گشودن،‌ فضائل و برکات
فراواني دارد، از جمله اينکه براي دستيابي انسان به حسن عاقبت بسيار مفيد است.
يعني کسي که خدمت به خلق خدا مي‌کند، ذلّت بعد از عزّت و ورشکستگي مالي پيدا
نخواهد کرد. چنين کسي به بلاي انحراف فکري و اعتقادي گرفتار نمي‌شود و هنگام مرگ،
مي‌تواند ايمانش را با خود به سراي باقي ببرد. افزون بر اين، عمل به قانون مواسات،
موجب تأمين آيندۀ فرزندان انسان نيز مي‌شود و مانع انحراف آنان مي‌گردد.

برخي از
وجوه تمايز قوانين مساوات و مواسات

يکي از
وجوه تمايز قانون مساوات و قانون مواسات اين است که عمل به قانون مواسات به اندازۀ
توان انسان است. مثلاً در خصوص پرداخت خمس و زکات، پرداخت بيش از حد واجب اين دو
فريضه، مطلوب است، امّا واجب نيست و کسي براي عدم پرداخت بيش از آن، مؤاخذه نخواهد
شد؛ در حالي که در انفاق و خدمت‌رساني به خلق خدا اعم از مادي و معنوي تا وقتي که
آدمي قدرت و توان دارد، واجب است به ياري ديگران بشتابد و کوتاهي در اين وظيفه،
بازخواست دارد.

قرآن
کريم در باب زکات واجب مي‌فرمايد: «خُذْ خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً
تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ»⁽³⁾. همچنين حدّ خمس
را مشخّص کرده و مي‌فرمايد: «وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَأَنَّ
لِلَّهِ خُمُسَهُ»⁽⁴⁾، هر مسلماني، اگر دخلش از خرجش بيشتر باشد، بايد
خمس آن اضافه را بپردازد. خمس فعلاً متعلّق به حضرت وليّ عصر«ارواحنافداه» است که
آن حضرت، دريافت آن را به مجتهد جامع الشّرايط مربوط دانسته‌اند.

امّا
هنگامي که قرآن به انفاق مي‌رسد، در آيات چندي مي‌فرمايد: «وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ
يُنْفِقُونَ»⁽⁵⁾، يعني از هرچه
روزيشان کرديم، انفاق مي‌کنند. همچنين در خصوص کساني که قدرت مالي ندارند، مي‌فرمايد
که هرچه مي‌توانند بايد انفاق کنند. «لِيُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَ مَنْ
قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنْفِقْ مِمَّا آتاهُ اللَّهُ»⁽⁶⁾

تفاوت
ديگر قانون مواسات و قانون مساوات در اين است که عمل به قانون مساوات با اجبار
حکومت اسلامي همراه است، ولي عمل به قانون مواسات، به ‌رغم وجوب، داوطلبانه و خودجوش
است. مثلاً حکومت اسلامي وظيفه دارد در صورت توان، خمس و زکات مردم را از آنان بگيرد،
چنان ‌که وقتي آيۀ زکات نازل شد، پيغمبر اکرم«صلي‌الله‌عليه‌وآله‌و‌سلّم» افرادي
را به سوي مردم مي‌فرستادند و آنان مأمور بودند که زکات بگيرند و نزد آن حضرت
بياورند، امّا در خصوص انفاق، چنين وظيفه‌اي بر عهدۀ حکومت نيست.

وجه
تمايز ديگر اين دو قانون، آن است که کوتاهي در پرداخت واجبات مالي قانون مساوات
نظير خمس و زکات، مال انسان را مخلوط به حرام مي‌کند، امّا کوتاهي در انفاق و عمل
به قانون مواسات، گرچه گناه است، ولي مال را حرام نمي‌کند. مثلاً اگر کسي خمس
اموال خود را بدهکار باشد، با آن مبلغ نمي‌تواند خانه بخرد و در آن خانه نماز
بخواند، زيرا امام زمان«ارواحنافداه» در آن خانه شريک هستند. در باب زکات نيز، در
صورت عدم پرداخت، فقرا در مال او شريکند و مالي که زکات در آن باشد، مخلوط به حرام
است. حال اگر همين شخص، خمس يا زکات خود را بپردازد، ولي انفاق نکند، مال او، مال
حرام نيست و شريکي در آن ندارد، امّا از آن جهت که به يکي از واجبات مهم و مورد
تأکيد اسلام عمل نکرده، در مقابل خداوند متعال و بندگان او مسئول است و حتماً
مؤاخذه خواهد شد.

آنچه
براي خود مي‌پسندي براي ديگران هم بپسند و …

در
چندين روايت از قول پيامبر اکرم و ائمۀ طاهرين«صلوات‌الله‌عليهم» نقل شده که در
پاسخ به اين سئوال که مسلمان واقعي يا شيعۀ حقيقي کيست؟ فرموده‌اند: مسلمان واقعي
و شيعۀ حقيقي کسي است هرچه براي خود مي‌پسندد، براي ديگران هم بپسندد و هرچه را
براي خود نمي‌خواهد و نمي‌پسندد، براي ديگران نيز نپسندد: «وَ يُحِبُّ لَهُ مَا
يُحِبُّ لِنَفْسِهِ وَ يَكْرَهُ لَهُ مَا يَكْرَهُ لِنَفْسِهِ»⁽⁷⁾

آنکه
نمي‌خواهد و نمي‌پسندد که محتاج باشد، بايد به همان اندازه احتياج ديگران را رفع
کند. کسي که نمي‌خواهد فرزندانش در مضيقه باشند، به هر اندازه که مي‌تواند بايد
کمک کند تا فرزندان ديگران در مضيقه نباشند. افرادي که به حفظ آبروي خود و خانوادۀ
خود اهميّت مي‌دهند و علاقه دارند آبرومند باشند، بايد در حدّ توان، در حفظ آبروي
مردم بکوشند، وگرنه مسلمان واقعي و شيعۀ مورد پسند اهل بيت«سلام‌الله‌عليهم»
نيستند.

عواقب
ناشي از کوتاهي در قانون مواسات

در سورۀ
توبه آيه‌اي در خصوص قانون مواسات هست که جداً کمرشکن است. اين آيه و آيات مشابه
آن، نمايانگر ميزان اهميّت قانون مواسات نزد پروردگار متعال هستند، به عکس بندگان
که متأسفانه در اين زمينه بي‌تفاوتند. «الَّذينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لا
يُنْفِقُونَها في‏ سَبيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَليمٍ»^|(8): قرآن
کريم در این آیه به کساني که پول دارند، امّا به ضعفا و فقرا و بيچارگان رسيدگي
نمي‌کنند، از احتياج جامعه خبر دارند و رفع احتياج نمي‌کنند و به جاي آن، پول جمع
مي‌کنند، وعدۀ جهنّم و عذاب دردناک آن را داده است. افزون بر اين، در آيۀ بعد مي‌فرمايد:
قبل از آنکه وارد جهنّم شوند، آنان را پول‌داغ مي‌کنند. تجسّم اعمال آنان چنين مي‌شود
که پول‌ها و سکّه‌هاي جمع شده را به صف محشر مي‌آورند و با آن سکّه‌ها، به پشت و
سينه و صورت اين افراد، مهر گداخته مي‌گذارند؛ سپس به آنان گفته مي‌شود که اين داغ،
داغ اموالي است که مي‌اندوختيد و در حالي که ديگران محتاج بودند، به آنان کمک و
رسيدگي نکرديد، پس آنچه را گه جمع کرديد، بچشيد. «يَوْمَ يُحْمى‏ عَلَيْها في‏
نارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوى‏ بِها جِباهُهُمْ وَ جُنُوبُهُمْ وَ ظُهُورُهُمْ هذا ما
كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ»⁽⁹⁾

مرحوم
کليني در کافي، روايت ديگري را در خصوص کساني که در عمل به قانون مواسات کوتاهي مي‌کنند
نقل کرده و مي‌فرمايد: در قيامت، او را به صف محشر مي‌آورند، در حالي که از ترس
چشم‌هايش به گودي فرو رفته، غُل و زنجير شده و در پيشاني او نوشته شده است: «آيسٌ
من روح الله»، يعني چنين کسي از رحمت خدا مأيوس است و  خداوند
او را رسوا مي‌کند. مي‌فرمايد: او خائن به خداوند، خائن به رسول او و خائن به امامان
است و بعد مي‌فرمايد: او کسي است که مي‌توانست گره از کار مردم بگشايد و نگشود، مي‌توانست
به ديگران کمک کند و نکرد. سپس امر مي‌شود که وي را به جهنّم ببرند.

نظير
اين روايت، در کلام اهل بيت«سلام‌الله‌عليهم» فراوان يافت مي‌شود. مسلمانان و به‌خصوص
شيعيان باید در عمل به قانون مواسات کوشا باشند.

عمل به
قانون مواسات در سيرۀ معصومين«سلام‌الله‌عليهم»

اهل بيت
«سلام‌الله‌عليهم»، در باب قانون مواسات، علاوه بر آنکه در روايات فراواني بر
ضرورت ديگرخواهي و رسيدگي مسلمانان به همديگر تأکيد فرموده‌اند، طبق گواهي تاريخ،
خود آن بزرگواران به صورت جدي به قانون مواسات عمل مي‌کرده‌اند.

اساساً
ايثار، گذشت و فداکاري، در سيرۀ آن ذوات مقدّس، تجلّي بارزي داشته است. نمونۀ آن،
ايثار اميرالمؤمنين و حضرت زهرا«سلام‌الله‌عليهما» براي مسکين، يتيم و اسيري است
که در سه نوبت از ايشان طلب کمک کردند و آن بزرگواران با اينکه روزه بودند، هرچه
را که براي افطار داشتند، در راه خدا بخشيدند. سورۀ «انسان» به همين رخداد درس‌آموز
اشاره مي‌فرمايد و بايد گفت که اين سوره براي نماياندن ايثار، گذشت و فداکاري آنان
نازل شده است.

تاريخ
زندگاني اهل بيت«سلام‌الله‌عليهم»، سرشار از احسان، گذشت و نيکوکاري است. هنگامي
که پيامبر اکرم«صلي‌الله‌عليه‌و‌آله‌وسلّم»، طبق دستور قرآن کريم،⁽¹⁰⁾
فدک را به حضرت زهرا«سلام‌الله‌عليها» تحويل دادند، فدک، درآمد و عايدات فراواني
داشت، امّا حضرت زهرا و شوهر و فرزندان ايشان، به خوردن همان نان جو قانع بودند و
تمامي درآمد فدک را به نيازمندان مي‌بخشيدند.

پيغمبر
اکرم«صلّي‌الله‌عليه‌وآله‌وسلّم» وارد شدند و ديدند که بچّه در دامن حضرت
زهرا«سلام‌الله‌عليها»ست و به او شير مي‌دهد، در حالي که با دست خود آسياي دستي را
مي‌چرخاند و در اثر خستگي خوابش برده است. پيامبر گرامي صبر کردند تا حضرت زهرا
بيدار شود، سپس به ايشان فرمودند: «زهرا جان! تلخي دنيا را بچش براي شيريني آخرت».

اميرالمؤمنين«سلام‌الله‌عليه» در زماني که حاکم بر دو ثلث
جهان هستند، مي‌فرمايند: من مي‌توانم بهترين غذاها را بخورم، بهترين لباس‌ها را
بپوشم و بهترين زندگي‌ها را داشته باشم، اما: «أَ أَقْنَعُ مِنْ نَفْسِي بِأَنْ يُقَالَ
هَذَا أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ لَا أُشَارِكُهُمْ فِي مَكَارِهِ الدَّهْرِ أَوْ أَكُونَ
أُسْوَةً لَهُمْ فِي جُشُوبَةِ الْعَيْشِ …»(11) : مگر مي‌شود من اميرالمؤمنين
باشم و در غم ديگران شرکت نداشته باشم؟ ديگران محتاج باشند و من غذاي سير و غذاي
خوب بخورم و لباس عالي بپوشم و مسکن عالي داشته باشم؟ هيهات!   

اميرالمؤمنين«سلام‌الله‌عليه»
قبل از حکومت نيز از تموّل کافي برخوردار بودند. آن حضرت در مدّت بيست و پنج سال که حکومت ايشان غصب
شد، بيست و شش مزرعه را  آباد کردند و اين،
ثروت عظيمي است، امّا همۀ آن مزارع را وقف نيازمندان کردند. اين رفتار، ايثار نام
دارد و از قانون مواسات والاتر است. قرآن کريم در وصف مسلمانان صدر اسلام مي‌فرمايد
در حالي خود احتياج داشتند، به ديگران رسيدگي مي‌کردند و در حالي که خودشان کار
مهمّي داشتند،‌ به دنبال رفع حوائج مردم مي‌رفتند و گره‌گشايي مي‌کردند. قرآن، اين
افراد را رستگار مي‌داند و مي‌فرمايد: «وَالَّذينَ تَبَوَّؤُا الدَّارَ وَ الْإيمانَ
مِنْ قَبْلِهِمْ يُحِبُّونَ مَنْ هاجَرَ إِلَيْهِمْ وَ لا يَجِدُونَ في‏
صُدُورِهِمْ حاجَةً مِمَّا أُوتُوا وَ يُؤْثِرُونَ عَلى‏
أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ وَ مَنْ يُوقَ
شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ»⁽¹²⁾

پيامبر
اکرم«صلّي‌الله‌عليه‌وآله‌وسلّم» پس از هجرت به مدينه، روزي از جائی رد مي‌شدند که
ديدند خانواده‌ای در کوچه نشسته‌اند. پيامبر فرمودند: چرا در کوچه نشسته‌ايد؟!
گفتند: خانواده‌اي از مهاجرين که مسلمان شده و از مکّه به مدينه آمده بودند، خانه
نداشتند. ما خانۀ خود را در اختيار آنان گذاشتيم و خود در کوچه نشستيم. يا رسول
الله! اگر آنها در کوچه مي‌ماندند، براي ما ننگ و عار بود، امّا اينکه ما در کوچه
بمانيم، ننگ نيست، چون خانۀ خود را به ديگران بخشيده‌ايم.

