درسهائي از نهج
البلاغه

آيت الله العظمي
منتظري

خطبه 231 ــ آخرين
قسمت

علم امام به حوادث
آينده

«… وَ لا يَعِي
حَدِيثَنآ إلّا صُدورٌ أَمِنَةٌ وَّ أَحّلامٌ رَّزِينَةٌ، أَيُها النّاسُ سَلوُني
قَبْلَ إَنْ تَفْقِدُوني ــ فَلَأَ بِطُرُقٍ السََّمآءِ إَعْلَمُ مِنِّي بِطُرُقٍ
الْأَرضِ ــ قَبْلَ أَنْ تَشْغَرَ بِرِجْلِها فِتْنَةً تَطَأُفِي خِطامِها، وَ
تَذْهَبُ بِأَحْلامِ قَوْمِها».

در ادامۀ بررسي
خطبه 231 نهج البلاغه با ترجمه فيض الاسلام و يا خطبه 198 با تفسير محمد عبده، به
اين فراز از خطبه رسيديم كه حضرت مي فرمايد: امر ما ــ كه ظاهراً مرادر امر امامت
يا مقام عترت طاهره است ــ بسيار سخت و دشوار است و تحمل آن را براي هر كسي نمي
تواند مگر مومن شايسته و ممتازي كه خداوند قلبش را براي ايمان آزمايش كرده باشد و
مي تواند مؤمن واقعي باشد. و اكنون به دنبال بقيه خطبه:

«و لا يعي حديثنا
الاّ صدورٌ أمنيةٌ و أحلام رزينةٌ».

و حديث ما را نمي
تواند درك كند مگر سينه هائي امين و خردهائي متين.

شناخت حديث امامان

ممكن است مقصود از
حديث، همان مقام شامخ امامت باشد و ممكن است احاديث و روايت هائي باشد كه از علي
عليه السلام و اولاد طاهرينش عليهم السلام نقل شده و داراي مسائل عميق و محكم است.
در هر صورت، حضرت مي فرمايند: حديث ما را كسي نمي تواند به دل بسپارد و به عمق آن
پي ببرد مگر آنان كه سينه هائي امين و عقل هائي محكم دارند. آنان كه مي توانند
عترت پيامبر «صلي الله عليه و آله» را بشناسند و از آنان استفاده كنند، با آن
شرايط تبليغاتي مخالفين از قبيل بني اميه و بني عباس، بي گمان افرادي ممتاز و ويژه
هستند.

همان گونه كه قبلا
تذكر داديم، اين از ظلم هاي نابخشودني تاريخ است كه مكتب امام صادق عليه السلام با
اينكه از عترت طاهره است و كانون علم پيامبر «صلي الله عليه و آله» مي باشد، به
فراموشي سپرده شود و افرادي كه چند صباحي از مجلس آن حضرت استفاده كرده و افتخار
شاگردي امام صادق را دارند، داراي عنوان فقهي مهم و با اعتبار شوند و خود جعفر بن
محمد سلام الله عليه از صحنه كنار زده شود و حتي در عرض فقهاي ديگر به حساب نيايد.
و هم چنين ديگر پدران و فرزندان آن حضرت كه مورد سفارش موكد پيامبر اكرم «ص» بودند
و تمام علوم اسلامي از آنان سرچشمه مي گيرد.

حضرت امير عليه
السلام در ادامه خطبه، خطاب به مردم چنين مي فرمايند:

«ايها الناس: سلوني
قبل ان تفقدوني».

اي مردم ! از من
بپرسيد، پيش از آن كه مرا در ميان خود نيابيد.

از من بپرسيد!

و سرانجام حضرت
امير «ع» اهميت خط اهل بيت را معرفي مي كند كه اين همان خط عترت است؛ عترتي كه
پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله آن را در عرض كتاب الهي (قرآن) ذكر كرده و به
مردم توجه مي دهد كه اين خط، متصل به پيامبر «ص» است و بايد آن را پيروي كنند و به
آن اهميت دهند.

اي مردم! از من
بپرسيد، از هر علمي كه مي خواهيد تا من در ميان شما هستم، از من سوال كنيد كه من
بر تمام علوم واقفم. اين ادعاي بزرگي است كه يك نفر از مردم بخواهد، در هر رشته اي
كه مي خواهند از او بپرسند زيرا او در تمام علوم و دانش ها تخصص دارد، و اي كاش آن
زمان، مردم قدر آن حضرت مي دانستند و از او مي پرسيدند تا تمام بزرگ راه هاي معرفت
را بر آن مي گشود و آن ها را رهنمون مي ساخت.

ابن ابي الحديد
معتزلي كه از بزرگان اهل سنت و از شرّاح نهج البلاغه است پس از ذكر اين عبارت مي
گويد: «اجمع الناس كلّهم علي انه لم يقل احدٌ من الصحابة و لا أحدٌ من العلماء،
سلوني، غير علي بن ابي طالب» ــ همه مردم اتفاق بر اين دارند كه هيچ يك از اصحاب
پيامبر و هيچ يك از علما اين جمله را بر زبان نياورده كه هر چه مي خواهيد از من
بپرسيد، مگر علي بن ابي طالب. آن وقت ادامه مي دهد: «ذكر ذلك ابي عبد البرفي
الاستيعاب» ــ ابن عبدالبر ـ كه يكي از علماي اهل سنت است ـ در كتاب استيعاب اين
مطلب را آورده است.

اين ادعاي بزرگ،
مقام والاي علمي امام علي عليه السلام را مي رساند و ثابت مي كند كه تنها او است
درِ شهر حكمت و علم و او است كه علوم و معارف را از پيامبر «ص» فرا گرفته و مردم
بايد به سراغ او روند و مسائل دين و دنياي خود را از محضر او ياد بگيرند.

«فلأنا بطرق السماء
اعلم منيّ بطرق الأرض».

همانا من به راه
هاي آسمان، داناترم از راه هاي زمين

راه هاي آسمان

حضرت در ادامه آن
جمله كه فرمود: از من بپرسيد پيش از آن كه مرا در ميان خود نيابيد، مي فرمايد:
زيرا من به راه هاي آسمان، آشناترم از راه هاي زمين. حال مقصود از راه هاي آسمان
چيست، برخي از جمله، ابن ابي الحديد معتزلي مي گويند: مراد از راه هاي آسمان، علل
فتنه ها و اموري است كه در آينده خواهد آمد و علل و اسباب حوادثي كه در عالم رخ مي
دهد. و بي گمان اگر كسي احاطه داشته باشد به عالم قضا و قدر الهي و امّ الكتابي كه
همه حوادث در آنجا مكتوب است، به اين عالم هم احاطه پيدا خواهد كرد و پيامبر و
ائمه كه داراي علم غيب بودند و بر عالم علل و اسباب، احاطه يا با آن ارتباط
داشتند، از آن راه مي توانستند حوادث آينده را بينند و كشف كنند.

و گر چه حوادث در
اين جهان رخ مي دهد ولي علل و اسبابش در عالم مثال و عالم جبروت و ملكوت است و اگر
كسي بر آن عالم احاطه داشته باشد، قهرا حوادث و فتنه هاي آينده را مي تواند به
راحتي ببيند و از آنها قبل از حدوث با خبر باشد.

برخي ديگر مي گويند
كه مراد، احكام و دستورات الهي است كه مربوط به عوالم بالا يعني عوالم جبروت و
ملكوت است و كسي كه احكام خدا را كه در ام الكتاب است و از عالم غيب است مي داند،
مسائل روي زمين را خواهد دانست. ولي از جمله بعد، معلوم مي شود، مقصود همان فتنه
ها و حوادث آينده است.

