درسهائي از تاريخ تحليلي

قسمت هجدهم ــ حجة الاسلام و المسلمين رسولي محلاتي

اکنون که اصل اين داستان را شنيديد بايد بدانيد که اين
داستان از چند نظر مورد انتقاد و ايراد قرار گرفته و صحت آن مورد ترديد و خدشه
واقع شده است:

اولاــ اينکه در چند روايت آمده بود که ابوبکر آن حضرت را
از همان «بصري» پيش از آنکه به شام بروند به همراه بلال به مکه باز گرداند از چند
نظر مخدوش و بلکه غير قابل قبول است:

1ــ از اين نظر که بر طبق رواياتي که خود راويان و مورخان
نقل کرده اند ابوبکر دو سال يا بيشتر از رسول خدا کوچکتر بوده و بلال نيز چند سال
از ابوبکر کوچکتر بوده، و با توجه به آن چه در مورد عمر رسول خدا (ص) در آغاز اين
داستان شنيديد ابوبکر در آن زمان شش ساله و يا نه ساله و ده ساله بوده و بلال هم
شايد هنوز به دنيا نيامده بود و اگر هم به دنيا آمده بود دو سه سال بيشتر از عمرش
نگذشته بود، و بدين ترتيب حضور ابوبکر در کاروان در آن سنين از عمر بسيار بعيد به
نظر مي رسد چنان چه تولد بلال و به دنيا آمدن او نيز در آن روز خيلي بعيد است، و
اگر هم به دنيا آمده بوده در حبشه بوده نه در مکه.

2ــ فرض مي کنيم ابوبکر شش ساله و يا نه ساله و ده ساله در
اين سفر حضور داشته و به همراه کاروان مزبور به بصري و شام رفته، ولي اينکه ابوبکر
در آن سنين از عمر داراي ثروت و تجارت و غلام و نوکري بوده که بتواند امري و يا
نهيي صادر کند، و غلام و يا نوکر خود را به اين سو و آن سو بفرستند بسيار بعيد و
به طور معمول غير قابل قبول است.

3ــ فرض مي کنيم هر دو مطلب فوق را تعبّداً بپذيريم،
اساساً بلال حبشي در آن روزگار چه ارتباطي با ابوبکر داشته! مگر نه اين است که خود
اينان نوشته اند: بلال در آغاز بعثت در خانه ي امية بن خلف به صورت برده اي زندگي
مي کرد، و با ايمان به رسول خدا و پذيرش اسلام از جانب وي تحت آزار و شکنجه ارباب
خود يعني امية بن خلف قرار گرفت تا آنجا که او را در روزهاي گرم طاقت فرساي مکه
برهنه مي کرد و روي ريگهاي داغ مکه مي خواباند و سنگ بزرگي روي سينه اش مي گذارد
… تا آنجا که مي نويسند:

تا اينکه روزي ابوبکر بر وي گذشت و آن منظره را ديد و به
امية اعتراض کرد و پس از مذاکره اي که کردند قرار شد ابوبکر بلال را از امية
خريداري کند و از اين شکنجه و عذاب آسوده اش گرداند. و بالاخره او را با غلامي
ديگر که ابوبکر داشت مبادله کردند و ابوبکر او را آزاد کرد.[1]

گذشته از اينکه اين قسمت، يعني آزاد شدن بلال به دست
ابوبکر نيز مورد اختلاف و ترديد زيادي است، و در بسياري از روايات آمده که بلال را
رسول خدا خريداري کرده و آزاد فرمود، چنان چه از واقدي و ابن اسحاق نقل شده[2]
و بلکه در پاره اي از روايات نيز آمده که عباس بن عبدالمطلب اين کار را کرد[3]
و اختلافات ديگري در اين باره که اگر خواستيد مي توانيد به کتاب «الصحيح من
السيرة» مراجعه نمائيد.[4]

4ــ همه ي اين مطالب را هم که بپذيريم آيا اين مطلب را
چگونه مي توان پذيرفت که ابوطالب با شدت علاقه اي که به يتيم  برادر داشت و همان گونه که قبلا شنيديد حاضر
نبود ساعي اين کودک را از خود جدا کند و حتي در اين باره به عموهاي ديگر آن حضرت
نيز اعتماد نمي کرد، در اين جا او را با يک کودک کوچکتر از خود يعني «بلال» از آن
فاصله ي دور به مکه بفرستد، و به قضا و قدر و آن بيابان بي آب و علف و پر از خطر
بسپارد، و بدين ترتيب او را از خود جدا کرده و با خيالي آسوده به دنبال تجارت و
ادامه ي سفر تجارتي رفته باشد! به خصوص پس از آن سفارشي را که راهب مزبور به
ابوطالب کرده که آن کودک را از شر يهود و ديگران محافظت کن و هر چه زودتر او را به
مکه باز گردان!

و ثانيا ــ از همه ي اينها گذشته اصل اين داستان از نظر
سند مخدوش است چه آنها که در کتب شيعه نقل شده و چه آنها که در کتابهاي اهل سنت
آمده، زيرا ابن شهر آشوب آغاز آن را از مفسران و دنباله ي آن را نيز از طبري روايت
کرده، و ضمانت آن را از عهده ي خود برداشته است.

و مرحوم صدوق نيز از دو طريق آن را روايت کرده که طريق اول
از نظر سند مقطوع و ضعيف است، و روايت دوم نيز مرفوعه است که هيچ کدام قابل اعتماد
نيست گذشته از آن که روايت نخست مشتمل بر امور غريبه اي است که به افسانه شبيه تر
است تا به يک داستان واقعي[5]
و روايات اهل سنت نيز هيچ کدام به رسول خدا (ص) و يا معصومي ديگر منتهي نمي شود، و
آن چه در سيره ابن هشام و تاريخ طبري و طبقات و جاهاي ديگر نقل شده يا از ابن
اسحاق و يا از داود بن حصين و يا از ابوموسي اشعري روايت شده که هيچ کدام در آن
زمان ــ يعني زمان سفر رسول خدا (ص) و برخورد با بحيرا ــ به وجود نيامده و متولد
نشده بودند، و سند خود را نيز در اين باره نقل نکرده اند تا در صحت و سقم آن تحقيق
شود، و از اين رو  از ابوالفدا نقل شده[6]
که گفته است يکي از راويان اين حديث ابوموسي اشعري است که وي در سال هفتم هجرت
مسلمان شد و از اين رو اين حديث را بايد از احاديث مرسله ي اصحاب به شمار آورد …
گذشته از اشکال ديگري که ما در بحث قبلي در ذيل خدشه و ايراد ـ 4 ـ نقل کرديم.

و ترمذي نيز چنان چه از وي نقل شده اين روايت را غريب
دانسته و گفته است: در سند آن عبدالرحمان بن غزوان ديده مي شود که روايتهائي
برخلاف موازين از او نقل شده [7]
و ذهبي نيز گفته: «گمان مي رود که ساختگي باشد و قسمتي از آن دروغ است»[8]
و ابن کثير و دمياطي و مغلطاي نيز در آن ترديد کرده اند.[9]

و مرحوم استاد شهيد آيت الله مطهري قدس سره الشريف در کتاب
«پيامبر امي» فرموده:

«پروفسور ماسي ني يون» اسلام شناس و خاورشناس معروف، در
کتال سلمان پاک در اصل وجود چنين شخصي، تا چه رسد به برخورد پيغمبر با او تشکيک مي
کند و او را شخصيت افسانه اي تلقي مي نمايد، مي گويد: «بحيرا سرجيوس و تميم داري و
ديگران که روات در پيرامون پيغمبر جمع کرده اند اشباحي مشکوک و نايافتني اند».

و ثالثا ــ مطلب ديگري که موجب تضعيف اين داستان مي شود
اختلاف در مورد شخصيت بحيرا است که آيا نام اصلي او جرجيس يا سرجس يا جرجس بوده، و
يا اينکه از علماء يهود و از احبار يهود «تيماء» بوده ــ چنان چه برخي گفته اند ــ
و يا از کشيشهاي مسيحي و از قبيله ي عبدالقيس بوده چنان چه برخي ديگر گفته اند،[10]
که اين خود موجب ضعف در رواياتي که رسيده مي شود.

و اينها قسمتي است از بحثهائي که درباره ي اين داستان در
کتاب به چشم مي خورد، و شايد روي آن چه گفته شد برخي از سيره نويسان اين داستان را
يکسره ساخته و پرداخته ي دشمنان اسلام که پيوسته در صدد تضعيف اسلام و زير سوال
بردن رسول گرامي آن و ايجاد شبهه و ترديد در سلامت عقل و دستورات روح بخش اسلام
بوده اند دانسته و نويسنده ي کتاب سيرة المصطفي در اين باره چنين گويد:

«… در رواياتي که در مورد سفرهاي تجارتي رسول خدا در آن
برهه از زندگي رسيده اختلافهائي ديده مي شود که موجب ترديد در صدور آنها مي شود به
خصوص که راويان آنها از کساني هستند که متهم به کذب بوده و رواياتشان در عرض حوادث
تاريخي به ثبت نرسيده … ».

و سپس گويد:

«و من در کتاب خود به نام «الموضوعات» اين مطلب را ترجيح
داده ام که نقل اين سفرها با اين کرامات ساخته و پرداخته ي دشمنان اسلام است که مي
خواسته اند به اين وسيله ابواب تشکيک و ترديد را در رسالت حضرت محمد (ص) و نبوت آن
بزرگوار باز کنند … و اين افسانه ها را در تاريخ اسلام وارد کرده تا موجبات
تشويق درباره ي پيامبر بزگوار اسلام و رسالت آن حضرت را فراهم سازند…».

و شايد کعب الاحبار و ابوهريرة و وهب بن منبه و تميم
الدارمي و امثال آنها قهرمانهاي اين افسانه پردازان بوده چنان چه شيوه ي اينان در
وارد ساختن اسرائيليات و مسيحياتي که در احاديث اسلامي و تفسير و غيره وارد کرده اند
اين موضوع ايشان را تاييد مي کند…».[11]

نگارنده گويد: نظر ما در قسمت اول اين بحث همان است که
گفتيم، و وجود ابوبکر و يا بلال در اين سفر با هيچ معياري جور در نمي آيد و اما در
مورد اصل داستان نظر ما همان نظري است که درباره ي شق صدر و امثال آن گفتيم که اگر
روايت صحيحي در اين باره داشتيم آن را مي پذيريم و اگر نه اصراري بر اثبات آن
نداريم اگر چه در همه ي کتابهاي تاريخي و سيره هم نقل شده باشد، و ظاهرا به چنين
روايتي در اين داستان دست نخواهم يافت، چنان چه گذشت و العلم عندالله.

و بنابر آن چه گفته شد ديگر مجالي براي ياوه گوئي برخي از
مستشرقين مزدور کليساها و کشيشان مغرض باقي نمي ماند که به منظور خدشه دار کردن
نبوت رسول خدا و وحي، اين داستان را دستاويزي قرار داده و گفته اند:

«پيامبر اسلام در آن سفر از بحيرا تعليماتي آموخت و در مغز
فراگير و حافظه ي قوي خود نگهداري کرد و پس از گذشت سي سال از آن ديدار همان
تعليمات را اساس دين خود قرار داد، و به عنوان وحي و قرآن به پيروان خود آموخت».

زيرا گذشته از همه ي‌ آنچه گفته شد و بر فرض صحت اين
داستان از نظر سند و دلالت، مگر مدت توقف آن حضرت نزد بحيرا چقدر طول کشيده که
بتواند منشا اين همه معارف عاليه و داستانهاي شگفت انگيز شده و آن آئين انقلابي و
جهاني را پي ريزي کند!

آيا يک ملاقات نيم ساعته و يا حداکثر يک ساعته در ده سالگي
يا دوازده سالگي پيامبر امي درس نخوانده مي تواند پس از گذشت سي سال منشا آن همه
تحولات و بيان آن همه آيات معجزه آسا باشد که همه ي فصحا و سخنوران را به مبارزه و
تحدي دعوت کرده و بگويد:

(و ان کنتم في ريب ممّا نزلنا علي عبدنا فاتوا بسورةٍ من
مثله وادعوا شهداءکم من دون الله ان کنتم صادقين، فان لم تفعلوا و لن تفعلوا
فاتقوا النار التي وقودها الناس و الحجارة اعدت للکافرين [12]).

داستان ها و خاطرات ديگري از دوران جواني آن حضرت

گوسفند چراني

در چند روايت که از طريق اهل سنت و پاره اي از کتابهاي
شيعه نقل شده آمده است که رسول خدا (ص) در دوران جواني مدتي هم گوسفند چراني مي
کرد، و اين موضوع نيز نزد برخي از نويسندگان مورد خدشه و ايراد قرار گرفته، که ما
در آغاز رواياتي را که در اين باره رسيده نقل مي کنيم و سپس به بحث و بررسي درباره
ي آنها مي پردازيم.

1ـ بخاري در کتاب صحيح خود (در کتاب الاجاره) به سندش از
ابوهريره روايت کرده که رسول خدا (ص) فرمود:

«ما بعث الله نبيا الا راعي الغنم، فان له اصحابه و انت يا
رسول الله؟ قال: نعم، و انا رعينها لاهل مکه علي قراريط »[13]

يعني ــ خداوند پيغمبري نفرستاد جز گوسفند چران (جز اينکه
گوسفند چراني مي کرد) اصحاب آن حضرت عرض کردند: شما نيز اي رسول خدا؟ فرمود: آري،
من نيز براي اهل مکه در برابر چند قيراط[14]
گوسفند چراندم!

و نظير اين روايت در کتابهاي ديگر حديث و سيره نيز روايت
شده ماننده سيره ي نبويه قاضي دحلان و سيره ي حلبيه و فتح الباري و طبقات ابن سعد.[15]

2ـ و در روايت ديگري که در طبقات از زهري از جابر بن
عبدالله روايت شده گويد: ما به همراه رسول خدا بوديم و ميوه ي درخت اراک[16]
را جمع کرده و مي چيديم، رسول خدا (ص) فرمود: سياه رنگهاي آن را بچينيد که گواراتر
و پاکيزه تر است و من نيز هنگامي که گوسفند مي چراندم!، آنها را مي چيدم! ما عرض
کرديم: شما نيز گوسفند مي چراندي اي رسول خدا؟ «قال: نعم، و ما من نبيّ الاّ قد
رعاها» فرمود: آري و هيچ پيغمبري نبوده جز آنکه گوسفند چرانده!

3ـ و در روايت ديگري که از ابن اسحاق روايت کرده گويد:
ميان گوسفندداران و شترداران نزاعي در گرفت و شترداران بر گوسفندداران تکبر مي
ورزيدند، و چنان چه براي ما نقل کرده اند رسول خدا در اين باره فرمودند:

«بعث موسي عليه السالم و هو راعي غنم و بعث داود عليه
السلام و هو راعي غنم، و بغث و انا أرعي غنم اهلي بأجياد».

ــ موسي عليه اسلام مبعوث شد در حالي که گوسفند مي چرانيد،
و داود عليه السلام مبعوث شد و گوسفند مي چرانيد و من مبعوث شدم و گوسفند خاندانم
را مي چراندم در «جياد».

و ظاهرا «جياد» نام جائي بوده که طبق اين روايت رسول خدا
(ص) در آن جا گوسفند چراني مي کرده. چنان چه قراريط را نيز برخي گفته اند: نام
جائي در مکه بوده[17]
اگر چه بعيد به نظر مي رسد.

و به دنبال اين مطلب داستان موهن ديگري در تاريخ طبري از
آن حضرت نقل شده که متن آن چنين است که فرمود:

«… ما هممت بشيء ممّا کان أهل الجاهليّة يعملون به غير
مرّتين کلّ ذلک يحول الله بيني و بين ما اُريد من ذلک ثم ما هممت بسوء حتي أکرمني
الله عزوجل برسالته، فاني قد قلت ليلة لغلام من قريش کان يرعي معي بأعلي مکة لو
أبصرت لي غنمي حتي أدخل مکة فأسمر بها کما يَسمر الشبّاب فقل افعلْ فخرجت أريد ذلک
حتي إذا جئت أول دار من دور مکة سمعت عزفاً بالدّفوف و المزامير، فقلت ما هدا؟
قالوا فلان بن فلان تروّج بفلانه بنت فلان، فجلست أنظر اليهم فضرب الله علي أذني
فنمت فما أيقظني إلاّ مسّ الشمس، قال فجئت صاحبي فقال ما فعلت؟ قلت ما صنعت شيئاً
ثم أخبرته الخبر، قال ثم قلت له ليلة أخري مثل ذکل فقال أفعل فخرجت فسمعت حين جئت
مکة مثل ما سمعت حين دخلت مکة تلک الليلة فجلست أنظر فضرب الله علي أذني، فوالله
ما أيقظني إلاّ مسّ الشمس، فرجعت إلي صاحبي فأخبرته الخبر، ثم ما هممت بعدها بسوءِ
حتي أکرمني الله عزوجل برسالته».[18]

… من آهنگ انجام کاري از کارهاي زمان جاهليت نکردم جز دو
بار که در هر بار ميان من و کاري را که آهنگ انجامش را کرده بودم خداوند حائل و
مانع شد، و پس از آن ديگر آهن کار بدي نکردم، تا وقتي که خداي عزوجل مرا به رسالت
خويش مفتخر ساخت، و داستان بدين گونه بود که در يکي از شبها به پسرکي از قريش که
در قسمت بالاي مکه با من گوسفند مي چرانيد گفتم: چه خوب بود اگر تو از گوسفندهاي
من مواظبت مي کردي تا من به مکه بروم و همانند جوانهاي مکه شبي را به شب نشيني و
قصه گوئيهاي شبانه بگذارنم؟

آن پسر قرشي گفت: من اين کار را مي کنم!

من هم به دنبال منظور خود به راه افتادم و هم چنان تا به
نخستين خانه هاي شهر مکه رسيدم و در آن جا صداي نواختن «دف» و مزمارهائي[19]
شنيدم، پرسيدم: اين چيست؟ (چه خبر هست؟) گفتند: فلان پسر با فلان دختر ازدواج مي
کند، من هم به تماشاي ايشان نشستم ولي خدا گوشم را بست و خوابم برد، و چيزي جز
تابش خورشيد مرا بيدار نکرد (و هنگامي بيدار شدم که ماجرا به پايان رسيده بود).

رسول خدا فرمود: من به نزد رفيق خود (يعني همان پسرک قرشي)
باز گشتم. وي از من پرسيد: چه کردي؟ گفتم: هيچ کاري نکردم! و جريان را براي او شرح
دادم.

اين جريان گذشت تا دوباره در يکي از شبها همان سخن را
تکرار کردم و او مانند شب قبلي حفاظت گوسفندانم را به عهده گرفت و من به مکه آمدم
و همانند گذشته در آن شب نيز صداي دف و مزمار شنيدم و به تماشا نشستم و خدا به
همان گونه گوشم را بست و به خواب رفتم و به خدا سوگند جز تابش خورشيد چيز ديگري
مرا بيدار نکرد، آن گاه به نزد رفيق خود بازگشتم و داستان را براي او باز گفتم، و
از آن پس ديگر آهنگ کار بدي نکردم تا اينکه خداي عزوجل مرا به مقام رسالت خود
مفتخر فرمود.

4ـ و در کتابهاي شيعه از علل الشرايع صدوق (ره) نقل شده که
امام صادق (ع) فرمود:

«ما بعث الله نبياً قطّ حتي يسترعيه الغنم يعلمه بذلک رعيه
الناس»[20]

يعني هيچ گاه خداوند پيامبري نفرستاد تا آن که او را به
چرانيدن گوسفندان وا مي داشت تا بدين وسيله راه تربيت مردم را به او ياد دهد.

نگارنده گويد:‌قبل از آنکه به بررسي و تحقيق درباره ي اين
داستان و اين روايات بپردازيم بد نيست پاره اي از توجيهات فيلسوف مآبانه و عارفانه
اي را نيز که در توجيه اين روايات کرده اند بشنويد، و آن گاه اين روايات را از
جهات ديگر مورد بررسي قرار دهيم.

توجيهاتي درباره ي اين حديث

از آن جا که اين روايات در نظر بسياري از اهل سنت مورد
قبول واقع شده و نتوانسته اند در سند و يا متن آنها ترديد کنند اصل مطلب را پذيرفته
و با سخناني عارفانه و فيلسوف مآبانه در صدد توجيه آن بر آمده اند که از آن جمله
گفتار زير است:

اول ــ «و حکمت خداي عزوجل در اين باره چنان بوده که انسان
وقتي گوسفندان را که ناتوانترين حيوانات چهار پا هستد بچراند مهر و عطوفتي در دلش
جاي گير مي شود و چون به سرپرستي انسانها مأمور گردد دلش از تنديهاي طبيعي و
ستمهاي غريزي پاک و مهذّب مي شود و به حدّ اعلاي اعتدال مي رسد».[21]

که البته به اين گفتار ايرادهائي شده، از آن جمله اينکه:

1ـ گفته شده: چگونه کسي مي تواند باور کند که پيامبر
بزرگوار الهي و نبي اعظم ــ صلي الله عليه و آله ــ نيازي به تهذيب و پاک کردن دل
از تنديهاي طبيعي و ستمهاي غريزي داشت. آن پيامبري که خدا درباره اش فرمود:

«لقد جائکم رسولٌ من انفسکم عزيزٌ عليه ما عنّتم حريص
عليکم بالمؤمنين رؤفٌ رحيم»؟[22]

2ـ اگر هم ظلمي در وجود آن حضرت بود آيا مدرسه اي بهتر از
مدرسه ي گوسفند چراني براي تهذيب آن حضرت نبود؟!

3ـ اين مطلب مخالف است با حديثي که درباره ي آن حضرت از
ائمه معصومين (ع) روايت شده که فرمودند:

«و لقد قرن الله به من لدن ان کان فطيما اعظم ملکٍ من
ملائکته يسلک به طريق المکارم و محاسن اخلاق العالم ليله و نهاره …»[23]

يعني و به راستي که خداي تعالي از زمان شيرخوارگي،
بزرگترين فرشته ي خود را قرين آن حضرت قرار داد که راههاي کرامت و اخلاقهاي نيکوي
جهانيان را در شب و روز به وي بياموزد… .

4ـ اساسا مگر ظلم و ستم و يا ساير اخلاق زشت و ناپسند
غريزي است که احتياج به تهذيب داشته باشد؟!…

5ـ از همه ي اينها گذشته اين گفتار نيز مورد سوال و خدشه
است که چرانيدن گوسفندان دشوارتر از چرانيدن حيوانات چهار پاي ديگر است؟

و خلاصه آن که اين توجيه از جهاتي مورد خدشه است گذشته از
اين که خود اين روايات از جهاتي مخدوش است که در بحث آينده خواهيد خواند.

دوم ــ و نظير اين توجيه، گفتار ديگري است که در شرح صحيح
بخاري در ذيل همين حديث آمده که گفته اند:

حکمت در گوسفندچراني پيغمبران الهي آن بود که چون اينان با
گوسفندان مخالطت و آميزش داشته باشند بر حلم و شفقتشان افزوده گردد، زيرا وقتي
اينان در برابر دشواريهاي گوسفندچراني و گردآوردن گوسفندان مختلف الطبيعه و
چراگاههاي پراکنده و به خصوص با توجه به ناتواني و نياز گوسفندان صبر و بردباري به
خرج دادند، در اين صورت در مقابل دشواريهاي مردمان امت خود با اختلافي که در طبيعت
و اصناف خود دارند سزاوارتر و شايسته تر خواهند بود… .[24]

و البته بايد دانست که اين گفتار مضمون همان روايت علل
الشرايع است که اگر صحت آن روايت تاييد شود نيازي به اين گفتار نيست و همان روايت
براي ما معتبر است، ولي ظاهرا روايت از نظر سند ضعيف است.

سوم ــ توجيه ديگري که قدري بي اشکالتر از دو توجيه سابق
است آن است که گفته شود:

از آنجا که محيط شهر مکه محيطي آلوده به گناه و ظلم و ستم
و شرک و بت پرستي و بي عدالتي و مفاسد ديگري بود، و رسول خدا (ص) که از کودکي با
انواع مفاسد و مظالم مبارزه مي کرد از مشاهده ي آن وضع رقت بار و ظلم و ستمهائي که
به وسيله ي سرکرده هاي شهر به افراد ضعيف و ناتوان مي شد و بي عدالتهائي که عموم
مردم آن زمان به آن دچار بودند رنج مي برد، و از طرفي قدرت جلوگيري آنها را نداشت،
به دنبال وسيله اي مي گشت تا هر چه بيشتر از آن منطقه و محيط و مشاهده ي آن وضع
ناهنجار، کنار و دور باشد و بهترين وسيله براي وصل اين منظور خروج از شهر و سرگرمي
با آن حيوانهاي صامت و زبان بسته و محيط بيابان بي سروصدا و به دور از فحشاء و
فساد بود، و روي همين منظور رسول خدا (ص) بي آنکه نيازي به اصل اين کار و يا
دريافت مزدي در اين باره داشته باشد داوطلب اين کار شد و خود وسائل اين سرگرمي را
براي خود فراهم کرده و مشتاقانه به دنبال آن مي رفت.

گذشته از اينکه براي مردم مکه چرانيدن گوسفندان و شتران
بهترين سرگرمي و شغل محسوب مي شد و بسياري از آنها بي آنکه نيازي به اين کار و يا
دريافت مزدي در برابر آن داشته باشند علاقه مند به انجام آن بودند و آن را شغل
خوبي مي دانستند و مورد پسندشان بوده.

و البته اگر اصل مسئله مورد قبول باشد و صحت آن مورد ترديد
و خدشه نباشد اين توجيه خوبي است و شايد در صفحات آينده نيز توضيحي بيشتر براي آن
بدهيم.

آية الله بني فضل

در جامعه بشري، هر انساني در راه رسيدن به هدف، ناچار رنج
و مشقت را تحمل نموده و با ناملايمات مواجه مي گردد. و در صورتي که هدف انسان،
رهبري و اصلاح و هدايت جامعه باشد، بدون شک افراد قدرت طلب مادي خود را در خطر
ديده و به هر وسيله ي ممکن عليه او قيام نموده و در رسيدن او به هدف عالي خويش،
ايجاد مانع خواهند کرد. پيامبران خدا در اين راه بيش از همه رنج و مشقت را متحمل و
با انواع اهانت ها و ايذاءها مواجه گشته اند؛ خصوصا پيامبر بزرگ اسلام صلي الله
عليه و آله که حبيب خدا و اشرف کائنات است.

نقل شده که خداوند درباره اش فرمود:«لَوْلٰاک لَمٰا
خَلَفْتُ الْأَفْلٰاکَ» پيامبرم! اگر تو در عالم وجود و هستي نبودي، چيزي از
افلاک، کرات، کهکشانها و ساير موجودات عالم طبيعت و ماوراء طبيعت را خلق نمي کردم.
همه ي موجودات را به خاطر تو آفريده ام. با اين وصف، گاهي در اثر اهانت ها و آزار
و اذيت قوم کافر و نادان آنقدر محزون مي گشت که خداوند سبحان به آن بزرگوار تسلي
خاطر و دلداري داده و به صبر و شکيبائي امر فرموده است. و با وجود آن همه معجزات و
بالاتر از همه قرآن،[1]
پيامبر اکرم (ص)  را مثل ساير پيامبران
الهي تکذيب نمودند و نسبتهاي ناروائي به آن حضرت داده، گاهي گفتند: تو عقل نداري و
ديوانه هستي!! و گاهي گفتند: تو جادوگر و ساحر مي باشي!! بسا گفتند: تو شاعر و سجع
و قافيه گو مي باشي!! و گاهي گفتند: تو کذّاب[2]
و از دروغگويان هستي!! و همچنين ائمه معصومين عليهم الصلاة و السلام در راه رسيدن
به هدف، در مقابل تمام ناملايمات و نسبتهاي ناروا که به آنان داده اند، تحمل و صبر
کرده اند.

و بالاترين رنج بر رهبران مذهبي، عبارت است از اينکه افراد
پست و دون و اراذل و اوباش از طرف جنايتکاران روزگار تقويت شده، در برابر آنان قد
علم نموده، به اهانت و اذيت آنان بپردازند.

و هم اکنون در دوران ما تاريخ تکرار شده است:

ابرجنايتکاران غرب و شرق از صدور انقلاب اسلامي به اقصي
نقاط جهان، نگران و وحشت زده هستند و به طور مستقيم و غير مستقيم، صدام کافر را با
سلاحهاي مدرن و پيچيده تقويت کرده و در برابر جمهوري اسلامي قرار دادند. و
بحمدالله با استقامت ملت غيور ايران، صدام دون لحظات آخر زندگي ننگين خود را سپري
مي کند و حاميان شرق و غرب او مايوس و نااميد شده اند.

اکنون مي پردازيم به ذکر آياتي چند از قرآن مجيد تا ملاحظه
شود افراد بي خبر از خدا و عوام کالانعام با رهبران منصوب از ناحيه خداوند، چه
معامله اي کرده اند:

1ـ قَدْ نَعْلَمُ اِنَّهُ لَيَحْزُنُکَ الَّذي يَقُولُنَ
فَإنَّهُمْ لٰآ يُکَذِّبُونَکَ وَ لٰکِنَّ الْظّالِميْنَ بٰايٰاتِ اللهِ
يَجْحَدُونَ. وَ لَقَدْ کُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِکَ فَصَبَرُوا عَلٰي مٰا
کُذِّبُوا وَ اُوذُوا حَتّٰي اَتيٰهُمْ نَصْرُنٰا …»، (سوره انعام/34 و 35)

بعد از آنکه پيامبر اسلام (ص) بر حقانيت دعوتش، حجت اقامه
نمود و کفار او را تکذيب کردند، خداوند سبحان به آن بزرگوار دلداري و تسلي مي دهد
و مي فرمايد: «اي محمد! ما مي دانيم که گفتار کفار و نسبتهاي نارواي آنان (از قبيل
شاعر، مجنون، کذاب و امثال ذلک) تو را غمناک مي کند، بدان که آنان تو را تکذيب نمي
کنند. بلکه آيات خدا را انکار مي کنند. (سپس تسلي بيشتر به حضرت مي دهد و مي
فرمايد) تکذيب و نسبتهاي ناروائي که به تو مي دهند، اختصاص به تو ندارد بلکه
انبياء پيشين هم تکذيب شده اند و آنان در برابر تکذيب و آزار و اذيت، صبر و تحمل
کرده اند تا نصرت و ياري ما به آنان رسيد.

2ـ «لَقَدْ اَخَذْنٰا مِيْثٰاقَ بَني اِسْرائيلَ وَ
اَرْسَلْنٰا اِلَيْهِمْ رُسُلاً کُلَّمٰا جٰائهُمْ رَسُولٌ بِمٰا لٰا تَهْويٰ
اَنْفُسُهُمْ فَريقاً کَذَّبُوا وَ فَريقاً يَقْتُلُونَ»، (سوره مائده/70)

از بني اسرائيل عهد و پيمان گرفتيم موحد باشند و باحکام
شريعت عمل بکنند و به سوي آنان پيامبراني فرستاديم و از آنجا که پيامبران طبق هواي
نفس آنان حرکت نمي کردند عده اي از آنان را تکذيب نمودند و عده ي ديگري را کشتند.

3ـ «اَلَّذينَ قٰالُوا اِنَّ اللهَ عَهِدِ اِلِيْنٰا اَلا
نُؤمِنَ لِرَسُلٍ حَتّٰي يَاْتيَنٰا بِقُرْبٰانٍ تَأَکُلُهُ النّارُ قُلْ قَدْ
جٰائَکُمْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلي بِالَْبَيِّنٰاتِ وَ بِالَّذي قُلْتُمْ فَلِمَ
قَتَلْتُمُوهُمْ اِنْ کُنْتُمْ صٰادقينَ. فَاِنْ کَذَّبُوکَ فَقَدْ کُذِّبِتْ مِنْ
قَبْلِکَ جٰائوا بِالْبَيِّنٰاتِ وَ الزُّبُرِ وَ الْکِتٰابِ الْمُنيرِ»، (سوره آل
عمران/184)

جماعتي از يهود به پيامبر اسلام (ص) گفتند: خداوند به ما
دستور داده کسي را به پيامبري نپذيريم مگر با يک شرط و آن اينکه از طرف خداوند
چيزي از برّ و صدقه که علامت تقرب او به خدا باشد براي ما بياورد و از آسمان آتش
نازل شود و آن چيز را بخورد تا تصديقش کنيم. پيامبرم! به آنان بگو: پيش از من
پيامبران خدا با بينات و همان شرط آمدند اگر راست مي گوئيد پس چرا آنان را کشتيد؟!
پيامبرم! اگر اينان تو را تکذيب مي کنند ناراحت مباش؛ انبياء پيشين هم با آن همه
بينات و معجزات و کتب آسماني تکذيب شده اند.

4ـ «کَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ فَکَذَّبُوا
عَبْدَنٰا وَ قٰالُوا مَجْنُونٌ وَ ازْدُجِرَ»، (سوره قمر/9)

مردم وقتي که از پيامبر اسلام (ص) آيه و معجزاتي مي ديدند
از آن اعراض نموده مي گفتند سحر هميشگي است! آيات الهي را تکذيب نموده تابع هواي
نفس مي شدند. خداوند به پيامبر اکرم (ص) دلداري داده چنين مي فرمايد: «پيش از
اينان قوم نوح هم بنده ي ما نوح را تکذيب نموده درباره ي او گفتند: ديوانه و منسوب
به ارتکاب قبايح است.

5ـ «ثُمَّ اَرْسَلْنٰا رُسُلَنٰا تَتْريٰ کُلَّمٰا جٰاءَ
اُمَّةً رَسُلُهٰا کَذَّبُوهُ … . ثُمَّ اَرْسَلْنٰا مُوسيٰ وَ اَخٰاهُ هٰروُنَ
بِآيٰاتزنٰا وَ سُلْطٰانٍ مُبينٍ. اِليٰ فِرْعُوْنَ وَ مَلاهِ فَاسْتَکْبَروُا وَ کٰانُوا
قَوْماً عٰالينَ. فَقٰالُوا اَنُؤمِنُ لِبَشَرَيْنِ مُثْلِنٰا وَ قَوْمُهُمٰا
لَنٰا عٰابِدونَ. فَکَذَّبُوهُمٰا فَکٰانُوا مِنَ الْمُهْلِکينَ»، (سوره
مؤمنون/48)

پيامبران را پشت سر هم پي در پي فرستاديم و بر هر امتي
پيامبري مي آمد او را تکذيب مي کردند سپس موسي و برادرش هارون را با نشانه هائي از
طرف خودمان (مثل عصاي موسي که سحر تمامي جاودگران را در هم پيچيده و هر چه مار و
اژدها درست کرده بودند همه را بلعيد) و با برهان و دليل ظاهر به سوي فرعون و اشراف
قومش فرستاديم، آنان استکبار نموده گفتند: آيا صحيح است ما ايمان بياوريم براي دو
نفر که مثل ما بشر هستند در حالي که قوم آن دو نفر (موسي و هارون) ما را ستايش مي
کنند؟ و آن دو را تکذيب نموده و هلاک شدند.

6ـ وَ اذا تُتلي عَلَيْهِم اٰياتُنٰا بَيّنٰاتٍ قالُوا
هٰذٰا اِلّٰا رَجُلٌ يُريدُ اَنْ يَصُدَّکُمْ عَمّٰا کٰانَ يَعْبُدُ اٰبٰئُکُمْ وَ
قٰالُوا مٰا اِفْکٌ مُفْتَرَيً وَ قٰالَ الَّذينَ کَفَروُا لِلْحَقِّ لَمْا
جٰائُهُمْ اِنْ هٰذٰا اِلّا سِحْرٌ مَبينَ»، (سوره سبا/43)

موقعي که بر آنان علامات روشن الهي تلاوت شد گفتند اين
(پيامبر (ص)) مردي است مي خواهد شما را باز بدارد از آن چه که پدرانتان با آن
پرستش مي نمودند و گفتار او دروغ و افتراء است و کافران درباره ي حق (وحي الهي)
گفتند: سحر آشکار است.

7ـ «بَلْ قٰالُوا اَضْغٰاثُ اَحْلٰامٍ بَلِ افْتَرٰيهُ
بَلْ هُوَ شٰاعِرٌ»، (سوره انبياء/5)

درباره ي وحي الهي گفتند خوابهاي آشفته است بلکه مدعي آن
دروغگو بلکه شاعر و سجع و قافيه گو مي باشد.

8ـ «اِنَّهُمْ کٰانُوا اِذٰا قيلَ لَهُمْ لٰا اِلٰهَ
اىلّٰا اللهُ يَسْتَکْبِرونَ. وَ يَقُولُنَ اَئِنّٰا لَتٰارِکُوا اٰلِهَتَنٰا
لِشٰاعِرٍ مَجْنُونٌ»، (سوره صافات/36)

هر گاه کفار به يکتاپرستي دعوت مي شدند آنان کبر ورزيده و
گفتند: آيا ما به خاطر اين شاعر ديوانه! (پيامبر خدا) از بتهاي مورد پرستش خود دست
برداريم؟

9ـ «ثُمَّ تَوَلّوْا عَنْه وَ قٰالُوا مُعَلِّمٌ
مَجْنُونٌ»، (سوره دخان/14)

از پيامبر اعراض نموده گفتند او ديوانه تعليم داده شده
است.