اگر کسي
به قانون مواسات عمل کند، عاقبت به خير مي‌شود، اما اگر کسي قانون ايثار، گذشت و
فداکاري را در زندگي خود حاکم سازد، از اولياء الله مي‌شود. چنين کسي مستجاب‌الدّعوه
است و با عالم ملکوت سر و کار خواهد داشت، ملائکه نزد او مي‌آيند و افتخار مي‌کنند
خدمتگزار او باشند: «إِنَّ الَّذِينَ قَالُوا رَبُّنَا اللهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا
تَتَنَزَّلُ عَلَيْهِمُ المَلَائِكَةُ أَلَّا
تَخَافُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَبْشِرُوا بِالجَنَّةِ
الَّتِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ نَحْنُ أَوْلِيَاؤُكُمْ فِي الحَيَاةِ
الدُّنْيَا وَفِي الآخرة»⁽¹³⁾

آن
کساني که به‌راستي مي‌گويند «الله» و پابرجا هستند، يعني مؤمن واقعي و شيعۀ حقيقي
هستند، به چنين مقاماتي دست خواهند يافت. آنان چه کساني هستند؟ اهل بيت«سلام‌الله‌عليهم»
می‌فرمایند: شيعيان واقعي آنانند که اوّلاً اعتقاد قلبي به تشيّع دارند، ثانياً به
شعارهاي تشيّع اهميّت مي‌دهند، ثالثاً و مهم‌تر از همه اينکه از نظر عمل، پيرو اهل
بيت«سلام‌الله‌عليهم» هستند و دست کم رفتار خود را به رفتار آن بزرگواران شبيه مي‌سازند؛
يعني اگر اهل بيت، ايثار و گذشت و فداکاري دارند، شيعيان بايد لااقل، از همديگر
گره‌گشايي گنند و به رفع حوائج يکديگر بپردازند.

پي‌نوشت‌ها

1. الكافي، ج 2، ص 166.

2. الكافي، ج 2، ص 163.

3. توبه، 103.

4. انفال، 41.

5. بقره، 3.

6. طلاق، 7.

7. وسائل‏الشيعة، ج 12، ص 211.

8. توبه، 34.

9. توبه، 35.

10. «وَ آتِ ذَا الْقُرْبى‏ حَقَّه»  اسراء، 26.

11. نهج‏البلاغة، ص 418.

12. حشر، 9.

13. فصلت، 30.

سوتیتر:

1.

اميرالمؤمنين«سلام‌الله‌عليه»
در زماني که حاکم بر دو ثلث جهان هستند، مي‌فرمايند: من مي‌توانم بهترين غذاها را بخورم،
بهترين لباس‌ها را بپوشم و بهترين زندگي‌ها را داشته باشم، اما مگر مي‌شود من اميرالمؤمنين
باشم و در غم ديگران شرکت نداشته باشم؟ ديگران محتاج باشند و من غذاي سير و غذاي خوب
بخورم و لباس عالي بپوشم و مسکن عالي داشته باشم؟ هيهات!  

2.

شيعيان واقعي آنانند که اوّلاً اعتقاد قلبي به تشيّع دارند،
ثانياً به شعارهاي تشيّع اهميّت مي‌دهند، ثالثاً و مهم‌تر از همه اينکه از نظر عمل،
پيرو اهل بيت«سلام‌الله‌عليهم» هستند و دست کم رفتار خود را به رفتار آن بزرگواران
شبيه مي‌سازند؛ يعني اگر اهل بيت، ايثار و گذشت و فداکاري دارند، شيعيان بايد لااقل،
از همديگر گره‌گشايي گنند و به رفع حوائج يکديگر بپردازند.

حضرت
آیت الله مجتبی تهرانی

به
تعبیر اهل معرفت، ماه مبارك رمضان دار ضیافت الهی و يكي از منازل سالکين إلي‌الله
است. «سلوك إلي‌الله» سير معنوي روح به سوي خدا و تقرّب به اوست كه البته این سیر
و این تقرّب، داراي درجات و مراتبی است.

گام
اوّل: تجليه

اين سير
و سلوك چهار قدم دارد. اهل معرفت از قدم اول تعبير مي‌كنند به «تجليه»، يعني
آراستن ظاهر به آداب شرع و عمل كردن به دستورات شارع مقدس در ماه مبارك رمضان،
یعنی همين روزه گرفتن و آداب ظاهريه. پس گام اول، تجليه است.

گام
دوم: تخليه

گام دوم
در اين سير، «تخليه» است. تخلیه پيراستن است نه آراستن، پيراستن باطن از رذائل
اخلاقي و چه بسا پاك كردن و منزه كردن نفس از آثار آثام، ‌يعني سيئات و گناهان. چه
بسا اولين دعايي كه در مورد اولين روز ماه مبارك رمضان وارد شده که شخص روزه‌دار
مي‌خواند، اشاره به همين مسئله تخليه دارد، چون خود را تجليه كرده، يعني روزه
گرفته و به آداب ظاهريه عمل كرده است و حالا از خدا مي‌خواهد كه او باطنش را از
اين آثار پيرايش كند؛ لذا در روز اول ماه مبارك رمضان اين دعا را می‌خوانيم:

«اللَّهُمَّ
اجْعَلْ صِيَامِي فِیهِ صِيَامَ الصَّائِمِينَ وَ قِيَامِي قِيَامَ الْقَائِمِينَ
وَ نَبِّهْنِي فِيهِ عَنْ نَوْمَةِ الْغَافِلِينَ وَ هَبْ لِي جُرْمِي يَا إِلَهَ
الْعَالَمِينَ وَ اعْفُ عَنِّي يَا عَافِياً عَنِ الْمُجْرمِينَ».

این دعا
به همین قدم دوم، یعنی تخلیه اشاره دارد.

گام
سوم: تحليه

گام سوم
كه از آن تعبير به «تحليه» مي‌كنند، اين است كه انسان روح را به صفات ملكوتيه
كماليه آرايش دهد و خودش را متخلِّق به اخلاق الهيّه كند كه اين هم داراي مراتبي
است.

گام
چهارم: فناء في‌الله

گام
چهارم مرحله‌ای است كه اهل معرفت از آن به «فناء في‌الله تعالي» تعبير مي‌كنند و
مرادشان اين است كه روح سالك، از إنّيّت در شهود حق فاني شود؛ چه در ارتباط با
فعل، چه صفت و چه ذات. اين تعبير را به كار مي­برند كه فناء في‌الله عبارت است از:
«فاني شدن روح از إنّيّت در شهود حق». از نظر مسير معنوي، اين آخرين منزل سير و
سلوك است.

ماه
رمضان: ماه نزول قرآن و صعود انسان

ماه
مبارك رمضان هم ماه «نزول» است و هم ماه «صعود». اين را که ماه نزول است، چون در
قرآن و در دعاهاي ماه مبارك رمضان مطرح است كه كلام الهي ـ قرآن كريم ـ در
این ماه، از مصدر وحي بر نبي مكرم اسلام(ص) نازل مي‌شود كه خداوند به وسيله­ همان
كلمات، انسان‌ها را در جميع ابعاد پرورش مي­دهد و مي‌سازد. در سوره دخان می‌فرماید:
«إِنَّا أَنْزَلْناهُ في‏ لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ»⁽³⁾
و در سوره قدر می‌فرماید: «إِنَّا أَنْزَلْناهُ في‏ لَيْلَةِ
الْقَدْرِ».⁽⁴⁾ در سوره بقره هم می‌فرماید: «شَهْرُ رَمَضانَ
الَّذي أُنْزِلَ فيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‏ وَ
الْفُرْقانِ».⁽⁵⁾

«قوس
نزولی» در ماه مبارك

در اكثر
دعاهاي ماه رمضان به اين «قوس نزولي» اشاره شده است. ماه مبارك رمضان، ماه نزول
كلام الهي است. به تعبير ديگر، ماه رمضان، ماه سخن گفتن ربّ است با عبدش، یعنی
ماهي است كه رب براي ساختن عبدش و راهنمايي او به سوي قربِ خويش با او سخن مي‌گويد
و سخن گفته است؛ بنابراین قرآن در ماه مبارك رمضان نازل شد و به تعبير اهلش به
صورت «جُملةً واحده»، یعنی به‌طور كلي و يكپارچه، در شب قدر، بر قلب
پيغمبر اكرم«ص» فرود آمد. این همان قوس نزولی این ماه است.

«قوس
صعودی» در اين ماه

اما ماه
مبارك رمضان همچنين ماه صعود است، يعني درست برعكس آن «قوس نزولي» که اشاره شد،
اينجا «قوس صعودي» مطرح است. یعنی این ماه، ماه كلام عبد با ربّ است. بدیهی است که
عبد در همه اوقات مي‌تواند با ربّ خودش سخن بگويد، ولي يك موقعيت خاصي هست كه اين
سخن گفتن، از نظر سازندگي، بُرد بيشتري پیدا می‌کند.

دعا،
الهام خداست

این
نکته طریف را هم که عبد در چه قالبي می‌تواند با ربّ خود سخن بگوید، خودِ ربّ به
اوليایش الهام مي‌كند و اولیاء الهی آن الهامات را در قالب خاصي مي‌ريزند و نحوه
سخن گفتن با ربّ را به عبد مي‌آموزند.    

قرآن
خطاب به توست. نمی‌خواهی پاسخ بدهی؟

خدا در
ماه مبارك رمضان با تو صحبت كرده و كلامش را بر پيغمبر فرو فرستاده و پیغمبر هم
قرآن را به ما تحويل داده و گفته است كه اينها حرف‌هايي است كه خدا با شما زده
است. خدا در این خطاب‌هایی که در قرآن هست، مثل «يا أَيُّهَا
النَّاس‏» و «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا»، به
من و تو خطاب مي‌كند و از اول تا آخر با ما سخن می‌گوید. آیا نمي‌خواهيم پاسخش را
بدهیم؟ او در ماه مبارك رمضان با ما سخن گفته است، ما هم بايد در اين ماه با او
سخن بگوئیم. هم قوس نزول است و هم قوس صعود. ماه رمضان ماه كلام ربّ و عبد است. در
این باب روایات فراوانی وارد شده‌اند. 

سفارش
به «زياد دعا كردن» در اين ماه

در این
باب دو روايت را که در «فروع كافي» است، از «وسائل‌الشیعه» نقل مي‌کنم. روایت اول
از امام صادق«ع» است که فرمود:

 «قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ«ع»
عَلَيْكُمْ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ بِكَثْرَةِ الِاسْتِغْفَارِ وَ الدُّعَاء»؛⁽⁶⁾
: «بر شما باد در ماه رمضان به کثرت دعا و استغفار».

در
روايت ديگر آمده است:

«كَانَ
عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ«ع» إِذَا كَانَ
شَهْرُ رَمَضَانَ لَمْ يَتَكَلَّمْ إِلَّا بِالدُّعَاءِ»؛⁽⁷⁾
. حضرت امام سجاد«ع» در ماه مبارک رمضان اصلاً صحبت نمي‌كرد، مگر اینکه تمام
جملاتي كه از ايشان صادر مي‌شد مضامين دعايي داشت. ما در این زمینه روايات بسیاری
داريم، بنابراین آنچه كه در ماه مبارك رمضان وظيفه عبد است، سخن گفتن با ربّ خود
است.

«تجليه،
تخليه و تحليه» زمينه‌ساز سخن گفتن بنده با خدا

در باب
ماه مبارك رمضان روايات زيادی داريم كه ناظر به آن مطلب اول، یعنی بحث مراحل سیر و
سلوک است. از نظر ظاهری كه خودمان را به همين آداب ظاهري آراسته كرده‌ايم و
دهانمان را از خوردن و آشاميدن بسته‌ايم. اين همان قدم اول یعنی تجليه است. اما
آنچه مهم است گام‌های دوم و سوم، یعنی تخلیه و تحلیه است. اينهاست که زمينه را
فراهم مي‌كند براي اينكه بتوانيم با خداي خود حرف بزنيم. از الطاف الهيه اين بوده
كه آنچه را كه مايحتاج عبد است تا بتواند با خداي خودش حرف بزند، پيشاپيش عنايت
كرده است.

سرريز
شدن رحمت الهي در اين ماه

در روايتی
آمده است:

 «إِنَّ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي كُلِّ
لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ عِنْدَ الْإِفْطَارِ سَبْعِينَ أَلْفَ أَلْفِ
عَتِيقٍ مِنَ النَّارِ كُلٌّ قَدِ اسْتَوْجَبَ النَّارَ فَإِذَا كَانَ آخِرُ
لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ أَعْتَقَ فِيهَا مِثْلَ مَا أَعْتَقَ فِي
جَمِيعِهِ».⁽⁸⁾ : خداوند در ماه رمضان هنگام افطار هفتاد
هزار هزار نفر از افرادي را كه مستحق آتش هستند نجات مي‌دهد و در شب آخر از این
ماه به اندازه تمام کسانی که در طول این یک ماه نجات داده است، از آتش جهنم نجات
می‌دهد. همه اينها نشانه سرريز شدن فضل و رحمت الهي در این موقعیت زمانی است.

در
روایت ديگري آمده است: «إذَا كَانَ أوَّلَ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ غَفَرَ
اللهُ لِمَنْ شَاءَ مِنَ الْخَلْقِ فَإذَا كَانَتْ اللَّيْلَةَ الَّتِي تَلِيهَا ضَاعَفَهُمْ
فَإذَا كَانَتْ اللَّيْلَةَ الَّتِي تَلِيهَا ضَاعَفَ كُلَّمَا أعْتَقَ حَتَّى آخَرَ
لَيْلَةٍ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ تَضَاعَفَ مِثْلَ مَا أعْتَقَ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ».⁽⁹⁾
یعنی هر شب، بیش از شب قبل، تعداد بیشتری از بندگانش را تطهیر مي‌كند تا حجاب‌هاي
ظلماني آنها برطرف شود. اينها همه مقدمه سخن گفتن عبد است با رب خود.        

ماهِ
مخصوص ارتباط دو طرفه خدا و بنده­

اهل
معرفت گفته‌اند كه يك «قرآن نازل» داريم و يك «قرآن صاعد». آن كلام ربّ است با
عبد، اين كلام عبد است با ربّ، هر دو هم قرآن است. بنابراین ماه رمضان اختصاص به
ردّ و بدل شدن سخنان بین «ربّ و عبد» و «عبد و ربّ» دارد. از آن طرف، قرآن نازل
شده است و از اين طرف هم قرآن صاعد ـ بالا رونده ـ را داریم که عبارت است از آن
راز و نیازهایی که بندگان صالح خداوند و اولیاء خاصّ حق ـ به اذن ربّ ـ با او
داشته‌اند.         