«قبل أن تشغر
برجلها فتنةٌ تَطَاءُفي خِطامها و تذهب بأحلام قومها».

پيش از آن كه فتنه
ها و حوادث (مانند شتر مست) پا بردارد و مهار خود را لگدمال كند و خردهاي قومش را
از بين ببرد.

فتنه هاي سركش

همان گونه كه عرض
شد، مراد از مسائل آسماني و غيبي، همان فتنه ها و فسادهاي آينده است و اين معني از
آخرين جمله خطبه كاملا مشخص مي شود. حضرت مي خواهند بفرمايد: فتنه ها و حوداثي كه
توسط بني اميه و بني عباس و ديگر ظالمان پيش خواهد آمد، من از آنها باخبرم و مي
توانم وظيفه مردم را در آن زمان مشخص كنم، پس پيش از آن كه اين حوادث رخ دهد و
حيران و سرگردان شويد، از من بپرسيد كه راه حق را به شما بنمايانم و وظيفه تان را
مشخص نمايم.

در آينده اي بس
نزديك، خلفاي غاصب بني اميه مي آيند و لباس خلافت اسلامي را، اين نااهلان فاسق بر
تن مي كنند و در حالي كه به نماز جمعه و جماعت رفته‌، امامت مسلمين را غاصبانه بر
عهده مي گيرند، با بطري شراب و با كنيزكان نامحرم، همدم مي شوند و مؤمنان واقعي را
به جرم پيروي از اسلام به قتل مي رسانند! و شما مردم در هر زماني وظيفه اي داريد،
بايد از من بپرسيد تا به شما ياد دهم كه در آن دوران ها تا چه اندازه تقيه كنيد و
چقدر مبارزه نمائيد.

در هر صورت چون اين
حوادث نيامده است، علمش در مقام بالا است و تنها عالم مجردات به آنها احاطه دارد.
شايد چندين بار مثالي زده ام كه اكنون ناچارم آن را تكرار كنم تا معلوم شود: چگونه
آينده براي عالم مجردات آينده نيست؟

چگونه امام آينده
را مي بيند؟

به اين مثال توجه
فرماييد:

اگر فرض كرديم يك
نفر در ته چاهي عميق ايستاده باشد و بداند طنابي از سر چاه، از آن بالا، دارد عبور
مي كند. آدمي كه در ته چاه قرار گرفته است، در ذهن خودش اين طنابي را كه از بالاي
چاه افقي عبور مي كند، به سه قسمت تقسيم مي نمايد و مي گويد: يك قسمت از اين طناب
رد شد يعني از در چاه گذشت و به آن طرف رفت، پس اين قسمت «گذشته» است. قسمت ديگر
طناب الآن روي چاه است و پيدا است. قسمت سوم طناب هنوز نيامده است پس در «آينده»
مي آيد و به چاه مي رسد. پس اين چيزي كه عبور مي كند و حركت دارد، لازمه اش اين
است كه به سه قسمت منقسم شود: «گذشته و حال و آينده». اين طناب يك قسمتش گذشته است
از چاه و قسمت ديگر روي چاه است و قسمت سوم بعد ازاين خواهد رسيد به سر چاه. اين
از نظر كسي است كه در ته چاه قرار گرفته است و گرنه آن انساني كه بالاي چاه است،‌
او طناب را يك نواخت مي بيند و زمان برايش مفهومي ندارد زيرا بر تمام طناب احاطه
دارد و طناب را كاملا از اول تا آخر با هم مي بيند.

اين مثلي است براي
ما كه در عالم طبيعت و ماده هستيم، ما در چاه طبيعت و ماده زنداني هستيم لذا عالم
را به سه قسمت تقسيم مي كنيم اما خداوند تبارك و تعالي كه فوق همه عوالم است، زمان
براي او مفهومي ندارد حتي براي عالم مجردات و عالم مثال كه به آنها عالم قضا و قدر
هم مي گويند، عالم ماده يك نواخت است و زمان حال و گذشته و آينده مفهومي ندارد.

حضرت علي عليه
السلام نيز در اثر ارتباط با عالم بالا، گذشته و حال و آينده برايش يكسان است. و
لذا مي فرمايد: من به راه هاي آسمان يعني به علل و اسبابي كه شرايط وجود آينده است
بيشتر احاطه دارم تا به خود عالم ماده.

حال اگر كسي بگويد:
حضرت كه به هر دو عالم علم دارد، چرا مي فرمايد: من به آن عالم داناترم؟

عالم جمع الجمع و
عالم تدرج

در جواب مي گوئيم:
چون آن عالم «جمع الجمع» است يعني همه را در آن عالم به آن واحد مي بينند و بر همه
اش احاطه دارد اما عالم زمين عالم «تدرّج» است. يعني اول بايد به گذشته اش علم
پيدا كني، آن گاه به حال و سپس به آينده اش. چون تدرّج در كار است، علمش هم تدرّج
پيدا مي كند. بنابراين، در حالي كه اين عالم (ماده) در آن عالم (مجرد) به نحو «جمع
الجمع» موجود است، در آنجا «يك علم» كافي است كه به هه اش احاطه پيدا كند و نيازي
به تدرّج نيست ولي اينجا چون تدرّج لازم است، لذا علم نيز تدرّج پيدا مي كند. از
اين روي، علم آن جا محكمتر از اينجا هست. از اين روي مي گوئيم: علومي كه به نحو
جمع الجمع است و به نحو وحدت، يك دفعه به همه عالم احاطه دارد، آن علم قويتر و
محكمتر است از اين علمي كه به تدرّج مي خواهد پيدا شود.

پس وجه اعلميت و
داناتر بودن حضرت، به آن عالم اين است كه در آنجا علم به نحو جمع الجمع است و با
يك علم به همه احاطه دارد ولي اينجا علم متدرج است و كم كم پيدا مي شود در آنجا در
آنِ واحد بهم علم پيدا مي شود ولي در عالم ماده، علم به آينده هنوز پيدا نشده است
و زمان هر چه پيش برود، علم پيدا مي شود.

تشغر برجلها فتنة:
حضرت در اينجا فتنه را تشبيه به شتر چموشي كرده است كه از عصبانيت پاهايش را بلند
كرده و مي خواهد طرف مقابل را از بين ببرد. تشغر به معناي بلند كردن است.

تطأفي خطامها: اين
شتر سركش، آن چنان چموش شده است كه پايش را بلند كرده و به جاي اينكه بر زمين بزند
محكم به افسار خود مي كوبد و در نتيجه طنابها و مهارش كه در بينيش قرار دارد،
لگدمال و پاره مي شود. و آن گاه كه افسار گسيخته شد، چه مي تواند آن را سركشي باز
دارد؟!

خطام: به معناي
افسار است كه معمولا بيني شتر را سوراخ مي كنند و طنابي در آن سوراخ قرار مي دهند،
عرب به اين طناب كه به جاي مهار از آن استفاده مي شود، خِطام مي گويد: جمع آن
«خُطُم» است مانند كتاب كه جمعش «كتب» است.

تذهب باحلام قومها:
اين شتر افسار گسيخته چموش كه به هر كس برسد، اذيت مي كند و هر جا پا بگذارد لگد
مال مي نمايد، صاحبانش را سردرگم كرده و نمي دانند چگونه با آن رفتار كنند و هر چه
فكر مي كنند، عقلشان به جائي نمي رسد كه از شر اين شتر رها گردند. احلام: جمع حلم
به معناي عقل است.