10ـ «وَ لٰا تَجْعَلُوا مَعَ اللهِ اِلٰهاً اٰخَرَ اِنّي
لَکُمْ مِنْهُ نَذيرٌ مُبينٌ. کَذٰلِکَ مٰا اَتَي الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنْ
رَسُولٍ اِلّا قٰالُوا سٰاحِرٌ اَوْ مَجْنُونٌ»، (سوره ذاريات/52)

پيامبران به کفار مي گفتند: با خداي يکتا شريک قرار ندهيد
شما را از تبعات و شر شرک قرار دادن برحذر مي داريم و درباره ي هر پيامبري که قبل
از آنان آمده بود جادوگر يا ديوانه گفتند.

11ـ «فَقالَ الْمَاأُ الَّذينَ کَفَروُا مُنْ قَوْمزهِ مٰا
هٰذٰا اىلّا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ يُريدُ اَنْ يَتَفَضَّلَ عَلَيْکُمْ وَ لَوْ شٰاءَ
اللهُ لأنْزَلَ مَلائکَهً مٰا َْمِعْنٰا بِهٰذا في اٰبٰائنا الأولينَ اِنْ هُوَ
اِلّا رَجُلٌ بِهِ جِنَّةٌ»،(سوره مؤمنون/ 25)

اشراف کفار از قوم نوح گفتند: نوح که ادعاي نبوت مي کند
مثل ما بشر است مي خواهد بر ما اعمال برتريي بنمايد؛ اگر خداوند اراده مي کرد بر
ما ملائکه مي فرستاد نه بشر ما از آباء و اجدادمان نشنيده ايم که خداوند از بشر
رسول قرار بدهد! نوح نيست مگر مردي جن زده!!

12ـ «وَ عَجِبُوا اَنْ جٰائُهُمْ مطنْذِرٌ مِنْهُمْ وَ
قٰالَ الْکٰافِروُنَ هٰذٰا سٰاحِرٌ کَذّابٌ»،(سوره ص/4)

قوم انبياء تعجب مي کردند از اينکه بشري از خودشان از طرف
خداوند بيايد و آنان را انذار کند و کافران مي گفتند: اين جادوگر و دروغ پيشه است.

13ـ «قٰالَ الْمَلأُ الَّذينَ کَفَروُا مِنْ قَوْمِهِ
اِنّا لَنَريکَ في سَفٰاهةٍ وَ اِنّٰآ لَنَظُنُّکَ مِنَ الْکاذبين»، (سوره اعراف/
66)

اشراف کفار از قوم هود به او گفتند ما تو را در سفاهت مي
بينيم و اعتقاد درايم تو از دروغگويان هستي!

14ـ «وَ مٰا صٰاحِبُکُمْ بِمَجْنُونٍ»، (سوره تکوير/23)

پيامبر اسلام (ص) از اوصاف روز قيامت خبر مي داد، کفار مي
گفتند: او ديوانه است. خداوند مي فرمايد: «مصاحب شما مجنون نيست» آن چه را که خبر
مي دهد گفتار پيامبر بزرگوار و با منزلت پيش خداوند و مطاع و امين است.

15ـ «مٰا يَاتيهُمْ مِنْ رَسُلٍ اِلّا کانوُا بِهِ
يَسْتَهْزِئونَ»، (سوره الحجر/14)

نمي آمد پيامبري بر قوم کفار مگر اينکه او را به باد مسخره
مي گرفتند.

16ـ «وَ اِذٰا رآکَ الَّذينَ کَفَروُا اِتَّخَذوا اٰيٰاتي
وَ رُسُلي هُزُواً»، (سوره کهف/106)

کافران هر موقع با تو روبرو شدند نشانه ها و پيامبران مرا
به مسخره گرفتند.

17ـ «وَ اِذٰا رَأُوْکَ اِنْ يَتَّخِذُونَکَ اِلّا
هُزُواً، اَهٰذا الّذي بَعَثَ اللهُ اِنْ کٰادُ لَيُضِلُنٰا عَنْ اٰلِهَتِنٰا»،
(سوره فرقان/42)

خطاب به پيامبر اسلام (ص) است: چون تو را ببينند مسخره
نموده و مي گويند: اين است کسي که خدا به عنوان پيامبر مبعوثش نموده که نزديک است
ما را گمراه و از معبودهايمان برگرداند!!

18ـ «وَ مِنْهُمْ الَّذينَ يُؤذُونَ النَّبيَ وَ يَقُلُونَ
هُوَ اُذُنٌ»، (سوره توبه/61)

از کفار کساني هستند که پيامبر اکرم (ص) را مي رنجانند و
مي گويند او گوش است هر که هر چه مي گويد باور مي کند.

19ـ «يٰا اَيُّهٰا الَّذينَ اٰمَنُوا لٰآ تَکُونُوا
کَالَّذينَ اٰذوُا مُوسيٰ فَبَرَّأُهُ اللهُ مِمّٰا قٰالوُا»، (سوره احزاب/ 69)

اي مومنين شما مثل قوم موسي نباشيد که او را اذيت مي کردند
خداوند تبرئه نمود او را از نسبتهائي که به او مي دادند. به موسي نسبت مي دادند که
برادرش هارون را کشته و از آنجا که موسي (ع) در اثر حجب و حيا در ملاعام حمام نمي
کرد مي گفتند: لابد مرض جلدي (برص) دارد! اين نسبت را به او مي دادند تا مردم از
او متنفر شوند و کناره گيري کنند. تا آنجا که قارون به يک زن بدکاره اجرت داد تا
اينکه در ملاعام اظهار نمايد که موسي با او زنا کرده!! خداوند در همه ي مراحل از
موسي (ع) حمايت و او را از نسبتهاي ناروا که به او ميدادند تبرئه نمود.

در اينجا مناسب است به ترجمه و تفسير چند آيه از سوره
فرقان بپردازيم تا نمونه اي ديگر از ناملايمان و اهانتهائي که به پيامبر اسلام (ص)
در راه رسيدن به هدف الهي و ارشاد و اصلاح جامعه بشري با آن مواجه شده روشن شود و
بعضي از جوانان ناآگاه و ساده انديش، گولِ از خدا بي خبران و امثال پاريس نشينان
را نخورند و به نصايح مسئولين جمهوري اسلامي خصوصا به رهنمودهاي پيامبر گونه حضرت
امام خميني مدظله العالي دقت نموده و تا فرصت فوت نشده به آغوش اسلام که ضامن
سعادت دنيا و آخرت است باز گردند:

«وَ يَوْمَ يَعَضُّ الظّالِمُ عَليٰ يَدَيْهِ يَقُولُ يٰا
لَيْتَني اتَّخَذْتُ فُلاناً خَليلاً. لَقَدْ اَضَلَّني عَنِ الذِّکْرِ بَعْدَ
اِذْ جٰا ئَني وَ کانَ الشَّيْطٰانُ لُِلأنْسٰانِ خَذُولاً. وَ قٰالَ الرَّسُولُ
يٰا رَبِّ اِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هٰذا الْقُرآنَ مَهْجُوراً»، (سوره فرقان، آيه
30)

روز قيامت ظالم دو دست خود را به دندان مي گيرد و مي گويد
اي کاش با رسول خدا همراه و هم مسلک بودم. اي واي بر من اي کاش که فلان شخص (که
مرا گمراه نموده) را دوست خود قرار نمي دادم که مرا از ذکر خدا گمراه نمود بعد از
آنکه حجت بر من تمام بود. شيطان انسان را فرو گذرانده است. پيامبر خدا گفت خدايا
قوم من اين قرآن را کنار گذاشتند.

در تفسير اين آيات از ابن عباس نقل شده: عقبهٔ ان ابي معيط
و ابيّ بن خلف دو رفيق قسم خورده از کفار بودند. عقبه هر موقع از سفر مراجعت مي
نمود غذا تهيه نموده و اشراف قوم خود را دعوت مي کرد. روزي پيامبر اکرم (ص) را هم
دعوت کرد. پيامبر اکرم (ص) به عقبه فرمود تا شهادت به توحيد و نبوت ندهي غذا ميل
نمي کنم. عقبه شهادتين را گفت و اين جريان به ابي بن خلف رسيد. او به عقبه گفت: از
آئين بت پرستي خارج و داخل در دين اسلام شدي؟! عقبه گفت: به خدا سوگند در دين
اسلام داخل نشدم بلکه حيا وادارم نمود تا شهادتين گفتم تا محمد غذائي نخورده از
منزلم خارج نشود. ابي گفت: اي عقبه من از تو راضي نمي شوم تا محمد را بياوري و آب
دهان به روي او بيندازي! عقبه همان کار را انجام داده مرتد شد. پيامبر اکرم (ص) به
عقبه فرمود: در خارج مکه با شمشير سرت را جدا مي کنم. پيامبر (ص) در جنگ بدر عقبه
را کشت و در جنگ احد ابي بن خلف را کشت. در تفسير مجمع البيان از ضحاک نقل کرده آب
دهان عقبه که به صورت پيامبر (ص) مي انداخت برگشت به صورت خود عقبه رسيد و صورتش  را سوزانيد و تا مرگ او اثر آن در صورتش پيدا
بود.

هان! اي امت حزب الله و نسل جوان اگر از دشمنان اسلام و
بوقهاي آنان نسبت به مسئولين جمهوري اسلامي و بينانگذار جمهوري اسلامي حضرت امام
خميني مدظله العالي اهانت و عبارات رکيک مي شنويد به ياد آوريد آيات مذکور قرآن را
که از اهانت و ايذاء و فحاشي به پيامبران اولوالعزم خدا حکايت دارند تا ناراحت
نباشيد و بدانيد اين دشمنان فحاش از نسل همان ناپاکان هستند. از خداوند سبحان
خواهانيم به حضرت امام امت طول عمر و سلامت کامل مرحمت، مسئولين جمهوري اسلامي را
بيش از پيش تاييد، رزمندگان اسلام را پيروز و درجات شهداء عزيز را متعالي فرمايد
به حق محمد و آله الطاهرين.

قرآن و سنن الهي در اجتماع بشر

آية الله محمدي گيلاني

v    توضيح
مقام.

v    شأن
صدور حديث «ان من البيان لسحرا».

v    داستان
رودکي و احمد بن نصر ساماني.

v    سحر
بيان فردوسي در ابعاد مختلف.

v    سخن
آفرينان ديگر.

v    بيان
تمثيلي و حقيقت مَثَل.

v    امثال
قرآني و روائي و امثال رؤيائي.

v    فرق
بين تعبير و تأويل.

v    حديث
مورد سوال از سنخ امثال است.

v    خطر
ابلهان انکر الاصوات از خطر سگان زوزه کش بيشتر است.

v    پرسش
از تاويل حديث مذکور در مقاله قبل، بيان مدارک آن از طريق فريقين.

v    صدور
گذرنامه به وسيله نوح (ع) براي شيطان

در پايان بحث از سنت «استخفاف»که در مجله شماره ي 42 به
مقتضاي حال روايت: «اذا سمعتم صباح الديکه فسئلوا الله تعالي من فضله فانها رات
ملکا، و اذا سمعتم نهيق الحمار فتعوّذوا بالله من الشيطان فانها رأت شيطاناً» از
رسول الله صلي الله عليه و آله، نقل نمودم، برخي از خوانندگان محترم از تأويل اين
حديث لطيف، پرسش کرده اند که وجهه و مال آن چيست؟ و ديدن اين دو حيوان، فرشته و
ابليس چه معنا دارد؟

پاسخ اين سئوال اقتضاء دارد که بعد از ذکر مأخذ اين روايت
براي دفع وسوسه در اصل صدور عرضه شود و در حد ظرفيت مقاله، تأويل آن، روشن گردد.

ابوداود در جزء چهارم سنن خويش، خبر فوق الذکر را مسنداً
از رسول الله صلي الله عليه و آله نقل مي کند و سپس از جابر بن عبدالله از رسول
الله (ص) نقل مي نمايد که فرمودند: «اذا سمعتم نباح الکلاب و نهيق الحمر بالليل
فتعوّذوا بالله فانهن يرين مالا ترون» يعني: « هنگامي که زوزه سگان و آواز خران را
در شب شنيديد، به خدا پناه آوريد چه آنها مي بينند چيزي را که شما نمي بينيد».

سنن ابي داود جلد 4 صفحه 327 و همين مضمون در صحيح مسلم و
بخاري و سنن ترمذي و نسائي آمده است.

و شيخ صدوق در علل به نقل مجلسي در بحارالانوار نقل مي کند
که رسول الله (ص) فرمودند: «اذا سمعتم نباح الکلب و نهيق الحمير فتعوّذوا بالله من
الشيطان الرجيم فانهنّ يرون (يرين ظ) و لا ترون فافعلوا ما تؤمرون» جلد 65 از طبع
جديد صفحه 64. يعني: «وقتي که زوزه سگان و آواز خران را شنيديد، به خداوند از
شيطان رجيم پناه بريد، زيرا آنها مي بينند وشما نمي بينيد، وظيفه شما امتثال امري
است که به شما مي شود».

و در خاطرم هست که در کافي شريف حضرت امام المحدثين جناب
کليني نيز اين خبر را نقل فرموده اند. باري در اصل صدور چنين خبري از ساحت مقدس
رسالت علي حاملها الصلوات، ترديد و تشکيک بي مورد است. بلي، عدم آشنائي با رموز
تاويل احاديث، احيانا ناآشنا را به انکار اين گونه روايات سوق مي دهد، و در ورطه
مشاغبه مي افتد. و دل ندارد که ندارد به اين گونه لطائف نبويّه و ولويّه، اقرار
زيرا: (اِنَّ في ذٰلِکَ لَذِکْريٰ لِمَنْ کٰانَ لَهُ قَلْبٌ اَوْ اَلْقيَ
السَّمْعَ وَ هُوَ شَهيدٌ)[1]

توضيح مقام:

روشن است که بعد از موهبت اصل وجود، بزرگترين موهبت الهي
به نوع انسان موهبت سخن و بيان است که نماينده ي انديشه ي او است و حقيقت وي عند
التحقيق جز انديشه چيز ديگري نيست و «اي برادر تو همه انديشه اي» و انديشه ي آدمي
خود جهاني است که جهان اکبر در آن منطوي است و با شناخت اعيان موجودات و حقائق
هستي از علويّات و سفليّات و ادراک صفات و آثار و احکام عمومي و خصوصي هر يک،
معاني دقيق، و صور روحاني و اشکال جسماني … در وي منقوش مي گردد و تنها وسيله اي
که اين صور و معاني دقيق و رقيق را با همه خواص و لوازم و ارتباطاتش صادقانه ممکن
است حکايت کند، بيان و سخن است. اين موهبت است که بين افراد اين نوع، مايه تفاهم و
تعاون است و معيشت اجتماعي را ممکن ساخته و صراط استکمال را هموار نموده و مآلاً
موجب بقاء و نسل بشر است، و اين موهبت عظميٰ موهبتي است ذات مراتب:

گاهي در اوج اعتلاء است آن چنان که معجزه مي گردد، و زماني
در حضيض سقوط است آن چنان که ملحق به بانگ حيوان هاي زبان بسته مي شود و بين آن
فراز و اين نشيب داراي مراتبي است که بعضا آن چنان دلاويز و خنياگر است که مسحور
مي کند و حديث: «ان من البيان لسحرا» از رسول الله (ص) اشارت به همين مرتبه است،
چه بعضي از وافدين بر آن حضرت در ستايش برخي از همراهان خويش، بر بيان بليغي به
عرض مبارک رساند و چون رفيق ممدوح ناسپاسي کرد، بياني بليغ در نکوهش وي که هيچ
گونه تعارض با بيان قبلي نداشت، به عرض رساند بدنبال اين مدح و ذم بليغ، جمله ي
رساي: «ان من البيان لسحرا» از افصح من نطق بالضاد صادر شد و از امثال سائر گرديد
که نخستين «ميداني» طبق طروف تهجّي در کتاب «مجمع الامثال» آن را نخستين مثل سائر
قرار داده و شان صدورش را به تفضيل بيان کرده است.[2]
و از مصداق اين کلّي است: داستان رودکي شاعر با احمد بن نصر شهريار بزرگ سامانيان
که نظامي در چهار مقاله خويش آورده و خلاصه آن چنين است: «شهريار مذکور زمستان به
دارالملک بخارا مقام کردي و تابستان به سمرقند رفتي يا به شهري از شهرهاي خراسان
مگر يک سال که نوبت هرات بود چون به آنجا رفت مجذوب آنجا شد اقامتش چهار سال طول
کشيد و امراء و سران از رودکي خواستند تا سلطان به بازگشت ترغيب کند و او قبول
نموده و قصيده اي ساخت که پيش سلطان خواند:

بوي جوي
موليان آيد همي              بوي يار
مهربان آيد همي…

و چون به اين بيت رسيد:

مير سرو است
و بخارا بوستان         سرو سوي بوستان آيد همي

سلطان آن چنان منفعل گشت که از تخت فرود آمد و بي موزه پاي
در رکاب خنگ نوبتي در آورد و روي به بخارا نهاد چنان که رانين و موزه را تا دو
فرسنگ بدنبال وي بردند و تا بخارا عنان باز نگرفت.[3]

و هنرمندي فردوسي در شاهنامه از اين قبيل است، هنگامي که
سرافرازيها و سروريها و فرهنگ و آداب و رسوم و اعتقادات ملت خويش در سلک بيان
اسطوره ي جنگها و آوردگاهها و دلاوريها توأمان با سجاياي فاضله و عادات پسنديده
منعکس مي سازد، هوشها را مجذوب بلکه مسحور مي کند.

و چون در مقام بيان رزم آوري و تهمتني و قهرماني قومش بر
مي آيد، در نهايت صلابت الفاظ متناسب و واژه هاي مربوط با عرصه ي کار زار و
پهلواني را آن چنان منسوج و منسجم مي کند که چکاچاک شمشيرهاي برّان و غرّش تيرهاي
پرّان و فرو ريختن سرهاي دشمنان چون برگ خزان را در بيان خود عيان مي سازد، و
ناگهان در موقف پند و موعظت قرار مي گيرد، آن چنان لطيف و دلنشين سخن مي گويد که
حکمت ها و نصيحتها در آينه ي صاف بيانش نه مسموع که مشهود است و احياناً مثلي مي
گردد سائر و دائر بر زبانها:

سيه اندرون
باشد و سنگدل                 که خواهد که
موري شود تنگدل

ميازار موري
که دانه کش است             که جان دارد و
جان شيرين خوش است

و وقتي که در صدد توصيف زيباروئي بر مي آيد، روي و موي و
ميان و ابرو و چشم و زلف و خط و خال و هيکل و اندامش را آن چنان وصّافي مي کند که:

بت آراي چون
او نبيني به چين                 بر او ماه
و پروين کنند آفرين

و نازنين را با ناز و کرشمه و عشوه و پريروئي عيان مي سازد
که دل ها به جاي دستها، ترنج وار قطعه قطعه مي شوند.

و دمي که از شاديها و شوق ها و عشق ها مترنّم مي شود، آن
چنان احساس پرور و دلنواز و عطر آگين است که گودي نسيم سحرگاه بهاري از جنّات
الفردوس عبور نموده و شميم آن را بر مشام جان مي دمد … .

و باري، سحر بيان اين حکيم سخن ساز، شاهنامه اش را نه فقط
مفتخر ملتش که از بزرگترين آثار حماسي جهان ساخته است، اقيانوسي است ژرف که
مرواريدهاي تابنده و فصيح فارسي را در اعماق آن به حد وفور انباشته، و رعايت تناسب
و انتخاب تعبير اصلح به مقتضاي حال و مقام را در سطح آن چون عَلَمي برافراشته است.

و بدين گونه است سخنان سخن آفرينان ديگر که ترجمان رازهاي
آفرينش و زبان مرغان تسبيح گوي، و زبان پرورانه ي خودسوز و عشق آموز، و زمزمه
جويبارها، و دست افشانيها و پاي کوبي درختان، زبان سازها و سوزها و عشق ها و
گدازها و وصل ها و هجرها است و خلاصه زبان رمز و ابهام و الهام و تمثيل است.

و اين زبان تمثيل است، عشق به کمال بي پايان را، به زبان
ني اي که از جدائي نيستان آن چنان شکايت مي کند که از نفيرش مرد و زن مي نالند،
مجسم مي سازد و در اين مثل کوتاه معنائي به بلندي همه ي هستي گنجانيده که آهنگ
موزونش را فقط با ارغنون شيفته جاني مي توان نواخت و فقط گوش دل آشفتگان عشق
نامتنهاي توان شنفتن آن را دارد.

بخش چشمگيري از قرآن کريم امثال است و مراد ما از مثل،
اداء و بيان مقصود در قالب و پوشش است به ظاهر نامأنوس و دور از تصديق، ولي وقتي
که به اصل و غايت مقصودش ارجاع شود در نهايت مأنوسيت، مورد اذعان و تصديق است، و
هر کس نمي تواند عهده دار تاويل شود (تِلْکَ الْأمْثٰالُ نَضْرِبُهٰا لِلنّٰاسِ وَ
مٰا يَعْقِلُهٰا اِلّا الْعٰالِمُوْنَ)[4]

ــ «اين مثالها را براي همه ي مردم مي زنيم ولي ادارک و
غايات مقصود، از اين امثال فقط از آنِ علماء است».

عالم با بصيرت است که وراء لباس تمثيل را مي بيند و آن را
به غرض مقصود بر مي گرداند و فرقي در اين جهت نيست که امثال و رؤيايي و مشاهدات
نومي را با غراض مطلوبه اش تعبير، و ارجاع امثال قرآني و روائي را به اصولش تأويل
مي گويند، در اين حکايت آتي ملاحظه کن که چگونه معبر با بصيرت مثال نومي را به اصل
وغايتش بر مي گرداند.

نوشته اند که مردي نزد ابن سيرين آمد گفت: خواب ديدم گوئي
مهري در دست من است که با آن دهان مردها و عورت زنان را مهر مي کنم! ابن سيرين
پرسيد آيا در ماه رمضان قبل از طلوع فجر اذان مي گوئي؟ گفت: آري راست گفتي. اذان
اين مقدس محتاط! قبل از طلوع فجر سبب مي شد که مرد و زن از پاره اي مباحات ممنوع
شوند و همين اذان در رؤيا به صورت مهر تمثّل يافته است که مُعبِّر بصير آن را از
لباس مثال به حقيقتش برگردانيد.

نا آشنا به زبان تاويل و تمثيل وقتي که مي شنود پيامبر
اکرم (ص) فرموده: «يؤتيٰ بالموت يوم القيامة في صورة کبش املح فيذبح» يعني: مرگ در
روز قيامت به صورت قوچ سفيد خالص آورده مي شود و ذبحش مي کنند. به نقل کننده روايت
حمله ور مي شود و احيانا امثال اين روايات را دليل بر بي اساسي نبوت مي گيرد و اي
بسا فلسفه بافي مي کند و مي گويد: مرگ از مقوله عرض است، و قوچ جوهر است، چگونه
عرض به جوهر تبديل مي شود؟!

اين بيچاره ي گول خورده و نابخرد در اين مشاغبه، جهالت و
زبان نشناسي خويش را به جاي بي اساسي نبوت نهاده و بي علمي و بي اعتباري خويش را
دليل بر بي اعتباري نبوت مي گيرد.

روايت مورد بحث ما نيز از سنخ امثال است. دشمنان پيمبران
صلوات الله عليهم و خلفاء آنان به دو گروه در اين روايت تقسيم شده اند: گروهي
نجاستخواران و سگان زوزه کن، و گروهي هم خران انکرالاصوات و اين هر دو گروه شيطان
استعمار را به نحوي رؤيت مي کنند، خصوصا در شب و هنگامي که يک نوع ابهام و تاريک
به دولت اسلامي روي آور مي شود با الهام از شيطانهاي نامرئي استعمار زوزه ها و
آوازهاي نکره را سر مي دهند.

اين فرو مايگان آلوده در همه وقت براي اسلام و مسلمين شر و
بدبختي بوده اند، اما در هنگام ابهام و شب که شيطان را ديده اند و آواز سر داده
اند خطرشان بيشتر است، ملت حزب الله بايد دسته جمعي از شر اينها پناه به خدا ببرد:
«فتعوّذوا»

شگفت انگيز آن که در برخي از مرويات خطر انکرالاصوات را بر
حوزه ي ديانت از خطر سگان زوزه کن بيشتر دانسته است با آنکه طبق بعضي از روايات،
سگ از آب دهان شيطان نشأت گرفته است!

در بحار از امام صادق عليه السلام نقل مي کند که فرمودند:
«جاء نوحٌ عليه السلام الي الحمار ليدخله السفينة فامتنع عليه و کان ابليس بين
ارجل الحمار، فقال: يا شيطان ادخل فدخل الحمار و دخل الشيطان»[5]

ــ نوح عليه السلام آمد که خر را در کشتي داخل نمايد خر
سرپيچي کرد، چون شيطان جلو چهار دست و پايش بوده، پس نوح عليه السلام ــ از روي
غضب ــ به خر گفت شيطان داخل شو، خر و شيطان با هم داخل شدند.

وه! چه کلام مرموزي است که ادوار تاريخ کليد اين رمز است
زيرا در هر دوره اي شيطانهاي مستور با تشبث به خران، وارد کشتي دين شدند و ساکنان
و سرنشينان آن را به تباهي کشيدند.

بلي «و کذلک جعلنا لکلّ عدوّاً شياطين الانس و الجن يوحي
بعضهم الي بعض زخرف القول غروراً و لو شاء ربک ما فعلوه فذرهم و ما يفترون، و لتصغي
اليه افئدة الذين لا يؤمنون بالاخرة و ليرضوه و ليقترفوا ما هم فيه مقترفون»[6]

حتما براي هر پيمبري از شيطانهاي انسي و جني دشمني قرار
داده ايم برخي از اينان به برخي ديگر وسوسه را در سخن زيباي فريبنده القاء مي کنند
و اگر خدا مي خواست چنين نمي کردند پس آنان را با دروغشان واگذار ــ زيرا در اين
امر حکمتهائي است از آن جمله ــ تا به گفتار فريبنده ي اينها، آنان که به آخرت
ايمان ندارند دل سپرده و خشنود شوند و مآلاً به سوء عاقبت آن فريبندگان گرفتار
شوند.

چنان که مي بيني اين امر قضاي حتمي الهي است و شگفتا که
صدور گذرنامه براي شيطان به دست خود پيمبران (ع) و جانشينان آنان است.

و با تامل در گفتار گذشته، تاويل «اذا سمعتم صياح الديکه
…» نيز روشن مي شود، و زمان شناسي و اغتنام فرصت را بايد از اعلان کنندگان وقت
آموخت و بايد در اين وقت اعلان شده فضل و نعمت خداوند متعال را مطالبه نمود، واي
اگر وقت سپري شود «و العياذ بالله» سايه چنين رهبري، غروب کند و ما در طلب فضل و
نعمت الهي مسامحه کرده باشيم …

ولي وجه ديگر ملکوتي از براي اين حديث و آن حديث است که
درک آن ديده اي خواهد سبب سوراخ کن و در اين وقت «جف القلم» و الحمدلله.

اقتصاد اسلامي

فاجعه ي بزرگ بشريت ـــ قسمت چهل و پنجم

آيه الله حسين نوري

در ادامه اين بحث اساسي و اجتماعي که با توفيق خداوند
متعال تحت عنوان «در راه ريشه کن ساختن فقر» آغاز کرده ايم، موضوع بحث با اين نقطه
منتهي گرديد که دولت اسلامي نيز در اين زمينه وظائف بسيار حساس و مهمي دارد که آن
وظائف در ضمن اين چند موضوع خلاصه گرديد:

1ـ ارتباط و آميزش مداوم با فقرا.

2ـ ساده زيستن و با فقرا در نحوه ي زندگي شرکت داشتن.

3ـ تأمين نيازهاي ناتوانان.

4ـ ايجاد کار براي بيکاران.

به شرح هر يک از اين موضوعات در مقاله هاي گذشته ــ چنان
که ملاحظه کرديد ــ پرداختيم.

اکنون در اينجا اين بحث پيش مي آيد که تأمين نياز کساني که
قدرت اداره زندگي خود را ندارند ــ اعم از اينکه قدرت کار کردن را به طور کلي به
واسطه نقص جسمي و يا فکري فاقد مي باشند يا اينکه به کارهاي موجود و رائج در جامعه
مي پردازند ولي درآمد آنها از آن کارها به اندازه اي که جوابگوي احتياجات زندگي
آنان باشد نيست ــ بچه ترتيبي بايد باشد؟

در اين مورد براي اينکه اين موضوع مهم از لحاظ کميت و
کيفيت (از جهت مقدار و چگونگي) روشن گردد بايد به اين دو اصل از اصول اسلامي توجه
کنيم:

1ـ يکي از اصول روشن اسلام اين است که معيار شخصيت اشخاص و
ارزشها و احترامات آنها بايد در جامعه تنها براساس معنويات و کمالات انساني استوار
باشد.

و به طور خلاصه، صداقت، امانت، ايثار، عدالت، تواضع و صبر
و پايمردي در راه حق و امثال اينها اساس احترام و تجليل و ارزش اسلامي است و هر
فردي به هر اندازه که در اين قبيل کمالات انساني کاملتر باشد به همان اندازه داراي
ارزش بيشتر و شخصيت والاتري است و در نتيجه انساني است انسان تر، خدوم تر، صالح
تر، و مفيدتر.

و ضمنا کساني که نقطه مقابل و مخالف اين اوصاف و کمالات را
دارا مي باشند يعني علاوه بر اينکه فاقد اين سرمايه هاي بزرگ معنوي بوده به ستمگري
و خيانت و دروغگوئي و امثال اينها متصف هستند، داراي ارزشهاي منفي و شخصيتهاي پست
و در نتيجه، خطرناک و زيان آور و فساد انگيز مي باشند.

قرآن کريم مي گويد: «ام نجعل الذين آمنوا و عملوا الصالحات
کالمفسدين في الارض ام نجعل المتقين کالفجار »[1]
يعني : «آيا افرادي را که ايمان به خدا آورده و به انجام اعمال شايسته مي پردازند
مانند فساد انگيزان روي زمين و افراد با تقوا را هم سنگ فاجران قرار خواهيم داد؟»

2- يکي ديگر از اصول اسلام اين است که افراد مؤمن بايد در
پرتو عزت و کرامت زندگي کنند و عزت خود را همواره حفظ نمايند و هرگز نبايد شخصا
دست به کاري بزنند که عزت آنها را به مخاطره بياندازد و ديگران نيز وظيفه دارند در
راه حفظ عزت آنها کوشا باشند.

بر اساس اين دو اصل تجليل و احترام نسبت به ثروتمند در
صورتي که به خاطر پول و ثروتش انجام بگيرد جائز نيست و بر خلاف اصول اسلامي است
حضرت امير مومنان (ع) فرمودند: «و من اتي غنيا فتواضع له لغناه ذهب ثلثا دينه
يعني: «کسي که نزد توانگري رفته براي ثروت و مالش در برابر او فروتني کند دو سوم
دينش از دست رفته است »[2]
زيرا اين موضوع با اعتقاد و اخلاق اسلامي منافات دارد که دين اسلام از سه پايه
اساسي اعتقاد، اخلاق و عمل تشکيل يافته است و اين کار ــ چنان که گفتيم ــ با
اعتقاد صحيح و اخلاق اسلامي يعني «دو سوم دين» در تضاد است.

بنابراين تکريم و تعظيمي که بر محور ثروت و قدرت مادي دور
مي زند از ديدگاه اسلام محکوم و مردود است.

و اين مطلب نيز از آنچه که ذکر گرديد روشن شد که تحقير و
هر گونه برخورد منفي که در رابطه با فقر و نسبت به فقيران انجام بگيرد از ديدگاه
اسلام محکوم مي باشد.

حضرت رضا (ع) فرمودند: «من لقي فقيرا مسلما فسلم عليه خلاف
سلامه علي الغني لقي الله عز و جل يوم القيمة و هو عليه غضبان[3]»

يعني: کسي که با فقير مسلماني برخورد کند و در مورد سلام
کردن، ميان سلام بر او و سلام بر ثروتمند فرق بگذارد (يعني: سلام و تعارف او با
ثروتمند پر رنگتر و سلام و تعارف او بر فقير کم رنگتر باشد) خداوند را روز قيامت
در حالي ملاقات مي کند که خداوند بر او غضبناک است.

از اين قبيل احاديث که اين يکي به عنوان نمونه ذکر گرديد
منطق و ديدگاه اسلام براي ما روشن مي شود و اين مطلب ثابت مي گردد که اسلام هرگز
روا نمي دارد که شخصي به واسطه ي اينکه فقير است مورد تحقير يا مورد بي مهري يا بي
توجهي قرار بگيرد و در حکومت اسلامي لازم است مانند فرزندي در کنف حمايت دولت
اسلامي که جنبه ي سر پرستي وي را به عهده گرفته است زندگي کند.

و به طور کلي وظائف دولت اسلامي را در اين رابطه در اين 3
موضوع بيان مي کنيم.

1ـ ميدان تحصيل علم و تخصص و کمال را براي همه بايد فراهم
کند و درهاي آن را به روي همگان باز بگذارد و شرائط پيشرفت و شکوفائي استعدادها را
براي همگان به طوري مهيا سازد که تصور هيچ گونه تفاوت و تبعيضي ميان افراد وجود
نداشته باشد.

يکي از کارهاي مهمي که در مرحله ي اول تاسيس حکومت اسلامي
به دست مبارک حضرت رسول اکرم (ص) پي ريزي شد همين موضوع بود آن حضرت در نتيجه ي
درهم شکستن سدهائي که براساس طبقه بنديهاي موهوم آن روز به وجود آمده بودند و
موانعي در راه پيشرفت محرومين اجتماع و شکوفائي استعدادها ايجاد کرده بودند محيطي
به وجود آورد و امکانات و وسائلي فراهم کرد که رشد و پيشرفت همگان فراهم گرديد و
در نتيجه از ميان همين محرومين اجتماع، دانشمنداني کامل، فرمانرواياني صالح،
سربازاني نيرومند، سپاهياني مقتدر، افسراني شايسته، کارگراني متعهد و ماهر، کسبه و
تاجراني باتقوا و پاک، زناني مجاهد و دانشمند و مادراني انسان ساز برخاستند که اگر
اين اقدام صورت نمي گرفت آن استعدادها همه خفه و خاموش مي شد و آن همه آثار حياتي
به وجود نمي آمد.

2ـ ايجاد وسائل اشتغال به کار براي همه ي افرادي که قدرت
کارکردن را دارند و اين موضوع بايد به طوري جامع و در عين حال گسترده باشد که هر
فردي با هر گونه ذوق و استعداد و تخصصي که دارد اگر بخواهد به هر کاري دست بزند
وسائل کار براي او فراهم باشد (اين موضوع در مقاله ي گذشته نيز مورد بحث قرار
گرفت).

3ـ مي دانيم بسياري از افراد که به شغلهاي اجتماعي و
فرهنگي از قبيل تعليم و تربيت و تعلم، ارشاد و تبليغ دستورات ديني، طبابت،
پرستاري، اشتغالات ارتشي، سپاهي، بسيجي، پليسي، جهاد، حفظ امنيت داخلي، بسياري از
پستهاي اداري، کارهاي صنعتي و خدماتي، اشتغالات بازاري و تجاري مي پردازند قدرت
اداره ي کامل زندگي خود را از لحاظ احتياجات مادي پيدا نمي کنند و از اين جهت به
مضيقه مي افتند.

و نيز مي دانيم اين قبيل افراد تنبل و سست نيستند ولي
درآمد آنها ــ چنانکه گفتيم ــ مخصوصا با توجه به توّرم و گراني قيمت ها که غالبا
در جوامع به وجود مي آيد آن اندازه نيست که آنها را اداره کند، در اين شرائط، دولت
اسلامي با توجه به امکاناتي که اسلام در اختيار او گذارده است (از قبيل انفال و ساير
منابع درآمد که قبلا به شرح آن پرداخته ايم) وظيفه دارد که علاوه بر اداره زندگي
افرادي که اساسا قدرت کارکردن را ندارند، اين قبيل افراد را نيز طوري اداره کند و
نيازمنديهاي آنان را تامين کند که با آسايش و رفاه و فراغت خاطر زندگي کنند و قدرت
ادامه ي شغل خود را داشته باشند.

علامه شهيد سيد محمد باقر صدر در مقام بيان مسئووليت دولت
اسلامي مي گويد: «دولت وظيفه دارد «توازن افراد جامعه از حيث سطح زندگي» را پديد
بياورد و مقصود از سطح زندگي اين است که مال و ثروت به اندازه اي در دسترس افراد
قرار بگيرد که بتوانند متناسب با مقتضيات روز از مزاياي زندگي برخوردار گردند.

البته در داخل سطح مزبور درجات مختلفي به چشم خواهد خورد
ولي اين تفاوت برخلاف اختلافات شديد طبقاتي در رژيم سرمايه داري، تفاوت درجه است
(که با موقعيت و احتياجات افراد ارتباط دارد) نه تفاوت اصولي در سطح زندگي.

دولت اسلامي براساس وظيفه اي که دارد از طرفي جلو اسراف و
تبذير و تجمل طلبي ها و زياده رويها را مي گيرد و از طرفي سطح زندگي افرادي را که
از لحاظ «زندگي خود در مضيقه مي باشند با کمک خود بالا مي آورد و در نتيجه، توازن
اجتماعي در سطح معيشت زندگي را پديد مي آورد».[4]

در احاديثي که از اهلبيت عصمت و طهارت سلام الله عليهم
صادر گريده است در بسياري از موارد به اين عبارت بر مي خوريم که: «بايد فرمانروا
آن قدر به اين افراد کمک کند که مستغني و بي نياز شوند» يعني نيازهاي آنها به طور
کلي تامين گردد.