آداب
ظاهري ماه رمضان، زمينه‌ساز ارتباط با خدا

ما از
آن سخن گفتن­ها، به «ادعیه ماثوره» ائمه اطهار تعبیر می‌کنیم. ماه رمضان، ماه «قرآن»
و «دعا»ست و این آداب ظاهری که در این ماه داریم، همه برای فراهم کردن زمینه همین
رابطه «ربّ و عبد» و «عبد و ربّ» است تا با یکدیگر سخن بگویند. از طرف عبد به سوی
ربّ، تقاضا و طلب و سئوال و درخواست است، یعنی«دعا». پس دعا سخنی بین عبد و ربّ
است، یعنی بنده با پروردگارش صحبت و از او درخواست می‌کند.

ندا،
دعا و نجوا

در
مناجات‌هايي كه از ائمه اطهار«ع» نقل شده است، دو مناجات هستند كه
همه ائمه«ع» آن را مي‌خواندند: يكي مناجات شعبانيه است، يكي هم مناجاتی است كه با
اين جملات شروع می‌شود: «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ
عَلَى آلِ مُحَمَّدٍ وَ اسْمَعْ نِدَائِي إِذَا نَادَيْتُكَ وَ اسْمَعْ دُعَائِي
إِذَا دَعَوْتُكَ وَ أَقْبِلْ عَلَيَّ إِذَا نَاجَيْتُكَ فَقَدْ هَرَبْتُ إِلَيْكَ
وَ وَقَفْتُ بَيْنَ يَدَيْكَ…»⁽²⁾ . مرحوم مجلسي«ره» در
بحارالأنوار نقل مي‌كند كه این مناجات از علي«ع» است و همه ائمه هم آن را مي‌خواندند.
علی«ع» اول صلوات می‌فرستد و بعد شروع می‌کند به گفتن آن جملات تا به اینجا می‌رسد
که «وَ أَقْبِلْ عَلَيَّ إِذَا نَاجَيْتُكَ». اینجا دیگر
بحث «مناجات» است. «ندا» یعنی اينكه انسان کسی را با صدای بلند فرا بخواند. «دعا»
هم با صداست، اما صدای بلند نیست. «مناجات و نجوا» بی‌صداست، لذا اینجا تعبیر می‌کند
«وَ أَقْبِلْ عَلَيَّ»، دیگر نمی‌گوید «وَ اسْمَعْ»؛ چون
مناجات جنبه صوتی ندارد و صدا و آهنگ ندارد، بلکه یک امر دروني و قلبی است. این از
تعبیرات زیبا و لطیف علی«ع» است. البته هم دعا و هم ندا و هم نجوا، نوعی رابطه دو
طرفه هستند، ولي اين تفاوت­ها را با يكديگر دارند.

عدم
اجابت دعا به خاطر وجود حجاب­ها

بحث
دیگری که در اینجا مطرح می‌شود، بحث حُجُب و موانع دعاست.  ندا، دعا و مناجات، «بین اثنینی» هستند و ممکن
است گاهی اوقات چیزی مانع از این رابطه دو طرفه شود.

گناه: حجاب دعا

گاهی اعمالی چون گناه، حجاب اجابت دعا می‌شوند، یعنی معصیت‌هایی
از ناحیه اعضا و جوارح ما صادر می‌شوند که مانع اجابت دعا هستند و لذا «اطاعت» با
«اجابت» رابطه دارد. اگر مطیع خدا شدیم، خداوند هم درخواست ما را  می‌پذیرد. از آن طرف، معصیت مانع اجابت دعا می‌شود.
دروغ، غیبت ، مال مردم را خوردن و امثال این محرمات، مانع اجابت دعا هستند.    

حجاب‌های باطنی دعا

برخی از ملکات و امور هم درونی و مانع اجابت دعا هستند.
این موانع مربوط به ملکات سیّئه درونی عبد است که موجب می‌شود که گوش دل، راز الهی
را نشنود. ماه مبارک رمضان ماه «راز و نیاز» است،  راز از ربّ است و اظهار نیاز از عبد. حجابی از
ناحیه ربّ نیست. حجاب از ناحیه عبد است و باید این حجاب را برطرف کند. این حجاب‌ها
و موانع با چه مقامی از مقام‌های معنوی برطرف می‌شوند؟

باز شدن
درهاي آسمان و رفع تمام موانع ارتباط ربّ و عبد

روایت
از پیغمبر اکرم«ص» است که: «إِنَّ أَبْوَابَ السَّمَاءِ تُفَتَّحُ فِي
أَوَّلِ لَيْلَةٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ وَ لَا تُغْلَقُ إِلَى آخِرِ لَيْلَةٍ
مِنْهُ».⁽¹⁰⁾ : درهای آسمان در اولین شب از شب‌های ماه مبارک
رمضان باز می‌شود و تا آخرین شب از شب‌های این ماه هم بسته نمی‌شود. «سماء» اشاره
به  جهت عِلوی از عوالم وجودی و آن نشئه
برتر عالم وجود است. ما در این «دنیا» در عالم ناسوت هستیم که پست‌ترینِ عوالم
وجود است.

در روایت آمده است که خدا شب اوّل ماه
مبارک رمضان درهای آسمان را باز می‌کند، یعنی از ناحیه آن عوالم برتر وجودی، هیچ
مانع و حاجبی در کار نیست، پس هر چه حجاب و مانع هست، از طرف ماست. او راز می‌گوید،
اما گوش من نمی‌شنود. برای رفع این حجاب‌ها چه می‌توان کرد؟

«مقام
رضا»، ثمره نهایی روزه

در حدیث
معراج داریم که پیغمبر اکرم«ص» وقتی به معراج رفت، در آنجا خطاب شد: «یَا أحْمَدُ
هَلْ تَعْلَمُ مَا مِیرَاثُ الصَّومِ»: ای احمد! می‌دانی روزه چه اثری در پی
دارد و چه چیزی به ارث می‌گذارد؟ «قَالَ: لَا. ثُمَّ قَالَ: مِیرَاثُ الصَّومِ
قِلَّةُ الْأکْلِ وَ قِلَّةُ الْکَلَامِ وَ مِیرَاثُ الصَّمْتِ أنَّهَا تُورِثُ الْحِکْمَةَ
وَ هِیَ تُورِثُ الْمَعْرِفَةَ وَ تُورِثُ الْمَعْرِفَةُ الیَقِینَ فَإذَا اسْتَیْقَنَ
الْعَبْدُ لَا یُبَالِی کَیْفَ أصْبَحَ بِعُسْرٍ أمْ بِیُسْرٍ فَهَذَا مَقَامُ الرَّاضِینَ»؛ .

روزه دو
اثر دارد، یکی ظاهری که همان کم خوردن است و دومی که بالاتر است، کم صحبت کردن و
سکوت که ما به آن «صومِ صمت» می‌گوییم. اگر انسان جلوی زبانش را بگیرد و مراعات
زبانی داشته باشد، حکمت پیدا می‌کند. میراث حکمت هم معرفت است و یقین که مقدمه
«مقام رضا»ست، یعنی مقامی با آن می‌توان حجاب‌ها را برطرف کرد.

روزه­اي
براي همه، حتي ناتوان­ها و پيرها

من به
آن کسانی که از نظر شرعی معذورند و نمی‌توانند روزه بگیرند و غصه می‌خورند که از
برکات صوم و ماه مبارک رمضان محروم شده‌اند، می‌گویم که این یک دیدگاه و نگرش مادی
است. روزه،  فقط نخوردن و نیاشامیدن  نیست. براي شما هم روزه وجود دارد. آنچه بالاتر
از «قلّت اکل» و كم خوردن است، جلوی زبان را گرفتن است. یک ماه رمضان، از اول تا
آخر غیبت نکنیم، دروغ نگوئیم، تهمت نزنیم،  جلوی آفات زبانمان را بگیریم، کسی را آزار
ندهیم. میراث صوم این است. بله، اگر صحت مزاج داریم و عذر شرعی نداریم، قلّت اکل
هم در کنارش هست تا درد و الم گرسنگی و تشنگی را بچشیم که آن هم آثاری دارد.

«روزه
شكمي» و «روزه معنوي»

در
روایات داریم که فردي خدمت پیغمبر اکرم«ص» آمد و گفت: «من روزه هستم.» حضرت به او
فرمود: «استفراغ کن!» دید همین ‌طور دارد تکه‌ تکه گوشت از حلقش بیرون می‌آید.
پرسید: «این چیست؟» حضرت فرمود: «غیبت کرده­ای! این روزه نیست.» این روزه نیست.
روزه شکمی هست، ولی روزه معنوی نیست.

«صمت» اصلاً
حرف نزدن نيست!

پیغمبر
اکرم«ص» فرمود: «وَ مِیرَاثُ الصَّمْتِ أنَّهَا تُورِثُ الْحِکْمَةَ»؛ یعنی
میراث سکوت، حکمت است. پس معلوم می‌شود منظور از این «صوم صمت» که در روایات هست،
«حرف نزدنِ» مطلق نیست، بلکه مراد همان «قلّت کلام» و پرهیز از بیهوده‌گویی است.
اتفاقاً بعضی جاها باید حرف بزنیم. باید با خدا حرف بزنیم. باید دعا بخوانیم. نه
اینکه هر چیزی را که از دهانمان بیرون بیاید، بگوییم. آن چیزی را که حُجُب را
برطرف می‌کند و ما را به «مقام رضا» می‌رساند، مراقبت کنیم.

پي‌نوشت‌ها:

2ـ بحارالأنوار 91، 96.

3ـ سوره مبارکه دخان، آیه 3.

4ـ سوره مبارکه قدر، آیه 1.

5ـ سوره مبارکه بقره، آیه 185.

6ـ وسائل‏الشيعة 10، 304؛ الكافي 4، 88.

7ـ وسائل‏الشيعة 10، 309؛ الكافي 4، 88.

8ـ وسائل‏الشيعة 10، 317.

9ـ إقبال‏الأعمال 3.

10ـ
مستدرك‏الوسائل 7، 42.

سوتیتر:

1.

روزه،
فقط نخوردن و نیاشامیدن نیست. براي آن کسانی که از نظر شرعی معذورند و نمی‌توانند
روزه بگیرند و غصه می‌خورند که از برکات صوم و ماه مبارک رمضان محروم شده‌اند هم
روزه وجود دارد. آنچه بالاتر از «قلّت اکل» و كم خوردن است، جلوی زبان را گرفتن
است. یک ماه رمضان، از اول تا آخر غیبت نکنیم، دروغ نگوئیم، تهمت نزنیم،  جلوی آفات زبانمان را بگیریم، کسی را آزار
ندهیم…

2.

گاهی
اعمالی چون گناه، حجاب اجابت دعا می‌شوند. اگر مطیع خدا شدیم، خداوند هم درخواست
ما را  می‌پذیرد. از آن طرف، معصیت مانع
اجابت دعا می‌شود. دروغ، غیبت ، مال مردم را خوردن و امثال این محرمات، مانع اجابت
دعا هستند.    

حضرت آیت الله جوادی آملی

اشاره:

ماه مبارك رمضان
موسم ضيافت الهي و بهار قرآن براي سالكان كوي حق و حقيقت اولين ماه از سال معنوي
محسوب مي‌شود؛ ماهي كه شب‌ها و روزهاي ارزشمند آن بهترين دقايق و ساعات، فريضة
روزه در آن، ضامن طهارت روح و جسم، خواب انسان صائم در آن، عبادت و سحرهاي آن، بي‌نظير‌ترين
اوقات براي خلوت با خداي سبحان است. تمام ويژگي‌هاي ممتاز ماه الهي به بركت نزول
قرآن كريم در آن محقّق می‌گردد و پيوند ناگسستني مؤمنين با قرآن، اصلي ثابت و
راهكاري هميشگي در مسير عبوديت محسوب مي‌شود. تزئين بندگان خدا در اين ماه به
وسيلة «روزه» صورت می‌گیرد تا خوي فرشتگي در آنان تقويت شود‌.

مطلب پيش رو پژوهشي
است در فضايل ماه مبارك رمضان، چگونگي انس با قرآن در ماه ميهماني خدا و كيفيت
بهره‌برداري حداكثري از فضيلت روزه.  

ماه مبارك رمضان،
آغاز سال سالكان كوي حق

ماه مبارك رمضان
فرا رسيد، اوّلين ماه از دوازده ماه که هم رأسِ سَنه است و هم قُرّة
شُهور. سالكان كوي حقّ سالشان از ماه مبارك رمضان شروع و به شعبان ختم مي‌شود،
زيرا در اين ماه مقدّرات علوم و معارف از يك سو و ارزاق و لوازم رزقي از سوي ديگر
نازل مي‌شوند؛ از این رو ماه مبارك رمضان، هم در ادعيّه، هم در روايات، رأسُ
السّنه و قُرَّهُ الشُّهُور نام گرفته است.

نزول قرآن كريم از سنخ آويختن

در ماه مبارك رمضان مطالب فراواني مطرح
است كه فقط به دو عنصر محوري آنها اشاره مي‌شود‌. يكي در بارة اصل ماه مبارك رمضان
و ديگري دربارة روزه گرفتن. چه شب و چه روز ماه مبارك رمضان خصوصيتي دارد كه در ماه‌هاي
ديگر نيست و آن
در اثر نزول قرآن كريم است. اين زمان به بركت آن مُتزمّن كه نزول قرآن كريم است
نسبت به اَزمنة ديگر شرفي دارد كه ديگر ماه‌ها آن شرف را ندارند. اينكه در دعاها
مي‌خوانيم: فَضَّلْتَهُ وَ شَرَّفتَهُ وَ كَرَّمتَهُ و مانند آن عَلَي الشُّهُور،⁽¹⁾
ناظر به همين نکته است.  

و نزول قرآن كريم از سنخ آويختن قرآن است
و نه انداختن آن. قرآن در ماه مبارك رمضان انداخته نشد، آن ‌طوري كه باران را نازل
مي‌كنند و به زمين مي‌اندازند كه به صورت تجافي است،  بلكه قرآن را آويختند و اين قرآن آويخته شده‌، يك
طرفش به دست خداي سبحان است و طرف ديگرش به دست مؤمنان و قاريان و مفسران و عالمان
قرآن‌انديش! ماه مبارك رمضان، بهترين فرصت براي گرفتن اين حبل متين و بالا رفتن از
آن است. اگر كسي از افق طبيعت بالا رفت و از منظر فراطبيعي جهان را ديد‌، نه بي‌راهه
مي‌رود، نه راه كسي را مي‌بندد! نه تنها شيطان‌هاي او بسته‌اند، بلكه او شيطان‌هاي
ديگران را هم مي‌بندد. نه تنها درِ جهنم به روي او بسته است، بلكه او توان آن را
دارد كه درهاي جهنم ديگران را هم ببندد كه كسي به دوزخ نرود! پس مهم‌ترين عنصر اين
ماه، اعتصام به قرآن كريم است. خواندن اين كتاب، فراگيري اين كتاب، پذيرش و باور معارف
اين كتاب و عمل به آن.