در هر صورت حضرت مي
فرمايد: گرفتار اين فتنه هاي وحشتناكي كه در آينده خواهد آمد و گرفتار حكومت هائي
مانند حكومت معاويه و يزيد و وليد خواهيد شد و در گيرودار اين فتنه ها و حوادث دردناك،
سر درگم و متحير خواهيد شد، الآن از من بپرسيد تا من به شما وظيفه تان را در چنان
حكومتهائي مشخص نمايم و روش مبارزه را در حكومت هاي جائري كه به نام اسلام حكومت
مي كنند و با فساد و فسق و فجور، اموال بيت المال را به يغما مي برند، ياد دهم.
اين فتنه هاي افسار گسيخته اي كه مانند شتر سركش، عقل ها را از شما مي گيرد و در
حالت حيرت و بيچارگي قرارتان مي دهد، قبل از اينكه فرا رسد، راه هاي رهائي از آنها
را از من بپرسيد تا شما را راهنمائي كنم.

ولي آيا از حضرت
پرسيدند؟ و آيا «سلوني» را پاسخ دادند؟ تاريخ به عكس آن گواهي مي دهد. نه قدر آن
حضرت را شناختند و نه خود را از حوادث نجات دادند و نه وظيفه خود را تشخيص دادند!.

غدير، مكمِّل مبعث

روز هيجدهم ذي
الحجة كه امسال مصادف است با 23 مرداد، روز غدير است و روز غدير از عظيم ترين
اعياد اسلامي و روزي است كه خداوند دين خود را كامل فرمود: «اليوم يئس الذين كفروا
من دينكم فلا تخشوهم و اخشون اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتي و رضيت
لكم الاسلام ديناً». (سوره مائده، آيه 35)

امروز كافران از
دين شما مايوس شدند (كه بتوانند آن را نابود كنند) پس از آنها نهراسيد و از من
بترسيد. امروز آئين شما را به سر حدّ كمال رسانيدم و نعمتم را بر شما كامل نمودم و
اسلام را به عنوان دين جاويدان براي شما پذيرفتم.

از نظر عموم مفسران
شيعه بسياري از مفسران عامه بلكه اكثر آنها و بر اساس احاديث متواتري كه در تفسير
اين بخش از آيه نازل شده است، منظور از آن روز عظيم و مبارك كه براي جامعه اسلام
حقا بايد پس از روز بعثت، بزرگترين عيد باشد، همانا روز غدير است كه به بركت ولايت
اميرالمومنين به دين اسلام جاودانگي بخشيد.

مشركين قريش و يهود
سعي داشتند كه دين نو پاي اسلام را نابود سازند و همواره مترصد فرصت ها بودند كه
مسلمانان را از دين خود بر گردانند يا از پاي در آورند. خداوند مي فرمايد: «و لا
يزالون يقاتلونكم حتي يردّوكم عن دينكم ان استطاعوا…»، (بقره،217) هم چنان با
شما مي جنگند تا از دينتان برگردانند اگر بتوانند. و در مورد يهود مي فرمايد: «ودّ
كثيرٌ من اهل الكتاب لو يردونكم من بعد ايمانكم كفاراً‌ حسداً من عند انفسهم…»
بسياري از اهل كتاب سعي دارند كه شما را پس از ايمان به كفر برگردانند و اين از
روي حسد و رشك آنها است.

هنگامي كه ابراهيم
فرزند رسول خدا صلي الله عليه و آله از دنيا رفت مشركان شادي كردند به گمان اين كه
رشته اين انقلاب قطع خواهد شد زيرا مي پنداشتند تنها كسي كه مي تواند ادامه دهندۀ
اين خط باشد فرزند رهبر است و روي اين اساس پيامبر را «ابتر» گفتند يعني كسي كه
دنباله اي ندارد؛ خداوند پيامبرش را بشارت به «كوثر» داد و شماتت كننده او را
«ابتر» خواند.

گاهي مشركان به خود
نويد مي دادند كه به هر حال پيامبر از دنيا مي رود و نهضت او در برابر شرك و ظلم
نابود مي شود خداوند در پاسخ آنها مي فرمايد: «و ما جعلنا لبشرٍ من قبلك الخلد
أفإن متّ فهم الخالدون» ما هيچ بشري را پيش از تو در اين جهان، جاودان قرار نداديم
آيا اگر تو مردي آنان جاودانند؟!

معرفي رهبر آينده

ولي هم چنان مشركان
و بد خواهان و منافقان، منتظر مرگ آن حضرت بودند تا به جاهليت خويش باز گردند.
خداوند براي اين كه بعثت را تكميل كند و نعمت را به كمال و تمام برساند پيامبرش را
در واپسين روزهاي زندگي فرمان داد تا رهبر آينده را معرفي كند و مقام ولايت را به
جهانيان بشناساند.

آن حضرت از اين بيم
داشت كه بدخواهان او را به انحصار طلبي متهم سازند زيرا ولي امر مسلمين طبق فرمان
آسماني و آيه «انما وليكم الله و رسوله و الذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة و يؤتون
الزكاة و هم راكعون» اميرالمؤمنين علي عليه السلام بود. خداوند با لحني تهديد آميز
فرمان داد تا حجت را بر مردم تمام كند ولايت عهدي را به مولاي متقيان بسپارد و
فرمود: «يا ايها الرسول بلغ ما انزل اليك من ربك و ان لم تفعل فما بلَّغت رسالته و
الله يعصمك من الناس ان الله لا يهدي القوم الكافرين» اي فرستاده ما برسان به مردم
آن چه را بر تو فرو فرستاديم و اگر تبليغ اين امر نكني هرگز رسالتت را انجام نداده
اي و (از مردم هراسي به دل راه مده كه) خداوند تو را از بدخواهان محافظت مي فرمايد
و به تاكيد خداوند كافران را هدايت نخواهد فرمود. يعني اگر از گمراه شدن مردم ترس
داري بدان آنان كه ايمان دارند و سخن تو را وحي الهي مي دانند هر چه بگوئي مي
پذيرند و آنان كه در دل شك و شبهه دارند و براي دنيا و رسيدن به منصب و مقام، به
ظاهر ايمان آورده اند و در باطن كافرند، هرگز خداوند هدايتشان نخواهد فرمود پس
گمراهي آنان قطعي و حتمي است و نبايد در ابلاغ اين امر خطير به خاطر آنان تاخير
روي دهد. بگو به مردم كه علي خليفه و جانشين من و رهبر همه مسلمانان است. پيامبر
در آن جمع عظيم حاجيان در آخرين حجي كه حضرتش به جا آورد و به هنگام بازگشت در
موضعي به نام غدير خم بر فراز منبري از جهاز شتران بر آمد و پس از خطبه اي بليغ كه
بسياري از مسائل مهم اسلام را در آن مطرح فرمود و از مرگ خويش نيز آنها را باخبر
ساخت از آنان پرسيد: آيا من (طبق آيه قرآن) از شما بر مال و جانتان سزاوار نيستم؟
يعني آيا ولايت و رهبري من به معناي حق هر گونه تصرف در مال و جان شما نيست؟ همگي
گفتند: بلي يا رسول الله (صلي الله عليه و آله) پس حضرت فرمود: «الا فمن كنت مولاه
فهذا علي مولاه اللهم وال من والاه و عاد من عاده و انصر من نصره و اخذل من خذله».

اين سخن را در حالي
فرمود كه دستان مبارك آن حضرت را چنان بلند كرده بود كه زير بغل آن دو بزرگوار
نمايان شد تا كسي ترديدي به خود راه ندهد كه شايد اين علي شخصي ديگر است و فرمود:
هان هر كه را من مولاه و سرورم اين علي است كه او را نيز مولي و سرور است خداوندا
دوست دوستان و دشمن دشمنانش باش ياري كنندگانش را ياري فرما و آنان كه از ياريش ابا
كننده به خود واگذار.