مردي به نام اسحق بن عمار از حضرت صادق (ع) پرسيد به يک
فرد که قدرت اداره ي زندگي خود را ندارد 100 درهم بدهم؟ فرمود: «بلي» گفت: 200
درهم، فرمود: «بلي» عرض کرد: 300 درهم، فرمود: «آري»، گفت: 500 درهم، باز هم
فرمود: «بلي» و بالاخره فرمود: به اندازه اي بده که او را بي نياز کني.[5]

ابوبصير از حضرت صادق عليه السلام پرسيد: من رفيقي دارم که
خانه اي به قيمت 4000 درهم و نيز شتري و خدمتگزاري دارد ولي از جهت وضع زندگي در
مضيقه است آيا بايد به او کمک شود؟

حضرتش در پاسخ فرمود: «بلي» بايد به او کمک شود به طوري که
ناگزير به فروختن خانه و شتر خود و از دست خدمتگزار خويش نشود.[6]

حضرت امير مؤمنان عليه السلام به فرمانرواي يکي از مناطقي
که از طرف آن حضرت در آن نقطه فرمانروائي داشت مرقوم فرمود: «هر اندازه از اموال
که در نزد تو جمع شده است در همان جا به افرادي که در مضيقه ي اقتصادي واقع شده
اند به اندازه اي که احتياجات زندگي آنها را رفع کني بده سپس بقيه را به مرکز
حکومت اسلامي بفرست.[7]

و بالاخره در احاديث بسياري از ائمه (ع) سوال شده است که
افرادي با داشتن خانه و خدمتگزار در مضيقه ي اقتصادي مي باشند آيا لازم است به
آنها کمک شود تا از مضيقه ي اقتصادي رهائي بيابند؟

ائمه عليهم السلام در پاسخ لزوم کمک به آنها را مورد تاکيد
قرار داده اند.

اين موضوع مورد قبول همه ي فقهايء اسلامي که از مکتب پر
فضليت اهل بيت عليهم السلام الهام مي گيرند نيز مي باشد و صاحب جواهر در کتاب پر
ارزش خود گفتار آنها را به طور مشروح نقل نموده است.

آيت الله العظمي سيد محمد کاظم يزدي رضوان الله عليه در
کتاب العروة الوثقي مي گويد:

اگر کسي با داشتن خانه ي مسکوني، خدمتکار، و مرکب سواري
مورد نياز، از لحاظ اداره ي زندگي خود در مضيقه باشد بايد به او کمک کرد تا زندگي
خود را در حد رفاه و آسايش بتواند اداره کند.

و نيز مي گويد: «دانشجوياني که در نتيجه ي اشتغالات درسي
نمي توانند به کسب و کار پرداخته هزينه ي زندگي خود را تامين کنند بايد مورد حمايت
و کمک قرار بگيرند، خواه دانشي که به تحصيل آن مشغول مي باشند واجب عيني باشد يا
واجب کفائي و يا مستحب».

از آن چه ذکر گرديد ــ چنانکه ملاحظه مي کنيد ــ اين مطلب
بيش از پيش بر ما روشن مي گردد که يکي از اهداف مهم اقتصاد اسلامي «ريشه کن ساختن
فقر» از تمام راههاي ممکن مي باشد.

تفسير سوره لقمان ــ قسمت هفتم

آية الله مشکيني

«وَ اِذٰا تُتْليٰ عَلَيْهِ آيٰاتُنٰا وَلّيٰ مُسْتَکْبِراً
کَأَنْ لَمْ يَسْمَعْهٰا کَأنَّ في اُذُنَيْهِ وقْراً، فَبِشّرْهُ بِعَذٰابٍ
أَليمٍ».                                     
(سوره لقمان ـ آيه 7)

و هر گاه آيات ما بر او تلاوت شود، چنان با تکبر پشت کند
که گوئي نشنيده است يا اينکه از هر دو گوش کر است. (اي پيامبر ما) او را به عذابي
دردناک بشارت ده.

مصاديق لهوالحديث

در آيه ي گذشته، بحث از لهوالحديث و سخن باطل بود. از آيه
چنين استفاده شد که سخن باطل، عمل منکر و حرامي است و آن کس را که انجام داده در
بر مي گيرد چه در مقابل کارش حقوقي دريافت کرده و چه دريافت نکرده باشد. و در هر
صورت، در مقابل لهوالحديث پول گرفتن حرام و براي انجام آن پول مصرف کردن نيز حرام
است.

و درباره ي مصداق لهوالحديث گفتيم که تنها آواز خواني و
غنا نيست، بلکه مصداق ديگرش کار خبرگزاراني است که اخبار دروغ را گزارش مي کنند و
حقايق را وارونه جلوه مي دهند که کار آنها حرام و عذابي دردناک استقبالشان خواهد
کرد. خبرنگاران رسمي خبرگزاريهاي استکباري يا حقايق را وارونه جلوه داده و خبرهاي
دروغ گزارش مي کنند و يا اينکه اسرار يک ملتي را به ابرقدرتها و ابرقلدرها مي
رسانند که در هر دو صورت مصداق بارز لهوالحديث و حرام است، و اين فرق نمي کند. چه
قلم آنها روي کاغذ جريان پيدا کند و چه با بيان و سخن، مطالب را گزارش دهند که در
هر دو صورت لهوالحديث است و کسي که آنها را استخدام کرده و در مقابل آن کار پول مي
دهد، عذابش سخت تر و دردناکتر است.

مصداق سوم لهوالحديث و سخن باطل که انجامش حرام و پول
گرفتن در برابر آن حرام است، کار کارمندان دستگاههاي جاسوسي جهان است مانند سيا،
موساد، کاـ گ ـ ب ـ وو … که از همه سياه تر و پليدتر همان دستگاه جاسوسي سياي
آمريکا است. بنابراين، مصداق لهوالحديث، منحصر نيست به آوازه خوانان بلکه اين دو
گروه ديگر را نيز ــ که ذکر شد ــ متضمن مي شود. و حکم هم منحصر نيست براي
مرتکبين، بلکه خريدن، پول گرفتن و مصرف کردن در اين راه نيز همان حکم را دارد. لذا
در روايتي که از پيامبر گرامي اسلام «صلي الله عليه و آله» نقل شده که فقها از آن
قاعده کلي اي را استفاده کرده اند،‌مي فرمايد:

«اِنَّ اللهَ اِذٰا
حَرَّمَ شَيْئاً حَرَّمَ ثَمَنَهُ» خداوند هر کاري را حرام کرده، مزدش را نيز حرام
کرده است. پس، هر کاري که شرعا حرام است، فروختن، اجاره دادن آن کار و مزد گرفتن
در برابر انجام آن کار نيز حرام است. پس وقتي که آواز خواني و دروغ پراکني
خبرگزاري و جاسوسي حرام است، آن چه که در برابرش پول پرداخت مي شود، جرم است و
خيانت است و حرام.

روگرداني از آيات
الهي

در آيه ي بعدي که
مورد نظر ما است ــ در اين بحث ــ مي فرمايد: و اگر بر او آيات ما خوانده شود،
چنان با غرور و کبر و خودخواهي، پشت مي کند و روگردان مي شود که گوئي نشنيده است
يا هر دو گوشش کر است.

آري! آنان که متصدي
اين کارها هستند و انجام دهندگان لهوالحديث مي باشند، هنگامي که آيه هاي روشن و
ادله و براهين قرآني را به گوش آنان مي رساني و نواي دلنواز قرآن از رسانه هاي
گروهي دنيا در اين جوّ لايتناهي پراکنده مي شود و قطعا به گوش آنها نيز مي رسد، آن
چنان روگردان مي شوند که گوئي نشينده اند. و نه اينکه نمي شنوند بلکه روح استکباري
و خودخواهي چنان بر جان و قلب آنها مسلط شده که از آيات الهي گريزان مي باشند.

آن گاه خداوند خطاب
به پيامبرش مي فرمايد: اي پيامبر ما ايشان را به عذابي دردناک و سخت بشارت ده.
يعني تو حکم را براي اينها بيان کن و بگو: غنا حرام است، جاسوسي ــ به اين نحو ــ
حرام است، دروغ و تهمت حرام است و در برابر هر حرامي دريافت حقوق نيز حرام است و
اينها که نمي خواهند اين آيات را بشنوند، گويا در گوششان سنگيني و وقر هست، ما
براي اينها عذابي دردناک مهيا خواهيم کرد. اينها را مژده بده به عذاب و چه عذابي؟
عذاب دردناک و سهمگين.

برخي از مفسرين خيال
مي کنند، اين عذاب دردناک منحصر به ما بعد از مرگ و در عالم قيامت است ولي شايد
تنها منحصر به قيامت نباشد، بلکه در دنيا نيز معذب شوند. مگر نه خداوند وعده داده
است که روزي مؤمنان را خلافت در زمين بدهد و مستضعفين از دست مستکبران رهائي يابند؛
پس هر گاه وعده الهي تحقق يافت، عذاب دردناک در همين دنيا نيز به آن دشمنان و
ابرجنايتکاران خواهد رسيد. که طليعه اش امروز از ايران شروع شده و به زودي ــ به
خواست خداوند ــ جهان را فرا خواهد گرفت.

«اِنَّ الَّذينَ آمَنُوْا وَ عَمِلُوا الّٰالِحٰاتِ لَهُمْ
جَنّٰاتُ النَّعيمِ».  (سوره لقمان ـ آيه
8)

آنان که ايمان آوردند و اعمال نيکو داشتند، باغهاي پر برکت
بهشتي به آنان خواهيم داد.

مؤمنان و بهشت

پيامبر ما! همه از عذاب و گناه نگو، بلکه مؤمنين را نيز به
بهشت جاودان بشارت ده. بهشتي که پر از برکت و نعمت و باغهاي پرثمر خواهد بود.

در اينجا سؤالي پيش مي آيد: شما که مي گوئيد: معاد جسماني
است، پس آن بهشت را هم مادي مي دانيد؟

آري! ما بر طبق بيان کامل و صريح قرآن مدعي هستيم که عالم
آخرت هم مادي است و هم روحي. يعني هم روح ما در آنجا متنعم است و هم بدن ما،
هنگامي که قفس بدن مي شکند و روح ما به يک عالمي به نام عالم برزخ پرواز مي کند،
در آن جا بايگاني مي شود ــ البته يا متنعم است و يا معذب ــ ولي آنگاه که صحنه
قيامت بر پا مي شود و زمين را زلزله اي سخت فرا مي گيرد «اِذٰا زُلْزِلَتِ
الْأَرْضُ زِلْزٰالَهٰا وَ اَخْرَجَتِ الْأَرْضُ اَثْقٰالَهٰا»

و از ميان شکم، زمين انسان ها و حيوانات و موجودات زنده
بيرون مي ريزند و در لابراتور حقيقي الله روح هاي بايگاني شده، باز به کالبدها و
بدنها برمي گرند و ارواح با ابدان دگر بار ازدواج مي کنند، آنجا است که با همين
بدن و همين روح به بهشت يا جهنم خواهيم رفت ــ که اميدواريم نظر لطفش را بر ما
بيفکند و ما را همراه با صالحان و مؤمنان به بهشت جاودان ببرد ــ ولي بهشت کجا
است؟ اين را ما نمي دانيم. ولي آنچه از 
قرآن بر مي آيد اين است که مقام مؤمنان بالاتر از آن است که آنها را به
بهشت ببرند، بلکه بهشت را به خدمت آنها مي آورد. «وَ اِذَا الْجَنَّةُ اُزٌلِفَتْ»
هنگامي که بهشت را به بهشتيان نزديک مي سازند. و در آيه ي 31 سوره «ق» مي فرمايد:

«وَ اُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقينَ غَيْر بَعيدٍ» و
بهشت را براي تقوا پيشگان نزديک آورند که هيچ از آن دور نباشند.

و اما بهشت در کجا واقع است، آيا در همين کره است يا اينکه
در کرات ديگري است که از ما پنهان است و چندين ميليون برابر زمين است؛ اين را ما
نمي دانيم ولي مي دانيم که عالم برزخ در همين عالم زمين است و جاي حساب ما هم همين
جا است.

شرط رسيدن به اين جنات نعيم چيست؟

اين جنات نعيم و باغهاي روح افزا که هيچ پژمردگي و خرابي و
نابودي ندارد و براي هميشه هست و از آن مؤمنين مي باشد، داراي دو شرط است که در
صورت پيدايش اين دو شرط براي هر کس، به او ارزاني خواهند داشت و به رايگان تقديم
ايشان مي شود.

اين دو شرط در همين آيه ذکر شده است:

1ـ الذين آمنوا: ايمان و باور کردن که مربوط به مغز و روان
انسان است.

2ـ و عملوا الصالحات: کار نيکو کردن که توسط بدن انسان
انجام مي ـ پذيرد.

برخي از افراد ممکن است ايمان و اعتقاد داشته باشند ولي در
برابر احکام و فرايض، سستي و تنبلي نشان مي دهند، و خلاصه اعمال صالح به جاي نمي
آورند، اينان از بهشت بهره اي نخواهند برد، زيرا ايمان و عمل صالح متلازم با هم مي
باشند و هيچ گاه از هم جدا نمي شوند. و همان گونه که ممکن نيست يک موتور قوي و
بدون هيچ عيب وجود داشته باشد و ماشين را به حرکت نيندازد، يک انسان باايمان هم،
ممکن نيست بدون عمل صالح پذيرفته درگاه مقدس الله شود.

در روايتي از امام صادق عليه السلام نقل شده است که فرمود:
خدا آن مؤمني را که دين ندارد، مبغوض ميدارد. سوال شد: يا ابن رسول الله! مگر ممکن
است مؤمني باشد که دين نداشته باشد؟ فرمود: آري! مؤمني که عقيده دارد ولي وقتي به
عمل مي رسد، حرکت ندارد. خداوند چنين مؤمني را دشمن مي دارد.

معتقدات انسان

در اين آيه، مي فرمايد اگر کسي ايمان داشته باشد و عمل
صالح انجام دهد، به بهشت مي رود. ولي در آيه روشن نمي شود که بايد ايمان به چه
چيزهايي داشته باشد؟ اينجا است که بايد پاسخ را از آيات ديگر قرآن دريابيم. و لذا
مفسرين گفته اند: در تحقيق آيات شريفه قرآن، اين طور نيست که آيه آيه بررسي کرد
بلکه هر آيه اي، آيه ي ديگري را تفسير و توضيح مي دهد،پس بايد تمام آيات را با هم
مدّ نظر قرار داد، و از اين رو است که مي بينيم گاهي براي اينکه آيه اي را تفسير
کنيم، نياز به اين داريم که بيست يا سي آيه قرآن را مطالعه نمائيم تا معناي آيه
معلوم شود.

حال برويم سراغ معتقدات و آن چه که بايد يک مسلمان باور
داشته باشد.

معتقدات انسان دو قسم است

1ـ اعتقادات و باورهائي که بايد در تکاپو و جستجوي آنها
باشي.

2ـ اعتقاداتي که تحصيل و جستجوي آنها لازم نيست ولي هر گاه
آموختي و درک کردي بايد به آنها معتقد شوي.

و به عبارت ديگر: برخي از اعتقادات هست که در روز قيامت از
مؤمن مي پرسند: چرا نرفتي و در پي فهم آنها برنيامدي؟ ولي درباره ي برخي ديگر سوال
نمي شود.

آن اعتقاداتي که بايد بپرسيم و ياد بگيريم و تعقيب نمائيم
و بفهميم همان اصول پنجگانه دين است. پس هر انساني بايد خدا را بشناسد و به
وحدانيّت او معتقد باشد و بداند که خداوند تمام صفات کمال را دارا است بلکه او
کمال محض است و هيچ ظلم و ستمي از ذات مقدسش سر نمي زند. و بايد باور کند که
خداوند فرستادگان ويژه اي براي بشر فرستاده است که آنان را به برنامه هاي الهي
آشنا سازند و بايد به جانشينان پيامبر (ص) معتقد باشد و مسئله رهبري و امامت را
اذعان داشته باشد و معاد و قيامت و حساب و کتاب روز جزا را نيز باور کند.

ولي اصول و عقايد ديگري هم وجود دارد که واجب نيست انسان
آنها را تعقيب کند ولي اگر به آنها رسيد و پي برد، بايد آنها را باور کند.

اين اعتقادات بسيار است و ما برخي از آنها را فهرست وار
يادآور مي شويم:

1ـ علم رسول و امام: انسان بايد معتقد باشد، آن پيامبر و
امامي را که خداوند براي مردم اعزام نموده، علم دارند به آن چه که بشر از احکام و
قوانين نياز دارد. پس علم النبي و علم الامام باور کردني است و بايد انسان به آن
ايمان بياورد.

2ـ عصمت: انسان بايد باور داشته باشد که پيامبر ــ چه قبل
از بعثت و چه بعد از آن ــ و هم چنين امام ــ چه در سن خردسالي و چه در کبر سن ــ
در هيچ حالي گناه نکرده اند و هيچ گناهي ــ چه عمداً و چه سهواً ــ از آنها سر
نزده است.

3ـ سنت: همان گونه که خداوند قرآن را براي هدايت مردم
فرستاده است و آن را حجت قرار داده است، روايات صادره از پيامبر و امامان نيز حجت
است و بايد مانند قرآن مورد عمل قرار گيرد و اگر کسي قرآن را بگيرد و سنت را رها
کند، گناه بزرگي مرتکب شده است، بلکه بايد قرآن را توسط روايات معصومين عليهم
السلام شناخت.

4ـ اراده تکويني: هر انساني بايد معتقد باشد که پروردگار
تمام حرکتهاي جهان ــ از حرکتهاي اتمهاي ريز و الکترونها و نوترونها و پروتون ها
گرفته تا حرکت کهکشانها و سيارات و افلاک ــ را زير نظر دارد و همه تحت مشيت و
اراده الله حرکت مي کنند. او است که مي ميراند و زنده مي کند و او است که حرکت و
سکون مي بخشد و او است که تمام قلب و انقلابات عالم را تحت نظام عليت و معلوليت
اداره مي نمايد.

5ـ انسان معتقد باشد که نه جبر است و نه تفويض بلکه امرٌ
بين الامرين است. و اين مطلبي است که در چند خط نمي توان آن را توضيح داد ولي
اجمال آن اين است که: خداوند به ما اراده و اختيار داده است که هر کاري را بتوانيم
انجام دهيم «و هديناه النجدين» ولي در تمام اراده هاي ما، اراده الله دخالت دارد.
زيرا او به ما فکر، توان و نيرو داده است و تمام عوامل طبيعي نيز مخلوق خدا است.

6ـ اعتقاد به معاد جسماني.

7ـ اعتقاد به شفاعت.

8ـ اعتقاد به عالم برزخ.

9ـ اعتقاد به بهشت و جهنم.

10ـ اعتقاد به حساب و ميزان و صراط و و …

ادامه دارد

درسهائي از نهج البلاغه

قسمت هفتم

خطبه 186

آية الله العظمي منتظري

مقدمه

همان گونه که قبلا نيز تذکر داديم، حضرت امير عليه السلام
در اين خطبه مسائل عميق فلسفي را مطرح کرده اند، و ما سعي بر اين داريم که بدون
بکار بردن اصطلاحات علم فلسفه، سطح مطالب را براي فهم همگان ــ تا آنجا که توان
داريم ــ پائين بياوريم زيرا شناخت خداوند زير بناي تمام عقايد ما است و اگر ما
خدا را بشناسيم، اخلاق و اعمالمان نيز اسلامي و خدائي خواهد شد و بدون شک کسي که
خدا را مي شناسد و توجه دارد که تمام اعمال او مورد توجه خداوند است و «هو معکم
اينما کنتم» را خوب دريافته است، بدون شک ظلم و تعدي را به ديگران روا نمي دارد و
حقوق هيچ کس را ضايع نمي کند و کارهاي ناشايسته را انجام نمي دهد.

اگر کسي بخواهد کار بد و ناشايستي را انجام دهد، به تمام
اطراف و جوانب خود مي نگرد که نکند کسي او را ببيند و از حال او مطلع و آگاه شود و
موجب رسوائي و خجالت او شود، ولي اگر اين انسان واقعا عقيده داشته باشد که خداوند
بيش از همه و پيش از همه ناظر اعمال او است و آن چه ديگران نمي توانند ببينند او
مي بيند و آگاه است و هر چند محيط تنهائي گير بياورد خداوند با او هست و فرشتگان
خدا موکّل اعمال او هستند و تمام کارهاي بد و خوب او را يادداشت مي کنند، قطعا
چنين انساني، با چنين شناخت و عقيده اي هيچ گاه کار بدي را انجام نمي دهد. و اين
معرفت خداوند است که در اخلاق و رفتار و گفتار او تاثير به سزايي خواهد داشت.

اينجا است که مي بينيم حضرت امير عليه السلام همواره در
خطبه هاي خود، خدا را معرفي مي کند و اين جهت را به ما مي فهماند که خداي تبارک و
تعالي هميشه حاضر و ناظر است و کارهاي ما را زير نظر دارد.

اکنون به قسمتي ديگر از خطبه مي پردازيم:

«مَنَعَتْهٰا (مُنْذُ)[1]
الْقِدَمِيَّ، وَحَمَتْهٰا (قَد) [2]الْأزَلِيَّة
وَ جَنَّبَتْها (لولا) [3]التّکْمِلَة».

آلتها را واژه «منذ» از قديم بودن منع کرده و واژه «قد» از
هميشه بودن جلوگيري کرده و واژه «لولا» از کامل بودن منع نموده است.

در اين جمله، حضرت امير عليه السلام هم فلسفه را به کار
برده و هم ادبيات عرب را. و اين جمله دو احتمال دارد که هر دو را ــ به خواست
خداوند ــ تفسير مي کنيم، و اميدواريم برادران و خواهران دقت نمايند.

سه حرفي که از ادبيات عرب است و حضرت به آنها استشهاد کرده
است: 1ـ منذ 2ـ قد 3ـ لولا مي باشد

منذ:

علماي نحو گفته اند که «منذ و مذ» براي ابتداي زمان است.
مثلا اگر از کسي سوال کني: از چه وقت تا به امروز پدرت را نديده اي؟ و او در پاسخ
بگويد: «مٰا رَأيْتُهُ مُنْذُ يَوْمِ الْجُمْعَةِ» پدرم را از اول روز جمعه تا به
حال نديده ام، در اينجا کلمه «منذ» ابتداي زمان را تعيين مي کند.

قد:

«قد» اگر بر سر فعل ماضي بيايد، زمان گذشته را به زمان حال
نزديک مي کند.

و اينکه مي گويند: قد بر سر فعل ماضي براي تحقيق است براي
همين است که زمان گذشته هر چه به زمان حال نزديکتر باشد محقق تر مي شود.
«رَأَيْتُهُ» ـ او را ديده ام؛ ممکن است ده سال پيش او را ديده باشي ولي اگر گفتي:
«قَدْ رَأَيْتُهُ» قطعا ديده ام او را؛ معنايش اين است که همين چند روز پيش او را
ديده ام. پس «قد» براي اين است که زمان گذشته را به زمان حال نزديک کند.

لولا:

«لولا» براي امتناع جمله به سبب وجود اول مي آيد مثلا اگر
بخواهي کسي را تعريف کني، کمالاتي را براي او مي شماري و در آخر مي گوئي لولا
اينکه فلان صفت بد را دارد. در اينجا ضمن وجود آن همه کمالات با کلمه ي «لولا»،
عيب و نقصي را براي آن شخص تعيين مي کند و آن کمال را از بين مي برد. به عنوان
نمونه: زيد آدم خوبي است، سواد دارد، فضل و کمال دارد «لولا» اينکه حسود است، اين
«لولا» که به معناي « اگر چنين نبود» مي آيد، آن کمالها را نفي مي کند، يعني با
اينکه در جمله کمالاتي ذکر شده، ولي کلمه ي «لولا» آنها را نفي کرده و ممتنع مي
سازد.

اين سه کلمه نسبت به من و شما صحيح است ولي نمي شود از
آنها در مورد خداوند استفاده کرد. خداوند ابتداء زمان ندارد که «منذ» درباره او
راه داشته باشد يعني نمي تواني بگوئي خداوند ــ مثلا ــ از صد ميليون سال پيش، تا
حالا بوده است! زيرا خدا زمان ندارد. «قد» نيز درباره ي خدا راه ندارد زيرا اين
کلمه همه در مورد زمان است و براي نزديک کردن گذشته به حال از آن استفاده مي شود.
«لولا» همه در خدا راه ندارد زيرا هر چه کمال است مال خدا است و هيچ عيبي براي
ساحت مقدسش متصور نيست که کسي بگويد تمام کمالات را دارد، اگر نبود که اين عيب را
دارد!!

اکنون مي پردازيم به دو احتمالي که شراح نهج البلاغه داده
اند:

1ـ يک وجه اين است که «ها» در کلمه «منعتها» بر گردد به
همان آلات و وسايل ادراکيه. که در اين صورت «ها» مفعول اول، «منذ» فاعل و
«القدميه» مفعول دوم مي شود. پس اگر ضمير «ها» بر گردد به آلات و ادوات ادراک،
مفاد جمله اين است که: اينها در ادوات ادراک هست و در خدا نيست و به عبارت روشنتر:
اين سه حرف «منذ ـ قد ـ لولا» در آلات و ادوات ادراک ما راه دارند مثلا وقتي سوال
شود شما از چه وقت به دنيا آمديد؟ در پاسخ مي گويد: منذ أربعين سنه. از چهل سال
پيش به دنيا آمده ام؛ پس ما قديم نيستيم چون زمان داريم و «منذ» از ادواتي است که
دلالت بر زمان دارد. و معناي جمله حضرت اين مي شود که «منذ» قدميّت و قديم بودن را
از ما منع کرده است. و همين طور در مورد آن دو کلمه ديگر.

«قد» در من و شما استعمال مي شود چون زمان داريم. پس لفظ
«قد» حفظ و حمايت کرده است ادوات و آلات ادارکيه ي ما را از ازليّت يعني ما را از
ازل نبوده ايم زيرا آغاز و ابتدائي داريم ولي خدا است که ازلي است چون ابتداء و
واوليتي در مورد آن ذات مقدس تصور نمي شود.

و «لولا» دور کرده است ادوات و آلات ادارکيه ي ما را از
کامل بود، يعني همين که يک عيب و نقصي در ما پيدا شود،دليل بر اين است که ما کامل
نيستيم، و آن که هيچ عيب و نقصي ندارد و ذات مقدسش از هر نقصي مبرا است و کمال
مطلق است، خداوند مي باشد. بنابراين، لفظ «لولا» که درباره ي ما استعمال مي شود،
ما را از کامل بودن باز مي دارد.

پس اين سه حرف دليل بر اين است که ما قديم نيستيم، ازلي
نيستيم و کامل هم نمي باشيم.

2ـ وجه دوم اين است که جمله را درباره ي خداوند معني کنيم
يعني کلمات «القدمية»، «الازلية» و «التکمله» را فاعل فعل بگيريم و سه حرف «منذ»،
«قد» و «لولا» را مفعول حساب کنيم. آن وقت معناي عبارت چنين مي شود: قديم بودن
خداوند منع کرده است ما را از اينکه کلمه ي «منذ» را در مورد او استعمال کنيم. چون
خدا قديم است. پس قديم بودن خدا مانع از اين است که ما بتوانيم از کلمه «منذ»
درباره ي خدا استفاده کنيم. و ازليّت خدا منع کرده است ما را که بتوانيم «قد» را
در مورد خدا استعمال کنيم. و کامل بودن خدا منع کرده است، ما را از اينکه «لولا»
را در مورد خدا به کار ببريم در نتيجه: قديم بودن، ازلي بودن و کامل بودن خداوند
منع کرد است ما را از اينکه سه واژه «منذ»، «قد» و «لولا» را درباره ي خدا به کار
ببريم.

بنابراين، مقصود حضرت امير عليه السلام اين است که اين سه
حرف که يکي براي ابتداي زمان است و دومي براي نزديک کردن زمان گذشته به زمان حال و
سومي براي اينکه عيبي را در چيزي نشان دهد، در خدا راه ندارد ولي نسبت به ما به
کار مي رود زيرا، ما زمان داريم، قديم نيستيم، آغاز و ابتدائي داريم و هر گونه عيب
و نقصي در ما وجود دارد ولي خداوند نه زمان دارد، نه حادث است و نه عيب و نقصي
دارد.

«بِهٰا تَجَليّٰ صٰانِعُهٰا لِلْعُقُوْلِ»

خداوند که آفريننده و خالق آن ادوات و آلات است، به وسيله
آنها براي عقل ها آشکار گرديد.

ادوات ادراک، معرِّف خداوند است

همان گونه که قبلا تذکر داديم، مقصود از آلات و ادوات
ادارکيه، همان حواس و مشاعر ما است که عبارتند از: 1ـ حاسه باصره 2ـ حاسه سامعه 3ـ
حاسه شامه 4ـ حاسه ذائقه و حاسه لامسه، که اين حواس نمي توانند خدا را درک کنند
زيرا خداوند جسم نيست که ديده شود يا شنيده شود … ولي از همين راهها و توسط همين
حواس بايد خدا را بشناسيم.

اگر با دقت به آن لطايف و دقايقي که در چشم «حاسه باصره»
وجود دارد بنگريم، مي بينيم تمام ريزه کاريهائي که در آن ميکرسکوبها و دوربين هاي
قوي ــ که پس از زحمتها و مطالعات و بحثهاي دقيق علماي فيزيک ساخته شده ــ وجود
دارد، نه تنها در چشم ما که در چشم يک مورچه ي کوچک نيز به کار رفته است و علاوه
بر اين به وسيله ي همين چشم، عالم پهناور طبيعت را مي بينيم و موجودات و مخلوقات
خداوند را مي نگريم. پس گرچه چشم نمي تواند خدا را درک کند ولي دقت کردن در چشم
موجب شناخت خداوند مي شود. و نه تنها چشم که دقت کردن در تمام مدرکات معرف خداوند
است زيرا در اثر نگاه کردن و غور نمودن در آيات آفاق و انفس و نشانه هاي وجود و
قدرت خداوندي، انسان به توسط عقل خود، پي به خالق و آفريننده اين جهان پهناور
آفرينش مي برد. خداوند در قرآن مي فرمايد:

«سَنُرِيْهِمْ آيٰاتِنٰا فِي الْآفٰاق وَ في أَنْفُسِهِمْ»[4]
ما آيات و نشانه هاي وجود و قدرت خود را در جهان و در خلقت خودشان، به آنها مي
نمايانيم.

آري! يک دقت حقيقت بين در چشم کافي است که انسان بداند:
اتم ها و مولکولها نمي توانند به طور تصادفي با هم جور شوند و اين ماده کور که
شعور و ادراک ندارد بتواند اين اتمها را به اين صورت دقيق در آورد که چنين چشم
بيننده اي را ايجاد نمايد! پس معلوم مي شود که دست صانع مقتدري پس سر اين عالم هست
و اين نظام وجود، وابسته به اراده و علم و قدرت نامتنهاي او است.

اينجا است که حضرت مي فرمايد: آلات و ادوات ادراک ما با
اين کوچکي و ظرافت و آن همه ريزه کاريهائي که در بدن ما وجود دارد ، به وسيله همين
آلات، خالق و آفريننده آنها براي عقل ما تجلي کرده و از راه اينها است که پي به
خدا مي بريم.

«وَ بِهَا امْتَنَعَ عَنْ نَظَرِ الْعُيُوْنِ».

و به وسيله اين آلات و ادوات، (مي يابيم) خداوند از ديد
چشم ها به دور است.

موجودات، جسم اند و محدود و لذا با چشم انسان ديده مي شوند
ولي نمي شود خالق اين موجودات محدود باشد، پس نمي شود خدا را با چشم ديد. و ما از
راه همين چشم مي فهميم که خدا را نمي توان با چشم ديد براي اينکه به وسيله چشم
اجسام را مي بينيم چون اجسام محدود مي باشند ولي خالق اين اجسام نمي شود که محدود
باشد زيرا اگر او هم محدود شد، نياز به خالقي دارد که او را بيافريند!

بنابراين، به وسيله همين ابزار و آلات ادراک ــ که يکي از آنها
چشم است ــ درک مي کنيم که خداوند ممتنع است از اينکه چشمها بتوانند او را ببينند.

گويا حضرت مي خواهند بفرمايند: گرچه اين آلات ادراکيه نمي
توانند خدا را درک کنند ولي به خود ياس راه ندهيد، زيرا توسط همين آلات و ابزار
است که عقل شما مي تواند پي به وجود خالق و آفريننده تان ببرد.

ادامه دارد

مردم را از رحمت خدا نااميد نکنيد

بسم الله الرحمن الرحيم

«قُلْ يٰا عِبٰادي الذّينَ أسْرَفُوا عَليٰ أنْفُسِهِمْ
لٰا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ الله، إنَّ اللهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَميعاً،
اِنَّهُ هُوَ الْغَغُفورُ الرّحيم».      
(سوره زمر ـ آيه 54)

ترجمه:

خداوند از زبان پيامبرش اين پيام نويد بخش را به بندگان مي
دهد:

«بگو (اي پيامبر): اي بندگان من که درباره ي خويش اسراف و
زياده روي کرده اند از رحمت خدا نوميد نشويد که خداوند تمام گناهان را مي آمرزد و
همانا او اوست آمرزنده و رحيم».

لغت:

سَرَف: زياده روي و تجاوز از اندازه است. راغب در مفردات
گويد: اسراف تجاوز از حد است در هر کار گرچه شهرت آن در انفاق است. در اقرب
الموارد گويد: اسراف ضد ميانه روي و تجاوز از حد و اعتدال است. سَرَف و اسراف به
يک معني است ولي در قرآن هميشه از باب افعال (اسراف) آمده است.

اسراف بر نفس که در آيه آمده است، به معناي گناه کردن است
چون انسان با ارتکاب گناه، در حقيقت ظلم به خويشتن کرده و نفس خود را گرفتار نموده
است؛ خواه گناه صغيره باشد و خواه گناه کبيره، خواه گناه فردي باشد و خواه گناه
اجتماعي. البته روشن است گناهاني که در آنها حق مردم ضايع شده باشد، لازم است حقوق
آنان (پس از توبه کردن) بر گردانده شود به نحوي که در رساله ها ذکر شده و در هر
موردي با موارد ديگر فرق مي کند.

سَرَف در مقابل قصد و اسراف در مقابل اقتصاد است و معناي
اقتصاد، ميانه روي و اعتدال مي باشد.

 قنط:قَنَطَ قُنُوطاً
وقَنِطَ قَنَطاً و قَنُطَ قَنٰاطَة: با فتح، کسر و ضم نون به معناي نوميد شدن و
يأس است. و انسان نوميد شده را قَنِط و قانِط و قَنُوط نامند.

رحمة: رحمت از خداوند، انعام و تفضل است و از انسانها رقت
قلب و عاطفه. مرحوم علامه طباطبائي در الميزان گويد: «رحمت، انفعال و تأثر ويژه اي
است که در وقت ديدن نيازمند، بر قلب انسان عارض مي شود و انسان را به رفع نياز طرف
وا مي دارد. و در مورد خداوند به معناي عطاء و احسان است نه تأثر و انفعال قلب
زيرا انفعال در ذات باري تعالي وجود ندارد».

مورد استفاده از آيه:

بسيار ديده مي شود که وعاظ و گويندگان و استادان اخلاق،
براي اينکه بندگان خدا را از گناه کردن نهي و منع کنند، با استفاده از آيات عذاب و
ترساندن آنان از آتش جهنم، به اين امر مي پردازند بي آنکه اشاره اي به مغفرت و
رحمت الهي نمايند. البته ترساندن از عذاب لازم است و اگر ما واقعا باور کنيم که
عذاب و جهنمي وجود دارد و بدتر از آن، خشم خداوند ممکن است ما را در بر گيرد، بي
گمان از گناه دوري مي جوئيم يا کمتر به سراغ آن مي رويم.

ولي لازم است گويندگان محترم به اين نکته نيز توجه کنند که
در همان حال که عذاب خداوند خيلي سخت و دردناک است، رحمت او به بندگانش بي پايان و
بسيار گسترده و وسيع است که همه چيز را فرا مي گيرد در همان حال که مي فرمايد: «وَ
عَذٰابِيْ اُصِيْبُ بِهِ مَنْ اَشٰاءُ»، مي فرمايد: رحمت من همه چيز را فرا مي
گيرد «وَ رَحْمَتي وَسِعَتْ کُلَّ شَي ءٍ».

بنابراين، نبايد يک طرف قضيه را گرفت، و طرف ديگرش را کنار
گذاشت. ما ضمن اينکه به مردم هشدار مي دهيم که عذاب الهي خيلي دردناک و وحشت انگيز
است و ما توان تحمل يک آنِ آن را نداريم و به خدا پناه مي بريم از عذاب دوزخ، به
آنان بايد بشارت دهيم که هر چه گناه کرده ايد و هر چند گناهان شما سنگين باشد، اگر
واقعا توبه کنيد و به سوي خداي خود باز گرديد و با تضرع و خواهش از او طلب آمرزش و
مغفرت کنيد، خداوند همان گونه که خود نيز وعده داده است، گناهان شما را خواهد
بخشيد و رحمت بي پايانش شامل حال شما خواهد شد. و چه خوش است بنده گنهکاري، با
اعتراف به خطا و گناه نزد پروردگارش باز گردد و با دست خود، درِِ رحمت الهي را بر
روي خود دوباره بگشايد و بي شک مايوس بر نخواهد گشت. خداوند مي فرمايد: «کتب ربّکم
علي نفسه الرحمة» خداوند رحمت را بر خود واجب گردانيد. «و هو ارحم الراحمين» و او
است مهربانترين مهربانان.