تعالي انسان در گرو اعتصام به حبل متين
قرآن

و هر اندازه انسان در خدمت قرآن كريم
باشد، باز راه دارد، چون يك سوي قرآن عربي مبين است كه در سورة زخرف فرمود: إنّا
جَعَلْناهُ قُرآناً عَرَبيّاً لَعَلَّكُمْ تَعقِلُون؛⁽²⁾ و سوي ديگرش
منزّه از عِبري و عربي بودن، تازي و فارسي بودن و مانند آن است. فرمود: وَ إنَّهُ
فِي اُمِّ الكِتابِ لَدَينا لَعَلِيٌّ حَكِيمْ.⁽³⁾ اين قرآن در آغازش
عليّ حكيم است، در انجامش عربي مبين. اگر كسي اين عربي مبين را اعتصام كرد و فهميد
و باور كرد و عمل نمود، كم‌كم براساس اِقرء وَ ارْقَ⁽⁴⁾ همين طناب را
مي‌گيرد، بالا مي‌رود تا به نوبة خود به آن عليّ حكيم بار يابد. از علوم الهي طرفي
ببندد و از حكمت الهي بهره ببرد و بشود يُؤتِي الحِكمَهَ مَنْ يَشآء وَ مَنْ يُؤتَ
الحِكمَهَ فَقَدْ اُوتِيَ خِيراً كَثيراً.⁽⁵⁾

«روزه»، وسيله الهي شدن مجاري ادراكي و
تحريكي انسان

و اما روزه يك عبادت تمريني است تا مجاري
ادراكي و تحريكي را از گزند نفس از درون و ابليس از بيرون منزّه كند. اين مجاري
ادراكي و تحريكي مي‌توانند مظهر ظهور علم خداي سبحان در بخش معرفت، و اراده و قدرت
خدا در بخش عمل باشند و كار خدا چه در بخش علم، چه در بخش عمل، حق محض است. او
يَقُولُ الحَقّ،⁽⁶⁾ اَلحَقُّ مِنْ رَبِّكْ.⁽⁷⁾ از خداي
سبحان كه خَيّر محض است جز نِكويي نايد! علم خدا بخواهد در مجاري ادراكي كسي ظهور
كند، آن مجرا بايد طيب و طاهر باشد. اگر قدرت و ارادة ذات أقدس إله بخواهد در
مجاري اقتدار و ارادة كسي تجلّي كند، آن كانال بايد طيب و طاهر باشد. اگر كسي از
نظر مجاري علمي و عملي طيب و طاهر بود، توان آن را دارد كه به قُرب فرائض و قُرب
نوافل بار يابد. اين حديث قُدسي را كه علماء شيعه و محدثان سني نقل كرده‌اند، ناظر
به همين بخش است كه ذات أقدس إله فرمود: بندگان من به من نزديك مي‌شوند به وسيلة
نوافل تا محبوب من بشوند.

اينكه در زيارت امينُ الله مي‌خوانيم:
مُحِبَّهً لِصَفوَهِ اُوليائِكَ‌ وَ مَحبوبَهً‌ فِي أرضِكَ وَ سَمائِكَ،⁽⁸⁾
اين طليعه است. بعد از اينكه محبوب أرض و سماء شديم، محبوب خالق أرض و سماء هم می‌شويم
و اگر محبوب او شديم، معلوم مي‌شود كه مجاري ادراكي ما، يعني بخش انديشة ما طيب و
طاهر است. آنگاه معرفت خدا در بخش انديشة ما تجلي دارد. ما خوب مي‌فهميم، به واقع
مي‌رسيم، خطا نمي‌كنيم يا خطاي ما بسيار محدود خواهد بود‌.

 و
همچنين است در بخش عزم و تصميم و انگيزه که طيب و طاهر خواهيم شد. ارادة خدا در
مجاري ادراكي ما جلوه مي‌كند، بد كسي را نمي‌خواهيم، بدانديش نيستيم، بي‌راهه نمي‌رويم،
راه كسي را هم نمي‌بنديم. اينكه در حديث قُرب نوافل⁽⁹⁾ آمده است:
كُنْتُ سَمعَهُ الَّذِي يَسمَعُ بِه وَ بَصَرَهُ الَّتِي يُبصِرُ بِها؛ ناظر به
مجاري ادراكي اوست. اينكه فرمود: وَ كُنْتُ يَدَهُ الَّذِي يَبطِشُ بِها وَ
رِجلَهُ الَّتِي يَمشي بِها؛ ناظر به مجاري تحريكي اوست. كاري را كه انسان انجام
مي‌دهد، در حقيقت خداي سبحان به وسيلة مجاري او انجام مي‌دهد.
اگر در سورة مباركة انفال آمده است: وَ مَا رَمَيْتَ إذا رَمَيْت،⁽¹⁰⁾
اين مخصوص نبي نيست. نبوّت يك امر اختصاصي است . با درس و بحث و تجربه و تمرين
حاصل نمي‌شود‌: آن ذلِكَ فَضلُ اللهِ يُؤتِيهِ مَنْ يَشاء⁽¹¹⁾ و آن
اَللهُ أعلَمُ حِيثُ يَجعَلُ رِسالَتَه⁽¹²⁾ است و مانند آن.

امّا مسئله ولايت إلي يوم القيامه مطرح
است؛ لذا خاتميّت رسول گرامي (ص) با مهدويت هيچ منافاتي ندارد. آن مسئله ولايت است
كه همچنان مستقِر است، اين نبوّت تشريعي است كه براي هميشه منقطع شده است و هرگز
كسي بعد از وجود مبارك رسول گرامي (ص) به مقام نبوت و رسالت تشريعي بار نمي‌يابد.

طهارت روح انسان از طریق روزه  

به هر تقدير‌ اين كه خداي سبحان فرمود:
من انديشه و انگيزة انسان سالكِ صالح را تأمين مي‌كنم، بهترين راهش روزه گرفتن است
و ماه مبارك رمضان، ماه تمرين اين كار است. به ما گفتند: وقتي روزه مي‌گيري، چشم و
گوش‌ و قلب و انديشه و انگيزه‌ات هم روزه بگيرد. از وجود مبارك امام صادق و از
ائمه ديگر (ع) رسيده است كه سعي كنيد راه‌هاي علمي و عملي‌تان را تطهير كنيد تا  همان‌ طور كه خدا فرشتگان را تأمين مي‌كند، شما را
هم كه مؤمن سالكِ صالحيد، تأمين ‌نماید.

تأمين روح فرشته‌خويي انسان به بركت روزه

اين مطلب در كتب‌هاي اهل معرفت و فقيهان
بزرگوار ما هست. بزرگوارانی چون صاحب جواهر و نیز مرحوم سيد طباطبايي (رضوان‌الله
عليهما) در عروه اين نکته را بيان كرده‌اند كه در فضيلت روزه گرفتن همين بَس كه
انسان شبيه فرشته مي‌شود:

تو فرشته شوي اَر جَهد كني از پَي آنك

برگ توت است به‌تدريج كنندش اطلس 

اگر يك برگ توت به وسيلة معلّمي به نام
كِرم ابريشم، حرير و پرنيان مي‌شود، چرا انسان روزه‌دار در ساية تعليم و تربيت انبياء
و اولياي الهي فرشته نشود؟ اين فرشته شدن ناظر به اين است كه وجود مبارك امام صادق
و ائمه ديگر (عليهم الصَّلاه و عليهم السَّلام) فرمودند: سعي كنيد غذايتان و
فکرتان حلال باشد و بدانيد كه خداي سبحان مسير زندگي‌تان را از راه صحيح و بهتر
تأمين مي‌كند. چه دولتمردان، چه آحاد امّت‌، هر شهروندي اگر در ماه مبارك رمضان
بين خود و خداي خود را اصلاح كند، بين او و جامعه اصلاح خواهد شد! اين وعدة تخلّف‌ناپذير
الهي است.

(گرسنگي)، تنها بهره‌مندي انسان غيرمتخلق
از روزه

مبادا همان ‌طور كه در جريان حج وارد شده
است كه مَا أقَلَّ الحَجيج وَ اَكثَرَ الضَجيج،⁽¹³⁾ دربارة صوم ماه
مبارك رمضان هم وارد شده باشد، مَا أقَلَّ الصّائِمْ وَ اَكثَرَ الجائِع! در بعضي
از روايات ما «صُوّام» و «جُوّاع» آمده است. يعني در بسياري از موارد روزه‌گيرنده‌ها
كمند، ولي گرسنه‌ها زيادند! يعني كساني كه خداي ناكرده با مال حرام
كنار سفرة افطار يا سحري مي‌نشينند، يا در حال روزه داشتن خداي ناكرده چشم و گوش و
دستشان پاك نيست، خدمتي نمي‌كنند و درصدد حل گره‌‌ای از جامعه نيستند‌؛ اينها
گرسنه‌هايي هستند كه بهره‌شان از روزه كم است. نظير آن بياني كه در بارة حج وارد
شده است: مَا أقَلَّ الحَجيج وَ اَكثَرَ الضَّجيج، دربارة روزه هم وارد شده است:
مَا أقَلَّ الصُّوام وَ اَكثَرَ الجُوّاع!⁽¹⁴⁾ چه بسا كه گرسنه‌ها و
تشنه‌ها زيادند، اما روزه‌دارها كمند.

آويختن به طناب مستحكم الهي به واسطه
معراج نماز و روزه

غرض آن است كه در ماه مبارك رمضان، هم مي‌شود
در اثر اعتصام به قرآن كريم مجاري انديشه و انگيزه را تطهير كرد و به خداي سبحان
سپرد و هم به وسيلة روزه می‌توان اين مجاري را تطهير كرد و اصولاً خداي سبحان خانه
را طيب و طاهر مي‌طلبد. به ابراهيم و اسماعيل (ع) هم فرمود:طَهِّرَا
بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ.⁽¹⁵⁾
اين كعبة دل و اين حريم دل عَرشُ الرَّحمن⁽¹⁶⁾ است و اينجا را هم به ما
دستور مي‌دهد كه دل را از آلودگي‌ها و غَضارت‌ها تطهير كنيد تا فرشتگان رحمت نازل
بشوند، كه اَلَّذِينَ قالُوا رَبُّنَااللهْ ثُمَّ اسْتَقامُوا تَتَنَزَّلُ
عَلَيهِمُ المَلائِكَه.⁽¹⁷⁾

تنزل فرشته‌ها هم نظير تنزل قرآن از سنخ
آويختن است، نه انداختن! فرشته آويخته مي‌شود‌، يعني درجاتي دارد كه مرحلة نازله‌اش
با بدن ما تماس دارد، مراحل وُسطايش با دل تماس دارد، مراحل عاليه‌اش هم كه در عرش
رحمان است، بنابراين انسان مي‌تواند با اين معراج نماز و روزه، همواره با اين طناب‌هاي
آويخته شده، نه انداخته شده در تماس باشد؛ هم مفسر و هم محدث و فقيه خوبي باشد؛ هم
روايات و آيات را خوب بفهمد و هم باور و عمل نماید تا إن‌شاء‌ الله خود فرشته‌اي
باشد صاحب نور كه: وَ جَعَلْنَا لَهُ نُوراً‌ يَمشِي بِهِ فِي النّاس.⁽¹⁸⁾

اميدواريم ذات أقدس إله توفيق به همگان
مرحمت كند كه هم از فيض و فُوز حبل متين، يعني قرآن مستحكم بهرة كافي ببريم، هم از
روزة ماه مبارك رمضان‌ آن منافع فرعي روزه را كه رسيدن به اوضاع ديگران است، از
ياد نبریم!

پي‌نوشت‌ها

1ـ مفاتيح الجنان، دعاي روزهاي ماه مبارك رمضان.

2ـ سورة زخرف، آية 3.

3ـ سورة زخرف، آية 4.

4ـ بحار الأنوار، جلد 8، صفحة 133.

5ـ سورة بقره، آية 269.

6ـ سورة احزاب، آية 4.

7ـ سورة هود، آية 17.

8ـ مفاتيح الجنان، زيارت امينُ الله.

9ـ بحار الأنوار، جلد 67، صفحة 22، باب 43، حديث 21.

10ـ سورة انفال، آية 17.

11ـ سورة جمعه، آية 4.

12ـ سورة انعام، آية 124.

13ـ بحار الأنوار، جلد 46، صفحة 261.

14ـ وسائل الشيعه، جلد 10، صفحة 166 و بحارالأنوار، جلد 93،
صفحة 293.

15ـ سورة بقره، آية 125.

16ـ اشاره به: 
بحارالأنوار، جلد 55، صفحة 39.

17ـ سورة احقاف، آية 13.

18ـ سورة انعام، آية 122.

سوتیترها:

1.

نزول قرآن كريم از سنخ آويختن قرآن است و نه انداختن آن. قرآن در ماه
مبارك رمضان انداخته نشد، آن ‌طوري كه باران را نازل مي‌كنند و به زمين مي‌اندازند
كه به صورت تجافي است،  بلكه قرآن را
آويختند و اين قرآن آويخته شده‌، يك طرفش به دست خداي سبحان است و طرف ديگرش به
دست مؤمنان و قاريان و مفسران و عالمان قرآن‌انديش!

2.

امام صادق فرمودند: سعي كنيد غذايتان و فکرتان حلال باشد و بدانيد كه
خداي سبحان مسير زندگي‌تان را از راه صحيح و بهتر تأمين مي‌كند. چه دولتمردان، چه
آحاد امّت‌، هر شهروندي اگر در ماه مبارك رمضان بين خود و خداي خود را اصلاح كند،
بين او و جامعه اصلاح خواهد شد! اين وعدة تخلّف‌ناپذير الهي است.