نعمت بزرگ

در اين هنگام بود
كه فرشته وحي شادان و خرامان آيه اي كه حكايت از خرسندي عالم ملكوت دارد فرود آورد
امروز كافران از دست يابي به حريم مقدس اسلام مايوس و نااميد شدند و هم آن افكار
پوچ و بيهوده و نقشه هاي شوم، نقش برآب شد و ادامه نهضت به وسيله ولايت و رهبري
امام اميرالمؤمنين علي عليه السلام تامين شد. امروز خداوند نعمت بعثت را كامل
فرمود و اين همان نعمت بزرگي است كه خداوند بر مومنان به خاطر آن منت گذاشته «و
لقد منّ الله علي المؤمنين اذ بعث فيهم رسولا…» اكنون اين منت به نهايت رسيد و
نور خورشيد نبوت در تاريكي شب جاهليت از چهره فروزان ماه ولايت بر افق تاييد تا
پويندگان حقيقت هر چند كم باشند راه را بيابند و بيراهنه نروند كه هدف از خلقت
انسان كمال است نه رفاه و دولت.

نكته مهمي كه در
اين آيه است تهديدي است كه از جمله «و اخشون» به نظر مي رسد. خداوند با جمله «فلا
تخشوهم» مسلمانان را از امكان دست يابي كفاره به هدفهاي شوم خود در مورد اصل دين
مطمئن مي سازد و سپس با جمله واخشون تهديد مي كند كه تنها خطري كه در كمين است از
انتقام من است. اگر به اين نعمت كفران بورزيد و حق آن را ادا نكنيد و ولايت را
نپذيريد از ادامه نعمت هدايت الهي محروم خواهيد ماند: «ذلك بان الله لم يك مغيراً
نعمة انعمها علي قوم حتي يغيروا ما بانفسهم» خداوند نعمتي را كه بر قومي فرستاده
تغيير نخواهد داد مگر اين كه آنها خود متغير شوند و آن نعمت را كفران كنند.

متاسفانه اين تهديد
عملي شد و جامعه اسلامي، رهبري را از مجراي الهي خود خارج ساخت و اين چنين كه
مشاهده مي شود دچار اختلاف و تشتت و از هم گسيختگي گشت و بالاخره كفار گر چه
نتوانستند دين را از بين ببرند ولي هم چنان كه مشهود است بر كيان جامعه مسلمين
مسلط شدند تا آنجا كه هر گوشه اي از بلاد اسلام آشكار و نهان تحت سلطه يك قدرت
استعمارگر قرار گرفته. همه اين مصيبت ها كه بر مسلمانان وارد شده است و اين ذلتي
كه يك كشور اسلامي براي خاموش كردن صداي اسلام زير همه نوع پرچم كفر مي رود تا از
خشم ملت مسلمان در امان باشد و اين همه تشتت و جدائي كه ميان مسلمانان است و اين
همه تجاوز كه به بلاد اسلامي با آن سابقه عظمت و مجد و شكوه مي شود و اين همه
چپاول كه از سوي كافران بر ثروت هاي سرزمين هاي اسلامي روا گشته، همه و همه از آن
روز پي ريزي شد كه مسلمانان نعمت ولايت را ناديه گرفتند و فرمان تاريخي «غديرخم» را
نشنيده انگاشتند. زهراي مرضيه سلام الله عليها در خطبه اي كه در مسجد پيامبر صلي
الله عليه و آله ايراد فرمود و فلسفه احكام را به اختصار ذكر نمود، فلسفه ولايت را
وحدت و يك پارچگي جامعه اسلامي اعلام نمود: «و ولايتنا اماناً من الفرقة».

و شاهد اين مطلب
همين انقلاب شكوهمند اسلامي است كه در اين دوران تاريك بازگشت و ارتجاع به جاهليت
و شرك و آلودگي بار ديگر نور خورشيد اسلام را از چهره ولايت فقيه كه خود پرتوي از
ولايت امامان عليهم السلام است بر جهان تابيد و اين همه شكوه و عظمت و سرفرازي كه
براي اسلام در اين عصر تاريكي به وجود آمد، همه و همه از بركت نعمت ولايت است كه
ملت بزرگ ايران قرن ها است به آن افتخار مي كند و همه از بركات روز غدير است كه
ملت مسلمان ايران هر ساله آن را با شكوه فراوان جشن مي گيرند. اميدواريم كه همواره
خداوند سايه اين نعمت بزرگ را بر اين مرز و بوم مستدام بدارد و صاحب ولايت عظمي
ولي عصر ارواحنا فداه را هر چه زودتر براي برافراشتن پرچم بعثت و ولايت در همه
جهان بر انگيزد.

دانستنيهائي از
قرآن

مفهوم استعمار در
قرآن

بسم الله الرحمن

«هو انشأكم من
الأرض و استعمركم فيها ثمّ توبوا اليه انّ ربي قريب مجيبّ»[1]

او است كه شما را
از زمين پديد آورد و آباداني آن را به شما واگذار نمود، پس به سوي او باز گرديد كه
پروردگارم نزديك و اجابت كننده است.

هو انشأكم من
الأرض: راغب در مفردات مي گويد: «الأنشاء ايجاد الشيء و تربيته» انشاء به معني به
وجود آوردن و تربيت و پرورش چيزي است و بيشتر در مورد حيوان و انسان به كار مي
رود، و از اين نظر داراي مفهومي وسيع تر از «خَلَقَ» مي باشد. بنابراين «انشأكم من
الارض» تنها به ايجاد انسان از زمين اشاره ندارد بلكه به مراحل بعدي زندگي بشر كه
در سايه لطف و عنايات پيوسته الهي رشد و پروش مي يابد.

و استعمركم فيها:
استعمار در فرهنگ قرآن به معني واگذاري چيزي به منظور آبادسازي است و لذا در
«مفردات» آمده: «و استعمرته اذا فوضت اليه العماره».

اميرالمومنين عليه
السلام در رابطه با تفسير اين آيه شريفه مي فرمايد: «خداوند به ما فهمانده و امر
فرموده كه افراد، زمين را (با كشاورزي و درخت كاري) آباد سازند تا بدين وسيله
خوراكشان به وسيله حبوبات و ميوه جات تامين گردد».[2]

البته اين امر الهي
در مورد آباداني زمين تنها متوجه قشر شريف و زحمتكش كشاورز نيست، بلكه دولت و تمام
كساني كه مي توانند با سرمايه گذاري و مدرنيزه كردن كشاورزي آنها را، براي كشت و
برداشت هر چه بهتر و بيشتر ياري رسانند، مشمول امر الهي خواهند بود.

بدين ترتيب مي
بينيم كه استعمار با چنين مفهومي زيبا چگونه به وسيله قدرت هاي طاغوتي دنيا مسخ
شده تا آنجا كه در فرهنگ لغات چنين معنا مي شود: «استعمار در اصطلاح امروز، دست
درازي و اعمال نفوذ و مداخله دولت هاي قوي در كشورها و سرزمين هاي دولت هاي ضعيف
به بهانه آبادي و عمران و به قصد استفاده از منابع ثروت آنها»[3] است، البته تنها
واژه استعمار نيست كه در دنياي ما معني واقعي خود را از دست داده بلكه تمدن، آزادي
و … از جمله واژه هائي هستند كه به چنين سرنوشتي دچار گشته اند تا بدين وسيله
استعمارگران بتوانند به راحتي چهره زشت خويش را در پشت اين واژه هاي زيبا پنهان
نموده و اهداف شيطاني و پليد خود را بدين وسيله پياده نمايند ولي جهان اسلام
خوشبختانه با الهام از انقلاب رهائي بخش اسلامي ملت ما، بيدار گرديده و مي رود تا
دامان خويش را براي هميشه از لوث وجود استعمارگران تطهير نمايد.