معجزه اي ديگر

درباره ي حضرت اميرالمؤمنين عليه السلام گفته اند: با آنکه
دشمنان از روي کينه و دوستان به خاطر ترس، فضائل او را کتمان کردند باز هم سراسر
جهان را فضائل و مناقب او فرا گرفت.

واقعيت اين است که دشمنان حق، نه فقط فضائل آن حضرت را
کتمان کردند که با موج تبليغات سوء و افترائات ناجوانمردانه تلاش کردند چهره اي
صددرصد واژگونه از آن حضرت ترسيم کنند تا آنجا که وقتي خبر ضربه خوردن
اميرالمؤمنين (ع) در محراب عبادت پخش شد عده اي از مردم تعجب کردند که مگر علي
نماز هم مي خوانده است؟!! و يا آنکه تا سالها سب آن حضرت نزد عده اي جزو عبادات به
شمار مي رفت! ولي سرانجام، جهان در حد ظرفيت و شعورش علي را شناخت و …

اين يک ماجراي اتفاقي و سرگذشت يک فرد نيست بلکه ماجراي
برخورد باطل با حق است که با مقداري شدت و ضعف همواره جريان داشته است و اين سنت
لا يتغير الهي است که سرانجام باطل با تمام جولانها، خودنمائيها و زرق و برقهايش
هم چون کفهاي روي آب به زودي محو، و نابود مي شود در حالي که چهره ي حق، زيبا و دل
انگيز بسان آب زلال، جاودانه و حيات بخش مي ماند.

و امروز نيز ادامه همان جريان و تحقق همين سنت الهي را
نسبت به انقلاب و جمهوري اسلامي شاهد هستيم، کتمان حقايق و امواج گسترده تبليغات
سوء در کنار جنگ سياسي، اقتصادي و نظامي عليه جمهوري اسلامي، در حدي است که يقينا
در طول تاريخ با اين وضعيت در مورد هيچ انقلاب و رژيمي اتفاق نيفتاده است.

اگر در گذشته شرق عليه غرب و غرب عليه شرق در يک جنگ تبليغاتي
درگير بودند، امروز شرق و غرب با تمام نيروي عظيم و پيشرفته تبليغاتي خود، يک صدا
عليه جمهوري اسلامي بسيج شده اند و در يک جنگ کاملا نابرابر، انقلاب و جمهوري
اسلامي را آماج حملات بي امان خود قرار داده‌اند، در نتيجه چنين جنگي، طبق معمول
بايد هيچ گونه اعتبار و حيثيتي براي جمهوري اسلامي باقي نمانده باشد و مسلمانان و
مستعضفان جهان به طور کلي از انقلاب اسلامي روي گردان شده باشند ولي به همان دليل
که تلاشهاي دشمن در ديگر جبهه ها ناکام ماند و حتي نتيجه معکوس داد ــ وَ لٰآ
يَحِيْقُ الْمَکْرُ السَّيّيءُ اِلّا بِاَهْلِهِ ــ در اين جبهه نيز معجزه بزرگ
ديگري به وقوع پيوست و به رسوائي و فضيحت بيش از پيش استکبار جهاني و تثبيت
اعتبار، هيبت و حيثيت روز افزون جمهوري اسلامي انجاميد.

آيا به راستي رمز اين معما در چيست؟ چگونه است که ميليونها
نفر از مردم ايران علي رغم اوج فشار تبليغاتي، رواني و بمبارانهاي روزمره، در
گرماي تابستان و با زبان روزه به خيابانها مي ريزند و خاطره عاشوراي حسيني و نمازي
را که در ظهر آن روز سخت انجام گرفت با اين وسعت عظيم تجسم دوباره مي بخشند؟!

چگونه است که ملتهاي مستضعف جهان علي رغم آن همه فشار و
بمبارانهاي تبليغاتي باز هم هر روز و هر سال بيداري، گرايش به اسلام و قيامشان
عليه نظامهاي استکباري بيشتر و گسترده تر مي شود؟

با چه انگيزه اي يک زن الجزايري از دورترين نقطه الجزاير
با طي صدها کيلومتر مي آيد و تمام طلاهاي خود را يک جا براي کمک به جبهه ي جنگ
عليه صدام نثار مي کند؟

به کدام دليل يک دانشجوي دختر «آمريکائي» مسيحي علي رغم
حاکميت مطلقه شيطان بزرگ در کشورش با کمال صراحت و خلوص اعلام مي کند که هر گاه من
تصوير امام خميني را در مطبوعات يا بر صفحه تلويزيون مي بينم ــ همان مطبوعات و
تلويزيونهائي که فقط به منظور تبليغات عليه اسلام و امام سخن از امام مي گويند ــ
درست همان احساسي به من دست مي دهد که گوئي مسيح را ديده ام؟

علت چيست که در زندانهاي آمريکا به ويژه زندانهائي که
سياهپوستان مظلوم زنداني هستند، عکس اما بر در و ديوار نصب شده است؟ به کدام
مناسبت تظاهرات و مراسم روز قدس امسال باز هم باشکوه تر و عظيمتر از سال هاي قبل
در دهها و صدها شهر مختلف جهان برگزار شد و براي نمونه وسائل ارتباط جمعي جهان
بدون آن که نامي از روز قدس ببرند اعتراف کردند که بيش از ده هزار نفر از مردم بيت
المقدس در آخرين جمعه رمضان در مسجدالاقصي اجتماع کردند در حالي که تمام نيروهاي
صهيونيستي در حال آماده باش کامل و صدها پليس مسجدالاقصي را در محاصره ي خود
داشتند؟!

چه شده است که مردم دور افتاده ترين شهرهاي چين؛ بزرگترين
اجتماع تاريخ شهرشان را براي استقبال از رئيس مجلس شوراي اسلامي تشکيل مي دهند؟!

چگونه است که گرايش و جذب مسلمانان کشورهاي مختلف جهان به
حج واقعي و اعلام برائت از مشرکين و سردمداران کفر جهاني در مراسم حج هر سال بيشتر
از سال قبل اوج مي گيرد و فرياد «مرگ بر آمريکا»، «مرگ بر اسرائيل» و «مرگ بر شوروي»
صدها هزار نفر مسلمان در اين کنگره عظيم، جهان را به لرزه در مي آورد؟

و بالاخره هزاران نمونه ي ديگر که روزانه ما از برخي موارد
آن مطلع مي شويم و شاهد آن هستيم، همه و همه بيانگر اين سنت الهي است که عليرغم
تلاش ابلهانه کافران در خاموش کردن نور خدا و پوشاندن چهره ي حق، سرانجام حق پيروز
است و ماندني و اين خداوند است که مشّيت مطلقه اش، نور خود را کامل مي گرداند و
چنين است که از ميان اين همه ابرهاي تيره، چهره ي معصوم انقلاب و جمهوري اسلامي هم
چون خورشيد مي درخشد و هر روز روشن تر و روشني بخش تر مي شود و به جوامع پژمرده و
دلهاي افسرده ملتهائي که استکبار جهاني کوشيده است زير فشار تبليغات و القاءِ
فرهنگهاي منحط، سردي مرگ را بر آنها تحميل کند، نور اميد و حرارت زندگي بخشيده و
آنها را به حرکت، تلاش و جهاد براي آزادي از زير سلطه قدرتهاي شيطاني سوق مي دهد.
و بلاخره در پرتو درخشش اين نور الهي است که اکنون مردم جهان شاهد رسوائي روز
افزون نظامهاي شيطاني هستند.

اين سنت الهي است که جنايتکاران علي رغم تمام شيطنتها و
هماهنگيهائي که دارند باز هم دم خروس از زير بغلشان آشکار مي شود و ديگر هيچ انسان
باشعوري قسمهايشان را باور نمي کند که فاش شدن دستور مستقيم ريگان در بمب گذاريهاي
لبنان و کشف اسلحه در سفارت عراق در بحرين نمونه اي از هزاران مورد ديگر است. حال
بگذار ريگان در حالي که درخواست تصويب رسمي بودجه براي ضد انقلابيون نيکاراگوئه مي
کند! و صدام در حالي که حتي دوستان ولي نعمت خود را ــ و ان شاءالله به زودي خود
را ــ به منظور متهم کردن ايران به آتش مي کشد، باز هم ما را متهم به تروريست و
جنگ افروز بودن کنند و بگذار حاميانشان در داخل باز هم دم از صلح با صدام بزنند و
با حفظ روابط حسنه آشکار و پنهان با آمريکاي جنايتکار ــ آزادانه ــ جمهوري اسلامي
را متهم به سلب آزادي کنند و باز هم خود را کانديداي رياست جمهوري نمايند که:
«فَاَمّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفٰاءاً وَ اَمّٰا مٰا يَنْفَعُ النّٰاسَ
فَيَمْکُثُ فِي الْأَرضِ»

و السلام ــ رحيميان

امام خميني ثابت و
استوار از آغاز تا کنون

امدادهاي غيبي

«امروز يک قدرت الهي دارد در ايران حکومت مي کند. بيدار
باشيد که اين قدرت بشري نيست … اين چيزي نيست که بشر بتواند درستش کند که يک
دفعه ــ مثلاــ يک مملکت را متحوّل کند… اين قدرت، قدرت الهي است، قدرت خدا است،
و بشر چيزي نيست که بتواند با اين قدرت خدا مقابله کند».                                                                  
28/8/57

«اين روحيه فداکاري که در زمان رسول الله (ص) براي مردم
پيدا شده بود و در ظرف نيم قرن مسلمين را بر ــ تقريباًــ دنياي آن روز غلبه داد؛
اين روحيه در ملت ما پيدا شده بود که خودشان را با شوق مي خواستند فدا کنند. آن چه
ما را غلبه داد اين روحيه بود؛ اين روحيه بود که در ملت پيدا شد يک مطلب غيبي بود
که در ظرف مدت کوتاهي چنين تحوّلي در جمعيت پيدا شد…»                                             17/1/58

«اين ملّت پشتيبان غيبي دارد و شما با پشتيبان غيبي پيش
برديد و الاّ ابزاري دست شما نبود … آن چه در بين ملت ما بود الله اکبر و ايمان
بود. فرياد الله اکبر و ايمان پيش برد».                                     12/6/58

«وقتي بنا شد يک ملت اين طور قيام کند؛ اين يک دست غيبي در
کار است؛ اين با تبليغ و صحبت کردن درست نمي شود. اين قضيه اي بود که خدا مي خواست
و ما پيروز شديم بحمد الله و اميدوارم که تا آخر پيروز شويم».                                                                 
20/10/58

«آيا نبايد بيدار شوند آنهائي که توجه به معنويات ندارند و
به غيب ايمان نياورده اند؟ نبايد بيدار شوند؟ کي اين هليکوپترهاي آقاي کارتر را که
مي خواستند به ايران بيايند ساقط کرد؟ ما ساقط کرديم؟! شن ها ساقط کردند. شن ها
مأمور خدا بودند، باد مأمور خدا است. باز تجربه کنند».

14/3/59

«اين ملت را خداي تبارک و تعالي با دست عنايت خودش و با
قدرت کامله خودش قدرتمند کرد و به انسانهاي الهي متحول کرد؛ انسانهائي که براي خدا
قيام کردند و براي خدا ادامه مي دهند، براي خدا در جبهه ها جنگ مي کنند و براي خدا
در خارج جبهه خدمت مي کنند. و اين قدرت خداي تبارک و تعالي است که جوانهاي ما را
عاشق شهادت کرده است».

3/9/60

امام خمینی ثابت و استوار(امدادهای غیبی)

سرمقاله

دانستنیهائی از قرآن(مردم را از رحمت خدا ناامید
نکنید)

شناخت خداوند                                                 
آیت الله العظمی منتظری

معتقدات و باورهای انسانی                                    آیت الله
مشکینی

در راه ریشه کن ساختن فقر                                  آیت الله حسین نوری

سنت استحفاف                                                
آیت الله محمدی گیلانی

پیامبران و تحمل اذیت و آزارها                              آیت الله بنی فضل

نقد و بررسی داستان بحیرا                                   حجة الاسلام
و المسلمین رسولی محلاتی

پیام آیت الله العظمی منتظری به سمینار حج

نقش کعبه در هدایت مردم                                   حجة الاسلام
و المسلمین موسوی خوئینی ها

توصیه های لازم به راهیان خانه خدا                      حسین رضایی

توصیه های مهم بهداشتی برای زائران خانه
خدا         دکتر دلشاد

مقاومت، تنها راه پیروزی

آمار محکومین کودتا                                        حجة
الاسلام و المسلمین محمدی ری شهری

نقش روحانیت در نهضتهای آذربایجان                   حجة الاسلام و المسلمین موسوی تبریزی

پاسخ به نامه ها

نگاهی به رویدادها

رهنمودهای امام و آیت الله العظمی منتظری

رهنمودها

امام خميني

·        
اصلاح
دانشگاه زماني آسان است که فرزندانمان را از دوره ي دانش آموزي زير نظر بگيريم.

·        
دانش
تنها فايده اي ندارد، بلکه دانش و تعهد با هم مي توانند انسان را به جائي برسانند
که محتاج ديگران نباشند.

28/1/64

·        
صلح
با صدام؛ مخالف قرآن، مخالف ايده ي انبياء و مخالف ارزشهاي انساني است.

·        
ما
دفاع از اسلام مي کنيم و زير بار صلح تحميلي نمي رويم.

31/1/64

·        
امروز
علما و روحانيون هيچ عذري ندارند و مسئوليتشان از همه بيشتر است، براي اينکه راه
را مي دانند و مي توانند کار کنند.

17/2/64

آيت الله العظمي منتظري

·        
مسئوليت
هاي عصر غيبت به فقهاي متعهد زمان محول شده و علما بايد زمينه قيام جهاني حضرت
مهدي (عج) را فراهم آورند.

·        
ملاک
انتخاب در هر کاري و براي هر مسئوليتي بايد تعهد به اسلام و انقلاب و مباني دين،
همراه با تخصص باشد.

18/2/64

·        
پزشکان
قدر و موقعيت معنوي علم خود را بدانند و مبادا آن را با پول معامله کنند.

23/2/64

·        
طلاب
بايد علاوه بر فراگيري علوم ديني و معارف اسلامي، معلومات لازم در امور ديگر را به
دست آورند.

25/2/64

·        
روحانيون
بايد با زبان روز و با اطلاعات کافي از فلسفه هاي رايج دنيا و فلسفه عالي اسلام،
افکار جوانان را هدايت کنند.

26/2/64

روحانيون بيش از همه ي قشرها مسئولند.
بايد از قدرت طلبي و تجمل گرائي بپرهيزند و ساده زندگي کنند.

امام
خميني

جنگ

• رزمندگان اسلام فعاليتهاي مهندسي دشمن را در مناطق عملياتي سردشت، باني بنوک و پنجوين درهم کوبيدند.
• هواپيماهاي دشمن بعثي دو نقطه از شهرهاي اهواز و خرم آباد را بمباران کردند.

1/3/64

• جنگنده هاي ايران سحرگاه امروز تاسيسات برق دوکان عراق را بمباران کردند.

2/3/64

• راديو اسرائيل: عراق تا آستانه شکست نظامي و انهدام بنيان اقتصادي خويش در جنگ با ايران پيش رفته است!
• هواپيماهاي متجاوز عراقي با حمله به ماطق مسکوني تهران 5 نفر را شهيد و چند تن را مجروح کردند.
• هواپيماهاي عراقي صبح امروز شهرهاي کرند، گيلان غرب، بانه، پيران شهر، سرپل ذهاب و ايلام را بمباران کردند که در نتيجه گروهي شهيد و مجروح شدند.

4/3/64

• خلبانان شجاع اسلام تاسيسات شهر العماره عراق را شديدا بمباران کردند.
• هواپيماهاي عراقي دوباره به حريم فضائي تهران تجاوز کردند که در نتيجه 8 نفر شهيد و تعدادي مجروح شدند.
• رژيم عراق شهرهاي باختران و اسلام آباد را مورد حمله موشکي قرار داد.
• خلبانان ايران تاسيسات شهرهاي کوسنجق و عقره عراق را در هم کوبيد.

6/3/64

• ايران با موشک، هواپيما و توپخانه، بغداد و 20 شهر عراق را در هم کوبيد.

7/3/64

• با انتشار بيانيه اي: رئيس صليب سرخ جهاني، رژيم عراق را آغازگر حملات مجدد به شهرها معرفي کرد.
• آکادمي نيروي دريائي عراق در بصره زير آتش توپخانه ايران ويران شد.
• آتش شديد ايران بر روي بزرگراه بصره ـ العماره ارتباط سپاه سوم و چهارم عراق را قطع کرد.

8/3/64

انقلاب و جهان

• يک مسلمان اهل ترکيه 180 هزار ريال براي کمک به رزمندگان اسلام هديه کرد.

18/2/64

• 6 اسرائيلي در حمله ايثارگرانه يک دختر مسلمان به هلاکت رسيدند.
• رئيس جمهور کشور سائوتومه و پرنسيب: انقلاب بزرگ اسلامي و مقاومت قهرمانانه ملت ايران را تحسين مي کنم.

21/2/64

• انقلابيون ارتش مسلمان مصر يک هواپيماي مدرن جاسوسي آمريکا را منفجر کردند.

26/2/64

• 32 هزار جلد کتاب براي صدور فرهنگ انقلاب اسلامي به خارج از کشور فرستاده شد.

8/3/64

• نخست وزير تانزانيا: ايران در صحنه بين المللي صداي رساي دفاع از حقوق بشر و عدالت شده است.
• سازمان آزادي بخش فلسطين از مواضع آيت الله العظمي منتظري پيرامون درگيريهاي بيروت قدرداني کرد.
• جهاد اسلامي: تا آمريکا و فرانسه از عراق حمايت مي کنند نخواهيم گذاشت هيچ کس آرامش داشته باشد.

9/3/64

اخبار داخلي

• به دستور دادستاني کل کشور، کليه دادسراهاي عمومي موظف شدند يکي از شعبات خود را جهت مبارزه قاطع با فساد و فحشا اختصاص دهند.

23/2/64

• نخست وزير: هيچ گونه بدهي به کشورهاي خارجي نداريم و اين از افتخارات جمهوري اسلامي ايران است.

24/2/64

• خبرنگار خبر پراکني انگليس رويتر به دليل مخابره گزارشهاي مغرضانه از تهران اخراج گرديد.

4/3/64

• حجة الاسلام هاشمي رفسنجاني: هم اکنون اخطار مي کنيم که مسئووليت هر بحراني که پيش آيد به عهده آمريکاست و جمهوري اسلامي تنها از خود دفاع مي کند.

6/3/64

• ايران خواستار آتش بس فوري ميان طرفين درگير در بيروت شد.

9/3/64

اخبار جهان

• 60 کيلومتر از جاده استراتژيک سلمانيه ـ کرکوک به تصرف کردهاي عراقي در آمد. ارتش رژيم عراق به تلافي اين عمليات 52 روستاي کردنشين را با خاک يکسان کرد.
• 4 شهر مرزي عراق از بيم حملات ايران تخليه شد.
• وزير نفت سابق عراق به علت اطلاع از فروش محرمانه نفت توسط مزدوران بعثي ترور شد.

18/2/64

• سخنراني ريگان در پارلمان اروپا با موجي از اعتراض مواجه شد.
• ستاد تبليغات جنگ اعلام کرد: آمريکا مواد اوليه توليد سلاح هاي شيميائي را در پوشش مواد کشاورزي به عراق مي فرستد.
• اسحق رامين: 21 سرباز اسرائيلي در لبنان خودکشي کردند.

19/2/64

• کنکره آمريکا اجازه توليد يک سلاح مرگبار شيميائي را صادر کرد.
• آمريکا قطع نامه شوراي امنيت درباره لغو تحريم اقتصادي نيکاراگوئه را وتو کرد.
• مبارزين کرد 380 سرباز رژيم عراق را کشته و زخمي کردند.

21/2/64

• دو پاسگاه نظامي رژيم عراق در شهر کرکوک به تصرف کردهاي عراقي در آمد.
• 57 مسلمان در ترکيه به جرم خواندن قرآن دستگير و زنداني شدند.

22/2/64

• شاه عمان طولاني ترين مبل جهان را که 102 متر و از پوست 250 حيوان مي باشد به يک شرکت سوئيسي سفارش داد!
• آمريکا روزانه يک ميليون دلار صرف درگيريهاي السالوادور مي کند.

24/2/64

• يک هيئت اسرائيلي براي بهبود روابط قاهره ــ تل آويو وارد مصر شد.

25/2/64

• مدارک و نقشه هاي بسيار مهم خاک کويت به سرقت رفت.
• پليس قاهره تظاهرات گسترده ضد اسرائيلي مسلمانان مصر را سرکوب کرد.

26/2/64

• تجمع علماي مسلمين دستور اجراي طرح ربودن نيروهاي متجاوز صهيونيستي در لبنان را صادر کرد.
• 16 دانشجوي دختر مالزيائي به جرم استفاده از پوشش چادر از شرکت در کلاسهاي درس دانشگاه محروم شدند.
• وزارت خارجه آمريکا: اگر جهاد اسلامي گروگانهاي ما را بکشد عليه ايران اقدام نظامي خواهيم کرد.
• ماموران امنيتي کويت با هجوم به ميدان تره بار کويت تعدادي از کارگران ايراني را دستگير و اخراج کردند.

28/2/64

• قذافي: ليبي تمام امکانات خود را در اختيار ملت مصر قرار مي دهد تا رژيم حسني مبارک را سرنگون کنند.

29/2/64

• يک منبع موثق در بيروت اعلام کرد: رژيم عراق با انفجار بمب در رياض به سفر وزير خارجه عربستان به تهران اعتراض کرد.
• وزير دفاع آمريکا: براي کشف شبکه جهاد اسلامي از آخرين امکانات تکنولوژيک و نيروهاي ويژه خود استفاده خواهيم کرد.

30/2/64

• در مقابل 3 اسير صهيونيست، 155 رزمنده فلسطيني آزاد شدند.

31/2/64

• 70 زن افغاني در پي حمله اشغالگران روسي به يک روستا براي حفظ ناموسشان خود را در رودخانه غرق کردند.
• سفارت رژيم بعثي عراق در آمريکا اعلام کرد: هدف نهائي ايران نابودي اسرائيل است.

1/3/64

• با دستگيري عده اي از کارمندان سفارت عراق در منامه توطئه کودتاي رژيم عراق در بحرين فاش شد.
• در برخورد دو هواپيماي روسي در آسمان با يکديگر 80 تن کشته شدند.
• کويت به دخالت رژيم عراق در امور سازمان کار عرب اعتراض کرد.
• امير کويت از يک سوءقصد جان سالم بدر برد.
• راديو آمريکا: ريگان آمده است در صورت کشته شدن يکي از گروگانهاي جهاد اسلامي؛ قم، خارک و بندرعباس را بمباران کند.

4/3/64

• کشف چاههاي مرگ در صيدا، پرده از جنايات اسرائيل برداشت.
• فرانسه اسرائيل را به خاطر نقض حقوق بشر در لبنان محکوم کرد.

5/3/64

• سفر وزير اقتصاد آلمان غربي به بغداد به دليل عدم وجود امنيت جاني در عراق لغو شد.
• يک روزنامه آلماني: رژيم عراق در ترور امير کويت دست داشت.
• انقلابيون مسلمان کرد عراقي 26 تکنيسين و نظامي خارجي را به گروگان گرفتند.
• هيئت بلند پايه صهيونيستي عازم قاهره شد.
• شوراي مرکزي فلسطين پيشنهاد خلع سلاح فلسطيني ها در بيروت را رد کرد.
• آمريکا از اتباع خود خواست لبنان را فورا ترک کنند.
• يک کشتي باري آلمان غربي در 70 مايلي قطر هدف موشک قرار گرفت.
• کاخ رياست جمهوري لبنان و محل اقامت سفر آمريکا در بيروت به راکت بسته شد.

9/3/64

خدمات
و عمران

·        
کشتي
صيادي 40 هزار تني ساخت ايران به آب انداخته شد.

18/2/64

·        
چاه
شماره 5 نوروز طي يک عمليات بي سابقه و تلاشي شبانه روزي کارگران و متخصصان متعهد
مهار شد.

·        
بيش
از 25 هزار روستائي محروم هرمزگان طي سال گذشته از آب آشاميدني سالم بهره مند
شدند.

19/2/64

·        
در
سال گذشته بيش از ده کيلومتر کانال آب رساني در شهرستان هاي سراوان، خاش و زابل
احداث شد.

25/2/64

·        
1/1
ميليون نفر در سطح کشور تحت پوشش کميته امداد قرار گرفتند.

28/2/64

·        
براي
اولين بار توربين هاي مولد برق سدارس توسط متخصصين ايراني تعمير و سرويس شد.

31/2/64

·        
اسکله
جديد بندر بوشهر آماده بهره برداري شد.

1/3/64

اختراع و اکتشاف

·        
براي
نخستين بار در کشور سيستم جديد تلفن بي سيم ساخته شد.

·        
دستگاهي
که کابل گذاري در خيابان را بدون خرابي انجام مي ـ دهد ساخته شد.

1/2/64

·        
کشاورز
نمونه جويبار مازندران آب بندان اختصاصي ساخت.

12/2/64

·        
يک
کارگر مبتکر روستائي، دستگاه اتيکت زني قوطي کنسرو ساخت.

19/2/64

·        
مبتکر
خراساني دستگاه پاستوريزه کردن شير ساخت.

26/2/64

·        
دستگاه
جرمگيري مکانيکي قطعات ريخته شده براي اولين بار در ايران ساخته شد.

5/3/64

ضد انقلاب

·        
انفجار
اتومبيل حامل بمب در خيابان ناصر خسرو دهها عابر را به خاک و خون کشيد.

22/2/64

·        
يک
گروهک سلطنت طلب مسئووليت بمب گذاري در خيابان ناصر خسرو تهران را به عهده گرفت.

24/2/64

·        
وزير
اطلاعات: عاملين انفجار نماز جمعه تهران دستگير و عاملين انفجار خيابان ناصر خسرو
شناسائي شدند.

·        
26
خانه تيمي و 6 مغازه پوشش منافقين کشف شد.

25/2/64

·        
16تن
از اعضاي يک باند اختلاس کلان در سازمان قند و شکر دستگير شدند.

31/2/64

·        
سارقين
ميليونها تومان کوپن ارزاق عمومي به دام افتادند.

1/3/64

·        
يک
بستني فروش حزب اللهي در رشت به وسيله منافقين به شهادت رسيد.

6/3/64

تذکر مهم:

1ـ مطالب علمي و اجتماعي و راهنمائيهاي
شخصي که در اين بخش آمده است، نظر خاص هيئت تحريريه است.

2ـ از خوانندگان عزيز تقاضا مي شود
مسائل شرعي خود را از دفتر استفتاء امام در قم بپرسند. مجله مسئول پاسخ به
استفتاءات نيست.

3ـ در مورد برخي از مسائل که پاسخ آنها
روشن است و در رساله هاي حضرت امام دام ظله يا در استفتاءات منتشره صريحا ذکر شده
راهنمائيهاي لازم با ذکر مدرک در صورت لزوم ارائه مي شود.

4ـ لطفا در صورت امکان آدرس و نام کامل
خود را حتما بنويسيد.

• شاهرودــ برادر سيد محمود حسيني نژاد

مراد از فقيه مجتهد جامع الشرايط است و
ولايت فقيه به اين معني است که چنين مجتهدي حق حکومت و اجراي احکام الهي را دارد.
ولايت انبياء و ائمه (ع)ولايت فقيه نيست بلکه آنها از سوي خداوند منصوبند و فقيه
از سوي آنها منصوب است و لذا فقيه را نايب الامام مي گوئيم.

• سمنان ــ برادر، ج ـ شاهجوئي

1ـ سوال اول خود را از دفتر استفتاء امام در
قم بپرسيد.

2ـ «سلامٌ عليکم» تحيت اسلامي است نه
عربي. و سلام تنها گفتن ناقص است و معناي درستي ندارد و آن هم فارسي نيست زيرا
کلمه «سلام» عربي است. اگر اين گونه تعصب ها را کنار نگذاريد، سخن آنان که مي
گفتند نماز را مي توان به زبان فارسي خواند، پيش مي آيد! آيا موافقيد؟!

• تهران ــ برادر کيوان، ج

1ـ پاسخ سوال شما در مورد نگاه به صورت و
دستهاي زن نامحرم در استفتاء امام در شماره 10 و 18 مجله آمده است مراجعه کنيد.

2ـ آن چيزي که مورد اعتراض شما است سنت
انبياء و ائمه (ع)است. اگر جامعه راه و رسم غلطي را پيش بگيرد، بايد آن را عوض کرد
نه از سنت انبياء دست برداشت.

• کاشان ـ برادر، م ـ خ

گزارش خود را با مدرک به دفتر امام،
دفتر آية الله العظمي منتظري و دبيرخانه ائمه جمعه بفرستيد.

• برادر، ق ـ ز

آن ازدواج باطل است و اگر عقد هم شده
باشد بايد از يکديگر جدا شوند.

• کرمان ــ برادر مراد علي شمس الديني

1ـ تجسس از احوال ديگران و گشو دادن به سخنان
خصوصي آنان، طبق آيه قرآن جايز نيست.

2ـ گوش دادن به نوارهاي موسيقي و
صداهاي مطرب و مناسب مجالس لهو و عياشي حرام است.

• قائم شهرــ برادر ابراهيم نوريان

1ـ جمهوري اسلامي، سازمان ملل را قاضي قرار
نمي دهد بلکه از مجامع بين المللي براي رساندن صداي اسلام و مسلمين استفاده مي
کند.

2ـ آموزش، تعليم و ياد دادن است و
تربيت همان پرورش و بالا بردن سطح ايمان و اخلاق است.

• قوچان ــ برادر رمضان علي،ح

1ـ آن زنان نامحرمند.

2ـ با آن دختر و خواهر او مي توانيد
ازدواج کنيد ولي بهتر است با خود آن دختر ازدواج نمائيد.

• بابل ــ برادر، خ ـ خ

مي گوئيد کاملا از سختي عذاب آخرت
مطلعيد و به بزرگي گناه خود آگاهيد ولي نمي توانيد جلوي اين نفس سرکش را بگيريد با
اينکه متاهليد و همسر خوبي هم داريد. دقت کنيد آيا يقين به آخرت داريد و باز هم مي
ترسيد؟! اگر به آن عذاب چنان يقين داشتيد که گوئي آن را مي ديديد هرگز دست به چنين
کار زشتي، آن هم به طور مستمر نمي زديد. هيچ مي دانيد که در اين دنيا نيز حکم شما
اعدام است، در عين حال، رافت الهي تاکنون شامل حال شما شده و مفتضح نشده ايد ولي
يقين داشته باشيد اين گونه مطالب مخفي نمي ماند و يک روز سياه در پيش داريد که
مفتضح خواهيد شد. به هر حال توبه کنيد، خداوند مي بخشد و لازم نيست خود را به
دادگاه معرفي کنيد. از آن محيط دور شويد حتي اگر لازم باشد از آن شهر خارج شويد.
تحمل هر بدبختي براي شما بهتر است از اين وضع، پناه به خدا از سيه روزي انسان.

• لردگان ــ برادر، س ـ الف

اين است نتيجه ازدواج اجباري و دخالت
نارواي پدر و مادر نادان؛ البته شما به هيچ وجه حتي براي يک لحظه رضايت به اين
ازدواج نداده ايد، عقد باطل است و طلاق نمي خواهد ولي اگر رضايت داده ايد، گرچه پس
از عقد باشد، عقد صحيح است. به هر حال بهتر است به زندگي خود ادامه دهيد که طلاق
بدترين کار مباح است.

• قم ــ برادر، م ـ ن ـ ف

اگر يقين نداريد ازدواج مانع ندارد.

• گرگان ــ خواهر زري

به نظر ما بهتر است هر چه زودتر شما
ازدواج کنيد و پدر و مادر نبايد مانع اين کار شوند و اگر مانع شدند و دليل قانع
کننده اي نداشتند، مي توانيد به دادگاه مدني شکايت کنيد. آن موانع که تصور مي
کنيد، نه مانع شرعي است و نه عرفي.

• مشهدــ خواهر طلبه

اگر صحبت ها تحريک آميز نباشد، اشکال
ندارد.

• تنکابن ــ برادر، خ ـ ر ـح

1ـ در مورد سوال اول از دفتر امام بپرسيد.

2ـ اسم رمز نوشتن دروغ نيست.

3ـ اگر کسي چيزي پرسيد و نخواستيد
حقيقت را به او بگوئيد، توريه کنيد يعني طوري صحبت کنيد که او خيال کند پاسخ درست
گفته ايد ولي قصد چيز ديگري داشته باشيد و اگر نتوانستيد، پاسخ نگوئيد و اگر
ضرورتي بود و ضرري به شما متوجه مي شد که نبايد آن را تحمل کرد، دروغ گفتن جايز
است.

• زابل ــ برادر داريوش

1ـ آن ازدواج جايز نيست، هر چند مقدار کمي
باشد، بايد از آن مورد صرف نظر کنيد.

2ـ آن کار حرام نيست ولي بهتر است ترک
شود.

• شهرک ابوذرــ برادر ياسرــ 34ــ هـ ف

در صورت يقين از چنان پدر پست فطرت و
نابکاري دوري بجوئيد و هر چه مي توانيد از نزديک شدن به او اجتناب کنيد ولي به او
بي احترامي نکنيد.

• کرج ــ خواهر، ح ـ د

شما طبيعي هستيد، نگران نباشيد.

• آبدانان ــ برادر باقر 4056

1ـ آن دو مطلبي که نوشته ايد کاملا صحيح است
و در مورد اول تاکيد کنيد که با اين توهمات بيجا آبروي يک زن مؤمن بلکه يک خانواده
را نبريد و آن رسم غلط خلاف شرع را جدا رها کنيد.

2ـ معلم و هر فرد ديگري که مسئوليني به
عهده مي گيرد بايد در راه خود طبق وظيفه شرعي عمل کند و تحت تاثير جو سازيها قرار
نگيرد.

• فومن ــ برادر (ع ـ هـ )

1ـ اولين روز دريافت حقوق را سال خود قرار
دهيد و در آن روز هر چه پس انداز داشتيد خمس آن را بپردازيد به جز آنچه از سالهاي
قبل خمس داده ايد که دوباره خمس همان پول واجب نيست. در خمس فرقي ميان مجرد و
متاهل نيست. پولي که در بانک نگهداشته ايد چه بانک مسکن باشد و چه غيره خمس دارد.
پولي را که براي ازدواج نگه داشته ايد نيز خمس دارد.

2ـ ملاک در ثبوت گناه بر انسان، تکليف
است اگر قبل از 15 سالگي هم پسر مکلف شود، گناه او نوشته مي شود.

• نکاــ برادر، دـ دـ د

با دختري که صيغه پدر شما شده است، هر
چند براي مدت کمي بوده، نمي توانيد ازدواج کنيد. او محرم شما است.

• تهران ــ خواهر بي بي ـ زـ خ

با کمال تاسف کمک جدي در اين مساله از
ما بر نمي آيد ولي اگر آدرس بدهيد، راهنمائيهاي که شايد مفيد باشد ارائه خواهد شد.

• برادر، دـ ح ـ ژ

1ـ سوال اول خود را از دفتر امام بپرسيد.

2ـ تا عقد نکرده ايد آن روابط حرام است
و او با شما نامحرم است هر چند ازدواج شما در آينده قطعي باشد.

• اصفهان ــ برادر صالح ـ ر

شما بيماريد و ظاهرا بيماري شما ربطي
به آن جريانات ندارد بلکه يک بيماري موضعي است. به پزشک متخصص ماهري مراجعه کنيد.
ما از ذکر آدرس پزشک معذوريم زيرا اطلاعي در اين زمينه نداريم ولي هر جا مراجعه مي
کنيد، آن عادت که در کودکي داشته ايد متذکر شويد، ممکن است راهگشا باشد. به هر حال
حالتي که احساس مي کنيد، موجب جنابت نيست مطمئن باشيد و خود را از اين وسوسه
برهانيد اگر پزشک تجويز کنيد ازدواج شما مانعي ندارد. عقيم بودن مانع ازدواج نيست
و تازه عقيم شدن شما معلوم نيست. نااميد نشويد و باز هم به پزشکهاي بهتر مراجعه
نمائيد.

• نيشابورــ برادر، ع ـ ق

1ـ نگران نباشيد. او فرزند شما و حلال زاده
است. از نظر شرعي عقد مهم است و عروسي دخالتي ندارد.

2ـ زن برادر نامحرم است.

• رفسنجان ــ خواهر، ق ـ ل ـ 18

اگر مي توانيد به پدر و مادر خود اصرار
کنيد که او را بپذيرند. ايمان بالاترين ارزشها است. اگر او مي تواند زندگي شما را
اداره کند گر چه با وضع متوسط يا فقيرانه اي باشد مانعي ندارد و رد کردن او خلاف
دستور رسول اکرم (ص) و ائمه (ع)است.

• برادر، 1 ـ ج

1ـ آن ازدواج هيچ مانعي ندارد و بسيار مناسب
و خوب است.

2ـ براي رفع احتمال بيماري به پزشک
بيماريهاي مقاربتي مراجعه کنيد.