روزه حقیقی مستوجب طهارت روح / حضرت آیت الله
جواد آملی

رمضان؛ ماه نزول قرآن و صعود انسان / حضرت آیت
الله حاج آقا مجتبی تهرانی

برکات خدمت به خلق خدا / حضرت آیت الله حسین
مظاهری

الزامات طرح جامع تحول در علوم انسانی / حضرت
آیت الله مصباح یزدی

رمضان و قرآن / حجت الاسلام و المسلمین شیخ حسین
انصاریان

هجرت درونی / حجت الاسلام و المسلمین جواد محدثی

پیوست فرهنگی مساجد / دکتر حسن بنیانیان

فساد؛ عامل انحطاط تمدن ها / حجت الاسلام سید
جواد حسینی

طرح امنیت اجتماعی اعتماد مردم به ناجا را تقویت
کرده است/ در گفتگو با سردار احمدی مقدم

افزایش یا کاهش جمعیت؛ فرصت یا تهدید؟  /دکتر انسیه خزعلی

منظومه اهل دل

تأثیر متقابل فلسطین و بیداری اسلامی / اسعدالله
زارعی

چرا گارودی مغضوب صهیونیسم و ارتجاع عرب بود؟ /
در گفتگو با حجت الاسلام و المسلمین سید هادی خسرو شاهی

توطئه دشمن و وعده الهی / حسین رویوران

سرزمین بی ملت، ملت بی سرزمین! / پاسخ به شبهات
تاریخی اشغال فلسطین/ مجید صفاتاج

ابعاد پنهان لشکر کشی های آمریکا به جهان اسلام
/ عطا بهرامی

از میان خبرها

از عدالت طلبی تا مشروطه خواهی / نگاهی به شکل
گیری نهضت مشروطه / غلامرضا گلی زواره

حکایت دوباره طاووس و هندوستان / نگاهی به مؤلفه
های اقتصاد هند/ حجت الاسلام دکتر هادوی کاشانی

از سیاست تا دیانت / محمد صالح

منافقین در مهلکه خود ساخته / خاطرات جنگ به
روایت تصویر/ عملیات مرصاد/ سید مسعود شجاعی طباطبایی

بی پرده با تاریخ(مرداد1357) / پیشگویی شاه! /
روح الله امین آبادی

«دویله‌«ای در قفقاز جنوبی

 عطا بهرامی

جمهوری آذربایجان در سال‌های اخیر روابط
خود را با رژیم اسرائیل و آمریکا بشدت گسترش داده است. این گسترش روابط، محدود به
حوزه‌های امنیتی و اقتصادی نبوده و به حوزه‌های فرهنگی نیز کشیده شده است، به طوری
که تبعیت از خواست‌های اسلام‌ستیزانه اسرائیل و آمریکا به راهبرد اصلی دولت الهام علیف
تبدیل شده است. قوانین ضداسلامی در این جمهوری حتی در کشورهايی با رویکرد فاشیستی
اتحادیه اروپا نیز وجود ندارد؛ ممنوعیت پخش اذان و حجاب، اوج رویکرد ضداسلامی نظام
حاکم را نشان می‌دهد. تعریف راهبردی منافع با آمریکا و اسرائیل باعث همکاری کامل و
همه‌جانبه با آنها از طرف دولت الهام علیف شده است.

همکاری‌های امنیتی و نظامی دولت علیف با
رژیم صهیونیستی به صورت چراغ خاموش از مدت‌ها پیش آغاز شده است. اگرچه در فوریه 2012
میلادی خبر قرارداد خرید سلاح به ارزش 1.6 میلیارد دلاری بین جمهوری آذربایجان و اسرائیل
رسانه‌ای شد، اما سابقه همکاری‌های آنها به مدت‌ها پیش بازمی‌گردد. جمهوری
آذربایجان از معدود کشورهای اسلامی است که با رژیم صهیونیستی روابط کامل دارد، به طوری
که در سال 2009 سفارت تل آویو در باکو افتتاح شد. البته روابط آنها عملاً از سال
1992 آغاز شده بود. مقام‌های این جمهوری هدف از روابط وسیع با اسرائیل را افزایش
رشد اقتصادی به دلیل ورود سرمایه‌های یهودی غربی می‌دانند.

علی‌رغم اینکه این جمهوری رشد اقتصادی بالای
20 درصدی را نیز در 10 سال گذشته تجربه کرده است، اما توزیع درآمد در این کشور به
مانند سایر کشورهایی که خود را در معرض سرمایه‌داری بین‌المللی قرار داده‌اند،
فاجعه‌بار است. آخرین آمارهای مربوط به ضریب جینی این کشور مربوط به سال 1996 است
و پس از آن آماری اعلام نشده است. از آنجا که ضریب جینی فاصله طبقاتی را نشان می‌دهد،
عدم اعلام آمارهای جدید نشان‌دهنده ترس نظام حاکم از علنی شدن واقعیت‌هاست. البته
نباید این واقعیت را از نظر دور داشت که سراب رشد اقتصادی پایدار، خشکیده و در سال
2010 تنها 5 درصد بوده است. آمارهای صندوق بین‌المللی پول نشان می‌دهد که رشد
اقتصادی این کشور در سال 2007، 25 درصد، در سال 2008، 8/10درصد، در سال 2009، 3/9 درصد
و در سال 2010، 5 درصد بوده است.

علی‌رغم این اوضاع وارونه اقتصادی، مقام‌های
جمهوری آذربایجان به جای یافتن راه‌حل عملی برای مشکلات، تنها به گسترش مناسبات
اقتصادی و نظامی با اسرائیل می‌اندیشند. یک مقام صهیونیست که نامش فاش نشده گفته
است که در این قرارداد شرکت صنایع هوا و فضای اسرائیل اعلام کرده که هواپیماهای بدون
سرنشین و سیستم‌های ضدهوایی و موشکی به آذربایجان خواهد فروخت.

برخی از کارشناسان معتقدند که این جمهوری
برای ارتقای جایگاه منطقه‌ای خود و حل مشکلات با ارمنستان که یک سوم خاک این
جمهوری را در اشغال خود دارد به وارد کردن قدرت‌های فرامنطقه‌ای اقدام کرده است.
با این حال تبعیت فرهنگی تمام‌عیار از سیاست‌های اسرائیل با ملاک‌های راهبردی
امنیتی قابل تحلیل نیست. در کشوری که دومین کشور شیعه‌نشین پس از ایران محسوب می‌شود،
تبلیغات ضداسلامی به رویکرد اصلی نظام حاکم تبدیل شده است. در شرایطی که تکیه بر
فرهنگ خودی عامل تقویت انسجام ملی است، دولت علیف اطاعت از تل‌آویو را بر رضایت
مردم ترجیح داده و مدام درصدد خرید تجهیزات نظامی بیشتر است. جمهوری آذربایجان در ادامه
خرید تجهیزات نظامی از رژیم صهیونیستی، 6 موشک‌های دریایی گابریل 522، 10 فروند هواپیمای
بدون سرنشین هرون و سرچر، 10 راکت باراک 8 و تعدادی رادار “Green Pine” خریداری کرده است. ظاهراً
مونتاژ هواپیماهای بدون سرنشین نیز در این جمهوری انجام می‌شود.

فقر، فساد و بی‌عدالتی

علی‌رغم امتیازهای گسترده‌ای که نظام
حاکم تقدیم آمریکا و رژیم صهیونیستی کرده است، منافع این کشور از این همراهی غیر
از انباشتن جیب مقام‌های حکومتی برای مردم چیزی به دنبال نداشته است. فقر گسترده و
نظام سیاسی بسته‌ای که امکان هر اعتراضی را از بین برده ویژگی مهم این جمهوری است.
پدیده تبعیض و استبداد در جمهوری آذربایجان پدیده‌ای مخفی نیست که کشف آن نیازمند
ممارست و تلاش باشد. هر ناظر خارجی که پایش را در این سرزمین بگذارد براحتی متوجه
فقر گسترده و نمایش نظام حاکم برای مخفی کردن آن می‌شود.

روزنامه سوئیسی «نیو زوریخر زایتونگ» (NEUE ZURCHER ZEITUNG) چندی پیش در مطلبی با عنوان «آزادی
و آبادی در جمهوری آذربایجان نمایشی بیش نیست» می‌نویسد: دولت حاکم بر جمهوری آذربایجان
تظاهرات مخالفان را در شهر باکو ممنوع و آن را محدود به منطقه‌ای دورافتاده کرده است.
در جمهوری آذربایجان در حالی که ویلاهای زیادی از سوی ثروتمندان ساخته می‌شود، اکثریت
مردم به گونه دیگری زندگی می‌کنند. در حال حاضر مرکز شهر باکو به یک منطقه مدرن با
آسمانخراش‌ها و مراکز خرید بزرگ تبدیل شده، اما وضعیت در مناطق اطراف این شهر که مردم
فقیر در آنها زندگی می‌کنند بسیار وخیم است و فاضلاب‌های کارخانه‌ها و غیره به آنها
منتهی می‌شود. به همین دلیل اخیراً 3000 نفر در این مناطق دست به تظاهرات زدند. علیف
با ساخت ساختمان‌های مدرن تلاش می‌کند تا ویرانه‌های شهر را از دید عمومی دور کند و
حتی بدتر از آن ساکنان محله‌های فقیر را آواره و خانه‌های آنها را ویران کند و به جای
آنها ساختمان‌های شیک و آسمانخراش بسازد. با یک هزینه سرسام‌آور؛ محله قدیمی شهر باکو
را بازسازی و حمام‌های سنتی، چایخانه‌ها، مساجد و کاروانسراها را ترمیم کرده‌اند. ضمناً
در کنار دریای خزر یک سالن شیشه‌ای عظیمی ساخته اند که گنجایش 2500 نفر را دارد. احداث
این سالن به بهای آواره شدن ساکنان قدیمی این منطقه صورت گرفت. این در حالی است که
هیج شفافیتی در هزینه سرسام‌آور این مراسم وجود ندارد. مهندسان فقط برای ساخت سالن
برگزاری این کنسرت اروپایی هزینه‌ای حدود 200 میلیون دلار را برآورد می‌کنند. این در
حالی است که برای هزینه آماده‌سازی این مراسم با ساختارهای ویژه‌اش، ارقام نجومی پرداخت
شده است.

یک مؤسسه تحقیقاتی مستقل در باکو این هزینه
را حدود 800 میلیون دلار برآورد کرده است. حتی خبرنگاران مستقل در این میان به اسنادی
دست یافته‌اند که حکومت جمهوری آذربایجان برای این نمایش، بودجه طرح‌های آب آشامیدنی
مردم را کاهش داده تا بتواند این پروژه‌های نمایشی را به اجرا درآورد. تظاهرات‌هایی
به خاطر مراسم یوروویژن- برنامه سالانه انتخاب بهترین خواننده اروپا – نیز در شهر
باکو برگزار شد.

این اعتراف روزنامه سوئیسی به اعتراض به
مراسم یوروویژن در کنار تظاهرات علیه فقر و بی‌عدالتی نشان می‌دهد که برای مردم جمهوری
آذربایجان وضعیت معیشتی و اعتقادی هر دو دارای اهمیت هستند.

تمام ثروت‌های این جمهوری مانند کشورهای
عربی حاشیه خلیج فارس به وسیله شخص علیف کنترل می‌شوند. وی که در سال 2003 و پس از
فوت حیدر علیف قدرت را به دست گرفت، در یک رفراندوم فرمایشی در سال 2009 قانون اساسی
را تغییر داد تا بتواند بارها برای ریاست‌جمهوری نامزد شود. انتخابات‌ها با تقلب
گسترده همراه است و معترضان به تقلب در انتخابات به شدیدترین وجه ممکن سرکوب می‌شوند.
جالب اینکه در مجلس این کشور که 125 نماینده دارد یک نماینده از اپوزیسیون حضور ندارد
و همه نمایندگان موجود در آن از وابستگان علیف هستند. الهام علیف فرزند حیدر علیف
از رهبران اتحاد شوروی است. حیدر علیف در سال 1982 به عضویت دفتر سیاسی کمیته
مرکزی حزب کمونیست درآمد و با پیمودن پله‌های ترقی، برای مدت 5 سال معاون رئیس شورای
عالی اتحاد شوروی بود.

فاصله فقیر و غنی در این کشور به دلیل
فساد گسترده در دستگاه حکومتی بسیار زیاد است به طوری که درآمد عظیم نفت و گاز در این
کشور 9 میلیونی فقط به یک قشر کوچک وابسته به حکومت می‌رسد. حتی سازمان‌های غربی
نیز نتوانسته‌اند برغم روابط خوبی که با دیکتاتور حاکم دارند فساد موجود را نادیده
بگیرند، به طوری که در لیست شفافیت بین‌المللی در سال 2011 میلادی، آذربایجان در ردیف
143 در بین 183 کشور قرار گرفته است.

ایالات متحده و سایر قدرت‌های اروپایی که
همواره بر طبل حمایت از دموکراسی می‌کوبند، برغم دیکتاتوری خشن موجود در جمهوری
آذربایجان به دلیل همراهی حاکمیت آن با قدرت‌های غربی روابط گسترده‌ای با این نظام
دارند و چشم خود را بر فساد موجود بسته‌اند. این مدل بسیار به مدل دویله‌های عربی
حاشیه خلیج فارس (مردم عرب شمال آفریقا، کشورهای حاشیه خلیج فارس را نه دولت که
دویله می‌نامند) که متحد کشورهای غربی هستند و در داخل مخالفان را به بدترین وجود
ممکن شکنجه می‌کنند، تبدیل شده است.

سوتیترها:

*مردم عرب شمال آفریقا، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس را که
متحد کشورهای غربی هستند و در داخل مخالفان را به بدترین وجه ممکن شکنجه می‌کنند، نه
«دولت» که «دویله»(دولتک!) می‌نامند. حکایت وابستگی به رژیم صهیونیستی و فساد شدید
حاکمان باکو نیز موجب شده است که این جمهوری به «دولتک»ی تبدیل شود!

* یک مؤسسه تحقیقاتی مستقل در باکو، هزینه
برگزاری برنامه یورو ویژن را حدود 800 میلیون دلار برآورد کرده است. حتی خبرنگاران
مستقل در این میان به اسنادی دست یافته‌اند که حکومت جمهوری آذربایجان برای این نمایش،
بودجه طرح‌های آب آشامیدنی مردم را کاهش داده تا بتواند این پروژه‌ نمایشی را به اجرا
درآورد.