انّ ربّي قريب
مجيب: راغب در مفردات مي گويد: قرب به خداوند با اتصاف انسان به صفات الهي و
پاكسازي نفس از پليديها حاصل مي شود «و ذلك قرب روحاني لا بدني» و اين خود قرب
معنوي و روحاني است نه قرب جسمي.

امام صادق (ع) عليه
السلام مي فرمايد: از جمله خطاب هاي خداوند به موسي (ع) اين بود: «يا موسي ما
تقرّب اليّ المتقربون بمثل الورع من محارمي»، موسي! مقربان به درگاه من به چيزي
بهتر از اجتناب محرمات تقرب نمي جويند.

و از اين رو در آيه شده پس از اينكه
دستور توبه داده و مي فرمايد: «ثم توبوا اليه» مساله قرب و نزديكي خداوند را مطرح
مي نمايد، زيرا هنگامي كه انسان با توبه و ترك گناه به خداوند تقرب جست از آن سوي
خداوند هم به او نزديك خواهد شد. ابوذر مي گويد: از پيامبر شنيدم كه مي فرمود: «من
تقرب الي الله عزوجل شبراً تقرب اليه ذارعاً…» هر كس به مقدار يك وجب به خداوند
نزديك شود خداوند به مقدار يك ذراع به وي نزديك گردد. كه البته منظور همان تقرب
معنوي به خداوند مي باشد و در اين صورت است كه خدا دعا و خواسته او را هم اجابت مي
نمايد نه يك باره كه بارها و از اين جهت در اينجا به صفت «مجيب» از او ياد شده است
يعني بسيار اجابت كننده.

يک در برابر دهها
ميليون!

بسم الله الرحمن
الرحيم

عبادت فلسفه آفرينش
انسان است و اهميت هر عبادتي بستگي دارد به کميت و کيفيت آثار آن در سازندگي و
تکامل انسان در پرتو تقرب به حق تعالي و حج با ترکيب و ابعاد گسترده و کاربرد وسيع
آن از نظر معنوي، اخلاقي، سياسي، اجتماعي و … از مهمترين عبادات محسوب يم شود که
بررسي هر يک از اين ابعاد بحث مستقلي را طلب مي کند.

عبادات از يک نظر
به فکري، جوارحي و مالي تقسيم شده است که هر يک داراي ويژگيهاي خاص خود هستند و حج
همراه با محتواي جامع آن در بردارنده هر سه قسم عبادت مذکور است: هم مستلزم صرف
مال است و هم اعضاء و جوارح براي انجام مناسک آن به کار گرفته مي شوند و هم
برخوردار از نشانه هاي آشکار و عناصري است که نيروي فکر و انديشه انسان هاي خردمند
را بيدار کرده و آنان را به تفکر و تدبر برانگيخته و راه را براي يک انقلاب و تحول
عميق براي تحقق بخشيدن به آرمان هاي جهان شمول اسلام هموار مي سازد که در اين
منحصر فقط به نمونه هايي از بخش اخير اشاره مي شود:

در اولين گام و قبل
از لبيک و دخول در احرام، لباس ها از هر جنس و رنگي که باشد کنده و جامه احرام بر
تن پوشيده مي شود. اين صحنه بي نظير نظر هر بيننده را به طور محسوس به خود خيره مي
سازد به عنوان يک الگو و نمودار، خردمندان را به تفکر وا مي دارد که جامعه اسلامي
در صورتي مي تواند به حريم حرم کبريايي نزديک و به طواف کعبه مقصود دست يابد که
قبل از هر چيز تمام امتيازات و تشخصات موهوم و اعتباري را از خود فرو ريزد و
مرزهاي نژادي، قومي، جغرافيايي و … را در نوردد و همگي همسان، همسو و هم صدا
«امة واحدة» شوند و با قدم عبوديت به سوي: «اله واحد» ره سپارند «انّ هذه امتکم
امة واحدة و انا ربکم فاعبدون»، (انبياء ـ 92).

و بايد انديشيد که
بندگي حق و رسيدن به سعادت مطلق و رجم شياطين و جهاد عليه دشمنان خدا هرگز با
خودخواهي، نژادپرستي، ملي گرايي، تبعيض، اختلاف، تنازع و هر پوشش و معياري جز نيت
خالص و تقواي الهي سازگار نيست.

و راهپيمائي «وحدت»
در مدينه منوره قبل از شروع مناسک حج تمهيدي است براي شکستن تمام اين مرزها و پرواز
در فضاي لايتناهي عبوديت حق.

… و کعبه که قبله
گاه و مطاف پاک باختگان حق است يادآور ابراهيم است و قيام و هجرت او. ابراهيم بت
شکن که يک تنه در برابر تمام بتها و بت پرستان قيام کرد و از تمام رنج ها و
تهديدها و حتي انبوه آتشي که براي سوزندان او فراهم شده بود نهراسيد و از رفاه و
خانه و کاشانه و جسم و جان گذشته و در طلب جانان به سوي «وادي غير ذي زرع» بيابان
بي آب و علف ره سپرد تا معاد را و پرستش حق را برپا دارد «ربنا ليقيموا الصلاة» و
در آن جا با ساختن کعبه پايه هاي بناي رفيع عبوديت و دين خدا را استوار ساخت که:
«لا يزال الدين قائماً ما قامتِ الکعبه»، (امام صادق) و بايد انديشيد درباره کعبه
که اولين خانه با برکت است که براي «ناس» وضع گرديده است. «ان اول بيت وضع للناس
للذي ببکّْة مبارکاً»، (آل عمران، 96).

کعبه اي که خداوند
آن را مرجع و پناهگاه امن براي «ناس» قرار داده است: «و اذ جعلنا البيت مثابة
للناس و اَمنا»، (بقره، 125) تا ملتهاي مظلوم و تحت سلطه ــ نه نمايندگان آنهاــ
يا رجوع و پناه آوردن به آن و تقرب به حق و پيوستن به ساير ملتهاي مسلمان «قطره
قطره جمع گردد وانگهي دريا شود» خروشان شوند و همدل و هم صدا از تمام مشرکين و
مزدورانشان اعلام برائت کرده و از پايگاه توحيد و مبدا وحدت براي تحقق آرمان هاي
مکتب رهايي بخش اسلام و رجم تمام شياطين کوچک و بزرگ قيام کنند که اينجاست ملجأ و
مأمن «ناس» و اينجاست بر پا دارنده «ناس»، «جعل الله الکعبة البيت الحرام قياماً
للناس»، (مائده، آيه 97).

توجه به همين چند
نمونه کافي است که ما را به محتواي واقعي حج و کاربرد آن رهنمون شود، حجي که
بهترين زمينه را براي شکوفائي خرد و بيداري انديشه در جهت تحکيم پايه هاي ايمان و
ايجاد مودت و يک رنگي بين پيروان خاتم المرسلين «رحماء بينهم» و قيام و مبارزه
عليه تمام شيطان ها و طاغوت ها «اشداء علي الکفار» فراهم مي آورد.

نموداري از ارزش و
عظمت حج را نيز در روايات بي شماري که درباره اهميت و فضليت آن وارد شده است به
خوبي مي توان دريافت که در اينجا يک نمونه آن را ذکر مي کنيم: «درهم في الحج افضل
من الفي الف فيما سويٰ ذلک من سبيل الله»، (امام صادق عليه السلام)،‌(وافي، ج 2،
47).