• اهوازــ برادر، ف ـ ش ـ الف

اگر يقين به دخول دارد ازدواج باطل است
و توبه و انابه، ازدواج را حلال و صحيح نمي کند. او بدون طلاق هم همسرش نيست و
بايد از او جدا شود.

• خارج از کشورــ خواهر، ف ـ م ـ ک ـ ج

در مورد ازدواج و روزي و ساير شئون،
انسان بايد طبق وظيفه عمل کند و سعي خويش را بنمايد و نبايد به دليل انتظار قسمت و
سرنوشت از کار خود باز بماند ولي در مورد ازدواج شما شرعا بايد با موافقت پدر يا
جد پدري باشد و اصولا صحيح نيست که شما خود نسبت به مردي ابتداءً اظهار تمايل
کنيد؛ اين گونه ازدواج ها که با اظهار تمايل زن در ابتدا صورت مي گيرد، معمولا
ازدواج هاي موفقي نيستند.

• ترکمن صحراــ برادر عبدالحليم گلدي پور

مطلبي که در شماره 40 در مورد ازدواج
نوشته ايم، با استناد به کتاب الهي و سنت رسول اکرم (ص)است. مردم ترکمن صحرا نيز
بايد مانند ساير مسلمانان در اين امر مهم، رعايت شئون اسلامي را بکنند انتقاد شما
در مورد مهريه و شيربهائي که بالغ بر 120 هزار تومان پول و 70 هزار تومان طلا
باشد! کاملا به جا است و اين گونه دخالتهاي پدر و مادر در تعيين مهر و خصوصا در
مورد شيربها، جامعه را به فساد مي کشد و خلاف سنت رسول اکرم (ص)و سلم است. از
روحانيون آن منطقه توقع داريم که در ارشاد مردم نسبت به اين امر خطير اقدام جدي
کنند.

• کاشمرــ برادر ح ـ 1ـ 1 ـ رـ ش ـ م

به نظر ما بهتر است با همان دختر
ازدواج کنيد. قبل از اينکه مادر يا پدرتان را بفرستيد، خودتان با توجه به آن
سابقه، مطلب را با مادر او در ميان بگذاريد و سعي کنيد او را قانع نمائيد که صلاح
هر دوي شما ازدواج است. آن جهات که در فاميل او ذکر کرده ايد، مانع ازدواج نيست و
معيار خود او و ديانت او و خانواده اش مي باشد.

• برادر، ف ـ م ـ م

پشيماني پس از خرابي بصره؟! به هر حال
شما آزاديد و مي توانيد با مراجعه به دادگاه، مساله را تمام کنيد ولي قبلا به
دادگاه وجدان خود مراجعه کنيد. ببينيد آيا اين تصميم پس از اين همه رفت و آمد و پس
از گذشتن کار باشهامت و مردانگي منافات ندارد؟!

• برادر محمد سعيد ـ 120 ـ ج

1ـ توبه کنيد خداوند مي بخشد انشاءالله. لازم
نيست از آن افراد حلاليت بطلبيد.

2ـ از وقتي که يقين داريد مکلف شده ايد
بايد عبادتهاي فوت شده را قضا کنيد و قبل از آن لازم نيست.

3ـ ان شاءالله آن مورد مناسب است،
اقدام نمائيد.

• برادر اسکندر زيوري

جريان را با صراحت با همسرتان در ميان
بگذاريد و نقص او را با زباني ملايم گوشزد کنيد و ناراحتي و تصميم خود بر ازدواج
مجدد را به او اطلاع دهيد و به او بگوئيد: راه حل مراجعه به پزشک است زيرا اين
حالت يک بيماري است و بايد با مراجعه به پزشک متخصص بيماريهاي مقاربتي مشکل خود را
حل کنيد و اگر نپذيرفت يا علاجي براي او نيافتيد چاره اي به جز ازدواج مجدد نداريد
چه او را طلاق بدهيد و چه ندهيد و شما در اختيار اين امر آزاديد ولي به هر حال،
ازدواج در صورتي که او علاج نشود براي شما يک ضرورت و شرعا واجب است.

• زاهدان ــ برادر، غ ـ رضا ـ الف

1ـ شما در قبال تعهدي که به شخص اول داده ايد
هيچ مسئوليتي نداريد به خصوص که او خود منصرف شده است.

2ـ رضايت پدر در ازدواج پسر شرط نيست
ولي شما سعي کنيد او را قانع سازيد.

• بروجردــ برادر، ح ـ ن

1ـ «بُلْه» يعني ساده دلان و واضح است که
تکليف هر کس به اندازه عقل و ادراک او است، پس آنان که ساده لوحند، تکليفشان سبک
تر و گناهشان کمتر به حساب مي آيد و در نتيجه اکثر به بهشت مي روند. ضمنا معلوم
باشد پاداشي که دانايان و عالمان با اعمال صالح خود به دست مي آورند نيز قابل
مقايسه با پاداش اينان نيست.

2ـ هيچ کس نمي تواند همه مطالب اديان و
مذاهب گوناگون را به دقت بررسي کند. کافي است که انسان با عقل و منطق خود که
بالاترين ميزان خدادادي است، حقانيت مکتب را دريابد. تنها چيزي که در شناخت اديان
زيانبار است، تعصب و تقليد کورکورانه است.

• شيرازــ برادر، ح ـ م

رضايت داماد خانواده در ازدواج دختر
هيچ دخالتي ندارد، و اگر پدر او راضي است ديگر هيچ معطلي نداشته باشيد اقدام کنيد
و اگر کسي مزاحمت کرد به دادگاه شکايت کنيد. کسي حق ندارد دختري را به اجبار وادار
به ازدواج نمايد.

• مسجد سليمان ــ برادر، ع ـ ک

اگر آن فرد راضي شود و او را طلاق دهد،
شما مي توانيد؛ با او ازدوج کنيد. ازدواج با تحصيل منافات ندارد.

• جهرم ــ برادر، ع ـ م

1ـ ممکن است خداوند او را ببخشد، به خصوص اگر
اعمال صالحي داشته باشد.

2ـ صورت اول صحيح است. خجالت نکشيد و
با يکي از افراد فاميل نزديک خود در آن باره صحبت کنيد. معمولا آنها خود در اين
امر پيش قدم مي ـ شوند، نگران نباشيد.

• آمل ــ برادر محسن بزرگي

1ـ پرسيده ايد که مجرد و در خانه پدر هستيد،
آيا خمس بر شما واجب است؟ اگر درآمدي داريد، البته خمس دارد ولي تکليف خمس پول پدر
بر شما نيست.

2ـ پرسيده ايد: تکليف روزه هاي ايام
سربازي که در منطقه ي گرمسيري بوده ايد و نگرفته ايد چيست؟ اگر مسافر بوده ايد
يعني قصد ده روز ماندن در يک جا نداشتيد يا بيمار بوديد و خوف ضرر داشتيد، فقط قضا
واجب است و اگر مسافر نبوديد و فقط به دليل گرمي هوا و تن پروري، روزه نگرفته­ايد،
هم قضا واجب است و هم کفاره خوردن عمدي. مگر اين که خوردن به دليل جهل و ندانستن
مساله با عدم التفات به سوال باشد.

• بافت کرمان ــ برادر هادي محمدي سليماني

مي پرسيد کسي مي ميرد و پس از او چند
نفر از فاميل او بيمار مي ــ شوند و مي ميرند، عوام مي گويند: مرده اشکل کرده!!
آيا اين صحيح است؟ روشن است که اينها جزء خرافات و ياوه هاي ساده لوحان است.

• شوشترــ برادر، ا ـ م

1ـ قضاي نمازهاي چهار رکعتي را بايد چهار
رکعت بخوانيد حتي اگر در وقت قضا کردن مسافر باشيد.

2ـ پوست هاي لب و جاهاي ديگر که کنده
شه ولي جدا نشده است،‌اگر جدا کنيد پاک است ولي اگر کنده نشده و شما آن را بکنيد،
به احتياط واجب، بايد از آن اجتناب کنيد.

3ـ کتاب «کودک از نظر وراثت و تربيت»
نوشته خطيب شهير آقاي فلسفي را مطالعه کنيد.

• جبهه اهوازــ برادر، س ـ اي ـ 1660

لباسي که چرم نيست و از بلاد کفر وارد
مي شود پاک است، و نماز در آن اشکالي ندارد.

• مشهدــ برادر، الف ـ الف ـ الف

1ـ وظيفه حاکم شرع اين است که تا توبه واقعي
متهم ثابت نشده است، او را آزاد نکند و وظيفه توبه کننده اين است که تسليم حکم
دادگاه باشد و هر کس در عمل به وظيفه خود قصد قربت کند، عبادت کرده و ثواب دارد.

2ـ بهتر است صبر کنيد و پس از آزادي
اقدام به ازدواج کنيد که بتوانيد همه جوانب امر را به دقت ملاحظه کنيد.

• خوي ـ برادر، ک ـ ن

آن روابط ــ اگر هم گناه نباشد ــ
خطرناک است و منجر به گناه مي شود، ازدواج کنيد.

• اهوازــ برادر، ع ـ ل ـ ف ـ هـ

هر مقدار که يقين داريد نماز و روزه بر
گردن شما هست بايد قضا کنيد و کفاره روزه اي که بدون عذر خورده ايد بپردازيد و
آنچه يقين نداريد، لازم نيست گر چه بهتر است.

• برادر ناصر موري

1ـ زن دائي همسر محرم شما نيست، زن دائي خود
شما نيز محرم نيست.

2ـ سوال دوم روشن نيست.

• برادر حسين ـ ي ـ ي

به آن خواهر بگوئيد ازدواج کند و اين
افکار بي اساس را بهانه نکند. ما چه مي دانيم در آن جهان با چه کسي خواهد بود؟!
وظيفه ما فعلا عمل کردن به دستورات الهي است.

• برادر علي رضا ـ ع ـ ي

1ـ ازدواج شما مانعي ندارد.

2ـ اگر عين پول باقي بماند و سال برسد
خمس دارد. مي توانيد در صورت نياز، لوازم آينده ي زندگي را بدون حساب کردن خمس
بخريد.

• قير و کارزين ــ برادر فرج الله صفري

1ـ به پزشک روانشناس مراجعه کنيد.

2ـ از دفتر امام بپرسيد.

• برادر صادق صادق پور

آن ازدواج مانعي ندارد.

• گلشن طبس ــ برادر محمد محمد زاده

1ـ فالگيران و غيب گويان و امثال آنها دجال و
دروغگويند. از آنها بپرهيزيد.

2ـ مستحب است در وقت ولادت (نه روز
سوم) اذان در گوش راست نوزاد و اقامه در گوش چپش گفته شود. گوينده هر کس باشد فرق
نمي کند، البته بهتر است انسان با فضيلتي اين کار را انجام دهد.

3ـ تاثير چشم زخم را نمي توان انکار
کرد. آيات و رواياتي بر آن دلالت دارد و شواهد خارجي نيز در اين مورد ديده شده
است.

4ـ هر جائي که به نحوي به يکي از
اولياي خدا منسوب است، اگر کذب آن نسيت ثابت نباشد، مورد احترام مي باشد.

5ـ محبت امري اختياري نيست که حرام
باشد يا جايز.

• زنجان ــ برادر، م ـ ع ـ ح

1ـ آري مي توان براي مومن گنهکار دعا و
استغفار کرد.

2ـ در بخش پرسشها و پاسخ ها در مجله
شماره 29 مقاله اي در زمينه توبه است، مطالعه کنيد.

• آباده ــ خواهر، ر ـ 251

شما اشتباه مي کنيد که خود را مظلوم و
در بند مي دانيد. به نظر ما پدر و مادر شما مصلحت شما را مي خواهند نه ضرر و ظلم
به شما. ازدواج امري است واجب و ضروري؛ البته شما مجبور نيستيد آن مورد که براي
شما در نظر گرفته اند بپذيريد ولي اگر از نظر دين و اخلاق مورد رضايت است به مصلحت
انديشي پدر و مادر احترام بگذاريد و براي آن مشکلاتي که در آخر نامه ذکر کرده ايد،
بهترين راه حل، ازدواج است. مي توانيد شط کنيد که مانع تحصيل شما نشوند. و اما
آنچه در مقدمه نامه آورده ايد، مطلب صحيحي نيست و پاسخ آن در کتاب «حجاب» استاد
شهيد مطهري آمده است: و اما اگر آن شخص را به صلاح خود از نظر دين و اخلاق نمي
بينيد با شدت مقاومت کنيد و تسليم زور و اکراه نشويد. دادگاه از شما حمايت خواهد
کرد.

• سمنان ــ برادر محمد حسين همّتيان

در مورد احتياط واجب که در رساله
درباره ي تراشيدن ريش و بسياري موراد ديگر ذکر شده وظيفه اين است که مقلد يا بايد
به اين احتياط عمل کند و ريش نتراشد يا به فتواي مجتهدين ديگر که از سايرين اعلم
است رجوع کند. بنابراين، تراشيدن ريش به احتياط واجب حرام است ولي اگر مجتهدي پيدا
شد که فتواي جواز بدهد، مقلد مي تواند در اين مسله از او تقليد کند، در صورتي که
مجتهدي ديگر اعلم از او فتوي به حرمت ندهد. توضيح آن که احتياط واجب، فتوي نيست.

• برادر، ق ـ م ـ ق

راه حل آن مشکل تنها ازدواج است. با
پيشنهاد خانواده موافقت کنيد و به زندگي ساده ولي خداپسندانه قانع باشيد. ازدواج
بر کسي که مي داند بدون آن به گناه مي افتد واجب است.

• ساري ــ برادر علي جان فرهادي پور

خير! منظور آن نيست که شما خيال کرده
ايد. و در آن صورت، ازدواج جايز است. آدرس بدهيد تا پاسخ روشن تر داده شود.

• اهواز ــ برادر، ج ـ س

1ـ با آن خواهر ازدواج کنيد، هيچ مانعي ندارد
بلکه بسيار مناسب است.

2ـ به آن برادر بگوئيد، آن عمل مانع
ازدواج نيست نگران نباشد.

• برادر، م ـ ح

1ـ با زن نامحرم به تنهائي مسافرت نکنيد که
طبق روايات، سوم شما شيطان خواهد بود.

2ـ با آن دختر نمي توانيد ازدواج کنيد
و بايد از آن مورد صرف نظر نمائيد.

3ـ براي آن گناه توبه کنيد.

4ـ سوال ديگر شما روشن نيست.

• دزفول ــ خواهر، م ـ م ـ ف ـ ن

1ـ دجّالاني که خود را به ظاهر طرفدار حق
جلوه مي دهند نه يک نفر است و نه اختصاص به زمان غيبت دارد. در همه ي دورانها و در
همه جا بوده است و هستند و خواهند بود.

2ـ عايشه در وقت ازدواج با رسول اکرم
(ص) نه ساله بود.

3ـ سعي کنيد به طور معمولي و متعارف
رفتار کنيد تا ديگران شما را يک انسان غير معمولي ندانند. شکست در يک آزمون نبايد
مؤمن را اينقدر مايوس کند، اعتمادتان را به لطف الهي بيشتر کنيد.

اگر برادرتان نصيحت را گوش نکرد و صداي
ترانه را بلند کرد، در اطاقي برويد که صداي آن شنيده نشود ولي سعي کنيد بر اعصاب
خود مسلط باشيد.

• جهرم ــ برادر، محمود ـ پ ـز

1ـ به پزشک مراجعه کنيد.

2ـ آن آب پاک است، به مساله 73 رساله
مراجعه کنيد.

• بهبهان ــ برادر سيد علي پناه خادمي

به جاي سوره ي حمد در نماز هيچ سوره اي
نمي توان خواند ولي به جاي تسبيحات اربعه، خواندن حمد کافي است.

• بهبهان ــ برادر ماشاءالله

مبطلات روزه را در رساله بخوانيد. به
جز آنها هيچ چيزي روزه را باطل نمي کند.

• جبهه جنوب ــ برادر ص 500 ل

ازدواج شما اشکالي ندارد.

• منطقه جنگي ــ برادر، ح ـ هـ ـ ح

آن دختر محرم شما است. نمي توانيد با
او ازدواج کنيد.

• بيرجندــ برادر، م ـ د ـ س ـ ي

شما کاملا طبيعي هستيد نگران نباشيد.

• جبهه جنوب ــ برادر، م ـ ع ـ ا

انشاءالله مبارک است.

• گيلان غرب ــ برادر، ع ـ ب ـ  گ 777

همسر خوب و مومنه خود را نگهداريد او
گناهي نکرده است. اگر تفصيل مطلب را خواستيد آدرس بدهيد. براي پاسخ بقيه ي سوالها
نيز آدرس لازم است.

• شوشترــ برادر، م ـ چ

همسر خود را نگهداريد و به او بدبين
نباشيد. اگر توضيح کافي خواستيد آدرس بدهيد.

• خوي ــ براي ا ـ ص ـ ز

به پزشک بيماريهاي مقاربتي مراجعه کنيد
و صريحا درد خود را به او بگوئيد، خجالت و تاخير جايز نيست. نمازهاي آن چناني شما
اشکال دارد.

• تويسرکان ــ برادر عقاب ـ آـ م ـ 314

با او ازدواج کنيد ازدواج شما اشکالي
ندارد از گناهان خود توبه کنيد اگر توبه واقعي باشد و جدا پشيمان باشيد و در آينده
با اعمال صالحه گذشته سياه را جبران کنيد خداوند مي بخشد انشاءالله.

• اهواز ــ برادر ش ـ الف

آن ازدواج جايز نيست و عقد باطل است.

• گنبد کاووس ــ انسان مردد

گر چه راهنمائي آن شخص اشتباه بوده ولي
هر چه بوده گذشته است. ازدواج شما صحيح است و هيچ اشکالي ندارد و اگر آدرس بدهيد
توضيح بيشتري داده خواهد شد.

• اهواز ــ برادرشا ـ ر‌ـ اـ ب

آن ازدواج مانعي ندارد نگران نباشيد.

• تهران ــ برادر ع ـ رـس

ازدواج شما مانعي ندارد و انشاءالله
مبارک است.

• اهوازــ برادر اـ ص ـ ن

به پزشک مراجعه کنيد.

• برادران و خواهران

* عجب شيرـ ي.س * گرمسارـ ج.ت * جبهه جنوب ـ
عليرضا رضائي * جبهه جنوب ـ علي.ا.ک.خ * مشهدـ سيد حسن بلخي * خرم آبادـ علي داد و
يسکرمي * ميبدـ محمد رضا رادي ميبدي * ورامين ـ محمد عظيم بيک * تهران ـ نصراله
تهراني * تهران ـ محمد رضا فرجي * کهنوج ـ احمد عبدلي وارسته * تهران ـ محمد قاسمي
* بهبهان ـ عباس شيري * شاهرودـ عباس علي عرب اسدي * اهوازـ اصغر اميري * گيلان
غرب ـ سيف الدين * کرند غرب ـ محمد خداياري * خور نائين ـ سيد حسين موسوي * اصفهان
ـ احمد شفيعي * ايزد خواست ـ برادرع. ايزدي:

سوالات خود را از دفتر استفتاء امام
بپرسيد.

• برادران و خواهران

* اهوازـ د.ا.ع * گيلان غرب ـ م.پ.ب * جبهه
جنوب ـ ج.ع.ف 10 * اهوازـ س.ص.م * بابلسرـ جعفر.م * خور و بيابانک ـ الف. ي *
شيراز ـ حسين م.ز.خ.ع * شيرازـ م.ع.ا.د * تهران ـ ر.ک.م.ب * تهران ـ آزيتا.ج *
جبهه جنوب ـ احمد عبداللهي * اهواز ـ ن.د.ر * غرب کشورـ مؤمن علي بيرانوند *
اهوازـ سيد عبدالله رحماني * دو رودـ پ.ت پيامني * بهشهر ـ رمضان عي آهني رکاوندي
* قم ـ ف.م.ح * سميرم ـ ک.الف.ب. ط.غ 20 * آران ـ الف.ب.5 * جبهه غرب ـ ش.ش * قم ـ
محمدرضا باقري * اصفهان ـ ا.و.س.س * اهوازـ مجيد خداياري * شوش ـ حسن وديعي * جبهه
جنوب ـ ح.م * قم ـ علي احمدي * گرگان ـ ر.غ ر.م * بابل ـ ف.ح * بردسير ـ م. ملک
قاسمي

لطفا نام کامل و آدرس دقيق پستي خود را
بنويسيد تا پاسخ خصوصي ارسال شود.

• برادران و خواهران

* تهران ـ مهدي بيات * اهواز ـ احمد شهرکي *
اقليد فارس ـ محمدهادي کوثري * باختران ـ فرامرز فخرائي * تهران ـ خليل کيه
بادرودي * تهران ـ محمود مجيري * بابل ـ نور علي آهي اندي * رامهرمز ـ قاسم اميري
* رفسنجان ـ سيد احمد مجد زاده کرماني * تهران ـ ج. مرتجي * نائين ـ صفا قحار زاده
* تهران ـ علي اکبر مصيبي:

از نامه ها، مقالات، اشعار، تذکرات،
انتقادها و پيشنهادهاي جالب و ارزنده شما عزيزان سپاسگزاريم. اميد اينکه همواره ما
را مورد لطف خود قرار دهيد. موفق و پيروز باشيد.

اوضاع کلي جهان اسلام

قسمت پنجم

محمدرضا حافظ نيا

حال به تشريح وضعيت موجود منابع زيرزميني جهان اسلام مي
پردازيم:

از خصوصيات منابع زيرزميني جهان اسلام استخراج مقدار زياد
و صدور آنها به ممالک پيشرفته مي باشد و گاهي اوقات بخش عمده اي از صادرات يک
منطقه را تشکيل مي دهند، مثلا اقتصاد خليج فارس به عوايد حاصل از صدور نفت وابسته
است و هم چون اقتصاد تک محصولي کشاورزي اين اقتصاد نيز تک محصولي بوده و خطرناک مي
باشد. يکي از هدفهاي مهم استعمارگران در زمان هاي گذشته با تسلط مستقيم خود بر
جهان اسلام، برداشت و استفاده از ذخاير زيرزميني بوده امروزه نيز سرمايه داران غرب
به عناوين مختلف مي کوشند تا از طريق تسلط اقتصادي حداکثر استفاده را از منابع
زيرزميني جهان اسلام ببرند. بالا رفتن ميزان توليد نفت و ديگر مواد اوليه صنعتي به
طور سرسام آور گسترش صنايع استخراجي، تعيين بهاي بيشتر مواد اوليه به وسيله ي
کمپانيهاي خارجي، سرمايه گذاري تراستهاي خارجي در جهان اسلام نمونه هايي از هدف
فوق مي باشد.

ما در اينجا بهره برداري از نفت و بازار آن را در جهان
بررسي مي کنيم تا خود به خود بعضي مسائل روشن شود. اکتشاف و استخراج و فروش آن به
جز در سرزمينهاي کمونيست در دست هفت کارتل بزرگ نفتي و عده اي شرکتهاي کوچک که
نسبت به هفت کارتل خيلي کوچک هستند مي باشد. بزرگترين آنها کارتل استاندارد او يل
اف نيوجرسي (S.O.
if new Jersy) مي باشد که قبلا متعلق به خانواده ي راکفلر بود و امروز 25٪ سهام
آن متعلق به آنهاست و رقم فروش ساليانه اين شرکت در سال 1956معادل 7 ميليارد دلار
بود و اين کارتل عظيم نفتي در تمام اين مناطق نفت خيز شعبه دارد و تمام مراحل
اکتشاف، تصفيه، حمل و نقل و فروش نفت را به عهده دارد.

ديگر از خصوصيات بازار نفت حرکت نفت از طرف ممالک توليد
کننده به ممالک مصرف کننده (پيشرفته) مي باشد. البته ممالک توليد کننده مقدار
ناچيزي را امکان دارد مصرف نمايند و ممالک مصرف کننده نيز مقدار ناچيزي را توليد
کنند. براي روشن شدن موضوع چند مورد آماري را ذکر مي کنيم.

توليد نفت خاورميانه در 1960 معادل 9/23٪ توليد جهان بوده
و در 1970 به غير 29٪ رسيده ولي مصرف آن به اضافه ي مصرف ديگر ممالک توليد کننده و
غير توليد کننده نفت در جهان که در رديف ممالک صنعتي نيستند همگي از 7/2٪ به 6٪
رسيده است که البته همين ممالک جهان سوم نيز در مصرف با همديگر فرق داشته اند.

آيا مصرف هندوستان با مصرف عربستان با هم برابري ميکند؟
مسلما خير.

توليد نفت نيم کره ي غربي (که اتازوني و کانادا و ونزوئلا
در راس قرار دارند) در 1960 برابر 7/55٪ و در 1970 به 8/37٪ رسيده است ولي مصرف
آنها از 3/56٪ به 40٪ رسيده است (اينجا لازم به تذکر است که کاهش در ارقام توليد و
مصرف به دو دليل مي باشد. اولا اين که نيم کره ي غربي در 1960 از نظر کمّي توليد
کننده بزرگي بود ولي بالا رفتن توليد ديگر نقاط در 1970 که به مجموعه ي توليد جهان
افزودند باعث شد که همان مقدار توليد با کمي بيشتر از آن در محاسبه درصد کمتري را ظاهرا
نشان بدهد.

و ثانيا چون در 1970 نسبت به 1960 مصرف بعضي نقاط زياد شده
بنابراين به مصرف دنيا افزوده شد و در محاسبه همان مقدار مصرف درصد کمتري را نشان
مي دهد. که در مقايسه ارقام بعدي روشن مي شود) توليد اروپاي غربي در 1960 معادل
4/1٪ و در 1970 به 9٪ رسيده است و مصرف آن در 1960 معادل 19٪ و در 1970 به 28٪
مصرف جهاني رسيده است.

از توليد خاور دور (که در راس آنها اندونزي و مالزي قرار
دارند) به طور قطعي رقمي در دست نيست ولي مصرف خاور دور (که در ژاپن در راس قرار
دارد) از 1/4٪ به 11٪ رسيده است.

توليد افريقا در 1960 معادل 3/1٪ و در 1970 به 13٪ يعني ده
برابر رسيده است چون که نفت آن مرغوب و نزديک بازار اروپاي غربي است.

توليد بلوک کمونيست که شوروي در راس آنها قرار دارد در
1960به 3/15٪ و در 1970 به 3/16٪ شده است و مصرف آنها از 4/13٪ به 15٪ رسيده است.

همه ي اين ارقام حقايقي را روشن مي سازد. افزايش سرسام آور
توليد شمال افريقا، خليج فارس و جزاير اندونزي از يک طرف و افزايش مصرف ژاپن،
اروپاي غربي و ديگر ممالک پيشرفته از طرف ديگر مبيّن چپاول جهان اسلام توسط
استکبار جهاني و حقايقي است که احتياجي به ذکر آن اينجا نيست. اين درصدها از مجموع
درصد جهاني با توليد دنيا در 1960 برابر با 1985 ميليون تن مقادير بسيار زيادي را
شامل مي شوند.

موضوع ديگري که اينجا قابل ذکر است نحوه ي استقرار
پالايشگاهها در جهان است. نفت خام بايد به پالايشگاه حمل شود تا به صور مختلف قابل
مصرف درآيد و مي دانيم که نقش پالايشگاه امروزه منحصر به توليد مواد سوختني نيست
بلکه در حقيقت با در برداشتن بخشهائي همانند صنايع پتروشيمي، مرکز صنعتي مي باشد.
به دلايلي که در ذيل گفته مي شود بعد از جنگ جهاني، در چگونگي استقرار پالايشگاهها
تحولي به وجود آمد به نحوي که کارتلهاي نفتي محل استقرار پالايشگاهها را از مراکز
توليد به مرکز مصرف منتقل کردند و روز به روز، هم ظرفيت و هم تعداد آنها افزايش
پيدا کرد. مثلا ظرفيت پالايشگاه هاي اروپاي غربي قبل از جنگ دوم جهاني (1945) ــ
/45000 بشکه در روز بود ولي در سال 1963 به ده برابر و در سال 1970 به سي برابر
يعني 13600000 بشکه در روز رسيد و در 1974 نزديک به 200 پالايشگاه در اروپاي غربي
به وجود آمد و در عوض ظرفيت پالايشگاه ها در نقاط توليد نه تنها افزايش نداشت بلکه
گاهي کاهش نيز داشت. عوامل مهمي که در موضوع فوق مؤثر بودند عبارتند از:

1ـ نفت خارج شده از چاه بالقوه (همان طور که ذکر شد) داراي
موادي است که پس از تصفيه به صورتهاي مختلف ظاهر مي کند (سوخت ــ پتروشيمي و غيره)
و اگر قرار باشد مواد تصفيه شده را به نقاط مصرف که باز ممالک خودشان است حمل کنند
وسائل حمل و نقل مجزا و زيادي مي خواهد در حالي که نفت خام را با يک وسيله حمل و
نقل (لوله ــ کشتي و غيره) مي تواند حمل کنند و در هزينه ي حمل و نقل، کلي، صرفه
جوئي مي شود.

2ـ همان طوري که گفتيم توليد و فروش و يا مصرف نفت احتياج
به سرمايه ها و کارد متخصص و ورزيده و غني از محتواي علمي دارد که سرزمينهاي توليد
کننده از اين امکانات معذورند و بنابراين در دام کارتلها مي افتند.

3ـ کارتلها که از طرف دولتهاي خود پشتيباني مي شوند ترجيح
مي دهند سرمايه خود را در کشور خود به کار اندازند تا بدين وسيله اولا باعث گسترش
صنايع خود بشوند و ثانيا ايجاد کار بيشتر براي مردم مملکت خود بنمايند و ثالثا از
عدم وجود ثبات سياسي در ممالک توليد کننده در امان بمانند و سرمايه هايشان به
اصطلاح بهتر در امان بماند.

4ـ با ايجاد پالايشگاه در مناطق توليد در واقع کمک به
صنعتي شدن اين مناطق و مصرف توليدات نفتي در مناطق توليد مي شود و با افزايش درجه
صنعتي دشن و رشد اقتصادي ميزان آزاد شدن از قيد وابستگي هاي اقتصادي، و اتکاي به
خود افزايش مي يابد و در نتيجه دست اين کارتلهاي چپاولگر را از سرزمين خود کوتاه
خواهند کرد. بنابراين فعلا که قدرت در دست کارتلها مي باشد عملا از استقرار صنعت
در مناطق توليد خودداري مي کنند. چون صدور مواد اوليه صنعتي از سرزمين توليد،
نبودن و يا پيشرفت کُند صنعت، وجود بيکاريهاي پنهان، وابستگي اقتصادي و تسلط
اقتصادي کارتلها و تراستهاي خارجي، اقتصاد متزلزل، فقر و افزايش بدبختي ها و غيره
از يک طرف ـ و در عوض مصرف مواد اوليه در منطقه توليد، وجود و پيشرفت صنعت، عدم
وجود بي کاريهاي پنهان، عدم وابستگي اقتصادي، و اتکاي به خود، اقتصاد توانا و غيره
با همديگر در ارتباط مي باشند.

اينها به طور خلاصه از عواملي بودند که باعث استقرار
پالايشگاه و صنعت در مناطق مصرف مي شوند و بالاخره بد نيست که متذکر شويم که از
اين خوان يغما تنها کارتلها استفاده نمي برند بلکه قسمت اعظم استفاده به جيب ممالک
مصرف کننده نفت از طريق اخذ عوايد گمرکي و غيره مي رود و درصد کمي به ممالک صاحب
نفت مي رسد و کمپانيها و کارتلها هستند که قيمت نفت در دنيا و هم چنين بهره ي
مالکانه ي ممالک توليد کننده را تعيين مي کنند. و ناگفته نماند که گاهي اوقات اين
کارتلها بهره مالکانه را از اين مقداري که هست نيز کاهش مي دهند و سازمان کشورهاي
صادر کننده ي نفت (اوپک) جهت جلوگيري از اين کاهش به وجود آمد. از مجموعه ي
اطلاعات و ارقام و سياستهاي ذکر شده که براي مجموع جهان داده شد به خصوص سرزمين
هاي توليد کننده که بخش اعظمت توليد جهان متعلق به جهان اسلام مي باشد مي توان
شخصا قضاوت نمود و موقعيت مناطق توليد را مشخص کرد. و اينجا است که ممالک مصرف
کننده که از منابع نفتي برخوردارند سعي دارند منابع نفتي خود را به صورت ذخيره نگه
دارند و با اين که از منابع نفتي فراوان برخوردارند احتياج امروز خود را از مناطق
توليد فعلي که خيلي با شرايط ساده و ارزان و مفت در اختيار آنها قرار مي گيرد
تامين کنند و هر روز هم سعي بر اين دارند که از نفت در صنايع جديد استفاده نمايند
و فقط به توليد انرژي از آن اکتفا نکنند و دست اندر کار پيدا کردن منابع جديد
توليد نيرو چون انرژي خورشيدي، گرماي دروني زمين، نيروي امواج و غيره هستند، و قبل
از اينکه مشکلاتي در امر دريافت نفت (چون تحريم نفتي اعراب) پيش آيد به فکر آينده
ي خود هستند و اگر چه تحريم نفتي اعراب نمونه اي از اتحاد و نقش مهم آنها در دنياي
امروز و قابل تحسين مي باشد ولي مسلمانان بايد بدانند که اين سلاح در آينده ممکن
است کارگر نباشد و بايد براي صرفه جويي در مصرف عوايد حاصل از نفت، و کاربرد آن در
ايجاد صنعت و گسترش دانشگاه هاي واقعي و افزايش تفکر عملي در تمام جهان اسلام و با
توجه به تعاليم اسلام برنامه ريزي صحيح صورت گيرد. تا در آينده خود مصرف کننده
مواد اوليه و تامين کننده ي احتياجات خود باشند و نيازي به غرب و شرق نداشته
باشند.

در اينجا به ذکر مشخصات نفت اکتفا مي گردد و يادآوري مي
شود که ساير مواد اوليه مولّد انرژي و غير مولد انرژي کمابيش سرنوشتي چون نفت
دارند و همه در يک اصل کلي مشترک هستند و آن اين که قسمت اعظم آنها توليد و به
ممالک صنعتي صادر مي شود و کارتلها و تراستهاي خارجي روز به روز در پيدا کردن
منابع جديدتر، سنگها به سينه مي زنند و ادعاي همکاري و نظرهاي خيرخواهانه دارند تا
بهتر بتوانند از اين شرايط سهل و موقعيت آسان کنوني براي بالا بردن سطح توليد و
چپاول هر چه بيشتر منابع ثروت نه تنها جهان اسلام بلکه کليه ي سرزمين هاي عقب
افتاده و در حال رشد جهان اقدام نمايند.

5ـ صنايع کارخانه اي: صنايع کارخانه اي در جهان اسلام از
گسترش کمي برخوردار است و تا اندازه اي علت آن در بخش مواد اوليه مطرح شد. صنايع
کارخانه اي که در جهان اسلام وجود دارند صنايعي سبک و بيشتر مصرفي مي باشند. به
عبارت ديگر صنايعي هستند که نيازهاي غذايي و نيازهاي زندگي روزمره ي مردم را تامين
مي کنند و خيلي به ندرت صنايع مادر به وجود آمده اند صنايع روغن کشي، غذائي، چوب
بري، سيمان، شيميائي، لاستيک، شيشه و نساجي و غيره نمونه هائي از صنايع سبک هستند
که البته در استقرار اين صنايع بايد نقش سرمايه گذاريهاي خارجي را در نظر گرفت.

صنايع ديگري که گسترش مي يابند صنايع استخراجي است اين
صنايع جهت توليد و استخراج هر چه بيشتر منابع اوليه از دل زمين رشد مي ـ يابند و
رابطه اي مستقيم بين آنها برقرار است و معمولا در مناطق معدن دار استقرار مي
يابند. صنايع ذوب فلزات جهت تهيه کانيهاي خالص و صرفه جويي در حمل و نقل آن
استقرار پيدا مي کنند شرکت يا مؤسسه اي که فلز را براي صدور استخراج مي کند سعي
دارد ناخالصي هاي آن را در محل توليد به جا گذارد و فقط هزينه ي حمل و نقل فلز را
به عهده بگيرد.

از خصوصيات ديگر صنايع جهان اسلام مونتاژي و واسطه اي بودن
آن است بدين صورت که مواد اوليه کارخانجات از ممالک پيشرفته وارد شده و با اندکي
تغييرات و اتصال قطعات مختلف، فرآورده ي صنعتي را به صورت کالاي مصرفي در آورده و
در بازار مصرف جهان اسلام به فروش مي رسانند و وقتي به دقت به مواد اوليه وارداتي
که خود نيز محصولات کارخانجات ممالک پيشرفته مي باشند نگريسته شود معلوم مي گردد
که آنها نيز حاصل مواد اوليه معدني و طبيعي مي باشند که قبلا به صورت مواد خام از
جهان اسلام و در حقيقت به غارت برده شده است.

از ويژگيهاي ديگر صنايع جهان اسلام وارداتي بودن تاسيسات و
ماشين آلات و تکنيک آن است. بدين معني که ماشين آلات و تاسيسات و کارخانجات از
خارج خريداري و در جهان اسلام با سرمايه هاي داخلي و يا خارجي يا تلفيقي از هر دو
نصب و با مواد اوليه وارداتي از آنها بهره برداري مي شود، و غالبا صنايع در مالکيت
سرمايه داران بزرگ بخش خصوصي و بعضا با مشارکت سرمايه داران کشورهاي امپرياليستي
مي باشد. (در مورد انگيزه هاي سرمايه گذاريهاي
سرمايه داران بين المللي و خارجي در جهان اسلام و
ممالک سوم بعدا صحبت خواهد شد).