* در کشوری که دومین کشور شیعه‌نشین پس
از ایران محسوب می‌شود، تبلیغات ضداسلامی به رویکرد اصلی نظام حاکم تبدیل شده است.

آیا یهودیان در
فلسطین حق تقدم ندارند؟

 مجید صفاتاج

پرسش: ادعاي حق تاريخي يهود بر سرزمين
فلسطين چقدر مي‌تواند مورد استناد قرار گيرد و آيا چنين ادعايي صحيح است؟

پاسخ: ادعاي اسرائيل
مبني بر حق تاريخي بر فلسطين، براي اولين‌بار به وسيله سازمان صهيونيسم جهاني به
شوراي عالي نيروهاي متفقين در كنفرانس صلح پاريس در سال 1919 تسليم شد. اين سازمان
در يادداشتي كه در تاريخ 3 فوريه 1919 به شوراي عالي نيروهاي متفقين در این
كنفرانس داد، قبول راه‌حلي را پيشنهاد كرد كه بدان وسيله نيروهاي متفق، حاكميت
تاريخي مردم يهود را بر سرزمين فلسطين و حق آنها را براي بازسازي اين كشور به
عنوان وطن ملي به رسميت بشناسند.⁽¹⁾

ادعاي صهيونيستي مبني بر حق تاريخي قوم
يهود بر فلسطين كاملاً بي‌اساس است، زيرا پیش از بني‌اسرائيل اقوام ديگري مانند
كنعانيان، حتيان در حوالي شهر هبرون، عموئيان در ناحيه عمان، موآبيان در شرق
بحرالميت، ادوميان در جنوب شرقي زندگي مي‌كردند. همزمان با ورود عبراني‌ها،
فلسطينيان نيز از سوي درياي اژه رسيدند و بين منطقه كارمل و صحرا ساكن شدند. كساني
كه امروزه، به نام فلسطيني شناخته شده‌اند فقط از نسل عرب‌ها نيستند بلكه از نسل
كنعانيان هستند كه از 5000 سال پيش در آنجا زندگي مي‌كردند. آنان همچنين از اسلاف
پارسيان، يونانيان، روميان، عرب‌ها، ترك‌ها، حتيان و مصريان هستند.

در ضمن به اين نكته نيز بايد اشاره كرد
كه برخي ادعا کرده‌اند فلسطينيان كنوني مهاجماني هستند كه در خلال حمله مسلمانان
به فلسطين در قرن هفتم ميلادي آمدند، در صورتي كه اين مطلب از نظر تاريخي صحت
ندارد زيرا فلسطينيان جزو اولين و اصلي‌ترين ساكنان فلسطين هستند.

فتح فلسطين در سال 637 ميلادي توسط
مسلمانان، آغاز حكومت عرب‌ها بر فلسطين نبوده است، بلكه عرب‌ها، جزو اقوامي هستند
كه پیش از اسلام در فلسطين زندگي مي‌كردند وگرنه عرب‌هاي مسلماني كه فلسطين را در
قرن هفتم ميلادي فتح كردند بسيار كم بودند و در مردمان بومي فلسسطين حل شدند.
پروفسور ماكسيم رودنسون در اين‌باره گفته است: «مردمي بيگانه آمده بودند و خود را
بر مردم بومي تحميل كرده بودند. عرب‌هاي فلسطين، به تمام مفاهيم رايج كلمۀ بومي،
بوميان فلسسطين هستند. جهل كه گاهي تبليغاتي رياكارانه از آن پشتيباني مي‌كند در
مورد اين موضوع سوءتفاهماتي به وجود آورده كه متأسفانه مورد قبول اكثر مردم است.
گفته شده است كه چون  عرب‌ها در قرن هفتم،
فلسطين را تسخير نظامي كرده‌اند، آنها نيز مثل روميان و جنگجويان صليبي و تركان،
اشغالگر هستند. در اين صورت چرا بايد عرب‌ها را بيش از ديگران و بويژه بيش از
يهوديان، بوميان منطقه به شمار آورد؟ چرا كه يهوديان نيز در دوران باستان، بوميان
اين منطقه بودند يا لااقل مدتي درازتر از ديگران اشغالگر منطقه بوده‌اند. اين درست
است كه گروه كوچكي از عرب‌هاي عربستان در قرن هفتم، فلسطين را تسخير نظامي كردند،
ولي مردم فلسطين بزودي زير سلطة عرب‌ها، عرب از كار درآمدند، همان‌طور كه قبلاً
عبراني، آرامي و تا حدودي حتي يوناني شده بودند. اينها طوري عرب شدند كه هرگز
مثلاً رومي يا عثماني نشده بودند، زيرا با بوميان به طور ريشه‌داري درهم آميختند.
احمقانه خواهد بود اگر انگليسي‌هاي امروز را تسخيركنندگان و اشغالگران بناميم،
تنها به دليل اينكه انگلستان در قرن پنجم و ششم به دست قبايل انگل و ساكسون از دست
قبايل كلت درآورده شد. مردم، انگليسي شدند و كسي ادعا نمي‌كند كه مردماني چون
ايرلندي، ولزي و بوتون كه كمابيش زبان‌هاي كلتي را حفظ كرده‌اند، بايد بوميان
واقعي كلت و سافلوك به شمار آيند و انگليسي‌هايي كه اكنون در اين مناطق زندگي مي‌كنند
حق بيشتري نسبت به اين مناطق داشته باشند.

مردم بومي، استقرار اشخاصي را كه بايد
خارجي ناميده شوند نپذيرفتند. علاوه بر اين، خارجي‌ها كه از نام مؤسساتي كه داشتند
شناخته مي‌شدند خود را استعمارگر معرفي كردند. باز، در اين مورد نيز مردم جهان،
عرب‌‌ها را محكوم شناخته‌اند و ما فعلاً بدون آنكه بكوشيم به رفتارهاي مختلفي كه
ممكن است در پيش گرفته شود ارزش اخلاقي و نسبت بدهيم، بايد اين نكته را روشن كنيم
كه عكس‌العمل عرب‌ها كاملاً منطقي بوده است. در اين هيچ ترديدي نيست كه در دوران‌هاي
گذشته مردمان بيگانه موفق شده‌اند خود را به يك منطقه تحميل كنند و دير يا زود عرف
و قانون بر عمل آنان صحه گذاشته است. معمولاً چنين كاري در مراحل اوليه از طريق
اعمال زور صورت گرفته است».⁽²⁾

پروفسور رودنسون در جاي ديگري دربارة حق
تاريخي يهود مي‌گويد: «مسئلة حق تاريخي يهوديان بر سرزمين فلسطين را من فقط به
عنوان يادآوري ذكر مي‌كنم و ننگ فريفته شدن به چنين دليلي را به خوانندگانم نسبت
نمي‌دهم. آخرين دولت واقعاً مستقل يهود در فلسطين، در سال 63 ق.م از بين رفت، يعني
وقتي كه پمپه اورشليم را گرفت.

آخرين تلاش‌هاي يهوديان در فلسطين، به
قيام بركوجنا در سال 135 ميلادي مربوط مي‌شود. اهالي يهودي فلسطين زير تسلط روم،
بر اثر تبعيدهاي مكرر و بردگي و به دنبال دو قيام بزرگ تحليل رفتند، ولي عامل عمده
در اين امر، بويژه مهاجرت بود كه قرن‌ها قبل از بين رفتن استقلالشان گسترش قابل ‌ملاحظه‌اي
گرفته بود. سپس گرويدن يهوديان
به بت‌پرستي، بعد به مسيحيت و سرانجام به اسلام، از اين نقطه‌نظر (يعني ادعاي
حاكميت و مالكيت يهود بر فلسطين به خاطر حكومت موقت دوران قديم آنان بر سرزمين)
پس عرب‌ها هم مي‌توانند نسبت به اسپانيا ادعاهايي داشته باشند، زيرا عرب‌هاي
مسلمان نيز نزديك به 8 قرن بر اسپانيا حكومت كردند. همچنين دليلي هم كه اغلب
صهيونيست‌ها پيش مي‌كشند یعنی خواست هميشگي يهوديان به بازگشت به ارض موعود (صهيون
تاريخي)، به همين اندازه سست است. معناي اين حرف آن است كه ما مسائل دروني يك نفر
را براي نفر ديگر به صورت قانون درآوريم. اين دلايل هر اندازه هم كه براي پاره‌اي
در فكرهاي مذهبي يا آغشته به مرام ناسيوناليستي گيرا باشد، هيچ چيز وجود ندارد كه
بتواند استقرار يك عنصر خارجي را به زبان اهالي بومي (به معناي متداول اين كلمات)
مبدل به مسئله ساده بازگشت به كشور زادگاه كند».⁽³⁾

ماكسيم رودنسون سؤال ديگري را دربارة عدم
پذيرش استعمار يهود از سوي فلسطينيان طرح مي‌كند و خود به نحو مطلوبي پاسخ آن را
مي‌دهد. او مي‌گويد: «هنگامي كه استعمار يهود شروع شد فلسطينيان تحت تسلط
امپراتوري عثماني ـ‌ كه تركان بر آن حكومت داشتند ـ بودند. پس چرا اكنون نبايد
سلطه جديد صهيونيسم را كه ممكن است مانند سابق به دنبال خود جذب و تحليل اهالي
منطقه را داشته باشد، قبول كنند؟ وقوع چنين حادثه‌اي قرن‌ها و حتي چند دهه قبل از
ورود يهوديان غيرممكن نبود، ولي صهيونيست‌ها با بداقبالي روبه‌رو شدند، زيرا اكنون
وجدان دنيا رشد كرده است و ديگر حاضر نيست حق تصرف و تسخير خارجي را بپذيرد يا
حداقل اينكه آن را به زحمت مي‌پذيرد. جذب و تحليل فرهنگي بين مردم امكان‌پذير است،
ولي اكنون هر ملتي بشدت هويت خود را حفظ مي‌كند. اين حقيقتي است كه كسي قدرت ندارد
عليه آن اقدامي كند. صهيونيسم به عنوان يك نيروي زنده در دوران ناسيوناليسم پيدا
شد و خود جلوه‌اي از اين ناسيوناليسم بود. سپس صهيونيسم در دوران فرو ريختن بناي
استعمار به حيات خود ادامه داد. مردم جهان ديگر حاضر نيستند تسخير و تصرف را قبول
كنند و مي‌جنگند تا هويت خود را حفظ كنند و استقلال خود را يا نگه دارند و يا اگر
از دست رفته است، آن را بازستانند. عرب‌هاي فلسطيني پس از رهايي از يوغ حكومت
تركان، نه تسلط انگليسي‌ها را مي‌خواستند و نه تصرف صهيونيست‌ها را،‌ گرچه آنها با
نمك‌شناسي بسيار عناصر فرهنگيي كه انگليسي‌ها و اسرائيلي‌ها با خود آورده بودند مي‌پذيرفتند
و با مقادير كم و بتدريج در مدتي طولاني آنها را جذب مي‌كردند، ولي هرگز نمي‌خواستند
انگليسي و اسرائيلي بشوند. آنها مي‌خواستند هويت عربي خود را حفظ كنند و به همين
دليل مايل بودند تحت حكومت يك دولت عربي زندگي كنند. با درنظر گرفتن تقسيم آسياي
صغير عربي در سال 1920، آنها مي‌خواستند در چارچوب جوامع ملي عربي مختلف  يك جامعه ملي فلسطيني را تشكيل بدهند و همان‌طور
كه آن جوامع عربي براساس بعضي از نظريه‌هاي عمومي جاري حق داشتند از يك وحدت نسبي
برخوردار شوند، اينها نيز حق داشتند. در نتيجه آنها اميدوار بودند كه در فلسطين يك
دولت عربي ببينند.

علاوه بر اين، وجدان مردم جهان اكنون از
مردمي كه به خاطر دفاع از هويت خود مي‌جنگند، دفاع مي‌كند. از نظر فلسطينيان اين
بي‌عدالتي بزرگي بود كه دنيا در مورد آنها استثنايي قايل شود، تنها به دليل اينكه
استعمارگران آنها يهودي هستند. مردم سراسر جهان فرياد مي‌زدند: «مرگ بر استعمار» و
فلسطينيان اخيراً ديده بودند كه عده‌اي از فرانسويان اين فكر را كه «جز استعمار
فرانسوي مرگ بر هر نوع استعمار ديگر» و عده‌اي از انگليسي‌ها اين فكر را كه «جز
استعمار انگليسي مرگ بر هر نوع استعمار ديگر» قبول ندارند و مرگ استعمار را در همه
جاي د نيا مي‌خواهند. تنها چيزي كه فلسطينيان مي‌خواستند اين بود كه «استعمار
يهود» نيز ريشه‌كن شود و ديگر چنين استعماري وجود نداشته باشد. به هر حال بوميان
فلسطين خارجيان را قبول نكرده بودند.

يك مسئله ديگر هم هست كه بايد روشن شود:
دنياي عرب بارها استقرار خارجي را در خاك خود پذيرفته است، نمونه‌اش وضع ارامنه
است كه از تعقيب و شكنجه ترك‌ها در سال 1920 فرار كردند و در كشورهاي عربي مستقر
شدند. عده‌اي نيز حتي قبل از اين تاريخ وارد مناطق عربي شده و عموماً در خاك
كشورهاي عربي مورد پذیرش قرار گرفته بودند. با وجود اين، ‌اكثر پناهندگان بويژه
آنهايي كه در سال 1920 وارد مناطق عربي شده بودند، خواهان حفظ هويت و زبان و فرهنگ
و عادات خاص خود به عنوان يك ملت بودند. اگر اين مهاجران در مقابل جذب و تحليل
نسبي از خود مقاومتي به خرج دهند، شكي نيست كه در آينده جدالي به وجود خواهد آمد!
با وجود اين تاكنون عرب‌ها نسبت به ارامنه خصومتي نشان نداده‌اند و از قرائن معلوم
است كه اين عدم خصومت به دليل آن است كه ارامنه قصد نداشتند در مناطق عرب‌نشين،
دولتي ارمني به وجود بياورند.

اگر آنان هنوز ادعايي شبيه ادعاهاي
صهيونيست‌ها داشته باشند در مورد منطقه‌اي است كه در حال حاضر متعلق به ترك‌هاست و
در مورد استقرار يهوديان نيز مخالفتي از سوي عرب‌ها مشاهده نشده بود تا اينكه
مهاجرت جنبه صهيونيستي به خود گرفت.