صرف يک درهم در راه
حج برتر است از دو ميليون درهم که در غير حج براي خدا صرف شود. معلوم است که در
راههاي ديگر که براي خدا باشد به نوبه خود صرف مال داراي فضليت هاي بسيار است و با
احتساب اين نکته ممکن است يک درهم در راه حج به دهها ميليون برابر نيز برسد و باز
معلوم است که اين فضليت براي حج بي روح و اعمال خشکي که با مصالح آمريکا و اذناب
آن هيچ گونه تضادي نداشته باشد نيست بلکه براي حجي است که موجب تقويت دين و تامين
کننده مصالح و منافع مسلمين مي باشد.

و با توجه به همين
محتواي ژرف است که قدرت هاي استکباري با تحقق آن خود را در معرض بزرگترين خطر مي
بينند و همواره تلاش کرده و مي کنند که: 1ـ با تغيير معالم و محو يا تحت الشعاع قرار
دادن آثار و سرگرم کردن حجاج به بازار و نمودارهاي صنعت و فرهنگ و معماري بيگانگان
و … از بيداري و تعقل و تدبر آنان پيشگيري کنند. 2ـ با ايجاد تفرقه و حساسيت هاي
مذهبي و قومي و دروغ و شايعه پراکني به وسيله وعاظ السلاطين از وحدت و همکاري بين
ملتهاي مسلمان جلوگيري کنند. 3ـ با انواع فشارها و استفاده از تمام روشهاي ممکن از
پيوستن حجاج به ساير کشورهاي اسلامي به راهپيمائي وحدت و برائت و تماس با حجاج
ايراني ممانعت به عمل آورده و بي شرمانه تبليغ مي کنند که هر گونه شعار سياسي و
تظاهر عليه قدرتهاي شيطاني مغاير با حج و قداست آن است!

ولي اينک بحمدالله
بعد از قرن ها و در پرتو پيروزي انقلاب اسلامي در ايران و پيام هاي حيات بخش امام
مي رود تا حج محتواي واقعي خود را بازيابد و ملل مسلمان تدريجا دشمنان اصلي و فرعي
خود را شناخته و با شعارهاي مرگ بر آمريکا و … آشنا شده اند و اميد مي رود به
زودي تمام مسلمانان جهان همگام و هم صدا با ملت مسلمان ايران به مبارزه اي بي امان
عليه تمام قدرت هاي استکباري برخيزند و بشريت را از شر آمريکا، شوروي، فرانسه،
انگليس و صهيونيست ها و نوکرانشان آزاد ساخته و پرچم توحيد را در سراسر گيتي
برافرازند انشاء…..

رحيميان

امام خميني ثابت و
استوار از آغاز تا کنون

کشاورزي اساس
اقتصاد کشور

«مملکت ما از حيث
کشاورزي غني است. اگر کشاورزي صحيح در اين مملکت بشود، ممکن است آذربايجان يا
خراسان کافي باشد براي همه مملکت و بقيه اش بايد صادر شود».

26/6/58

«خدمت به اين است
که کشاورزها در زمين هائي که دستشان است زرع کنند، کشت کنند، آبياري کنند و همت به
خرج بدهند و اين معنا را بايد تذکر بدهم که نبايد غصب کنند مال مردم را. اينکه
بعضي ها گفته اند هر کس هر چه دستش آمد بکارد! خير! بايد زمين ها را روي موازين
شرعي و الهي، کشت و زرع کنند و مسامحه نکنند در اين مطلب بلکه انشاءالله در چند
سال آينده خودکفا بشويم و سر پاي خودمان بايستيم».

2/8/85

«امروز مي دانيد که
ما را دارند تهديد مي کنند به حصر اقتصادي! ما بايد فکر کنيم. فکر اين است که کشور
مشغول کشاورزي شود. مشغول کشت شود… ما کشور خيلي بزرگي داريم، ما اگر روي يک
اصول صحيح اين مملکت را اداره بکنيم، بهترين زندگي براي اين ملت حاصل مي شود، لکن
نمي گذارند اين طور حاصل شود. آب اين شيط (کارون) هرز مي رود. يک وقتي که من رفته
بودم از آنجا عبور کنم، بيابان و هم چنين زمين هاي سالم (براي کشت) افتاده بود،
اين آب اگر خرج اين زمين مي شد و اين زمين آباد مي شد مي توانست براي صد ميليون
جمعيت ايران ارزاق بدهد نه اينکه حالا که سي و پنج ميليون است نتواند خودش را
اداره کند».

3/10/85

«کشاورزها بايد
کشاورزي خودشان را تقويت کنند و بيشتر کنند و کارها را طوري کنند که ما ديگر در
خوردنمان محتاج به مردم نباشيم».

14/89/58

«لازم است دولت بيش
از پيش کمکهاي لازم را به کشاورزي و کشاورزان بکند و در اين امر از هيچ کوششي
خودداري ننمايد و از پيچ و خم هاي اداري که موجب تاخير در اين امر حياتي است
جلوگيري نمايد و در اين موضوع، به استاندارها در سطح کشور سفارش اکيد نمايد که امر
کشاورزي در کشور ما، از اهم امور است و هدايت و اجراي آن به وجه صحيح، اساس اقتصاد
کشور است».

12/1/60

«کشاورزي در اسلام
از امور بسيار مهم و از اموري است که درباره او گفته شده است که: کشاورزان بهترين
مخلوقات هستند و کشاورزان اقرب ناس به خداي تبارک و تعالي هستند و کشاورزان در آن
عالم شايد در صف اول از مردم نيکوکار واقع بشوند و شغل کشاورزي، شغلي بوده است که
انبيا هم به آن اشتغال داشته اند و انبيا هم رزق خودشان را از راه کشاورزي به دست
مي آوردند… و من اميدوارم که کشاورزان قدر خود را بدانند. و شما کشاورزان سرتاسر
کشور ارجمندتر از ساير قشرها هستيد چون شما ارزاق ملت را که مورد احتياج ملت است و
بالاترين احتياج است، تامين مي کنيد و انشاءالله خودتان را به حد کفا برسانيد به
طوري که ما احتياج به هيچ يک از کشورها نداشته باشيم بلکه انشاءالله اين فرآورده
کشاورزان به جاهاي ديگر و کشورهاي ديگر هم صادر شود».

7/7/60

امام خمینی ثابت و استوار(کشاورزی،اساس
اقتصادکشور)

سرمقاله

دانستنیهائی از قرآن(مفهموم استعمار در قرآن)

غدیر، مکمل مبعث

علم امام به حوادث آینده                                       آیت الله العظمی منتظری

بررسی آیه میثاق                                              آیت الله جواد
آملی

معاد                                                           
آیت الله حسین نوری

سخنان معصومین(استمداد از مخلوق)

تجلی عرفان از تجلی ماه شعبان                             آیت الله محمدی
گیلانی

مسلمانان صدر اسلام                                        حجة الاسلام و
المسلمین رسولی محلاتی

همراه با امام بسوی حج پایگاه انقلاب جهانی
اسلام       حجة الاسلام و المسلمین موسوی
خوئینی ها

هجرت و حج ابراهیم (ع)                                   عبدالکریم بی
آزار شیرازی

شرح دعای ابوحمزه ثمالی                                  آیت الله
ایزدی نجف آبادی

حقوق فرزندان

پیام شهید

انفاق و صدقه 
                                              حجه السلام محمدحسن
رحیمیان

یاران امامان                                                 سیدمحمدجواد مهری

گفته ها و نوشته ها

مدیریتهای اجرائی                                           محمدرضا حافظ نیا

پاسخ به نامه ها

نگاهی به رویدادها

رهنمودهای امام و آیت الله العظمی منتظری

رهنمودها

امام خميني

*از هياهوي ابرقدرتها در خليج فارس نترسيد كه آنها هيچ غلطي نمي­توانند بكنند.