6ـ بازرگاني: مشخصه ي کلي و اصل حاکم بر تجارت خارجي جهان
اسلام عبارت است از صدور موارد اوليه ي صنعتي و مورد نياز جهان پيشرفته و ورود
کالاهاي مصرفي و فرآورده هاي صنعتي و غير صنعتي از آنها، بدين معني که اقتصاد بخش
هاي مختلف جهان اسلام همان طور که قبلا ذکر شد در اثر سياست هاي اقتصادي استکبار
جهاني به صورت تک محصولي صادراتي در آمده است و در آمد حاصل از صدور اين ماده
اوليه فلزي و يا سوختي و يا کشاورزي منبع تامين اعتبار و بودجه ي آن مي باشد و
متاسفانه درآمد حاصل از صدور کالاهاي موصوف نهايتا به صورت واردات فرآوردهاي صنعتي
و کشاورزي و دامي و غيره مصرف مي گردد و در حقيقت جهان اسلام به صورت بازار مصرف
کالاهاي مازاد کشورهاي به اصطلاح پيشرفته در آمده است. چنان چه دقيقتر به موضوع
نگريسته شود اين حقيقت روشن مي شود که ممالک پيشرفته با خارج ساختن منابع ثروت
جهان اسلام به صورت مواد اوليه ارزان قيمت آنها را تغيير داده و به کالاهاي مصرفي
مورد نياز تبديل مي کنند که بهاي آنها نسبت به قيمت اوليه بسيار زياد است و از اين
طريق سود سرشاري به جيب مي زنند. اين موقعيت را تحصيل علم و دانش و اختراعات جديد
و سرمايه هاي عظيمي که بعد از انقلاب صنعتي به روي هم انباشته شده در اختيار آنها
قرار داده است. با چشم پوشيدن از بعضي امکانات محدود، اروپا و ژاين و غيره از نظر
مواد اوليه فقير، و از نظر دارا بودن کالاهاي صنعتي غني است، نقش آن به جز
کاتاليزور و واسطه اي که مواد اوليه را تبديل به کالاهاي صنعتي کرده و بفروشند چيز
ديگري نيست و از ما به التفاوت قيمت اين دو کالا (ماده ي اوليه و فرم ساخته شده ي مورد
استفاده) هم چون انگلي بر جان ساير نقاط جهان به زندگي خود ادامه مي دهند و
متخصصين علوم اجتماعي و اقتصادي و سياسي آن هر روز دست اندر کار طرح و اجراي
برنامه اي جهت برقرار بودن رابطه ي فوق يا هر رابطه اي که بتواند آينده ي آنها را
تامين کند مي باشند. در بازرگاني داخلي هم به دليل ضعيف بودن توليدات اقتصادي
داخلي (صنعتي و کشاورزي و غيره) و تکيه بر درآمد حاصل از صادرات ماده ي اوليه
متاسفانه شاهد تورم شبکه هاي توزيع کالاهاي مصرفي وارده از جهان پيشرفته مي باشد و
بازارهاي جهان اسلام از کالاهاي خارجي پر است و روز بروز تب مصرف در بين مسلمانان
در اثر سياستهاي استکباري جهاني بالا گرفته و در نهايت اين جريان باعث به غارت
رفتن منابع ثروت مسلمين و تضعيف اقتصاد جهان اسلام از طرفي و تقويت بنيانهاي
اقتصادي استکبار جهاني از طرف ديگر مي گردد. فلذا آنها در گسترش فرهنگ مصرف گرائي
در بين مسلمين تلاش مي نمايند و تبليغات سرسام آور اتحاديه هاي اقتصادي و تجارتي و
شرکت هاي صنعتي با کمک شعباتشان در ايجاد بازار فروش در جهان اسلام به نحو جالبي
براي آنها مفيد افتاده است. ايجاد نمايندگي ها و افزايش تجارت خانه هاي محصولات
صنعتي خارجي که باعث افزايش کاذبانه ي بخشي از توليد ثالث مي شوند[1]
نمونه اي از وسايل و امکانات جهت ايجاد بازار فروش محصولات صنعتي مي باشد.

7ـ وضعيت سرمايه:

جهان اسلام در رديف ممالک در حال رشد مي باشد که يکي از
خصوصيات آنها ظاهرا کمبود سرمايه است. شايد اين موضوع نسبت به کشورهاي پيشرفته که
بعضا داراي غولهاي سرمايه اي چون کارتلها و تراستها که از ثروت همين ممالک پولدار
شده اند مي باشند به ظاهر صدق کند ولي اساسا جهان اسلام از نظر سرمايه جهت پايه
ريزي بنيانهاي اقتصادي در همه ي بخشها براي رهايي از قيد سرمايه هاي خارجي فقير
نيست بلکه طريقه ي مصرف سرمايه صحيح نيست و سرمايه ها هدر مي روند عوايد حاصل از
فروش منابع اوليه به جاي اينکه روي هم انباشته شوند و پايه گذار اقتصاد شکوفا
گردند خرج مصارف بيهوده مي کردند. هندوستان و ژاپن و چين نسبت به جهان اسلام از
نظر سرمايه خيلي فقير بودند ولي توانستند در نهايت فقر بر طبق برنامه ريزي متناسب
بر شرايط و خصوصيات خود پايه هاي صنعت و کشاورزي پيشرفته را به وجود آورند. هدف از
ذکر آنها و آوردن مثالها به خاطر اين نيست که مورد مثال کاملا سرمشق قرار گيرد
بلکه مي تواند ثابت کند که کمبود سرمايه نمي تواند دليلي براي دست روي دست گذاشتن
و ايجاد نکردن صنايع مادر و تربيت کادر متخصص و ورزيده و علمي و توسعه دامپروري و
کشاورزي پيشرفت باشد.

مگر سرمايه جهان اسلام در سازندگي بزرگترين سرمايه داران
دنيا (کارتلها و تراستها) مؤثر نبوده است؟ مگر همين سرمايه تبديل به آن سرمايه
نشده است؟ مسلما همين طوري بوده است! مگر تمام ماشين ها و اتومبيل هاي لوکس و
آخرين سيستم و غير لوکس که به مقدار بسيار زياد و بيش از نياز معقول در خيابان هاي
شهرهاي جهان اسلام متراکم گرديده و منشا مسائل و مشکلات فراوان اقتصادي و اجتماعي
و نتيجتاً هدر رفتن بودجه ها و سرمايه هاي هنگفتي مي شود ثروت نبوده اند و آيا مي
توان آنها را به سادگي محاسبه کرد؟ در حقيقت آنها سرمايه هايي هستند که احتکار شده
و به مرور نابود مي شوند! مگر تمام وسايل خانگي لوکس ساخته شده ي غرب و شرق با
گران ترين قيمت و دکورسازي ها و تزئينات بيهوده و احتکار کالاهاي تزئيني و تشديد
زمينه هاي مصرف بيهود کالاها به صورت اسراف سرمايه نيستند که به صورتهاي مختلف
تظاهر مي کنند و باعث راکد شدن سرمايه ها مي شوند؟ و از طرفي باعث تقويت تراستها و
شرکتهاي توليدي و تجاري غرب و شرق مي گردند. اگر درست دقت شود مُد شدن هر پديده و
ارزش شدن آن که با دسيسه هاي حساب شده استکبار جهاني صورت مي پذيرد از پوشاک گرفته
تا خوراک و لوازم زندگي و غيره به مقدار زياد سرمايه ها را من غير مستقيم هدر مي
دهند، در صورتي که با انباشته شدن سرمايه هاي مصرف شده در زمينه هاي مزبور مي توان
سرمايه هاي کلاني را به منظور پايه ريزي بنيادهاي اقتصادي جهان اسلام فراهم نمود و
از آنها در سرمايه هاي گذاريهاي توليدي استفاده کرد. از نمونه هاي فوق فراوان است
و چشم بصيرت مي خواهد که در زندگي روزمره آنها را ببيند و درک نمايد. پس معلوم مي
شود جهان اسلام سرمايه کم ندارد، بلکه از سرمايه ها به طور صحيح بهره برداري نمي
شود و سرمايه داران بزرگ جهان را مي سازند و تا زماني که اين روند ادامه داشته
باشد بايد جهان اسلام هم چنان دربند سرمايه هاي خارجي و عقب افتادگي اقتصادي باقي
بماند و هر روز بيشتر استثمار اقتصادي بشود. بنابراين بايد بر پايه ي آموزش هاي
اسلامي سطح فکر مردم مسلمان بالا برود تا بدين وسيله از هدر رفتن اين سرمايه ها
جلوگيري شود و براي بهسازي اوضاع مسلمانان به کار برده شود. موضوع ديگر قابل بررسي
در ارتباط با وضعيت سرمايه در جهان اسلام پديده ي سرمايه گذاريهاي خارجيان در قسمت
هاي مختلف آن است البته به نقش اين سرمايه گذاريها در ممالک جهان سوم گاهي اوقات
خوش بينانه نگريسته مي شود در حالي که سرمايه گذاران خارجي در جهان سوم همان
سرمايه داراني هستند که مواد اوليه را از آن جدا مي کردند و اکنون که ممالک آنها
جا و مکان جهت استقرار صنايع و واحدهاي توليدي را ندارد و آلودگي محيط زيست آنها،
زندگي کردن را در آن جا دشوار کرده است و از طرف ديگر عواملي چون وجود مواد اوليه،
نيروي انساني ارزان ــ تسهيلات گمرکي و حمل و نقل ماليات، بازار فروش در ممالک
جهان سوم، باعث سرازير شدن سرمايه ها به اين ممالک شده است.

جهان اسلام که از نظر ويژگيهاي اقتصادي و اجتماعي در
مجموعه ي جهان سوم قرار مي گيرد نيز از اين پديده به دور نبوده و سرمايه گذاريهاي
خارجي در آن با توجه به علل فوق الذکر صورت مي گيرد. محيط زيست در ممالک صنعتي
بسيار آلوده شده و براي جلوگيري از آلودگي قوانين سخت تصويب گرديده و ايجاد صنايع
جديد در کنار صنايع قديم بسيار مشکل شده است لذا تراستهاي قديمي شعبات جديدشان را
در زمينه ي صنايع سبک چه به صورت شرکت خصوصي و چه به صورت مشارکت در نقاط مختلف
جهان اسلام ايجاد مي کنند و از مزاياي ذکر شده در فوق استفاده مي نمايند. يک بنگاه
شعبه ي خصوصي خارجي که در ممالک جهان سوم سرمايه گذاري مي کند ساليانه 10٪ سرمايه
اش سود نصيبش مي شود و بنابراين در مدت ده سال به اندازه کل سرمايه اش و در 20 سال
دو برابر سرمايه اش را مي تواند با شرايط سهل و آسان به کشور خودش انتقال دهد و
مرتبا با کمک سرمايه اش مملکت سرمايه گذاري شده را لخت کند و نتيجه ي اين سرمايه
گذاريهاي خارجي جلوگيري از رشد اقتصادي و ريخته شدن ثروتهاي اين ممالک به جيب
سرمايه داران خارجي مي باشد.

ادامه دارد

ياد خدا

س ـ آيا ياد خدا آرام بخش است يا ترس
آور؟ خداوند در سوره رعد آيه 28 مي فرمايد: «ألاٰ بذکر الله تطمئن القلوب» و در
سوره ي انفال آيه 2 مي فرمايد: «اذا ذکر الله و جلت قلوبهم» چگونه اين تضاد را
توجه مي کنيد؟ (هـ . منصوري).

ج ـ پاسخ سوال شما در سوره ي زمر آيه 23 آمده است: «الله
نزل احسن الحديث کتابا متشابها تقشعر منه جلود الذين يخشون ربهم ثم تلين جلودهم و
قلوبهم الي ذکر الله …».

توضيح مطلب:

خداوند در دو مورد از قرآن در وصف مؤمنان و خاشعان فرموده
است «الذين اذا ذکر الله وجلت قلوبهم»، (سوره ي حج آيه 28 و سوره ي انفال آيه
2)
در سوره ي انفال، مؤمنان را منحصرا کساني مي داند که داراي چنين صفتي هستند. يعني
هر گاه نام خدا را مي شنوند دلهاشان ترسان و لرزان مي شود. و از اين جمله استفاده
مي شود که نام خدا براي مؤمن مايه ي ترس و هراس است.

و در سوره ي رعد مي فرمايد: «الذين آمنوا و تطمئن قلوبهم
بذکر الله الا بذکر الله تطمئن القلوب» آنان که ايمان آوردند و دلهاشان به ياد خدا
آرام مي شود؛ هان که ياد خدا تنها آرام بخش دلها است. اين آيه نه تنها ياد خدا را
آرام بخش دل مؤمنان مي داند بلکه پس از ذکر اطمينان مؤمنان، با يک جمله جداگانه و
اعلام عمومي، ياد خدا را مايه آرامش همه دلها خوانده است. بلکه مقدم داشتن کلمه
«بذکرالله» که بايد مؤخر باشد طبق قواعد ادبيات عرب، دلالت بر حصر دارد. يعني هيچ
امر ديگري اين صفت را ندارد که آرامش راستين به دلهاي مضطرب و پريشان بخشد.

از نظر ظاهر، ميان اين دو مطلب تضاد است؛ و اين سوال را بر
مي انگيزد که: آيا ياد خدا ترس آور است يا آرام بخش؟

در سوره ي زمر آيه 23 که قبلا ذکر شد هر دو مطلب را در
کنار هم آورده است: «خداوند قرآن را فرو فرستاد که بهترين سخن است. کتابي است که
مطالبش هم آهنگ و همانند است و هر يک بر ديگري عطف شده، (يعني آيات هر يک روشنگر
ديگري است) کتابي است که با شنيدن آن لرزه بر اندام مؤمناني مي افتد که از قهر خدا
ترسانند و سپس دلها و بدنهاشان با ياد خدا آرام مي گيرد».

از اين که هر دو مطلب در اين آيه در کنار هم آمده است،
روشن مي شود که تضادي ميان آنها نيست و هر يک از ترس و آرامش دليل و علتي دارد گر
چه هر دو با ياد خدا و تلاوت آيات خدا همراه است. بنابراين بايد دقت کرد و راز اين
ترس و آرامش را پيدا نمود.

انگيزه هاي ترس از خدا

ترس از خدا انگيزه هاي مختلفي دارد. گاهي انسان ــ به دليل
گناهان بزرگي که مرتکب شده ــ از خشم و غضب الهي مي ترسد و خود را مستحق سخت ترين
عقاب مي داند. ترس از گذشته ي سياه و پر گناه و ترس از آينده ي تاريک که نمي داند
بار چه گناهاني را به دوش خواهد کشيد. امام صادق عليه السلام فرمود: «المؤمن بين
مخافتين: ذنب قد مضي لا يدري ما صنع الله فيه و عمر قد بقي لا يدري ما يکتب فيه من
المهالك فهو لا يصبح الا خائفا و لا يصلحه الا الخوف» (اصول کافي،
ج2،
ص71). مومن ميان
دو نگراني است: نگراني از گناه گذشته که نمي داند خداوند با آن چه کرده است
(بخشيده يا نبخشيده است) و نگراني از عمر باقيمانده که نمي داند چه لغزشهاي
هولناکي در آن از او سر خواهد زد؛ پس مؤمن هميشه ترسان است و به جز ترس او را
اصلاح نمي کند.

و گاهي ترس ناشي از احساس سنگيني مسئوليت است که انسان خود
را بدون کمک و ياري خدا از انجام آنها ناتوان مي بيند و از واگذاري خدا هراس دارد.
اين ترس حتي در معصومين نيز هست. و گاهي ناشي از نهايت قرب به درگاه الهي است که
مقربان خاص او از کمترين توجه به غير نگردانند مبادا موجب کمترين توقف در حرکت و
مسير الي الله باشد. حتي بعضي از اعمال که براي افراد معمولي خوب و مناسب است آنها
براي خود لغزش مي دانند و از آن توبه مي کنند. «حسنات الابرار سيئات المقربين».

و گاهي ترس، تنها به دليل احساس عظمت الهي و ناچيزي خويشتن
است. آنان که خداوند را به حق مي شناسند، هميشه در دل احساس خوف و خشيت مي کنند:
«انما يخشي الله من عباده العلماء» تنها دانايانند که از خداوند ترس و خشيت دارند.
بعضي از علما قائلند که خوف به هر ترسي گفته مي شود ولي خشيت ترسي است که ناشي از
احساس عظمت و جلال الهي است و اين اختصاص به دانايان دارد.

دليل آرامش دلها با ياد خدا

و اما آرامش دلها و رفع نگراني و اضطراب با ياد خدا به اين
دليل است که انسان به فطرت پاک، خدادادي احساس مي کند، تنها قدرت مهيمن بر همه
جهان آن نيروي غيبي است که همه چيز در برابر اراده ي او خاضع است و او نيازي ندارد
تا به کسي ستم روا دارد و چون هر چه به وقوع مي پيوندد از قدرت او سرچشمه مي گيرد
پس او به هيچ ستمي راضي نيست و هر ستمي را تلافي خواهد کرد. و او مهربان است و
رحمت او بي پايان. و او تواب است و توبه ي هر گنهکار را مي پذيرد بنابراين مؤمن در
عين حال که به دليل گناهان خود مضطرب و پريشان است با ياد رحمت الهي مطمئن و آرام
مي شود. و پيوسته ميان اين آرامش و نگراني و خوف و رجاء است.

و از سوي ديگر انسان احساس مي کند که تنها پناهگاه و رکن
مورد اعتماد که در هر مشکلي فريادرس او است خداوند است و حتي آنان که به زبان خدا
را انکار مي کنند در تاريکي ها و ناهمواريهاي زندگي تنها چيزي که آنها را از
نگراني نجات مي دهد و اضطراب و تشويش را به اميد مبدل مي سازد کشش و جاذبه ي فطري
به سوي آن ذات مقدس است که هر انسان در سختي ها و نگراني ها آنگاه که از همه ي
عوامل طبيعي نااميد شود خدا را احساس مي کند و به او رو مي آورد و از او ياري مي
خواهد. در قرآن مکرر آمده است که کفار نيز وقتي در ميان امواج خروشان دريا گرفتار
مي شوند با کمال اخلاص رو به سوي خدا مي آورند و چون نجات يافتند او را فراموش مي
کنند.

انحصار آرامش در ياد خدا

چرا قرآن آرامش دلها را منحصر در ياد خدا مي داند؟

زيرا آن آرامشي که با ياد خدا است واقعي است نه پنداري و
چيزهاي ديگر که آرامش بخش است يا داروهائي است که نيروي تخيل انسان را افزايش مي
دهد تا با خيالات خود را قانع کند و يا او را به خواب فرو مي برد تا زندگي و
مشکلات آن را فراموش نمايد و چون به هوش آمد دلهره ي او دو چندان خواهد شد. و يا
اعتماد به غير خدا است که ديري نمي پايد که پوچي او روشن مي شود ولي اطميناني که
از ياد خدا به دست مي آيد ناشي از پشت گرمي و اعتماد به ذات لايزالي است که هر چه
در عالم وجود مي گذرد تحت نفوذ قدرت و سلطه ي او است.

اين اطمينان قلب گر چه همگاني است ولي مؤمنان با اختلاف
مراتب ايمان از درجات والاتري از اطمينان قلب برخوردارند. ايمان تنها درک و يقين
نيست چه بسا چيزي را يقين به وجودش داريم ولي اين يقين ادراکي نتوانسته است بر
احساسات ما غلبه کند و دل و اعضاء، و جوارح ما را پيرو خود کند.

همه ي ما مي دانيم که مرده جماد است و کاري از او ساخته
نيست در عين حال اکثر مردم از ماندن در کنار يک مرده به تنهائي احساس وحشت مي
کنند. بنابراين آن يقيني ايمان است که بر احساسات انسان حکومت داشته باشد و قلب و
ساير اعضاي انسان را پيرو خود کند. ايمان مرحله اي است بالاتر از علم و يقين
ادراکي. کسي که به خدا و روز جزا ايمان دارد قلبش خاشع و اعمالش صالح است و آن
ايمان داراي مراتب و درجات است و به همين اختلاف مراتب ايمان، مراتب اطمينان قلب و
پيروي اعضا نيز مختلف است تا جائي که از نظر پيروي اعضا به عصمت مي رسد و هيچ
حرکتي که ناشي از غير ايمان به خدا باشد از او سر نمي زند. و از نظر اطمينان به
جائي مي رسد که از هيچ چيز نمي هراسد. اميرالمؤمنين (ع) فرمود: «اگر تمامي
جنگجويان عرب دست به دست هم دهند و بر من هجوم آوردند از آنها هراسي ندارم».

اين گونه اطمينان قلب در حوادث ناشي از آن ايماني است که
فرمود: «اگر پرده ها بالا برود، بر يقينم افزوده نخواهد شد».

آري! او پشت پرده را مي بيند بلکه براي او پرده اي نيست.

بنابراين منافاتي ميان ترس و اطمينان نيست. هر انسان معتقد
به خدا به گونه اي از خدا مي ترسد و هر انساني به حسب اختلاف درجات ايمان يا احساس
وجود خدا، با ياد او اضطراب و نگراني را از خود دور مي کند. و همان مؤمناني که از
نام خدا لرزه بر اندامشان مي افتد به دليل ترس از گناهان خويش چون توجه به رحمت بي
پايان او مي کنند آرامش مي يابند.

و از اين روي مؤمن هميشه بايد ميان خوف و رجاء، ترس و اميد
باشد. ترس از عاقبت کردارهاي اعمال خويش و اميد به رحمت بي پايان پروردگار. خداوند
در قرآن کريم به تکرار هر دو خصلت را در مؤمنان بر مي انگيزد. به عنوان نمونه در
سوره ي حجر آمده است: «نبيء عبادي اني انا الغفور الرحيم و ان عذابي هو العذاب
الاليم». اي رسول خدا بندگانم را آگاه ساز که تنها منم که آمرزنده و مهربانم تنها
عذاب من عذابي دردناک است. آياتي که اين معني را مي رساند بسيار است. به آيات 98
مائده، 165 انعام، 167 اعراف، 3 مومن و 43 فصلت مراجعه شود.

سيد محمد جواد مهري

بيست و پنجم شوال سال روز شهادت يکي از
درخشنده ترين چهره هاي تابناک تاريخ، ششمين راهبر راستين اسلام، پس از پيامبر
گرامي صلي الله عليه و آله، يعني امام جعفر صادق عليه السلام است. و از اينکه
فرازي کوتاه از دوران زندگي محنت بار اين امام بزرگوار را روزنه اي از آزادي فرا
گرفته بود، و در اين مدت کوتاه که دوران فرسودگي و فرتوتي حکومت اموي و نوزادي و
آشفتگي حکومت عباسيان بود، امام صادق عليه السلام فرصت را غنيمت شمرده و براي
بازگشائي درهاي مکتب اسلام که از يک سو دچار اهانت و از سوئي ديگر گرفتار سستي و
پژمردگي شده بود،  قيام کرد.

بي گمان، در آن زمان کوتاه با آن همه
تبليغات مسموم دشمنان اهل بيت و جنايتهاي بيشماري که توسط امويان بر فرهنگ اسلام
وارد شده، و احکام خدا را واژگون جلوه داده بودند، و با ملاحظه ي تمام جوانب سياسي
اجتماعي امت اسلام، نه مجال حکومت کردن و نه توان آن را با آن شيعيان اندکي که
سراسر زندگيشان را ستم و جور فرا گرفته بود و اکنون تنها فرصت نفس کشيدن به آنها
داده شده بود، داشت و لذا تنها راه چاره در اين ديد که مردم را با فرهنگ اسلام
آشنا سازد و با اين آموزش علمي، در دراز مدت، آماده ي قيام عملي و بر اندازي
حکومتهاي جائرانه شوند و حکومت عدل الهي را جايگزين حکومت هاي خود کامه کنند.

و بدين سان منزل آن حضرت، در آن زمان
همانند دانشگاهي بود که پيوسته از دانش پژوهان براي دريافت علوم حديث، تفسير،
حکمت، کلام و و… موج مي زد که گفته اند، در حدود چهار هزار دانشمند مشهور پاي
سخنان دلرباي امام نشسته و از آن اقيانوس بيکران علم و فضليت، قطره اي نصيبشان شده
بود. و نه تنها اهل مدينه از آن آموزشگاه بهره مي­بردند، که آوازه ي امام به سراسر
جهان اسلام رسيده و چون مي ديدند که مجلس بحث امام از تنگنا و فشار هيئت حاکم خارج
شده، از کشورهاي دور دست نيز روايان و دانش اندوزان براي دريافت علم و روايت به
سوي آموزشگاه امام صادق روانه مي شدند و امام به عنوان رهبر حرکت علمي و فکري نزد
خواص و عوام به شمار مي آمد.

قبل از اين که اين دوران شکوفائي را به
ياد آوريم، مختصر اشاره اي مي کنيم به دوران گذشته امام صادق (ع) که چگونه در آن
دورانهاي ستم و وحشيگري و رعب مي زيست.

امام صادق و دوران امويان

امام صادق در شب جمعه 17 ربيع الاول 82
هجري قمري ــ در ايام تصدي عبدالملک مروان ــ به دنيا آمد. ايشان در زماني چشم به
دنيا گشود که پيشوايان ستم و سفاّکان خون آشام اموي، حکومت امت مسلمان را غاصبانه
و جائرانه به دست گرفته و هماره براي از دست ندادن تخت و تاج سلطنت، قربانياني را
بدون ارتکاب جرم از مسلمانان مي گرفتند، و با غارت و چپاول و ارتکاب بدترين و زشت ترين
جنايتها، حکومت خود را نگه مي داشتند.

امام صادق (ع) 12 سال در آغوش پر مهر
جدّ بزرگوارش امام سجاد صلوات الله عليه زندگي کرد، و پس از شهادت ايشان، 19 سال
در زير سايه ي پدر مهربانش امام باقر صلوات الله عليه عمر شريف خويش را گذراند.

امام صادق (ع) در آن دوران پر تلاطم که
بيشترين مصيبت ها، گرفتاري ها، سختي ها، محنت ها و بلاها بر سر ياران و پيروان آل
محمد (ص) فرو مي ريخت، زندگي را با قلبي آرام و مطمئن به وعده ي خداوند گذراند و
مصيبت ها را براي خدا تحمل کرد.

آن حضرت سه سال از عمر خويش را در
دوران حکومت عبدالملک مروان، نه سال و هشت ماه در ايام تصدي وليد، سه سال و سه ماه
در زمان خلافت غاصبانه سليمان، دو سال و پنج ماه در حکومت عمر بن عبدالعزيز، چهار
سال و يک ماه در حکومت يزيد بن عبدالملک، 20 سال در سلطنت هشام بن عبدالملک، يک
سال در حکومت وليد بن يزيد و 6 ماه در حکومت پر هرج و مرج يزيد بن وليد گذراند و
بدين سان چهل و چهار سال و سه ماه انواع ستم ها و محنت هائي که بر مردم بيگناه و
خصوصا اهل بيت پيامبر روا مي داشتند، شاهد بود.

امام صادق شاهد مسموم شدن و به شهادت
رسيدن جدش و پدرش به دست آن شاهان ستمگر بود و در هر چند وقتي، يک بار مي ديد که
يکي از بزرگان يا چند تن از اهل بيت پيامبر به نحو فجيعي به دست آن فاسقان سلطه گر
به شهادت مي رسيدند. در هر صورت، زندگاني امام صادق عليه السلام غرق در درياهاي
محنت و رنج و بلائي بود که از طرف زمامداران حق کش و ستم خواه بر ملت مسلمان روا داشته
بودند و با اين حال، هيچ گاه از دفاع ــ چه به صورت علني و آشکار و چه مخفيانه با
پيروان اندکش ــ دست بر نمي داشت و مردم را از همکاري و همزيستي با ستمگران جدا
جلوگيري مي نمود.

تاخت و تاز بيش از حد زمامداران اموي،
حکومتشان را به پريشاني و اضطراب کشانده و راه را براي قيامهائي گسترده مي گشود. و
از سوي ديگر علاقه و دلبستگي مردم که از آن حکومت هاي پليد به تنگ آمده بودند، به
اهل بيت پيامبر (ص) بيشتر شده، در گوشه و کنار جلسه ها و کنگره هاي پنهاني براي يک
دگرگوني عمومي و برانداختن حکومت امويان و سپردن مملکت به آل محمد افزوني مي يافت.

امام صادق و دوران عباسيان

در اين ميدان پر اضطراب که مردم سعي در
براندازي حکومت امويان و واگذاري آن به اهل بيت ــ خلفاي واقعي پيامبرــ داشتند،
عباسيان از فرصت سوء استفاده کرده و در پي بهره بردن برآمدند. و درست در آن موقع
که آتش انقلاب زبانه کشيده، امويان را در کام خود فرو مي برد، و مردم براي آل محمد
شعار مي دادند، اينان (عباسيان) فريب گرايانه خود را از نزديکترين افراد به پيامبر
(ص) معرفي کرده و در حالي که مردم هنوز درگير با تفاله هاي حکومت سابق بودند، بر
کرسي خلافت دست يافتند. سفاح عباسي با نيرنگ روي کار آمد و خود را به عنوان فردي
که براي بيعت گرفتن به نفع آل علي (ع) گماشته شده!، به مردم معرفي کرد و با
استفاده از نام مقدس آل علي (ع) جاي پاي خود را محکم نموده، با خيال راحت به چپاول
بيت المال و ظلم و ستم پرداخت.

پس از هلاکت سفاح، نوبت به برادرش
منصور رسيد. منصور يکي از داهيه ترين و سياستمدارترين خلفاي بني عباس بود که
توانست در آن دوران خطرناک ــ که از سوئي احتمال قيام علويان مي رفت و از سوئي
ديگر علماي مدينه، حکومت عباسيان را تخطئه کرده بودند و هم چنين امکان اجتماع و
قيام امويان شکست خورده بودــ با ساختن دژي محکم از اجساد بي گناهان، و آوردنِ
فشار اقتصادي بر مردم و لاي ديوار گذاشتن دشمنان خويش، بي رحمانه ريختن خون
فرزندان علي عليه السلام، حکومت خود را تثبيت کند.

قساوت قلب و سنگ دلي منصور دوانيقي به
حدي زياد بود که داستان هاي بسياري از ظلمها و ستمهاي او در تاريخ ثبت شده، و براي
نمونه يکي از آنها را نقل مي کنيم:

عبدالله بن حسن يکي از سران علويان بود
که همراه با بسياري از خويشان خود در زندان او به سر مي بردند. منصور در يکي از
مسافرتهاي خويش که به حج! رفته بود، با دختر عبدالله بن حسن مواجه شد. آن دختر بچه
خواست با سرودن چند بيت شعر، شفقت منصور را جلب کرده، شايد پدرش را آزاد کند، لذا
اين چند بيت را سرود:

«رحم کن بر کهنسالي شکسته که در رندان
تو با غل و زنجير به سر مي برد و رحم کن بر خردسالان بني يزيد که از فقد تو يتيم
شدند نه از فقد پدرشان. اگر خواستي نسبت به ما صلهٔ رحم کني، که جدّ ما و جدّ شما
خويشند و از هم دور نيستند…»

منصور در پاسخ گفت: خوب شد يادم آوردي!
برويد او را در سياهچال زندان به زيرزمين بيافکنيد تا جان بسپارد!!

منصور و ترس از امام صادق (ع)

منصور بيش از همه از امام صادق (ع)
وحشت داشت، نکند جواب مثبت به انقلابيون داده و به فکر رياست افتد. هر چه باشد او
سرور خاندان نبوت و رهبر هزاران نفر از شيعيان و مسلمانان است و از سوئي ديگر همه
روزه بيش از صدها دانشمند از نقاط مختلف جهان اسلام از محضر درسش استفاده مي کنند.
از اين روي، با احتياط زياد، امام را تحت نظارت و مراقبت قرار داد. او با اينکه در
صورت ظاهر چيزي که علامت قيام در آن باشد، از امام نمي ديد ولي ترس آن داشت که
امام در خفا و پنهان، با يارانش قصد براندازي داشته باشند، و لذا چندين بار، از
راههاي گوناگون امام را آزمايش کرد و چون امام با ديد تيزبينش و علم الهيش رازهاي
نهان را مي ديد با کمال احتياط با جاسوسان رژيم برخورد مي کرد و کوچکترين مدرکي به
دست دشمن نمي داد.

ابن شهر آشوب در مناقب خود (ج2، ص302)
نقل مي کند:

يک بار منصور دوانيقي خواست امام را
آزمايش کند که دستاويزي براي بازخواست آن حضرت در آينده داشته باشد. لذا ابن مهاجر
را طلبيد و به او گفت: اين پول را بگير و به مدينه برو. با عبدالله بن حسن و جعفر
بن محمد و خويشاوندان آنها ديدار کن و به آنان بگو: من از شيعيان خراساني شما هستم
و آنها اين مبلغ را براي شما فرستاده اند. و به هر يک مقداري از اين پول بپرداز و
بگو: من فرستاده اي بيش نيستم، لذا دوست دارم نوشته هائي از شما داشته باشم که
بدانند پول را به شما پرداخته ام.

ابن مهاجر روانه مدينه شد. پس از
بازگشت، منصور از او پرسيد: با آنان چه کردي؟ پاسخ داد: با آنها برخورد کردم و از
همه قبض رسيد گرفتم مگر جعفر بن محمد. هنگامي که به ديدن وي رفتم، در مسجد پيامبر
مشغول نماز خواندن بود پشت سر او نشستم. او به سرعت نماز را تمام کرد و بلند شد که
برود. به سوي من نگاه کرد و فرمود: « اي مرد! از خدا بترس و اهل بيت پيامبر را
فريب مده چرا که آنها تازه از شر امويان رهائي يافته اند و همه نيازمندند» عرض
کردم: چه مي فرمائيد؟ متوجه نشدم! فرمود: «نزديک بيا» نزديک رفتم، او به آنچه بين
من و تو گذشته بود خبر داد، گويا با ما بوده است.

منصور گفت: اي فرزند مهاجر! نيست از
اهل بيت پيامبر مگر اين که يکي از آنها حديث مي گويد و جعفر بن محمد امروز حديث
گوي ما است.

امام صادق و سران انقلاب

امام صادق (ع) که زمان را به هيچ وجه
مناسب نمي ديد و از طرفي آگاه بود که بيشتر ياران و نزديکان وي، داراي ايماني ضعيف
هستند و در برابر فشار و زور تحمل خود را از دست مي دهند و يا براي انگيزه هايي
مادي گرد وجود امام جمع شده اند و ديگران هم که زياد به مجلس امام حاضر مي شوند،
مي خواهند دانش و فضيليتي براي خود کسب کنند و گر نه اگر احساس خطر کنند يک لحظه
هم به آنجا نمي آيند؛ از اين روي، جواب منفي به سران انقلاب مي داد.

ابومسلم خراساني که در بر اندازي حکومت
بني اميه نقش به سزائي داشت و مردي نيرومند بود، هنگامي که بني اميه سرکوب شده
بودند، به امام نامه اي نوشت و از ايشان خواست که خود را براي خلافت مردم آماده
کند. حضرت در پاسخ وي چنين نوشت: «نه تو از افراد (پيروان) من هستي و نه اين زمان،
زمان من است»، (يعني شرايط زماني مناسب نمي باشد که من خلافت ظاهري را به دست
گيرم).

و هم چنين ابوسلمه در اوائل نهضت، و
قبل از اينکه ارتش وي برسد، خلافت را به امام پيشنهاد کرد ولي آن حضرت نپذيرفت و
ابوسلمه هم چنين سعي مي کرد که امام را براي پذيرش حکومت قانع سازد! تا آن گاه که
پرچمداران او رسيدند، به امام نوشت: هفتاد هزار رزمنده رسيده است و همه آماده ي
فداکاري هستد. امام باز هم پاسخ منفي داد زيرا مي دانست در برابر تبليغات گسترده
عباسيان با آن همه نيروئي که براي رسيدن به قدرت صرف کرده بودند، مجالي براي قيام
مسلحانه نيست، وانگهي آن روز لازم بود، امام مردم را از نظر علمي ــ که در سطح
نسبتا پائيني قرار داشتند و احکام واژگون جلوه داده شده بودــ مسلح کند. و از طرفي
ديگر حضرت مي دانست اينان که اظهار دوستي و اخلاص مي کنند، در حقيقت نه اخلاص
دارند و نه استقامت بلکه به اميد اينکه امام صحه بر انگيزه هاي آنها بگذارد، به
ميدان آمده اند و پس از اينکه کارشان پيش رفت، دست از امام خواهند برداشت.

و از اين روي، مي بينيم در پاسخ ابومسلم
مي فرمايد: «تو از پيروان من نيستي» و در پاسخ فرستاده ي ابوسلمه مي فرمايد: «مرا
با ابوسلمه چه کار در حالي که او شيعه و پيرو کسي غير از من است».

در هر صورت، با اين که برخي از اصحاب
با ديد سطحي خود چنين مي پنداشتند که فرصت مناسب است و بيش از صد هزار جنگجوي،
اظهار آمادگي براي فداکاري نموده اند ولي امام کاملا مي داست که آنها زير پرچم
افرادي سنگ به سينه مي زنند که آن افراد جزء پيروان مخلص امام نيستند و گرنه وقتي
امام به آنها فهماند که شرايط جنگ مسلحانه آماده نشده است، مي بايست نظر امام را
بر نظر خود ترجيح دهند و دست از قيام علني بردارند ولي با اين حال، کار خود را
دنبال کردند و در نتيجه ثابت شد که اخلاص نداشتند. و از آن پس اصحاب ساده انديش
امام مانند سهل بن حسن خراساني و سدير صيرفي که همواره امام را به حرکت و همکاري
با انقلابيون دعوت مي کردند، و امام به آنها فهمانده بود که اشتباه مي کنند، و نه
اينکه صد هزار مسلح با اخلاص ندارند که پيروان صديق حضرت متجاوز از عدد انگشتان دو
دست نمي باشد، براي آنها نيز ثابت شد که امام چقدر ژرف انديش و تيز بين است و آنان
در اشتباه بوده اند.