مخالفت عرب‌ها، لحظه‌اي بروز یافت كه قصد
صهيونيست‌ها نسبت به تأسيس يك دولت به نام اسرائيل با جدا كردن بخشي از خاك فلسطين
از جهان عرب، علني شد و اين مخالفت هنگامي اوج گرفت كه طرح صهيونيست‌ها وضوح
بیشتری یافت و موقعي آشتي‌ناپذير شد كه صهيونيست‌ها به موفقيت نزديكتر شدند. به
همين دليل عرب‌ها با آنها به عنوان خارجي مخالفت نكردند، بلكه آنها با اشغال
سرزمين خود به وسيله خارجيان مخالفت مي‌كردند. حال اگر ما چنين پديده‌اي را
استعمار بناميم يا نه، خود مسئله ديگري است. به همين دليل، جدال در اصل، مبارزه
مردم بومي يك سرزمين با اشغال قسمتي از خاك خود به وسيله خارجي‌هاست. البته اين
جدال جنبه‌هاي ديگري نيز دارد كه مي‌توان درباره‌اش بحث كرد، ولي هيچ‌كدام از
اينها ربطي به تعريف اساسي جدال ندارد».⁽⁴⁾

بدين ترتيب، فلسطينيان امروز، فرزندان
همان فلسطين و كنعانيان و ساير قبايل اوليه هستند كه در اين كشور ساكن شده بودند.
آنها از آغاز تاريخ در اين سرزمين زندگي كرده‌اند و استقرار آنها در اين سرزمين
حداقل به چهارهزار سال قبل مي‌رسد. بنابراين، اولين ساكنان، همين فلسطينيان (تمام
اقوام ساكن فلسطين) هستند كه از سحرگاه تاريخ در آنجا سکونت داشته‌اند.

در ادامه اين مطلب رودنسون جدال و عدم
ناسازگاري فلسطينيان با صهيونيست‌ها را در اخراج آنها مي‌داند و مي‌گويد: «ريشه
جدال در اين نهفته است كه مردمي جديد، در منطقه‌اي سكنا گزيده‌اند كه پيش از آنها
مردمي بومي در آنجا زندگی می‌کردند و حاضر نبودند استقرار مردمي ديگر را در منطقه
خود قبول كنند. اين نكته غيرقابل انكار و سخت روشن است. استقرار اين قوم جديد ممكن
است تماماً يا تا حدودي قابل توجيه باشد، ولي نمي‌توان منكر آن شد، همان‌طور كه مي
توان خودداري مردم بومي از پذيرفتن اين قوم جديد را غيرموجه دانست. براستي كه اين
قوم، قومي جديد بود و با قوم ساكن در منطقه تفاوت بسياري داشت».⁽⁵⁾

نتيجه ديگري كه از مطالعه تاريخ فلسطين
در رابطه با ادعاي تاريخي يهوديان بر اين سرزمين به دست مي‌آيد اين است كه زماني
كه عبرانيان در سال 1300 ق.م، خواه از طريق جنگ و خواه از طريق نفوذ، از مصر به
فلسطين آمدند،  در واقع حكم اشغالگراني
مانند بابليان، مصريان و… را داشتند. اگر حقانيت ادعاي تاريخي آنها بر فلسطين
پذيرفته شود، اين ادعا را بايد از جانب هريك از اشغالگران فوق نيز پذيرا شد. مثلاً
بايد پذيرفت كه روميان نيز نسبت به انگلستان ادعاي مالكيت تاريخي داشته باشند،
زيرا اجداد آنها سيصد و اندي سال بر انگلستان سلطه داشته‌اند (41ـ410 م) درست همان
مدتي كه يهوديان بر فلسطين حكومت كرده‌اند. با اين تفاوت كه روميان آثار مفيدتر و
ارزنده‌تري در انگليس باقي گذاشته‌اند. اگر ادعاي تاريخي را مبناي مالكيت قرار
دهيم بايد منتظر دگرگون شدن تمام جهان باشيم.

يهودياني كه امروزه در اسرائيل زندگي مي‌كنند
از فرزندان قوم بني‌اسرائيل نيستند، بلكه اعقاب آنهايي هستند كه بعداً به آيين
يهود گرويده‌اند و نمي‌توان پيوند نژادي بين آنها و يهوديان معاصر با حضرت عيسي«ع»
و يا قبل از او قائل شد. برخي از مورخان يهودي نيز خود به اين حقيقت مسلم اعتراف
دارند. براي نمونه به گفتار ژوزف رينخ^* كه يك سياستمدار فرانسوي يهودي‌الاصل
است اشاره مي‌شود. رينخ معتقد است: «اساساً صحبت كردن در مورد وجود نژاد يهود، يا
از روي غرض‌ورزي است و يا از روي جهل و ناداني، زيرا نژاد عرب سامي وجود داشته و
نژادي تحت عنوان نژاد يهود وجود نداشته است و يهوديان هرگز نژادي را تشكيل نداده‌اند».⁽⁶⁾

او معتقد است يهوديان به طور گسترده به
تبليغ آيين يهود پرداختند و گروه زيادي از عرب‌ها، يونانيان، مصريان و روميان به
دين حضرت موسي«ع» روي آوردند و مي‌توان گفت دين يهود، آسيا، سراسر شمال افريقا،
اسپانيا، ايتاليا و سرزمين گُل (فرانسه كنوني) را تحت نفوذ خود درآورده بود. همان‌طور
كه در كتاب گرگواردوتور آمده است: «روميان و گل‌هاي يهودي، جوامع يهودي را تحت‌الشعاع
خود قرار دادند. اكثريت بزرگي از يهوديان روسيه، لهستان، گل، از قبيله خزر و قوم
تاتار در جنوب روسيه هستند كه همگي يكباره در زمان شارلماني به آيين يهود درآمدند
و اينان اصلاً ارتباطي با يهوديان اوليه‌اي كه در فلسطين زندگي مي‌كرده‌اند ندارند».

وي معتقد است يهودياني كه اصالتاً به
فلسطين وابستگي دارند، اقليت ناچيزي را تشكيل مي‌دهند.

«آرتور كستلر» نيز كه يك يهودي است در
اين‌باره مي‌گويد: «تقريباً نه دهم يهوديان اروپا و امريكا از تبار خزرهاي ترك
هستند و ربطي به اسباط دوازده‌گانه بني‌اسرائيل و قوم موسي«ع» در فلسطين ندارند و
تصادفاً همين دسته از يهوديان هستند كه با زمينه‌سازي‌هاي تبليغات صهيونيستي بويژه
پس از جنگ جهاني دوم از اروپا به فلسطين رفته و اسرائيل را به وجود آورده‌اند.
اينك تاريخ بروشني و صراحت بر بطلان دعوي موهوم صهيونيست‌ها كه خود را از فرزندان
يعقوب در اسرائيل و قوم برگزيده خدا قلمداد مي‌كنند، گواهي مي‌دهد و بدين‌گونه
مباني مذهبي و تاريخي ادعاي يهوديان بر ارض موعود و فلسفه وجود كشوري به نام
اسرائيل كه با توسل به زور و قلدري و تجاوز و خيره‌سري خود را بر منطقه تحميل كرده
است، يكسره از ميان مي‌رود».⁽⁷⁾

در همين زمينه «كلنل بن سل» در خاطراتش درباره
تحقق خواسته صهيونيسم و مشكلاتي كه بر آن مرتب است در كنفرانس صلح پاريس نوشته
است: «اگر مقاصد يهوديان افراطي انجام شود، مشكلاتي ايجاد خواهد شد كه بسياري از
مردم دانا و مطلع يهود آن را تصديق مي‌كنند. اين مطلب مسلم است كه ساكنان كنوني
فلسطين قرن‌ها در اين سرزمين مستقر بوده‌اند. در حقيقت بعضي از جوامع سوري ادعا مي‌كنند
كه از اعقاب حتياني هستند كه در آغاز تاريخ در اين سرزمين زندگي مي‌كردند. ممكن
است اين مطلب صحيح باشد، ولي همه كساني كه اين مسئله را از نظر واقعي و تاريخي
بررسي مي‌كنند و تحت تأثير تبليغات نيستند، تصديق خواهند كرد كه اين مردم دو هزار
سال است كه در اين كشور سكونت دارند و اشغال فلسطين به وسيله يهود در زمان‌هاي
خيلي قديم، حقي را براي ايشان اثبات نمي‌كند، بعلاوه مدت اقامت آنها در آنجا و قبل
از آوارگي‌شان از آن سرزمين، كوتاه بود. بنابراين، بايد پرسيد كه چرا ساكنان اصلي
آواره شدند تا براي تازه‌واردان جا باز شود؟»!⁽⁸⁾

پي‌نوشت‌ها:

1-
J.C.Hurewitz, Diplomacy in the Near and Middle East, van Notrand, 1956. Vol 11,
P45.

2ـ
رودنسون، ماكسيم، اعراب و اسرائيل، ترجمه رضا براهني، (تهران: خوارزمي، 1348)، صص
260و 261.

3ـ
همان، ص 265.

4ـ
همان، صص 268 -270.

5ـ‌
همان، ص 272.

*  Joseph
Reinach

6-
Translation From Journal des De’bats, 30 March 1919 Cited by Philippe de Saint
Robert in Le Jeude La France en Mediterranee, Julliard, 1970.P222.

7ـ
كستلر، آرتور، قبيله سيزدهم، ترجمه جمشيد ستاري، (تهران: نشر آلفا، 1361)، ص 19.

8-
Stephen Bonsal, Suitors and Suppliants at Versailles, New York, Prentice –
Hall, 1946.P45.

سوتیترها:

* ادعاي
صهيونيستي مبني بر حق تاريخي قوم يهود بر فلسطين كاملاً بي‌اساس است، زيرا پیش از
بني‌اسرائيل اقوام ديگري مانند كنعانيان، حتيان در حوالي شهر هبرون، عموئيان در
ناحيه عمان، موآبيان در شرق بحرالميت، ادوميان در جنوب شرقي زندگي مي‌كردند.

* فتح فلسطين در سال 637 ميلادي توسط
مسلمانان، آغاز حكومت عرب‌ها بر فلسطين نبوده است، بلكه عرب‌ها، جزو اقوامي هستند
كه پیش از اسلام در فلسطين زندگي مي‌كردند وگرنه عرب‌هاي مسلماني كه فلسطين را در
قرن هفتم ميلادي فتح كردند بسيار كم بودند و در مردمان بومي فلسسطين حل شدند.

*پروفسور ماکسیم رودنسون: دليلي كه اغلب
صهيونيست‌ها پيش مي‌كشند یعنی خواست هميشگي يهوديان به بازگشت به ارض موعود (صهيون
تاريخي)، به همين اندازه سست است. معناي اين حرف آن است كه ما مسائل دروني يك نفر
را براي نفر ديگر به صورت قانون درآوريم!

*«آرتور كستلر» نویسنده يهودي: تقريباً
نُه دهم يهوديان اروپا و امريكا از تبار خزرهاي ترك هستند و ربطي به اسباط دوازده‌گانه
بني‌اسرائيل و قوم موسي«ع» در فلسطين ندارند و تصادفاً همين دسته از يهوديان هستند
كه با زمينه‌سازي‌هاي تبليغات صهيونيستي بويژه پس از جنگ جهاني دوم از اروپا به
فلسطين رفته و اسرائيل را به وجود آورده‌اند.

افزایش احتمال  وقوع جنگ داخلی در لیبی

عملکرد شورای انتقالی لیبی باعث سرخوردگی بسیاری از
انقلابیون شده است و عده‌ای آن را متهم می‌کنند که با اقدامات خود کشور را به سوی
جنگ داخلی پیش می‌برد. برزخ طولانی طراحی شده از سوی قدرت‌های غربی برای لیبی که به
وسیله شورای انتقالی اجرایی می‌شود (مبنی بر اینکه 18 ماه برای برگزاری انتخابات
زمان موردنیاز است) باعث شده که زمینه برای درگیری بین گردان‌های مختلف انقلابی
افزایش یابد. در حالی که شرایط برای برگزاری انتخابات در کشور کم‌جمعیت لیبی می‌توانست
طی دو یا سه ماهه فراهم شود، یک سال و نیم زمان برای آن در نظر گرفته شد تا
کشورهای غربی بتوانند با یارگیری از بین مزدوران داخلی کشور را به سمت جنگ داخلی و
سپس تجزیه پیش ببرند. در ليبي 4 گروه شبه‌نظامي مهم وجود دارد که در متن درگیری‌ها
قرار گرفته‌اند؛ شامل گردان‌هاي الزنتان كه كنترل فرودگاه طرابلس و اطراف آن را در
دست دارد، گردان‌هاي شوراي نظامي طرابلس به رهبري عبدالحكيم بلحاج، گردان‌هاي مصراته
و نيروهاي ارتش ملي ليبي. مصطفی عبدالجلیل رئیس شورای انتقالی تاکنون طرحی عملیاتی
برای پایان دادن به درگیری‌ها ارائه نکرده است

حضور گسترده مبلغین مسیحی در عراق

مبلغان مسیحی آمریکایی در سال‌های اخیر حضور خود را
در عراق گسترش داده و قصد دارند پایگاه مسیحی وسیعی در کردستان عراق ایجاد کنند.
این میسیون‌ها که در ابتدا به صورت نیمه مخفی در منطقه ظاهر می‌شدند، هم اکنون به
صورت آشکار به تبلیغ مشغول شده و حمایت‌های سیاسی قابل‌توجهی هم از طرف برخی مقام‌های
محلی دریافت می‌کنند، به طوری که همزمان با برگزاری جشن سال نو مسیحی؛ خیابان‌های
شهرهای کردستان عراق هم آذین بسته می‌شوند، حتی مردم اذعان دارند شکوه برگزاری این
جشن‌ها از اعیاد اسلامی بیشتر است. برآوردها نشان می‌دهد که به رغم تبلیغات وسیع
صورت گرفته تنها 1500 نفر به مسیحیت گرویده‌اند و جالب اینکه برای کسانی که مسیحی
شوند مقرری 1000 دلاری درنظر گرفته شده است. همراهی حکومت محلی اقلیم کردستان با
مبلغین آمریکایی باعث اعتراض گروه‌های اسلامگرا در این خصوص شده است.