*صلح با صدام كار ضعفاست، وقت آنست كه همه جديت كنند و مهلت را از صدام
بگيرند.

*آنهائيكه مي­گويند بايد سازش كرد آيا ميفهميد كه اگر ملت ما سازش كند به وضع
سابق برمي­گردد و دوباره له مي­شود.

*اگر چنانچه رفراندوم كنيد بين ملتهاي دنيا كه امروز وحشي­ترين رژيمها چه كسي
است،‌ اكثريت قاطع مي­گويند: آمريكا.

*اين ابرقدرتها مي­خواهند به همه جا مسلط شوند و اين بدبختيهاي خليج فارس هم
مثل كويت گرفتار اين وسوسه شده­اند، خيال مي­كنند كه اگر در دامن آمريكا بروند،
خلاص مي­شوند، اين اشتباه است.

*از مناقشات لفظي دست برداريد و يكصدا دنبال اين باشيد كه نگذاريد ابرقدرتها
در كشور شما ديگر دخالت كنند.

9/3/66

آيت الله العظمي منتظري

*اگر بخواهند خانه ما را مركز حب و بغض­ها و خطوط و افكار مختلف قرار دهند من
راضي نيستم.

*نيروهاي مومن را كنار نزنيد و هر روز افراد و مسئولين را با انگ و برچسب متهم
نسازيد كه در اين صورت نيروهاي لايق و با ايمان جامعه بتدريج تحليل مي­روند.

26/1/66

*سرنوشت اسلام و ايران وابسته به جنگ است،‌ براي پيروزي بايد تمام نيروهاي
نظامي، انتظامي و مردمي متحد شوند.

*در انتخابات آينده بي­طرفي خود را حفظ كنيد و مردم را در انتخاب آزاد
بگذاريد.

*در استانداري ننشينيد تا مردم به شما مراجعه كنند، خودتان به شهرها و روستاها
برويد و مشكلات مردم را حل كنيد.

29/1/66

*بايد بدون خستگي و دلسردي از كمبودها و مشكلات، معارف اصيل اسلامي را ميان
ملتها كه تشنه اسلام هستند گسترش دهيم.

1/2/66

آيت الله العظمي منتظري

*قواي سه گانه كشرو بايد مشكلات و قوانين دست و پا گير را حل نموده و در مسيري
حركت كنند كه مستضعفين جامعه بتوانند براحتي حق خود را بگيرند.

26/1/66

نگاهي به رويدادها

جنگ

كارخانه اسلحه سازي «حله» در بغداد توسط نيروهاي تحت امر قرارگاه رمضان منفجر
و به آتش كشيده شد.

14/2/66

نيروهاي مشترك قرارگاه رمضان، پادگان «تانجو» و مركز فرماندهي و لجستيكي جبهه­هاي
شمال عراق را به آتش كشيدند در اين عمليات 5 فروند از هليكوپترهاي دشمن بعثي مستقر
در اين پايگاه منهدم و بيش از يكصد تن از افسران پادگان بهلاكت رسيدند.

15/2/66

يك فروند ميگ 21 عراق در جبهه ماهشهر سرنگون و يك هليكوپتر دشمن در ارتفاعات
2285 سردشت سقوط كرد.

غيورمردان سپاه اسلام متشكل از تيپ 65 هجرت تحت امر قرارگاه رمضان و پيشمرگان
حزب الله كرد عراق، شهر مرگسور عراق را بمدت 8ساعت بتصرف خود درآوردند كه در اين
عمليات 8 ساعته ساختمانهاي سازمان امنيت حزب بعث، فرمانداري، مقر تيپ 75 مزدوران
عراقي، نيروگاه برق، پمپ بنزين و چند مركز دولتي شهر مرگسور كاملاً منهدم شد.

21/2/66

سازمان ملل: عراق حتي عليه غيرنظاميان ايران سلاح شيمائي بكار برده است.

دو واحد صنعتي در اصفهان و تبريز هدف حمله جنگنده-هاي متجاوز عراقي قرار گرفت.

24/2/66

عمليات پارتيزاني نيروهاي مشترك به 60 كيلومتري بغداد كشيده شد.

4/3/66

جهان اسلام

يك نشريه اسپانيائي از ايران گيت بعنوان جديدترين سيلي امام خميني به ريگان
ياد كرد.

15/2/66

گروهي از علماي مسلمان سومالي بطور سري در يك دادگاه امنيتي به اعدام محكوم
شدند.

17/2/66

انقلابيون مسلمان لبناني در يك عمليات كمين 18 تن از افسران و سربازان اسرائيلي
را كشته و مجروح كردند.

19/2/66

«گاري سيك» مشاور كارتر در مسائل ايران: در جهان هيچ ملتي به اندازه ملت ايرن
حاضر نيست در راه اهداف انقلابي مذهبي خود ايثار كند.

21/2/66

سفارت عربستان در هند از دادن ويزاي حج به مسلمانان كمتر از 30 سال خودداري
كرد.

پايگاههاي نظامي حلبچه و سيد صادق عراق، در جريان شورش مردم مبارز، سقوط كرد.

هلي كوپترهاي توپدار عراق تظاهرات مردم سيد صادق و حلبچه را به رگبار بستند.

24/2/66

در پي مقاومت و ايستادگي دانشجويان مسلمان، دولت تركيه مجبور به لغو قانون منع
حجاب در دانشگاههاي الهيات اين كشور شد.

27/2/66

مسلمانان دهلي عليرغم اعلام حكومت نظامي و جلوگيري از هر گونه تجمع و
راهپيمائي مراسم روز جهاني قدس را برگزار كردند.

وزارت اوقاف كويت دستور داد كه در روز قدس خطبه نماز جمعه به بيماري ايذر
اختصاص يابد.

پليس انگلستان از مسلمانان مناطق اشغالي كرانه باختري رود اردن و نوار غزه در
تظاهرات روز قدس شركت كردند.

2/3/66

گردان 88 خفيه ارتش عراق با تمام تجهيزات به مبارزين منقطه اربيل پيوست.

رهبران مذهبي كشورهاي اسلامي در مورد قتل عام مسلمانان در هند ابراز نگراني
كردند.

5/3/66

رئيس امنيت سفارتخانه­هاي آمريكا در مصر، سودان و اردن هدف حمله مسلحانه
انقلابيون مسلمان مصري قرار گرفت.

6/3/66

تعداد زيادي از اجساد مسلمانان هند كه بدست هندوها بقتل رسيدند كشف شد.

7/3/66

يك هواپيماي رژيم صهيونيستي با آتش رزمندگان مقاومت اسلامي در جنوب لبنان سقوط
كرد.

حزب الله كويت مسئوليت انفجار بندر احمدي را بعهده گرفت.

تعدادي از فرماندهان نظامي اسرائيل كه در يك جلسه نظامي شركت كرده بودند در
جريان حمله چريك­هاي مسلمان كشته يا مجروح شدند.

11/3/66

اخبار داخلي

ديوان لاهه، آمريكا را موظف كرد 500 ميليون دلار از وجوه ايران را فوراً مسترد
كند.

15/2/66

450 ميليون دلار از دارائيهاي مسدود شده ايران در آمريكا آزاد شد.

16/2/66

براي اولين بار در كشور، سرويس و تعميرات اساسي كوره سفيد ذوب آهن اصفهان توسط
مهندسين ايراني انجام شد.

گروهي از افراد خيّر هزينه احداث 100 دستگاه مدرسه در مناطق محرومن و مستضعف
نشين تهران را تقبل كردند.

127 كاميون و كاميونت حامل كمكهاي اهدائي مردم ايلام به جبهه ارسال شد.