نهي از همکاري با ستمگران

و با اين حال، امام سعي مي کرد از راهي
ديگر مردم را به حرکت وا دارد، هر گاه دو نفر از اصحاب ايشان نزاعي داشتند، حضرت
آنان را از رجوع به دادگاه هاي ظالمانه حاکمان ستمگر، جدا نهي مي فرمود. و به آنان
دستور مي داد که نزد علمائي متدين و متعهد که از طرف آن حضرت منصوب شده اند،
مراجعه نموده و قضاياي خود را حل و فصل کنند.

در روايتي از حضرت نقل شده که فرمود:

«اياکم أن يخاصم بعضکم بعضاً الي اهل
الجور؛ و أيّما مؤمن قدم مؤمناً في خصومة الي قاض او سلطان جائر فقضي عليه بغير
حکم الله فقد شرکه في الإثم».

زنهار از اينکه نزد اهل جور براي محاکمه
و دادخواهي برويد. و همانا هر مؤمني، مؤمن ديگري را در قضيه اي نزد قاضي يا سلطان
ستمگري ببرد، و آن قاضي يا سلطان، به غير حکم خدا قضاوت کند، پس با او در آن گناه
شريک خواهد بود.

دعوت صامتانه

اين عوامل و انگيزه هائي که ذکر شد
امام را از قيام آشکارا وا مي داشت ولي اگر کسي نبود که دست از حرکت و قيام
بردارد، پس چه بايد مي کرد؟ امام با فکر و انديشه و دقت کار کرد تا آمادگي را در
نسل آينده برقرار نمايد. چنين است که يک مُصلح انديشمند، با ساختن کادرهائي مجهز
به علم وعمل، بزرگترين خدمت را به انقلاب مي تواند بکند. و لذا حضرت نيز با سفارشي
که به اصحاب با وفاي خود کرد چنين فرمود:

«اوصيکم بتقوي الله و اداء الامانة لمن
أئتمنکم و حسن الصحابة لمن صحبتموه و أن تکونوا لنا دعاة صامتين».

شما را به تقواي پروردگار و پرداختن
امانت به هر که شما را امين دانست و برخورد خوب با هر که شما را مصاحبت و همراهي
کرد و اينکه براي ما دعوت کنندگاني ساکت و بي سروصدا باشيد، سفارش مي کنم.

آنان از اين سخن امام به شگفتي آمدند،
چگونه لب بسته، دعوت به سوي امام کنند؟! حضرت در پاسخ آنها، چنين فرمود: «تعملون
بما أمرناکم به من العمل بطاعة الله و تعاملون الناس بالصدق و العدل و تؤدون
الأمانة و تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنکر و لا يطّلع الناس منکم الاّ علي خير،
فاذا رأوا ما انتم عليه علموا فضل ما عندنا فتنارعوا اليه».

به آنچه،‌امر کرده ايم از اطاعت
خداوند، عمل کنيد و با مردم با راستي و عدالت رفتار نمائيد و امانتها را ادا کنيد
و امر به معروف و نهي از منکر نمائيد و مردم جز خوبي و خير از شما نبينند. پس اگر
شما را چنين يافتيد، به حقيقتِ آن چه نزد ما است پي خواهند برد و آن گاه به سوي ما
روي مي آورند.

راستي چه سفارش متين و ارجمندي که اگر
هر کس به اين سفارش امام صادق (ع) در هر زمان و مکان عمل کند، مردم را به سوي اهل
بيت فرا خواهد خواند. در واقع اين سفارشهاي امام يک برنامه جذب نيروي مخلص و
فداکار بود و لذا تشيع در زمان آن حضرت گسترش يافت تا آنجا که تشيع را مذهب جعفري
مي نامند.

پس روشن شد مقصود حضرت از دعوت صامتانه
و خاموش چيست؟ البته اينجا جاي سخن زياد است ولي براي اينکه سخن پردازي، محتواي
سخنان ارزشمند امام را از بين نبرد آن را بدون تفسير مي گذاريم. اما آن چه لازم
است بيان شود اين است که:

حضرت قبل از هر چيز پيروان خود را به
عمل صالح و معاشرت خوب دعوت مي کند، از آنها مي خواهد که در عمل به ديگران نشان
دهند که امانتدار، باوفا، خوش برخورد، راستگو و درست کردارند و وقتي مردم اين
اخلاق پسنديده را از آنان دريافتند، بدون شک به آنها مي گروند. پس از گرويدن مردم
ديگر درنگ نبايد کرد. فورا بايد امر به معروف و نهي از منکر نمود، و امر به معروف
و نهي از منکر منحصر در امر به نماز و روزه و … و نهي از دزدي و شرب و خمر و زنا
و و… نيست بلکه بارزترين مصداق آن نهي زباني، قلمي و سلاحي است از ظلم و ستم و
فسق و فجور حاکم بر جامعه که اگر ريشه ظلم و اساس فسق و فجور را بر نکنند، جامعه
از آلودگي ها پاک نخواهد شد. و اينجا ديگر جائي نيست که دعوت، خاموش و ساکت باشد
زيرا امر به معروف و نهي از منکر با عمل و اقدام جدي همراه است ولي موقع آن وقتي
است که با اخلاق پسنديده، نظر عامه مردم جلب شود اما در هر صورت اصل دعوت کدر که
به سوي امامان است، هم چنان مخفي مي ماند و آن گاه روشن مي شود که مردم از عملِ
پيروان امامان پي به فضليت و برتري و حق بودن آنان ببرند، و در آن حال طبيعي است
که بي دعوت به سوي امامان معصوم روي مي آورند، و دعوت بي سروصدا نتيجه خود را مي
بخشد.

به اميد اينکه اين سفارش امام ششم
صلوات الله عليه آويزه ي گوش ما همواره باشد و با عمل به احکام الهي و برخورد درست
و معاشرت صحيح با جهانيان بتوانيم راه امر به معروف و نهي از منکر را در لابلاي
اخلاق پسنديده مان هموار سازيم و تمام مردم را به سوي حق و حقيقت رهنمون شويم و با
تخلّق به اخلاق الله، تبليغات مسموم دشمنان را خنثي کنيم و با پيگيري سخنان
معصومين ريشه ظالمان و فاسقان و منافقان را از زمين بر کنيم تا پس از اين فتنه ها
و نفاق ها و توطئه ها و نقشه هاي پليد خائنين، احکام متعاليه اسلام را وارونه جلوه
ندهند که اماممان فرمود: کونوا دعاة للناس بغير السنتکم.

قسمتي از وصيت نامه طلبه ي شهيد
عبدالرحيم بزرگي مقدم

با نثار صميمانه ترين سلامها به رهبر
کبير انقلاب که فرياد آزادانه و جاودانه اي است بر ضد استکبار و منطقي است که در
دنيا طنين افکن شد رهبري که بزرگترين رهبر براي نسل نو و يگانه راهنما و رزمنده اي
دلير و ابرمرد قرن بيستم و پيشواي سياست رهبري که ستونهاي غرب را به لرزه انداخت و
ريشه ي بي عدالتي و ظلم را ريشه کن کرد. رهبري که نور جاودانش از سرزمين مقدس
ايران درخشيد آغاز کرد و مي رود تا بر سرزمينهاي اسلامي نورافشاني کند و بر کل
جهان پرتو افکند. رهبري که پرچمداري آزادي و داعي رهائي و دعوت کننده ي مسلمين به
وادي خوشبختي و به سوي قله هاي انسانيت، رهبري که نهضت اسلاميش از اعمال اسلام
عزيز جوشيد گويا ستاره درخشاني بود که همچون چراغي فروزان که سوختنش را از درختي
مبارک که نه شرق و نه غرب است روشن شد من امام را مسلماني مجاهد، مجاهدي مومن،
مومني زاهد، زاهدي عابد، عابدي متواضع، متواضعي پيروز، پيروزي ساکت، ساکتي خروشان
مي دانم پس او را دعا کنند. من با آگاهي کامل و عشق و علاقه به اسلام و لبيک به
پيام امام و به خاطر خدا با نيتي خالص به سوي جبهه شتافته ام و آمده ام که نشان
دهم تا آخرين قطره هاي خون از اين انقلاب حمايت نموده و با نثار جان خود نشان دهم
که حاضريم مادران ما داغدار و در سوگ عزيزان بسوزند و فرزندان از فراق پدر ناله
کنند و مردم از شهرها هجرت کنند و هر روز دشمن جنايت فجيعي مرتکب شود ولي به تبع
از سرور شهيدان فرياد بزنيم «هيهات منّا الذله» بنابراين از کليه برادران عزيز مي
خواهم با حضور مستمر و با تقويت جبهه هاي جنگ مردانه به سوي جبهه ها بشتابند و
ثابت کنند که ايران اسلامي حاضر است واقعا با قامتي بلند در مقابل کفر جهاني
بايستد، برادران عزيز از شما مي خواهم با حضور خود در جبهه هاي جنگ و با شرکت در
مراسم عبادي سياسي در پشت جبهه رشد آگاهي انقلابي و ميزان تعهد و مسئوليت خود را
به انقلاب نشان داده و مشت محکمي بر دهان ياوه گويان شرق و غرب بکوبند و تنفر و
انزجار خود را از دشمنان اسلام اعلام بداريد عدم حضور در صحنه خيانت به قرآن و
اميدوار کردن دشمن است.

… اگر تکه تکه ام کنند اگر مرا
بسوزانند و به خاکستر تبديل بشوم، اگر در ميان آتش باشم ذره هاي خاکسترم صدا مي
زنند الله اکبر خميني رهبر.

قسمتي از وصيت نامه شهيد عبدالعلي
رحيمي

برادران: اين دنيا دار غرور است، يک
بازيچه است، اين دنيا گذرا و فاني است، مي تواند انسان را به تمامي صالحين و
پيامبران برساند و مي تواند انسان را به بدترين مغضوبين و گمراهان برساند. دنيا دو
بُعد دارد، بعد مادي و بعد معنوي، اگر در بعد مادي آن غلتيدي بيچاره و بدبخت هستي.
اگر که خدا به ما توفيقي بدهد و پرده هاي غفلت دنيوي، جلوي چشمهايمان را نگيرد و
قدرت تشخيص را به ما بدهد و بعد معنويش را انتخاب کنيم؛ با ياري خدا به آنجائي که
خودش مي خواسته و آن هدفي که خودش ما را براي آن هدف آفريده، خواهيم رسيد.

اگر هدف را خدا قرار داديم ديگر در فکر
اينکه چه خانه اي داشته باشيم چه دري و چه رنگي و چه لباسي و چه سر و وضعي به اين
فکرها نيستيم. اگر کمي به فکر سرگرداني روز آخرت باشيم، به فکر دنيا و ساختن خانه
براي اين دنيا نخواهيم بود و فکر اين خواهيم بود که خانه اي براي آخرت خودمان تهيه
کنيم. آنجا دار باقي است و اعمال ماست که نزد خدا باقي است. اين را فراموش نکنيم،
به قول پيامبر اکرم (ص) همنشين انسان، تنها هم نشيني که هم در دنيا و هم در آخرت
با انسان است، اعمال انسان است.اعمالي که هرگز از او جدا نمي شود و در همه ي
مکانها و زمانها با انسان است، پس سعي کنيم که اعمالمان، نياتمان، پاک و خالص باشد
و اين همه اهداف پست و مادي را در نظر نگيريم، بر فرض که مردم ما را تشويق کنند،
مقام و مسئوليتي به ما بدهند از ما تعريف کنند، چه در روبرو و يا پشت سر، بگويند
عجب فرد انقلابي و خوبي بود! عجب آدم مخلصي بود! با گفتن يک عجب و چند لحظه بعد
تمام مي شود و مي رود. انسان در دنيا براي هر که کار کرد، در آخرت بايد مزد و
پاداشش را از همان بگيرد، اگر به خاطر مردم کار کرديم بايد در آن دنيا مزدمان را
از مردم بگيريم، مردمي که خودشان هم نيازمندند، مردمي که خودشان هم گرفتار اعمال
خودشان هستند، مردمي که خودشان هم مثل ما، احتياج به رحمت خداوند و به فضل و بخشش
او دارند، پس چگونه مي توانند حق ما را اداء کنند؟ ولي نه ــ اگر براي خدا کار
کرديم، مزدمان را خدا مي دهد مزدمان، رضاي اوست، زندگي در بهشت جاويدان به همراهي رضاي
او، زندگي در کنار پيامبران و صالحان زندگي همراه با شهيدان، زندگي جاويد، همراه
با رضاي و خشنودي خدا، زندگي در کنار ملائکه الله.

بلي ــ اين پاداش انساني است که به
خاطر خدا کار کرده است، تشويق و سرزنش و تمجيد و تکريم مرم در او اثري ندارد، هدف
بالاتر از اين حرفهاست، بالاتر از اينکه به خاطر سرزنش و ملامت عده اي دست از کار
بر دارد و يا به خاطر تشويق عده اي به کارش ادامه بدهد نه هدف، بالاتر از اينهاست.

حجة الاسلام و المسلمين موسوي تبريزي

در مقاله گذشته در زمينه فعاليت هاي
استعمارگران در کشورهاي اسلامي مطالبي به اختصار بيان کرديم و گفتيم که: انگلستان
در اين حرکت ضد انساني پيشقدم تر از ديگران بود (گر چه امروزه آمريکا در شيطنت از
همه جلوتر است) که طرح هاي استعماري خود را با سرعت و عجله بسيار زيادي هنگامي که
بيشتر مردم مسلمان کشورهاي اسلامي در سايه غفلت و عياشي و شهوتراني و بي کفايتي
حاکمان و و… در جهل و ناآگاهي و فقر و ضعف به سر مي بردند، به اجرا در آورد.

و بديهي است که کشور استعمارگر
انگلستان با طرحهاي جديد خود نمي خواست مانند سلطه گران و خونخواران گذشته لشکرکشي
کند و در کشورهاي اسلامي به ظاهر حکومت کند و در نتيجه غاصب و متجاوز محسوب شده،
با خشم و غضب ملل مسلمين مواجه گردد و اصولا اين عمل با اهدالف و کيفيت استعمار
مناسب نيست بلکه هدف مهم براي استعمارگان نو که بسيار بدتر و جلاّدتر و خائن تر از
سلطه گران خونخوار سابق هستند، دست يازيدن به معادن و فلزات و جواهرات و ذخاير و
نفت و درياها و کتابهاي با ارزش و مغزهاي متفکر مسلمين و بالاخره پيدا کردن بازار
مصرف براي صنايع و توليدات خودشان و و… مي باشد که رسيدن به اهداف فوق بدون
انجام اقداماتي در ميان مسلمين ميسر نبود که طبق نقل جاسوسان انگلستان آنها را
شروع کرد از قبيل:

1ـ ايجاد تفرقه و انفاق و اختلاف ميان
مسلمين به عناوين مختلف، مانند: سني، شيعه، عرب، عجم، کُرد و غير کرُد و ايجاد مرزهاي
مختلف در کشور پهناور اسلامي و تقسيم حکومت عثماني به کشورهاي کوچک و قرار دادن يک
دست نشانده و مزدور در رأس هر کشوري به عناوين: شاه؛ رئيس جمهور، سلطان، حاکم،
امير و غيره .

2ـ ايجاد تزلزل در عقيده مسلمين به
مبدأ و معاد و عبادات و اجتناب از محرمات و عمل به واجبات بالخصوص واجبات اجتماعي
مانند نماز جمعه ــ جماعات ــ حج و زيارت پيامبر و اهل بيت عصمت (ع) و تعاون ميان
مسلمين و وجود جهاد و دفاع و جنگ با کافران متجاوز که به نقل جاسوس انگليس همفر:
بايد در اين مساله پافشاري مي کردند که امر جهاد منحصرا مربوط به صدر اسلام و به
منظور سر کوبي مخالفان بوده و امروزه ضرورت آن مسلم نيست!

3ـ دور نگهداشتن مسلمين از احکام و
تعاليم عاليه اسلامي و فهميدن مشکلات اجتماعي و اوضاع آشفته خودشان؛ با ترويج فحشا
و منکرات و قمار بازي و مشروب خواري و بي حجابي و بي بند و باري و عياشي و شهوتراني
و ربا خواري در ميان مسلمانان که متاسفانه در اين جهت شديدا پيشرفت کردند به طوري
که الآن نيز تا حدي جمهوري اسلامي گرفتار اين چنين مسائل است.

4ـ و از همه مهمتر بدبين کردن مسلمانان
نسبت به علماي اسلام و روحانيت و مراجع تقليد شيعه که روح اطاعت و تقليد و حرف
شنوي مسلمين از، علماي بزرگ خود از ميان برود؛ چرا که اين مسئله را مانع بسيار
بزرگي در برابر اجراي طرح هاي پليد خود مي ديدند و مي دانستند که روحانيت بود که
در طول قرنهاي متعادي، اسلام و قرآن را به حالت زنده و متحرک و دست نخورده در ميان
مسلمين نگهداشته و هموارده در برابر انحرافات فکري و عقيدتي و حملات و تجاوزات
اجانب به اسلام و کشورهاي اسلامي و منافع و حيثيت هاي مسلمين ايستادگي و منافع و
حيثيت مسلمين ايستادگي کرده و متحمل خسارات و رنج ها و شکنجه ها شده اند به ويژه
روحانيت و فقهاي بزرگ شيعه که با اعتقاد به ولايت عظماي اهل بيت عصمت و ائمه
معصومين (ع)و ولايت فقيه و مسئوليت سنگيني که به عهده ولي فقيه گذاشته شده است و
باز بودن راه اجتهاد و پيشرفت تکاملي آن، همواره در تمامي مسائل و مشکلات جامعه
اسلامي و حرکتهاي مردمي همراه با پيشرفت علم و صنعت و تکنيک کار خود را ادامه داده
و در همه زمينه ها و پديده هاي نو و حادث، طبق فرمان مطاع مولاي بزرگوار خودشان
حضرت بقية الله الاعظم «اما الحوادث الواقعه فارجعوا فيها الي روات احاديثنا»
احکام اسلام را از کليات ثابت و لا يتغير اسلام اجتهاد کرده و با شرائط موجود
تطبيق و در اختيار مردم قرار مي دادند و نه تنها مانند گردانندگان کليساهاي قبل از
رنسانس اروپا و انقلاب کبير فرانسه در برابر پيشرفت علم و تمدن و آزادي خواهي مردم
ايستادگي نمي کردند بلکه خود پيشقدم و همواره رهنمون و پشتيبان مردم بودند به خصوص
حرکتهاي علماي بزرگ شيعه در صدر انقلاب مشروطيت و جريان تحريم تنباکو از طرف فقيه
بزرگوار ميرزاي شيرازي «رضوان اله عليه» و تاثير بسيار زياد آن در ميان مردم و
حرکتهاي روحاني بزرگوار مرحوم سيد جمال الدين اسد آبادي در ايران و مصر و هندوستان
و افغانستان و غيره و حرکت عظيم مراجع و علماي بزرگ شيعه در عراق در برابر
انگلستان، زنگ خطري براي طرحهاي استعماري بود که انگلستان را به فکر چاره جوئي
انداخت و بايد کاري مي کرد که روحانيت محبوبيت خود را در ميان مردم از دست بدهد و
در نتيجه منزوي شده و حکم و دستوراتشان نافذ نباشد. و اولين قدمي که در اين زمينه
برداشتند: اين بود که تبليغ مي کردند که دين و عالمان دين با پيشرفت علم و تمدن و
صنعت و آزاديهاي مردم مخالف هستند و روحانيون و گردانندگان کليساهاي اروپا و
فرانسه قبل از انقلاب کبير را مثال مي آوردند و مردم را تشويق مي کردند که عليه
روحانيت قيام کنند همان طور که در اروپا همين کار را کردند و از اين طريق تا حدودي
نيز پيش رفتند لکن آگاهي و دورانديشي و ذکاوت بسياري از علماي شيعه مانند علماي
بزرگ صدر مشروطيت و شيخ فضل الله نوري و مرحوم آيت الله مدرس، آيت الله نائيني و
آيت الله کاشاني و آيت الله کاشف الغطاء و ديگران اين توطئه را درهم شکست و با قلم
و بيان حقايق اسلام خصوصا با عمل و اقدامات عملي خويش ثابت کردند که در گذشته و
حال نه تنها دين اسلام و تشيع و عالمان و مراجع تقليد تشيع مزاحم و مانع پيشرفت و
آزاديهاي مشروع مردم نبودند بلکه خود طلايه داران علم و دانش و سازندگان مدارس و
دانشگاهها و کتابخانه هاي بزرگ دنيا در علوم و فنون مختلف بودند و در تمام ادوار
روحانيون شيعه بودند که در برابر مظاهر ظلم و استبداد و استثمار و هر گونه انحراف
و اعمال زور و فشار بر مردم ايستادگي مي کردند و در اين راه متحمّل هر گونه
خسارتها، زندانها، تنبيه ها و شهادتها شده اند و يکي از امتيازات علماي شيعه همين
است و اگر عالم شيعه غير از اين باشد هرگز مردم مسلمان شيعه نبايد از او پيروي
کنند و اطاعت نمايند.

براي روشن شدن مطلب روايتي از امام حسن
عسگري سلام الله عليه که مرحوم طبرسي در اجتماع خود نقل مي کند و در اين موفقيت
اجتماعي فعلي ايران اسلامي ما بسيار مفيد است با اينکه مفصل است، نقل مي کنيم:

وسائل الشيعه، ج 18، کتاب القضاء باب
10 از ابواب صفات قاضي احمد بن علي بن ابي طالب العبرسي در کتاب احتجاج خود از
امام حسن عسگري عليه السلام در تفسير آيه شريفه «فويل للذين يکتبون الکتاب بايديهم
ثم يقولون هذا من عندالله» قال: هذه لقومٍ من اليهود. يعني واي به حال کساني که از
جانب خود و يا دستهاي خود چيزي را مي نويسند و آن را به خداوند نسبت مي دهند و مي
گويند از طرف پروردگار است تا به وسيله آن مقدار کمي از مال دنيا به دست بياورند. (سوره
بقره، آيه 79) امام فرمود: اين آيه درباره عده اي از
قوم يهود است. سپس يکي از اصحاب امام صادق عليه السلام به ايشان عرض کرد که: مردم
عوام يهود براي ياد گرفتن کتاب آسماني و احکام دين خودشان، راهي جز ياد گرفتن از
علماي خويش ندارند و تنها راهشان همين است، پس چرا پروردگار آنها را مذمّت و سرزنش
کرده است؟ مگر نه اين است که آنان مانند عوام ما شيعيان هستند که از علماي خود
تقليد و پيروي مي کنند؟!

امام صادق عليه السلام فرمود: ميان
عوام ما و عوام يهود از يک جهت وجه تشابه و تساوي است ولي از جهت ديگر تفاوت بسيار
دارد اما جهت تشابه و تساوي اين است که خداوند همان طور که عوام آنان را بر تقليد
آن چناني علماي خويش سرزنش کرده است، همان طور عوام ما نيز اگر از عالماني مانند
علماي يهود تقليد کنند، مورد سرزنش و مذمت واقع مي شوند ولي فرقي که هست در اين
است که: عوام يهود با اينکه از علماي خود دروغهاي روشن و حرام خواري و رشوه خواري
و تغيير و تفسير احکام (به نفع خود و سلاطين و حاکمان جور) ديدند باز از آنان
پيروي کردند در حالي که چنين افرادي فاسقند و نمي شود به آنان اطمينان کرد و آنان
را در رساندن احکام الهي و واسطه ميان خلق و خالق بودن، تصديق نمود و لذا خداوند
آنان را سرزنش مي کند و همين طور عوام ما شيعيان اگر از علماي خود، اعمال فاسقانه
و تعصب هاي شديد بيجا در رابطه با هواهاي نفساني و شخصي خودشان و حريص بودن و طمع
زياد داشتن به مال و ثروت دنيا و جاه و مقام دنيوي ــ گر چه از حرام به دست
بيايدــ ببينند و مع ذلک آنان را پيروي کنند، آنان نيز مثل عوام يهود هستند که
خداوند در رابطه با تقليد غلطشان آنها را مورد توبيخ و مذمت قرار داده است.

ويژگيهاي علماي شيعه

و اما من کان من الفقها صائناً لنفسه
حافظاً لدينه مخالفاً علي هواه مطيعاً لامر مولاء فللعوام ان يقلّدوه و ذلک لا
يکون الابعض فقهاء الشيعه لا کلّهم و امّا من رکب من القبيائح و الفواحش مراکب
علماء العامه فلا تقبلوا منهم شيئاً و لا کرامة يعني: اگر از فقهاي شيعه کساني
باشند که نفس خود را از ارتکاب گناهان و خواسته هاي نفساني و شخصي خويش باز دارند
و براي حفظ دين تلاش کنند و مخالف هواي نفساني خويش و مطيع دستورات مولاي خود، ــ
پروردگار متعال باشند، عوام شيعيان ما مي توانند آنان را پيروي کنند و اينگونه
علما با صفات پاکي که گفته شد اندکي از علماء هستند و همه داراي چنين شرائطي نمي
باشند و اگر از علماي ما کساني بودند که به اعمال قبيح و گناهان مرتکب بشوند و
مانند بعض علماي عامّه. به حکام جور و سلاطين و خلفاي غاصب براي توجيه اعمال غلط و
خلاف شرع ــ نزديک بشوند هرگز هيچ دستوري را از آنها نپذيريد و شخصيت به آنان
ندهيد.

پس امام عليه السلام به تفصيل ضرر اين
گونه علماي فاسق را بيان مي کند و بالاخره مي فرمايد که ضرر اينها از سپاهيان يزيد
براي اسلام و مسلمين بيشتر است چرا که هم خود در ضلالت و گمراهي هستند و هم ديگران
را به گمراهي و هلاکت مي کشانند.

براي هر شخص مطلع و منصف از اين روايت
و امثال آن بسيار روشن مي شود، که علماي اسلام و فقهاي بزرگوار شيعه چه نقشي بايد
در ميان مردم داشته باشند که همواره بايد براي کمال انسانها در ابعاد مختلف مادي و
معنوي و پيشرفت آنان و به دست آوردن حقوق حقه خود و آزاديهاي مشروع و دفاع و
مبارزه در برابر متجاوزين به اموال و نواميس و حقوق مردم، قيام و تلاش کنند. بديهي
است که دشمنان دين هرگز نتوانستند اين عظمت و محبوبيت را در علماي بزرگ و متعهد
اسلامي تحمل کنند و همواره در فکر شکست روحانيت و از ميان بردن نفوذ آنان بودند زيرا
يک عالم متعهد بيدار و نترس از چند لشکر بزرگ در برابر استعمارگران خطرناکتر است و
لذا از هر طريقي بود کوشيدند که روحانيون را در ميان مردم بکوبند: از طريق ايجاد
اختلاف ميان روحاينت و تشديد اختلافات سليقه اي و فکري در ميان آنان و کشاندن
اختلافات به ميان مردم و يا از طريق نفوذ در ميان روحانيت و وارد کردن افراد خائن
و اجنبي در لباس روحاني و بالاخره از طريق تهمت و افترا و تضعيف آنان و از ميان
بردن شخصيت و عظمت آنها در ميان مردم که ديگر مورد قبول مردم واقع نشوند.

همفر آن جاسوسن کهنه کار انگليس در
يادداشتهاي خود در همين زمينه مي گويد:

مواردي که بايد براي گسترش ضعف ميان
مسلمين انجام مي داديم در کتابي وزير مستعمرات انگليس به ما داد و ماده 15 آن در ص
84 کتاب اين است که بايد اساس هر گونه نماز جماعتي را با اشاعه اتهاماتي به ائمه
جمعه و جماعت برهم زد و از استقبال مردم از آن کاست مخصوصا لازم است دلائلي بر فسق
و فجور امام جماعت ارائه داد تا هر گونه رابطه اي بين امام و مردم به سب سوءظن و
دشمني با او از ميان برود.

و در ص 83 ماده ي 11 مي گويد: از امور
ديگري که سبب تقويت نفوذ اسلام در منطقه است موضوع خمس و تقسيم غنائم وسيله علما
بين مردم مستمند است؛ ضرورت دارد که مسلمين را آگاه سازيم که پرداخت در زمان
پيامبر و امامان واجب بوده است و علماي دين اين اختيار را ندارند مخصوصا که علمائ
وجوه خمس را به سود خود صرف مي کنند و خانه و کاخ و باغ و اسب و گاو و گوسفند مي
خرند بنابراين شرعا خمس به ايشان تعلق نمي گيرد!! البته اين تهمت ها را حدود سيصد
سال پيش مي زدند و تناسب با آن زمان دارد و هر زمان بايد متناسب آن زمان تهمت
بزنند و لذا در زمان ما به گونه اي ديگر اين تهمت ها را براي تضعيف روحانيت مي
زنند.

درسهائي از تاريخ تحليلي

قسمت هفدهم

حجة الاسلام و المسلمين رسولي محلاتي

بسم الله الرحمن الرحيم

عموم مورخين و اهل حديث از دانشمندان
شيعه و اهل سنت با اندک اختلافي داستان سفر محمد (ص) را به شام و در معيت عمويش
ابوطالب و برخورد آن حضرت را با «بحيرا» نقل کرده اند، مانند شيخ صدوق (ره) در
اکمال الدين و ابن شهر آشوب در مناقب و ابن هشام در سيره و طبري و يعقوبي و ابن
سعد نيز در کتابهاي خود آن را نقل کرده اند و نويسندگان معاصر نيز عموما  بدون نقد و ايرادي آن را ترجمه و نقل کرده اند[1] و بلکه برخي از
آنها در برابر برداشتهاي غلطي که دشمنان اسلام از اين داستان کرده، و خواسته اند
از اين راه تهمت هائي به اسلام و رهبر بزرگوار آن بزنند از آن دفاع کرده و در صدد
پاسخ گوئي دشمنان بر آمده و بدين ترتيب اصل داستان را پذيرفته و چنان است که در
صحت آن ترديد نداشته اند[2].

ولي در برابر اينان برخي از نويسندگان
و ناقلان اين داستان، در صحت آن ترديد کرده و راويان يا رواي آن را دروغگو و جعّال
خوانده و بلکه برخي آن را ساخته و پرداخته ي دشمنان اسلام دانسته اند، و برخي نيز
قسمت هائي از آن را مردود و مجعول دانسته ولي اصل آن را به نوعي پذيرفته اند، و ما
در آغاز اصل داستان را به تفصيلي که ابن هاشم در سيره از ابن اسحاق روايت کرده با
مختصر اختلافي که از ديگران ضميمه ي آن کرده ايم از روي کتاب زندگاني پيامبر اسلام
خود براي شما نقل مي کنيم و سپس گفتار نويسندگان و ناقدان و يا منکران را مي
آوريم.

اصل داستان

بنابر نقل مشهور نُه سال و به قولي
دوازده سال از عمر رسول خدا (ص) گذشته بود[3] که ابوطالب به
همان گونه که گفتيم ــ مانند ساير مردم قريش ــ عازم سفر شام شد، تا با مال
التجاره ي مختصري که داشت تجارت کند و از اين راه کمکي به مخارج سنگين خود بنمايد.

قريشان هر ساله دو بار سفر تجارتي
داشتند يکي به «يمن» در زمستان و ديگري به «شام» در تابستان «رحلة الشتاءِ و
الصيف».

مقصد در اين سفر شهر بُصريٰ بود که در
آن زمان يکي از شهرهاي بزرگ شام و از مهمترين مراکز تجارتي آن عصر به شمار مي رفت.

در نزديکي شهر بصري صومعه و کليسائي
وجود داشت و مردي دير نشين و ترسائي گوشه گير به نام «بحيرا» در آن کليسا زندگي مي
کرد، و مسيحيان معتقد بودند که کتابها و هم چنين علومي که در نزد دانشمندان گذشته
ي آنان بوده دست به دست و سينه به سينه به بحيرا منتقل گشته است.

و برخي گفته اند: صومعه ي «بصري» که تا
شهر 6 ميل فاصله داشت مانند صومعه هاي عادي و معمولي ديگر نبود بلکه مخصوص به
سکونت آن دانشمند و عالمي از انصاري بود که علم و دانشش از ديگران فزونتر و در
مراحل سير و سلوک از همگان برتر باشد، و «بحيرا» داراي چنين اوصافي بود.

هنگامي که ابوطالب تصميم به اين سفر
گرفت به فکر يتيم برادر افتاد و با علاقه ي فراواني که به او داشت نمي دانست آيا
او را در مکه بگذارد يا همراه خود به شام ببرد.

وقتي هواي گرم تابستان بيابان حجاز و
سختي مسافرت با شتر را در کوه و بيابان به نظر مي آورد ترجيح مي داد محمد را ــ که
کودکي بيش نبود و با اين گونه ناملايمات روبرو نشده بودــ در مکه بگذارد و از رنج
سفر او را معاف دارد، ولي از آن طرف با آن علاقه شديد و توجه خاصي که در حفاظت و
نگهداري او داشت نمي توانست خود را حاضر کند که او را در مکه بگذارد و خيالش در
اين باره آسوده نبود، و تا آن ساعتي که مي ــ خواست حرکت کند هم چنان در حال ترديد
بود.

هنگامي که کاروان قريش خواست حرکت کند
ناگهان ابوطالب فرزند برادر را مشاهده کرد که با چهره اي افسرده به عمو نگاه مي
کند و چون خواست با او خداحافظي کند چند جمله گفت که ابوطالب تصميم گرفت محمد را
همراه خود ببرد.

رسول خدا (ص) با همان قيافه ي معصوم و
جذاب رو به عمو کرده و هم چنان که مهار شتر را گرفته بود آهسته گفت: عمو جان! مرا
که کودکي تيم هستم و پدر و مادري ندارم به که 
مي سپاري؟

همين چند جمله کافي بود که ابوطالب را
از ترديد بيرون آورد و تصميم به بردن آن بزرگوار بگيرد، و از اين رو بلا درنگ به
همراهان خود گفت:

به خدا سوگند او را با خود مي برم و
هيچ گاه از او جدا نخواهم شد.

کاروان قريش حرکت کرد اما مقداري راه
که رفتند متوجه شدند که اين سفر مانند سفرهاي قبلي نيست و احساس راحتي و آرامش
بيشتري مي کنند آفتاب آن سوزشي را که در سفرهاي قبل داشت ندارد و از گرما بدان
مقداري که سابقا ناراحت مي شدند احساس ناراحتي نمي کنند. اين اوضاع براي همه ي
مردم کاروان تعجب آور بود تا جائي که يکي از آنها چند بار گفت:

اين سفر چه سفر مبارکي است.

ولي شايد کمتر کسي بود که بداند اينها
ههم از برکت همان کودک دوازده ساله است که در اين سفر همراه کاروان آمده بود.

بالاتر از همه کم کم متوجه شدند که
روزها لکه ي ابري پيوسته بالاي سر کاروان در حرکت است و براي آنها در آفتاب گرم
سايه مي افکند، و اين مطلب وقتي براي آنها به خوبي واضح شد که به صومعه و دير
«بحيرا» نزديک شدند.

خود بحيرا وقتي از دور گرما و غبار
کاروانيان را ديد به لب دريچه اي که از صومعه به بيرون باز شده بود آمد به چشم به
کاروانيان دوخته بود و گاهي نيز سر به سوي آسمان مي کشيد و گويا همان لکه ي ابر را
جستجو مي کرد که بر سر کاروانيان سايه مي افکند.

و هيچ بعيد نيست که روي صفاي باطني که
پيدا کرده بود و اخباري که از گذشتگان به او رسيده بود منتظر ديدن چنين منظره و
چشم به راه آمدن آن قافله بود، و جريانات بعدي اين احتمال را تائيد مي کند، زيرا
مورخين مانند ابن هشام و ديگران مي نويسند:

کاروان قريش هر ساله از کنار صومعه ي
بحيرا عبور مي کرد و گاهي در آنجا منزل مي کردند و تا آن سفر هيچ گاه بحيرا با
آنان سخني نگفته بود، اما اين بار همين که کاروان در نزديکي صومعه منزل کردند غذاي
زيادي تهيه کرد و کسي را به نزد ايشان فرستاد که من غذاي زيادي تهيه کرده ام و
دوست دارم امروز تمامي شما از کوچک و بزرگ و بنده و آزاد، هر که در کاروان است بر
سر سفره ي من حاضر شويد.

بحيرا از بالاي صومعه ي خود به خوبي آن
لکه ي ابر را ديده بود که بالاي سر کاروان مي آيد و هم چنان پيش آمد تا بر سر
درختي که کاروانيان زير آن درخت منزل کردند ايستاد.

ابن هشام از ابن اسحاق نقل کرده که:
خود بحيرا پس از ديدن اين منظره از صومعه به زير آمد و از کاروان قريش دعوت کرد تا
براي صرف غذا به صومعه ي او بروند، يکي از کاروانيان به او گفت: اي بحيرا به خدا
سوگند مثل اينکه اين بار براي تو ماجراي تازه اي رخ داده زيرا چندين بار تا کنون
ما از اينجا عبور کرده ايم و هيچ گاه مانند امروز به فکر پذيرائي ما نيفتادي؟

بحيرا گويا نمي خواست راز خود را به
اين زودي فاش کند از اين رو در جواب او گفت:

راست است، اما مگر نه اين است که شما
ميهمان و وارد بر من هستيد، من دوست داشتم اين بار نسبت به شما اکرامي کرده باشم و
به همين جهت غذائي آماده کرده و دوست دارم همگي شما از آن بخوريد.