طرح عربی ـ غربی برای آشفته کردن اوضاع لبنان

عربستان و قطر در تلاش‌اند تا با استفاده از سعد
حریری، سمیر جعجع و سایر عوامل وابسته در لبنان، اوضاع داخلی این کشور را متشنج
کنند تا بتوانند بیش از گذشته محور مقاومت را به درگیری‌های داخلی مشغول نمایند.
با این حال این تلاش‌ها تاکنون ثمره چندانی نداشته و مقام‌های لبنانی به تحرکات حریری
توجهی نشان نداده‌اند. «نجیب میقاتی» نخست‌وزیر لبنان روز سه‌شنبه در اولین مصاحبه
با شبكه تازه تاسیس «المیادین»، با اشاره به سلاح مقاومت و نقش آن در حفظ توان ملی
این كشور گفت: سلاح حزب‌الله به منظور رویارویی با رژیم صهیونیستی مقدس است و خاك لبنان
با تلاش آنان از اشغال آزاد شد. سلاح‌های سنگین و زیادی به جز سلاح مقاومت در لبنان
وجود دارد كه در حقیقت آنها حالت عمومی كشور را بر هم زده‌اند. این نوع اظهارات
نشان می‌دهد که حریری و باند وابسته به قطر و عربستان در اهداف خود علیه حزب‌الله
موفق نبوده‌اند.

.

لاوروف، متفاوت‌تر از گذشته

سرگئی لاوروف وزیر خارجه روسیه که در اوان روی کار
آمدن هیلاری کلینتون به عنوان وزیر خارجه آمریکا با وی در مراسمی نمادین دکمه قرمز
پایان تنش‌ها را فشار داده بود، اخیرا بارها علیه مواضع آمریکا اظهارنظر کرده است.
وی در حاشیه اجلاس سازمان همکاری شانگهای از لزوم حضور ایران در کنفرانسی درباره
سوریه سخن گفت. پیش از این، رسانه‌ها از مخالفت کشورهای عضو گروه 5+1 با طرح موضوع
سوریه و بحرین توسط ایران در بسته راهبردی مورد تمایل تهران برای مذاکره خبر داده
بودند. سفر لاوروف به تهران پیش از آغاز مذاکرات با 5+1 نشان داد که سرسختی آمریکا
و سایر قدرت‌های غربی در بی‌اعتنایی به خواست‌های روسیه باعث شده است تا این کشور
رویه دیگری در پیش گیرد

بحث استیضاح داووداغلو در پارلمان ترکیه

شکست سیاست‌های ترکیه در سوریه و غلبه ارتش بر گروه‌های تروریست که از خارج
حمایت می‌شدند باعث واکنش پارلمان ترکیه به سیاست‌های احمد داووداغلو وزیر خارجه
این کشور شده است. داووداغلو که هنگام روی کار آمدن از سیاست صفر مشکلات با
همسایگان سخن گفته بود، بعدها صریح‌ترین مواضع را علیه بشار اسد اتخاذ کرد و حتی
از تجزیه سوریه سخن گفت. وی همچنین در پارلمان از نیابت کشورش برای اجرای طرح
خاورمیانه بزرگ خبر داد. حزب جمهوری خلق که مهمترین حزب مخالف در پارلمان است،
بانی طرح استیضاح است. اگرچه شاید این حزب به دلیل اکثریت نداشتن در نهایت قادر به
پیشبرد طرح استیضاح نباشد، اما برای افزایش محبوبیت خود مدام از سیاست خارجی حزب
عدالت و توسعه که مردم به آن معترض هستند، انتقاد می‌کند. مقام‌های ترکیه‌ای پس از
شکست پروژه ساقط کردن اسد سکوت اختیار کرده‌اند.

آغاز به کار پارلمان سوریه

به رغم تلاش کشورهای غربی و متحدان عربی آنها برای
نادیده گرفتن اصلاحات سیاسی در سوریه، مجلس جدید این کشور با سخنرانی بشار اسد رئیس‌جمهوری
آغاز به کار کرد. سخنان اسد در افتتاحیه مجلس بازتاب فراوانی در رسانه‌های جهان به
خصوص در خاورمیانه داشت. وی با قاطعیت اعلام کرد، در صورتی که به ارتش برای
استفاده از نیروهای ویژه دستور دهد –همانطور که خواست
فرماندهان است-، آنها طی 24 ساعت کشور را از وجود تروریست‌ها پاک خواهند نمود. اسد
تأکید کرد که سوریه نه با اعتراض‌ها به فضای سیاسی، بلکه با یک حمله همه‌جانبه از
خارج که به وسیله عوامل داخلی دنبال می‌شود، مواجه است.

سفر اروپایی پوتین درباره سوریه

ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه که به تازگی برای بار سوم قدرت را در دست
گرفته است، در سفر به کشورهای مهم اتحادیه اروپا یعنی آلمان و فرانسه، به رایزنی
در باره اوضاع سوریه پرداخت. وی که ابتدا به آلمان رفته بود در دیدار به آنگلا
مرکل بر موضع کشورش مبنی بر لزوم دادن زمان به دولت سوریه برای پیشبرد اصلاحات
تاکید کرد و از وقوع جنگ داخلی در این کشور ابراز نگرانی نمود. آنگلا مرکل صدراعظم
آلمان نیز گفت‌وگوی خود را با پوتین «آرام» و به دور از تنش توصیف کرد و افزود: «برداشت
من این بود که ما در اینجا ـ و همچنین در موضوع ثبات در کل منطقه ـ منافع مشترکی داریم،
اگرچه شاید در طول این مسیر گه گاه تفاوتهایی هم وجود دارد.» رئیس‌جمهور روسیه سپس
با فرانسوا اولاند رئیس‌جمهور جدید فرانسه نیز دیدار و موضع کشورش در قبال سوریه
را تکرار کرد. علی‌رغم اینکه اولاند نیز بر راه‌حل سیاسی برای سوریه تأکید کرد،
اما افزود که اسد باید از قدرت کناره‌گیری کند. پوتین در واکنش به سخنان اولاند
گفت که گره‌زدن مشکلات سوریه به ماندن و یا رفتن اسد اشتباه است تا موضع نهایی
روسیه را به قدرت‌های اروپایی تفهیم کرده باشد.

تاج و تخت قاچاق

در ماه گذشته جشن 60 سالگی ملکه الیزابت دوم به خبر
شماره اول رسانه‌های غربی تبدیل شد. علیرغم تبلیغات رسانه‌ای سنگینی که درباره این
جشن، عدم استقبال مردم از آن نشان داد که در انگلیس نیز کسی علاقمند به شنیدن
اخبار ولخرجی‌های ملکه نیست. برآوردها نشان می‌دهد که جشن‌های تولد ملکه حدود 3
میلیارد دلار برای مردم جزیره هزینه داشته است. دولت کامرون با اعلام این خبر که
این جشن‌ها برای انگلیس 700 میلیون درآمد توریستی داشته تلاش کرد از بار روانی
ماجرا بکاهد. با این حال در صورت صحت این خبر نیز نمی‌توان از زیان سنگین مردمی که
تنها 4000 پوند درآمد دارند، چشم‌پوشی کرد. جان کولمن از مأموران سابق غربی که با
سرویس‌های امنیتی زیادی همکاری می‌کرده است در کتاب کمیته ـ300 فاش نمود که ملکه
انگلیس که هم اکنون 80 ساله شده است در مرکز شبکه‌ای بین‌المللی با بانک‌های سوئیسی
و کانادایی و اشراف انگلیسی و آمریکایی قرار دارد که تولید و تجارت جهانی مواد
مخدر را در اختیار دارند.

یک یهودی رقیب هوگو چاوز شد

هوگو چاوز که متولد 1954 میلادی است و با بیماری
سرطان دست و پنجه نرم می‌کند اعلام کرده است که بار دیگر کاندیدای ریاست‌جمهوری
ونزوئلا می‌شود. به رغم اینکه اقتصاد ونزوئلا در دوران چاوز نوسانات زیادی در رشد
تولید ناخالص داخلی داشته است، به دلیل افزایش عدالت اجتماعی و توزیع بهتر ثروت‌های
عمومی رضایت عمومی را جلب کرده و همچنان بخت نخست برای انتخاب مجدد محسوب می‌شود. «انریکه
کاپریلس» از جناح مخالف و اپوزیسیون چاوز که یهودی است از مدت‌ها پیش وارد رقابت‌های
انتخاباتی با هوگو چاوز شده است. آمریکا بزرگ‌ترین حامی کاپریلس به شمار می‌رود.
احزاب سیاسی ونزوئلا چاوز را اسب تیزپای ونزوئلا لقب داده‌اند و معتقدند که وی بار
دیگر به ریاست‌جمهوری انتخاب می‌شود. البته هنوز اخبار دقیقی درباره سلامت وی که
با سرطان دست و پنجه نرم می‌کند منتشر نشده است.

وقتی یک بهایی برای مخالفت با امام جشن تولد امام
زمان می‌گیرد!

روح
الله امین آبادی

تیرماه سال 57 زمزمه‌های
مخالفت با حزب حکومتی رستاخیز از درون مجلس شورای ملی بلند و بتدریج به فریادی رسا
مبدل شد. هر چند این فریاد‌ها بیش از آنکه به یک اندیشه مستقل برای ایجاد فضای باز
سیاسی در کشور وابسته باشد به تدبیر شاه برای آزاد نشان دادن نظام پوسیده‌ای می‌مانست
که 2500سال از شکلگیری آن می‌گذشت، ولی این فریادهای از سر تزویر نیز سرانجام سبب‌ساز
آن شد که حزب رستاخیز در زمان نخست‌وزیری شریف‌امامی در مهرماه سال 57 منحل شود.

جمشید آموزگار
نخست‌وزیر و دبیرکل حزب رستاخیز ملت ایران در اولین روز تیرماه و پس از اجلاس دفتر
سیاسی حزب اعلام کرد: دفتر سیاسی حزب پیشنهاد ایجاد جناح دیگری را در رستاخیز از
سوی گروه بررسی مسائل ایران در پرتو انقلاب دریافت کرده و با تشکیل این جناح
موافقت کرده است. وی گفت : هوشنگ نهاوندی از سوی گروه بررسی مسائل ایران در پرتو
انقلاب این خواسته را مطرح کرده بود که با آن موافقت شد.

گفتنی است برای نشان
دادن وجود فضای بحث و انتقاد،‌ دو جناح درون حزب رستاخیز تا این تاریخ شکل گرفته
بود. جناح اول «روشنفکران مترقی» به رهبری جمشید آموزگار و جناح دوم «روشنفکران سازنده»
به رهبری هوشنگ انصاری وزیر دارایی وقت و امروز نیز جناح سومی به نام «گروه اندیشمندان»
به ریاست هوشنگ نهاوندی رئیس سابق دانشگاه تهران به وجود آمد.

در
همین روز چهل تن از نمایندگان مجلس شورای ملی که عضو حزب رستاخیز بودند، از گروه
اصلی این حزب جدا شدند و به گروه کوچک اندیشمندان که هوشنگ نهاوندی مشاور ویژه فرح
آن را رهبری می‌کرد پیوستند.

گفتنی
است گروه اندیشمندان با ادامه فعالیت در چهارچوب حزب موافقت کرده بود و همه این
تدابیر برای این اندیشیده شده بود که رستاخیز به هر نحو ممکن حفظ شود چرا که این
حزب نماد رژیمی بود که ملت برای سقوط آن از خرداد 42 شهدای زیادی داده بود و
انحلال این حزب، سقوط رژیم را نوید می‌داد.

احمد
بنی‌احمد و محسن پزشکپور نیز از جمله نمایندگان مجلس شورای ملی بودند که در اولین
روز تیرماه خروج خود را از حزب رستاخیز اعلام کردند.

محسن پزشکپور
نماینده مجلس شورای ملی در این زمینه گفته بود: «من چون حزب رستاخیز را در مسیر
رستاخیز ملت ایران نمی‌بینم و نمی‌توانم سنگر مبارزات ملی را ترک کنم، در این لحظه
تاریخی اعلام می‌کنم که در سنگر نهضت پان‌ایرانیسم و در سنگر حزب پان‌ایرانیست
مبارزاتم را دنبال می‌کنم».

جدایی پزشک‌پور
از حزب رستاخیز شاید در بادی امر به مخالفت و ندای مخالف در مجلس شورای ملی تعبیر
شود و عده‌ای این‌گونه بپندارند که نظام شاهنشاهی مجلسی آزاد داشت ولی اگر به
اسناد موجود از جمله اسناد سازمان جاسوسی سیا توجه کنیم، موضوع به گونه‌ای دیگر
دیده و تحلیل خواهد شد.

سند شماره 72 به
تاریخ 13 دسامبر 1978 سازمان مركزى اطلاعات (سيا) که مهر خیلی محرمانه بر
آن حک شده است درباره محسن پزشكپور رهبر حزب پان ايرانیست تأکید می‌کند: گروه پزشكپور
عملاً از هيچ جذبه عمومى برخوردار نبودند و احتمالاً هنوز هم نيستند.

از
این رو بود که رژیم شاه نمایندگانی چون پزشکپور را تحمل می‌کرد چرا که وی و گروهش
در فضای آن روز کشور هرگز خطری برای نظام طاغوت نبودند و مخالف‌خوانی آنان نیز ضرری
برای منافع رژیم حاکم نداشت.

در این میان
سخنان تعدادی از نمایندگان در جلسه یکم تیرماه سال 57 مجلس شورای ملی جالب و در
نوع خود بی‌نظیر است.

در این جلسه غلامحسین
دانشی افراد و نمایندگان را نوعروسانی خطاب کرد که به عقد حزب رستاخیز درآمده‌اند
ولی عروسک‌های خود یعنی عقاید و احزاب پیشین را نیز به همراه آورده‌اند! وی خطاب
به پزشکپور گفت: «شما به نوعروسانی می‌مانید که به بلوغ عقلانی نرسیده‌اند و هنگام
رفتن به خانه بخت عروسک‌های خود را هم همراه می‌آورند و در خانه شوهر به جای
پرداختن به وظایف خانه‌داری به عروسک‌بازی می‌پردازند».

دانشی
ادامه داد: شما با عروسک پان‌ایرانیست به رستاخیز آمدید و با همان عروسک در
رستاخیز بودید و از آن عروسک نتوانستید دل بردارید زیرا به بلوغ سیاسی نرسیده‌اید.

عروسک
خواندن احزاب و گروه‌ها شاید در بادی امر توهین‌آمیز دیده شود، ولی حقیقت ماجرا را
بخوبی نشان می‌دهد.