قرشيان به سوي صومعه حرکت کردند، اما
محمد (ص) را به خاطر آنکه کودکي بود و يا به ملاحظات ديگري همراه نبردند، و بعيد
هم نيست که خود آن حضرت که بيشتر مايل بود در تنهائي به سر ببرد و به اوضاع و
احوال اجتماعي که در آن به سر مي برد انديشه کند از آنها خواست تا او را در نزد
مال التجاره بگذارند و بروند، و گرنه معلوم نيست ابوطالب به اين سادگي حاضر شده
باشد تا او را تنها بگذارد و برود.

هر چه بود که بحيرا در قيافه ي يکايک
واردين نگاه کرد و اوصافي را که از پيامبر اسلام شنيده و يا در کتابها خوانده بود
در چهره ي آنها نديد، از اين رو با تعجب پرسيد:

کسي از شما به جاي نمانده؟

يکي از کاروانيان پاسخ داد: به جز
کودکي نورس که از نظر سن کوچکترين افراد کاروان بود کسي نمانده!

بحيرا گفت: او را هم بياوريد و از اين
پس چنين کاري نکنيد!

مردي از قريش گفت: به لات و عزّي سوگند
براي ما سرافکندگي نيست که فرزند عبدالله بن عبدالمطلب ميان ما باشد! اين سخن را
گفته و برخاست و از صومعه به زير آمد و محمد (ص) را با خود به صومعه برد و در کنار
خويش نشانيد.

بحيرا با دقت به چهره ي آن حضرت خيره
شد و يک يک اعضاءِ بدن آن حضرت را که در کتابها اوصاف آنها را خوانده بود از زير
نظر گذارنيد.

قرشيان مشغول صرف غذا شدند ولي بحيرا
تمام حرکات و رفتار محمد (ص) را دقيقا زير نظر گرفته و چشم از آن حضرت بر نمي
دارد، و يک سره محو تماشاي او شده.

ميهمانان سير شدند و سفره ي غذا برچيده
شد در اين موقع بحيرا پيش يتيم عبدالله آمد و به او گفت: اي پسر تو را به لات و
عزي سوگند مي ــ دهم که آن چه از تو مي پرسم پاسخ مرا بدهي؟

و البته بحيرا از سوگند به لات و عزي
منظوري نداشت جز آنکه ديده بود کاروانيان به او قسم مي خورند.

اما همين که آن بزرگوار نام لات و عزي
را شنيد فرمود: مرا به لات و عزي سوگند مده که چيزي در نظر من مبغوض تر از اين دو
نيست.

بحيرا گفت: پس تو را به خدا سوگند مي
دهم سوالات مرا پاسخ دهي!

حضرت فرمود: هر چه مي خواهي بپرس!

بحيرا شروع کرد از حالات و زندگاني
خصوصي و حتي خواب و بيداري آن حضرت سوالاتي کرد و حضرت جواب مي داد، بحيرا پاسخ
هائي را که مي شنيد با آن چه در کتابها درباره ي پيغمبر اسلام ديده و خوانده بود
تطبيق مي کرد و مطابق مي ديد، آنگاه ميان ديدگان آن حضرت را با دقت نگاه کرد، سپس
برخاسته و ميان شانه هاي آن حضرت را تماشا کرد و مهر نبوت را ديد و بي اختيار آنجا
را بوسه زد.

قرشيان که تدريجا متوجه کارهاي بحيرا
شده بود به يکديگر گفتند: محمد نزد اين راهب مقام و منزلتي دارد، از آن سو ابوطالب
نگران کارهاي بحيرا شد و ترسيد مبادا ديرنشين سوء قصدي نسبت به برادر زاده اش
داشته باشد که ناگاه بحيرا را ديد نزد وي آمده است پرسيد:

اين پسر با شما چه نسبتي دارد؟

ابوطالب ـ فرزند من است!

بحيرا ـ او فرزند تو نيست، و نبايد
پدرش زنده باشد!

ابوطالب ـ او فرزند برادر من است.

بحيرا ـ پدرش چه شد؟

ابوطالب ـ هنگامي که مادرش بدو حامله
بود وي از دنيا رفت.

بحيرا ـ مادرش کجاست؟

ابوطالب ـ مادرش نيز چند سالي است
مرده!

بحيرا ـ راست گفتي. اکنون بشنو تا چه
مي گويم:

او را به شهر و ديار خود باز گردان و
از يهوديان محافظتش کن و مواظب باش تا آنها او را نشناسند که به خدا سوگند اگر
آنچه من در مورد اين جوان مي دانم آنها بدان آگاه شوند نابودش مي کنند.

و سپس ادامه داده گفت:

اي ابوطالب بدان که کار اين برادر زاده
ات بزرگ و عظيم خواهد گشت و بنابراين هر چه زودتر او را به شهر خود بازگردان.

و در پايان سخنانش گفت:

من آن چه لازم بود به تو گفتم و مواظب
بودم اين نصيحت را به تو بنمايم.

سخنان بحيرا تمام شد و ابوطالب درصدد
برآمد تا هر چه زودتر به مکه باز گردد و از اين رو کار تجارت را به زودي انجام داد
و به مکه بازگشت و حتي برخي گفته اند: از همانجا محمد (ص) را با بعضي غلامان خود
به مکه فرستاد و خود به دنبال تجارت رفت.

و در پاره اي از تواريخ آمده که وقتي
سخنان بحيرا تمام شد ابوطالب بدو گفت: اگر مطلب اينطور باشد که تو مي گوئي او در
پناه خدا است و خداوند او را محافظت خواهد کرد. و در روايتي که طبري و برخي ديگر
در اين باره از ابوموسي اشعري نقل کرده به دنبال داستان بحيرا آمده است که بحيرا
هم چنان ابوطالب را سوگند داد تا اينکه ابوطالب آن حضرت را به مکه باز گرداند… و
اين جمله را هم اضافه کرده که:

«و بعث معه ابوبکر بلالاًع و زوّده
الراهب من الکعك و الزيت»

يعني ابوبکر بلال را به همراه آن حضرت
فرستاد،‌ و راهب نيز توشه ي راهي از «کاک»[4] و زيتون به آن
حضرت داد[5].

بهانه اي در دست برخي از مغرضان

ما قبل از آنکه به نقد و بررسي اين
داستان بپردازيم بايد به اطلاع شما برسانيم که اين داستان به اين شکلي که نقل شده
بهانه اي به دست مغرضان و برخي از خاورشناسان داده است آنها که پيوسته مي گردند تا
از تاريخ و روايات پراکنده ي اسلامي بهانه اي به دست آورده و به صورت حربه اي عليه
اسلام و رهبر گرامي آن استفاده کنند، ايشان اين داستان و امثال آن را وسيله اي
براي تشکيک در نبوت پيغمبر اکرم (ص) قرار داده و چنان چه در کتاب فروغ ابديت از
آنها نقل شده گفته اند:

«محمد بر اثر عظمت روح و صفاي قلب، و
قوت حافظه و دقت فکر که طبيعت بر او ارزاني داشته بود، به وسيله همان ملاقات
سرگذشت پيامبران و گروه هلاک شدگان را مانند عاد و ثمود و بسياري از تعاليم حيات
بخش خود را از همين راهب فرا گرفت».[6]

که در پاسخ بايد بگوئيم: صرف نظر از
صحت و سقم حديث بحيراي راهب که بعدا در آن بحث خواهيم کرد، بطلان اين تهمت و پندار
وضاح تر از آن است که ما بخواهيم وقت زيادي از شما و خود را روي آن صرف نظر کنيم
زيرا با اين توجه به اينکه:

اولاــ عمر رسول خدا در اين سفر آنقدر
نبود که بتواند آن همه مطالب متنوع و گوناگون را در ذهن خود بسپارد و دهها سال پس
از آن با آن زيبائي و فصاحت معجزه آميز براي مردم بيان دارد… .

و ثانياــ عمر آن سفر و به خصوص مدت
ديدار آن حضرت با بحيرا به آن مقدار نبود که بتواند يک دهم از آن مطالب متنوع و
بسيار را بياموزد و يا ديرنشين نصراني (و يا يهودي) به آن بزرگوار ياد دهد، به
خصوص آنکه طبق تحقيق و مدارک قطعي آن بزرگوار «امّي» بوده و سواد خواندن و نوشتن
هم نداشته است و معمولا اين گونه امور احتياج به ضبط و يادداشت و داشتن سواد
خواندن و نوشتن دارد.

و ثالثاــ آن چه پيغمبر بزرگوار اسلام
دهها سال بعد از اين ماجرا در ضمن آيات بسيار زياد قرآني ابراز فرمود با بسياري از
آنچه نزد راهبان و ديرنشيناني هم چون بحيرا بوده و ريشه ي آن از تورات و انجيل است
تفاوت بسيار دارد، و اثري از خرافاتي که به دست خرافه سازان در آن دو کتاب مقدس
وارد شده در اين آيات مبارکه ديده نمي شود و جائي براي اين پندار باطل که اين از
آن گرفته شده باقي نمي ماند… .

و رابعاــ همه اين پندارهاي غلط و تهمت
هاي ناروا روي اين فرض است که اصل اين داستان صحيح و بدون خدشه و ترديد باشد، در
صورتي که ذيلا خواهيد خواند که صدور اين داستان مورد ترديد جمعي از تاريخ نويسان و
ناقلان حديث بوده، و راويان آن را عموما تضعيف کرده و روايتشان را مخدوش داشته
اند… .

و در پايان اين را هم بد نيست بدانيد
که اين گونه اتهامات و نسبتهاي ناروا تازگي 
نداشته و در زمان خود آن بزرگوار هم از اين گونه سخنان و گفتارهاي نادرست
وجود داشته تا آنجا که خداي تعالي درصدد پاسخ گوئي و دفاع از پيامبر بزرگوار خويش
برآمده و مي فرمايد:

«و لقد نعلم انَّهم يقولون انَّما
يعلمه بشر، لسان الذي يلحدون إليه أعجميُّ و هذا لِسان عربيّ مبين * انَّ الذين لا
يؤمنون بآيات الله لا يهديهِم الله و لهم عذاب أليم * انَّما يفتري الکذب الذين لا
يؤمنون بآيات الله و أولئك هم الکاذبون»[7].

يعني ــ و به راستي ما مي دانيم که
اينان مي گويند قرآن را بشري به او تعليم کرده و ياد داده، در صورتي که زبان آن کس
که بدو اشاره مي کند عجمي است، و اين (قرآن) زبان عربي روشني است، همانا آنها که
آيات خدا را باور ندارند خدا هدايتشان نمي کند و عذابي دردناک دارند. دروغ را فقط
آنهائي مي سازند که به آيات خدا ايمان ندارند، و آنها خودشان دروغگويانند.

که البته اين سخن ناروا را درباره ي
مرد مسيحي مذهب رومي که نامش «ابو فکيهه» يا «مقيس» يا «ابن حضرمي» و يا «بلعام»
بوده مي گفتند  که ساکن مکه بود و رسول خدا
گاهي نزد او رفت و آمد مي کرد.

باري بهتر است اين بحث را رها کرده و
به دنباله ي بحث خود، يعني تحقيق و بررسي اين داستان باز گرديم.

ادامه
دارد

حجة الاسلام و المسلمين خامنه اي

حج، ميدان مبارزه

فريضه ي حج غير از جنبه هائي که در يک واجب شرعي وجود دارد
و براي هر مسلماني حائز اهميت است، از اين نظر فوق العاده مهم است که يکي از
ميدانهاي مبارزه جمهوري اسلامي است. شايد مبالغه نباشد اگر بگوئيم: حج، يکي از
موفق ترين نبردهاي اسلامي مردم مسلمان ما بوده است و اين نه به خاطر اين است که ما
خواستيم از آن مکان و آن مراسم و آن ايام معلومات مبارکات، براي خودمان استفاده اي
کرده باشيم بلکه طبيعت حج چنين است.

در يک مجمع عظيم و در ميان صدها هزار گوش شنوا و دل جويا،
فريادِ قوي و رسا و پيام نيکي و نيک بختي و نيک روزي؛ گوش ها و دل ها را به سوي
خود جذب مي کند. و اين پيام، پيام اسلام و قرآن و آزادي جمع کثيري از مستضعفين
جوامع اسلامي بود که به زبان ملت ما در حج بيان شد.

اين نوا سروده شد. و چه دلنشين است آن نوائي که از دل
انسانهاي نفس بريده ي سخن نگفته قرنها بيرون بيايد، آن هم در مجمعي که صدها هزار
انسان ديگري در همان شرايط، هنوز دارند زندگي مي کنند. پس ما نخواستيم يک استئثار
و انحصار طلبي کرده باشيم بلکه طنين صداي جمهوري اسلامي، در مراسم حج، لازمه طبيعي
اين صحنه عظيم ميليوني است.

در هر صورت، پرداختن ما به حج بايد در دو بخش باشد:

1ـ پرداختن معرفتي 2ـ
پرداختن عملي

در بخش پرداختن معرفتي، بايد معرفت خودمان را از اين واجب
عظيم بالا ببريم، امروز مردم از هر جاي عالم که مي آيند، منتظرند از حاجيان ايراني
سخني بشنوند يا مَنِشي ببينند که براي آنها آموزنده باشد. زيرا معرفت ما از حج،
پيشرفته تر و بيشتر از معرفت آن جوامع است ــ گرچه مسلمان و مؤمن هم هستندــ براي
اين که ابرهاي سياست هاي زيانبار خبيث گونگون، مانع از آن شده است که خورشيد
فراوان حج در چشم و دل مردم آن جوامع جلوه لازم خود را بکند. آن کساني که مسلمانان
مبارز و فداکار ما را متهم مي کنند که حج را صحنه ي بهره برداري سياسي قرار داده
ايم و با اين سخن، حقيقت معناي حج را تحريف مي کنند، آنها خود از حج استفاده سياسي
نا به حق مي کنند، آنها نگذاشتند ملتهايشان حج را درست بفهمند؛ و در کنار آنها،
بلندگوهاي تبليغاتي مزدوران و مأجوران ارباب قدرت همان سخن را به نحوي که دل ارباب
قدرت مي خواست، بيان کردند و آيات صحيح قرآن را درباره قدرت مي خواست، بيان کردند
و آيات صحيح قرآن را درباره حج ناديده گرفتند و منافع و فوائدي را که اسلام و قرآن
براي حاجيان و طائفان بيت الله معين کرده بود، نديده انگاشتند. و گرچه امروز معرفت
ما نسبت به مردمي که در چنين جوامعي زندگي مي کنند، پيشرفته تر است ولي کافي نيست.

حج، واجب بسيار پيچيده و عميقي است که بايد درباره يکايک
ارکان و فرائض آن تحليل و موشکافي کرد و انديشيد و اين کاري است که حتما در مجامع
علمي و آموزشي بايد انجام بگيرد.

در بخش معرفت حج، برخي از درسهاي زيادي که حج دارد و مورد
استفاده انسان است، مورد بررسي مختصر قرار مي دهيم:

«در اين سفر الهي که مي رويد رجم شيطان
کنيد، اگر چنان چه خداي نخواسته خودتان از جنود شيطان باشيد، رجم خودتان را هم مي
کنيد. پس بايد رحماني شويد تا رجمتان رجم رحمان و جنود رحمان به شيطان باشد.»

امام
خميني

1ـ درس توحيد و نفي
شرک

اولين درس حج، درس توحيد و نفي شرک و رفض انداد الهي است.
ما به هر نکته اي از نکات حج بنگريم، در مي يابيم که نشانه هاي توحيد در آن پيدا
است.

چه آنجا که انسان تمام وجود خود را در دايره اي تمام نشدني
بر گرد آن محوري که مظهر الله و حاکميت الهي است، به حرکت در مي آورد و خودش را
مانند پروانه اي بر گرد آن شمع حرکت مي دهد، و چه آنجا که انسان جدا از همه تعلقات
در يک صحرا و منطقه وسيع خالي از هر گونه رنگ تعلق، سرگرم ذکر خدا مي شود و نشانه
ي انسان پارساي با ايمان را مشخص مي کند و نشان مي دهد که هيچ چيز در صحنه زندگي و
در چشم انداز حيات او غير خدا نيست و چه آنجا که دشمن خدا را با حرکات منظم و حساب
شده ي خويش نشان مي گيرد و رمي مي کند و چه آنجا که هواها و هوسها و خواهش ها و
غريزه ها و همه چيزهاي محبوب را در کالبد حيواني مجسم مي سازد و در قربانگاه الهي
ذبح مي کند و چه در احرام، تلبيه، سعي و در همه جاي اين واجب چند بُعدي و پيچيده،
نشانه هاي توحيد آشکار است.

البته روشن است که توحيد خدا را نبايد به معناي نفي بتهاي
بي جان سنگ و چوب و امثال آن دانست بلکه بت قدرتهاي طاغوتي که خطرناکترين بت ها در
طول تاريخ زندگي انسان و معارضترين آنها با توحيد در دوران طولاني گسترش نغمه
توحيد به شمار مي آيد، بايد اين بتهاي طاغوتي را در حساب نفي اندادي که در حج است،
گذاشت.

مفهوم واقعي توحيد

امروز مردم ما توحيد را مجسم کردند: فرياد ضد استکباري ملت
ما از نغمه هاي خوش آهنگ «لا اله الا الله» است که در فضاي دل همه انسانهاي متوجه
و آگاه مي پيچد و طنين مي اندازد. ما با فرياد «لا اله الا الله» و «نه شرقي، نه
غربي» و با قرآن طلبي و اسلام طلبي خود، همه انگيزه ها و نمودارهاي سلطه انسان بر
انسان را نفي مي کنيم. و اين مفهوم واقعي توحيد است که انسان در مقابل انسان ها
بندگي نکند و آزاد و مستقل و سربلند و متکامل، فقط بنده خدا باشد.

همين فرياد رسا است که وقتي در حج از انبوه توده هاي ما
بلند مي شود، پاسداران نظام طاغوتي را مرتعش مي سازد. و از اين روي، فرياد مردم ما
در حج، فريادي بر ضد اين يا آن شخص، اين يا آن سياست نيست، که فريادي بر ضد
استکبار است در هر شکل و با هر نقش وزير هر نام و با همه پاسداران و متوليانش. اين
فرياد ضد آمريکا، سلطه گري، خيانت به منافع انسان ها و تصرف و تسلط غاصبانه بر
ثروتهاي مادي و معنوي ملتها است و اين معناي حقيقي توحيد است.

اين که گفتيم: سردمداران سياست هاي طرفدار استکبار، ما را
متهم مي کنند که ما استفاده سياسي مي کنيم، به اين معنا است. البته اين سياست است
ولي نه به معناي يک تدبير و شگردي براي منافع خودمان بلکه سياستي است که عين دين
است. اشتباه آنها اينجا است که «لا اله الا الله» را از وسيع ترين و عظيمترين و
مؤثرترين صحنه هايش جدا مي کنند. اگر «لا اله الا الله» تنها ضد بتهاي بي جان بود و
ضد قدرتمندان و طواغيت و گردنکشان و سلطه گران و زورگويان و تصرف کنندگان صحنه هاي
زندگي انسان ها نبود، اين همه معارضه در طول تاريخ نداشت.

اگر همان چهار بت بي جان در کعبه، هدف تبر ابريشمي رسول
خدا (ص)بود و منافع بتداران و پرده داران و متوليان بتخانه را تهديد نمي کرد، آنها
چه انگيزه اي داشتند که اين چنين با پيامبر به مبارزه برخيزند و جان بر سر اين
مبارزه و معارضه بگذارند و خودشان را نيست و نابود کنند، آنها مي توانستند با
پيامبر بسازند و بتها را کنار بگذارند و پرده داري کعبه را اين بار به شکل اسلاميش
به عهده گيرند، همان کاري که در بسياري از تحولهاي دنيا، آدمهاي فرصت طلب، خبيث،
بددل و بي ايمان انجام دادند که وقتي مي ديدند اوضاع دگرگون شده، وسط ميدان مي
آمدند و رنگ مطلوب و جديد را به خود مي زدند و منافع خويش را دگر بار تامين مي
کردند و از آن سوي، آنقدر حساسيت در آن انقلابها و مسئولان آن انقلابها وجود نداشت
که آنها را از صحنه دور کند.

اگر اسلام بي حساسيت و بي توجه و غير ناظر به اين گونه
طغيان ها و بت تراشي ها و بت گريها بود، اينها به خوبي با آن کنار مي آمدند و خود
را به خطر نمي انداختند.

بنابراين، مهمترين صحنه اي که اسلام و همه اديان با آن
جنگيده اند، صحنه معارضات سياسي است. و امروز در دنيا همين مساله است و لذا جنگ ما
با قدرتهاي بزرگ جهاني از اعتقادمان به توحيد جدا نيست. آنان که واقعا عقيده به
توحيد دارند و دروغ نمي گوند، اين را بدانند که بي جهت با انقلاب اسلامي و جمهوري
اسلامي و با اين حرکت عظيم مقابله نکنند.

امروز هم در دنيا بت هست و امروز هم
اندادالله زندگي انسان ها را در مشت گرفته و دور از مصالح، تکامل جوئي، سعادت،
اراده و ميل آنها، آنان را به اين سوي و آن سوي مي کشانند. و متاسفانه اين صحنه
زشت و رقت انگيز و تاسف بار را امروز در کشورهاي اسلامي مي بينيم.

بنابراين، فرياد «لا اله الا الله»،
«لبيک اللهم لبيک» و «مرگ بر آمريکا» ما و معاشرت ما با توده هاي مردم و رمي جمرات
و شعارهاي ما عليه استکبار جهاني و قدرتهاي سلطه گر، يک حقيقت است، و از هم جدا
نيست و حج بدون اينها حج کامل نمي باشد.

اين يکي از درسهاي بزرگ حج است و آنها
که از اطراف دنيا به خانه خدا مي آيند بايد از اين عمل بزرگ، مبارزه با دشمنان
خدا، مبارزه با طاغوتها و قدرتهاي تحميلي و سلطه هاي استکباري را بياموزند.

«از قدرت هاي تهي از ايمان نهراسيد و
با اتکال به خداي بزرگ در اين مواقف عظيمه، پيمان اتحاد و اتفاق در مقابل جنود شرک
و شيطنت ببنديد و از تفرق و تنازع بپرهيزيد.»

امام
خميني

«خداوند تعالي سر و انگيزه حج و غايت
قراداد کعبه و بيت الله الحرام را، نهضت و قيام مسلمانان براي مصالح ناس و توده
هاي مستضعف جهان ذکر مي فرمايد.»

امام
خميني

2ـ
درس اتحاد انسان ها

انسان در اسلام ارزش فوق العاده و
استثنائي دارد. چرا مي خواهند حج را ديوار کشي کنند؟! و چرا مي خواهند در ميان اين
درياي خروشان انسان در آن صحنه عظيم جهاني به وسيله ي زبان، نژاد، فرقه هاي
گوناگون اسلامي و تعصب هاي مختلف فاصله بيندازند؟! براي اينکه اين وحدت عظيم ديده
نشود!

اگر قدرتهاي بزرگ جهاني مي توانستند در
هر زماني با سياست هاي مختلف اعلام کنند که در هر کشري مردم آن کشور بروند فلان
عمل را انجام دهند، همان حج خواهد بود! اين کار را مي کردند. اگر مي توانستند
مردمي را که در عرفات، مشعر و منيٰ جمع مي شوند، تقسيم و متفرق کنند و عده اي را
به سوئي و عده اي ديگر را به سوئي ديگر بفرستند و از اين که جسمهايشان در کنار هم
قرار بگيرد، مانع شوند، يقينا اين کار را انجام مي دادند. علت اين است که خود اين
در کنار هم قرار گرفتن و يک جا گرد آمدن، حقيقتي را نشان مي دهد که اين حقيقت بدون
چنين صحنه عظيمي، لمس شدني نيست، و آن حقيقت عبارت از عظمت جهاني اسلام است.

اجتماع عظيم انسان ها يکي از پديده هاي
پرشکوه و استثنائي حج است که چنين عظمتي در هيچ فريضه ي ديگر وجود ندارد و نبايد
اين را کم گرفت.

ناس
در آيات حج

من اينجا توجه شما را جلب مي کنم به
کلمه «ناس» که در بيشتر آيات اصلي حج وجود دارد.

« ِاِنَّ الَّذينَ کَفَروا و يصدُّوْنَ
عَنْ سَبيْلِ اللهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ الَّذي جَعَلْنٰاهُ لِلنّاسِ سَواءً
الْعاکِفُ فيْهِ وَ الْبٰادِ». (سوره حج، آيه 25)
ــ کساني که کافر شده اند و از راه خدا و مسجد الحرام که آن را براي مردم قرار
داديم و مقيم و مسافر در آن يکساند. باز مي دارند…

«وَ اذْ جَعَلْنٰا الْبَيْتَ مَثٰابَةً
ِللنّاسِ وَ أَمْناً». (سوره بقره، آيه 125)
ــ خانه را محل اجتماع و محل امن و امان مردم قرار داديم.

«جَعَلَ اللهُ الْکَعْبَةَ الْبَيْتَ
الْحَرامَ قِياماً ِللنّاسِ». (سوره مائده، آيه 97)
ــ خداوند کعبه بيت الحرام را مايه قيام و برانگيختگي مردم قرار داديم.

«وَ أَذَّنْ فِي النّاسِ بِالْحَجَّ
يَاتُوْك رِجالاً وَ عَليٰ کُلِّ ضٰامِرٍ». (سوره حج،
آيه 27)
ــ در ميان مردمان صلاي حج بده تا همه از هر گوشه عالم بيايند.

«يکي از مهمات فلسفه حج، ايجاد تفاهم و
تحکيم برادري بين مسلمين است و بر دانشمندان لازم است مسائل سياسي و اجتماعي خود
را با ديگر برادران در ميان بگذارند و در رفع آن طرح هائي تهيه کنند.»

امام
خميني

«اِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ ِللنّاسِ
لَلَّذيْ بِبَکَّةَ مُبٰارَکاً». (سوره آل عمران، آيه 96)
ــ اولين خانه اي که براي مردم بنا نهاده شد، همان خانه اي است که در بکه است و
مبارک مي باشد.

«وَ لِلهِ عَلي النّاس حِجُّ الْبَيْتِ
مَنِ اسْتَطاعَ اِلَيْهِ سَبِيْلاً». (سوره آل عمران، آيه 97) ــ کدام واجب را شما
سراغ داريد که اين قدر اسم «ناس» در آن باشد؟ جالب اينجا است که کلمه «ناس» آمده و
«مؤمنين» نيامده است که به نظر مي رسد. حداقل، منافع و آثار اين حج مربوط به تمام
ناس است، اعم از مؤمنين و غير مؤمنين.

در روايتي که از امام رضا عليه السلام
نقل شده، آمده است:

«… مَعَ مٰا فِي ذٰلِك لِجَمِيْع
الْخَلْقِ مِنَ الْمنافِع فِي شَرْقِ الأرْضِ وَ غَرْبهٰا وَ مَنْ فِي الْبَرِّ وَ
الْبَحْرِ وَ مَنْ لا يَحِجَّ» تمام بندگان خدا در مشرق و مغرب زمين و آن ها که در
خشکي و درياها هستند و حتي آنان که حج نمي کنند، همه از منافع و فوايد حج بهره مي
برند. و به راستي وقتي انسان آن منظر عظيم و محضر سترگ را مي بيند، معناي «ناس» را
مي فهمد.

هيچ رژيم و هيچ دستگاه حاکمه اي نمي
تواند ادعا کند که عمل حج با منافع آن رژيم سازگار نيست زيرا حج براي منافع رژيم
ها نيست بلکه براي منافع «ناس» و انسان ها است. اگر دولت ها و رژيمها در منطقه
اسلامي، در تصميم گيري هايشان به فکر و منافع و مصالح خود هستند، در مورد حج، بايد
به فکر منافع و مصالح مردم باشند و لذا اين سخن قابل قبول نيست که رژيمي بگويد:
اين حرکاتي که در حج انجام مي گيرد، به نفع،‌ما نيست! لازم نيست به نفع شما باشد،
بلکه بايد به نفع ملتها باشد.

بنابراين، يکي از درسهاي حج، اجتماع
عظيم انسان ها است که مسئولين حج بايد اهميت مواقف و آنجائي که مردم در کنار هم مي
ايستند. را براي حجاج تبين و روشن کنند بايد بدانند که خود اين کنار هم ايستادن در
عرفات ارزش دارد و مهم است لذا وقوف به تنهائي به عنوان يک رکن حج، واجب و لازم
است.

3ـ
درس ارتباط ها

ارتباط غير از اجتماع است و ما براي
رابطه ها، فايده ي جداگانه اي در نظر مي گيريم و آن را حائز اهميت مي دانيم.

«سفر حج سفر کسب نيست، سفر تحصيل دنيا
نيست، سفر الي الله است. بايد همان طور که مسافرين الي الله مثل انبياء و بزرگان
دين در تمام زمان حياتشان، يک قدم از برنامه وصول الي الله تخلف نمي کردند، شما هم
که وفود الي الله داريد، آن چنان مسافرت کنيد.»

امام
خميني

حج، مظهر ارتباط جوامع اسلامي و مسائل
آنان را به هم منتقل مي کند. و اين يک حقيقت است که دستگاه هاي تبليغاتي دنيا
امروز درست بر ضد منافع مسلمانان و توده ها کار مي کنند و آنها را از هم دور مي
سازند.

آري! دستگاه هاي ارتباط جمعي در دنيا
به چيزي که نمي انديشند، منافع ملت ها است و لذا آن چيزي را که آنها نياز دارند،
به اطلاعشان نمي رسانند و به آنها نمي آموزند بلکه آن چيزي که به نفع قدرتهاي بزرگ
است، پخش مي شود. و شما نمونه اش را در اين چند سالي که از پيروزي انقلاب اسلامي
ما مي گذرد، مشاهده مي کنيد و از اين روي، متاسفانه ملت ها از هم بي اطلاعند و
تجربه ها منتقل نمي شود و پيشرفت ها به اطلاع عالم نمي رسد. هنوز بسياري از
برادران و خواهران مسلمان ما در دنيا نمي دانند ما چه کرده ايم و عظمت کار ما را
نمي دانند. و بايد در حج که مرکز ارتباط ها است، اين مسائل براي مردم روشن شود.

4ـ
درس برابري و برادري

جامعه اسلامي؛ جامعه ي برابري، برادري،
نفي امتيازها، نفي انحصارها و مناطق اختصاصي است. جامعه اسلامي، جامعه ي عدم تفضيل
نژادها و نسب ها و پيرايه هاي گوناگون ديگر بر يکديگر است. و از اين رو، همه ملاک
هاي برتري و تفضيل، جز ملاک تقوا در جامعه اسلامي منتفي است و اين معني در حج به
وضوح پيدا مي شود.

و بدين جهت، حضرت رسول اکرم (ص)هنگامي
که به مکه مشرف شدند، در آن خطبه ي معروف حج فرمودند: «انه لافضل لعربي علي اعجمي»
عرب بر عجم، فارس بر غير فارس صاحبان تاريخ ها و سوابق درخشان بر ديگراني که چنين
تاريخ هائي ندارند، هيچ برتري ندارند. ملت ها بايد در کنار هم مهربانانه زندگي
کنند و هيچ تمايزي بين آنها از اين جهت نيست به جز تقوا.

اين درس را انسان به خوبي در حج لمس مي
کند. اگر انسان بخواهد معناي عدم امتياز و عدم ترجيح به وسيله پيرايه هاي غير
اسلامي و ارزشهاي پوچ را بفهمد، بايد به حج بنگرد. در حج تمام مردم با يک نوع لباس
و پوشش، حرکات خاصي را در ظرف زماني و مکاني معين و مشترکي انجام مي دهند، و اين
بهترين درس برابري و عدم امتياز و برتري را به دنيا مي آموزد.

5ـ درس ذکر الله

اگر مسائل حج را در قرآن با دقت مطالعه
و بررسي کنيد، مي بينيد که چقدر روي ذکر الهي تکيه شده است. و من اين را به عنوان
يادآوري به برادراني که عنوان روحاني و معلم و مرشد در کاروانها را دارند و به
کساني که اداره کنندگان و سامان دهنده امور کاروانها مي باشند، عرض مي کنم که:
مواظب باشيد! نگذاريد مردم از ذکر خدا غافل شوند. آنها را به سمت ذکر خدا در اين
ايام معدودات و مبارکات سوق دهيد. اين اصل و اساس برنامه حج است.

اشتباه است اگر ما خيال کنيم، مکه تنها
يک صحنه شعار سياسي است. آنجا غير از آن چه در دنياي اجتماع انسان ها به دست مي
آيد، در دنياي پر طوفان عظيم دل انسان ها، منافع و دستاوردهاي زيادي بايد به دست
بيابد. پس مبادا ذکر خدا فراموش شود… مبادا دعا و تضرع و گريه و توجه و اظهار
خضوع، فراموش شود… مبادا يادمان برود که امام حسين عليه السلام، مظهر حماسه ي
تاريخ اسلام، در عرفه، چند ساعت، با آن الفاظ زيبا و فصيح، خدا را عبادت مي کرد و
نيايش مي نمود و اشک از چشمش لا ينقطع سرازير بود.

آري! همان گونه که امام سجاد عليه
السلام نيز مي فرمايد: وقتي که انسان احرام مي بندد يک بار ديگر تمام محرمات الهي
را بر خودش حرام مي کند، بايد تصميم بگيرد از همه ي محرمات الهي اجتناب کند.

مردم بايد تصميم بگيرند که ديگر دروغ
نگويند، غيبت نکنند، بدخواه ديگران نباشند، منافع خودشان را بر منافع ديگران ترجيح
ندهند، در راه انجام وظايف، سستي نکنند به کسي ستم روا ندارند، به حقوق ديگران دست
درازي ننمايند، بر طبق هواها و هوسهايشان اقدامي نکنند. و در حقيقت محرمات حال
احرام تمرين خوب و بزرگي است براي اجتناب از محرمات، و ذکر الهي چه بر زبان و چه
در دل، با خضوع و خشوع جسماني فوق العاده مهم است براي جلوگيري از ارتکاب محرمات.

پرداختن عملي حج

ما هر گاه معارف اسلامي را در باب حج،
در ذهن خودمان و در ذهن مردممان خوب بپرورانيم، عمل حج نيز عمل خوب و کاملي خواهد
بود. البته امروز با شگردهاي مختلفي سعي مي شود که ما را از حج باز دارند ولي ما
از حج باز نخواهيم ايستاد. علت هم اين است که حج يک واجب پر فايده و بي ضرر است و
تمام راههاي زيان به روي آن ملتي که پيامي براي گفتن دارد، در حج بسته است.

دشمنان نمي توانند منافع حج را بر روي
يک ملت ببندند زيرا صاحب پيام اگر عازم به گفتن و رساندن پيامش باشد، حتي اگر
دهانش را ببندند، به دلها مي رسد و اين خصوصيت يک پيام جديد است که بستن دهان
رساننده پيام مي باشد. و اين است تجربه ما در طول مبارزات انقلابي و پس از پيروزي
انقلاب اسلامي.

شما ببينيد دستگاه هاي تبليغاتي دنيا
با انقلاب ما چه کردند؟ و براي واژگون کردن حقايق چه کردند؟ اما در عين حال پيام
اسلام و انقلاب به مردم رسيد و اميدواريم از اين بيشتر و بهتر برسد و عميق تر از
اين رسوخ و نفوذ پيدا کند که خواهد کرد. ما اکنون در اوايل راه هستيم اما عليرغم
تمام مشکلات، پيام منتشر شد و گسترش پيدا کرد.

ملت ها از حالت ابهام و بي خبري مطلق
بيرون آمدند و اين استبصار خيلي ارزشمند است.

بنابراين، بايد براي حج برنامه ريزي
شود و شبهه ها و شايعه پراکني ها که در دنياي اسلام نسبت به حج گزاري مردم ما در
ميان ملت ها القاء مي کنند، يقينا اثري نخواهد کرد و ما بايد در حج کاري کنيم که
کوچکترين اثري نداشته باشد.

آنها مي گفتند: ايراني ها نمي گذارند
مردم حج خود را انجام دهند ولي ما مي گوئيم: شما نمي گذاريد مردم حجشان را به جاي
آورند و ايراني ها مي آيند که آن ابعادي از حج را که شما عمدا پوشانيده ايد و مخفي
نگه داشته ايد، براي مردم آشکار کنند و مردم را از آنها آگاه سازند.

آنها شايع کرده اند که ايرانيها مي
خواهند مکه و مدينه را تصرف کنند و معتقدند که مکه و مدينه مال آنها است و مي
خواهند پس از عراق به سراغ قدس و آن گاه مکه و مدينه بروند!! اين سخن نادرستي است؛
ما معتقديم مکه و مدينه متعلق به يک رژيم با يک مملکت يا يک دستگاه حاکمه نيست.
مکه و مدينه به همه مسلمانان تعلق دارد. و اين سخن ما نيست که متن و لبّ قرآن است.

قرآن مي فرمايد: «سواءٌ العاکِفُ فيْهِ
وَ الْبٰاد» آنها که در مکه سکونت دارند و آنها که از راه دور مي آيند، حتي همگي
نسبت به اين خانه و اين مسجدالحرام يکسان است.