19/2/66

كاروان بزرگ كمكهاي مردم گيلان بوسيله 310 كاميون به ارزش 250 ميليون ريال
روانه جبهه­ها شد.

21/2/66

سرانجام پس از گذشت چهار سال، شوراي امنيت، رژيم عراق را بخاطر بكار بردن
سلاحهاي شيميائي عليه نظاميان و  غير
نظاميان ايران محكوم كرد.

26/2/66

سرانجام پس از گذشت چهال سال، شوراي امنيت، رژيم عراق را بخاطر بكار بردن
سلاحهاي شيميائي عليه نظاميان و غير نظاميان ايران محكوم كرد.

26/2/66

سيل در تهران، كرج و ساوه 6 كشته و ميليونها ريال خسارت بجاي گذاشت.

31/2/66

50 ميليون ريال كمهاي جنسي هموطنان حوزه خليج فارس به جبهه­هاي نبدر ارسال شد.

ايران در نامه­اي به دبير كل سازمان ملل از توطئه مشترك عراق،‌ آمريكا و
كشورهاي مرتجع منطقه براي دخالت مستقيم ابرقدرتها در جنگ تحميلي پرده برداشت.

3/3/66

شهر ذزفول كه تاكنون 3500 شهيد تقديم انقلاب نموده و 170 فروند موشك و 5100
گلوله توپ را تحمل نموده بعنوان شهر نمونه و مظهر و سمبل استقامت ملت ايران شناخته
شد.

5/3/66

7 فروند قايق تندرو كويتي به همراه سرنشينان آن توسط رزمندگان اسلام توقيف و
بازداشت شدند.

11/3/66

اخبار خارجي

عرفات: براي ملاقات با رهبران اسرائيل آماده­ايم!

15/2/66

يك ميليون سياهپوست در اعتراض به انتخابات نژادپرستان آفريقاي جنوبي دست به
اعتصاب زدند.

16/2/66

100 هزار نيروي آمريكائي براي انجام مانور نظامي با هندوراس در نزديكي
نيكاراگوئه مستقر شدند.

17/2/66

شامير و شاه حسين در يك تماس مستقيم تلفني با يكديگر گفتگو كردند.

سوريه 17 تن از مقامهاي فلسطيني را اخراج كرد.

19/2/66

معاون وزارت خارجه آمريكا با «طارق عزيز» در بغداد ملاقات كرد.

موشك «پولاريس انگليس» هنگام شليك آزمايشي منفجر شد.

21/2/66

رژيم صدام در ادامه جناياتش، روستاهاي مناره، پيرداود، دوسته په، اريتان، علي
اوا و دوسيه از توابع مرگسور و سراء، ميراوا، سروك، مه چه لكه، ماهه جلگه،‌ خرواته
و سروني از توابع بخش حريره را با خاك يكسان كرد.

رئيس كميسيون تحقيق كنگره آمريكا: عربستان 32 ميليون دلار به ضد انقلابيون نيكاراگوئه
كمك كرده است.

23/2/66

رسوايي ماجراي مك فارلين يك قرباني ديگر گرفت: قرباني جديد «جانتان ميلر» نام
دارد و رئيس امور اداري كاخ سفيد مي­باشد.

ريگان اعلام كرد در نتيجه رسوايي ايرانگيت و تنگناهاي روزافزونش دچار سردرد
شده ولي بيماريش كشنده نيست.

27/2/66

اولين نفتكش شوروي تحت اجارۀ كويت با يك مين دريايي برخورد كرد.

ناو جنگي آمريكا اشتباهاً هدف 2 موشك عراقي قرار گرفت كه 3 ملوان آمريكائي
كشته و 30 نفر ناپديد شدند.

28/2/66

كاخ سفيد اظهارات ريچارد مورفي در مورد تأثير حمله به ناو جنگي آمريكا بر جنگ
عراق عليه ايران را رد كرد.

يك كشتي متعلق به قطر در آبهاي خليج فارس مورد اصابت چند موشك قرار گرفت.

2/3/66

وزاري خارجه 12 كشور عضو جامعه اقتصادي اروپا، رژيم عراق را بخاطر استفاده از
سلاحهاي شيميائي در جنگ با ايرام محكوم كردند.

جمعيت جهان به مرز 5 ميليارد نفر رسيد.

5/3/66

در پي درگيريهاي ميان مسلمانان و هندوها در شهر آشوب زده مبروت، دست كم 83 تن
كشته، تعداد بيشماري مجروح و در حدود 3000 تن بازداشت شدند.

ريگان اعلام كرد مردم آمريكا بايد مطمئن باشند شريف­ترين مردان و زنان در
استخدام «سيا» هستند!!

7/3/66

يك فروند جنگنده اف -4 آمريكا در آسمان اسپانيا منفجر شد.

اختراع و اكتشاف

كاغذ حساب عكاسي توسط يك مبتكر در سبزوار ساخته شد.

دستگاه سري تراش 15 ميليمتري تمام اتوماتيك در اصفهان ساخته شد.

16/1/66

براي اولين بار لاستيك ليفتراك در ايران ساخته شد.

31/1/66

دستگاه توليد علوفه بدون خاك براي اولين بار در كشور در يزد ساخته شد.

23/2/م66

براي اولين بار توپ دوربرد اتوماتيك بدون خدمه در جبهه­ها بكار گرفته شد.

2/3/66

ضد انقلاب

محموله قاچاق 50 ميليارد ريالي در حال خروج از كشور كشف و توقيف شد.

14/2/66

با عكس العمل سريع و هوشياري نيروهاي گارد پرواز، توطئه ربودن يك هواپيماي
مسافربري خنثي شد.

16/2/66

طي يك درگيري مسلحانه از دو قاچاقچي بين المللي 91 كيلوگرم ترياك بدست آمد.

رابط حمل كننده مواد منفجره از عراق در پيرانشهر دستگير شد.

با هوشياري مأمورين گمرك ميرجاوه از يك تريلر تركيه­اي مقدار 220 كيلو هروئين
خالص كشف شد.

50هزار كوپن جعلي بنزين چاپ پاكستان از يك باند در مشهد كشف شد.

7/3/66

ملاعظيمي امام جمعه سردشت توسط دشمنان اسلام مورد هدف قرار گرفت و به شهادت
رسيد.

9/3/66

پاسخ به نامه­ها

*تبريز- برادر رحيم اعتقادي

1- علت قطعي براي احكام خداوند نمي­توان
ذكر كرد. بايد انسان تسليم حكم خداوند باشد هر چند فلسفه آن را نداند يا آن را
مخالف مصالح خويش ببيند. و اصولاً معناي اسلام و تسليم همين است. از خدا دلبيل
خواستن يك طغيان است.

2- جلوگيري از بارداري اگر موجب عقيم
و نازا شدن مرد يا زن نباشد اشكال ندارد.

3- موسيقي و آوازي كه طرب انگيز و
مناسب محافل لهو و عياشي است حرام است. و آنچه چنين نيست يا مشكوك است اشكال
ندارد.

4- ازدواج به دليل حافظ نصف دين
انسان است كه مانع انحرافهاي جنسي و به فساد كشيده شدن جوانان است و تربيت خانواده
انسان را از ساير انحرافها و جنايتها باز مي­دارد و لذا در روايت ديگر رسول خدا (ص)فرموده
است: «شرار امتي عزابها». يعني اشرار امت من مجردانند و در هر جامعه­اي چنين است
كه اكثر جنايتكاران و حتي همين منحرفاني كه آلت دست سياستمداران وابسته به دشمنان
قرار مي­گيرند از جوانان مجردند.

قم- خواهر پ-م- س

شرعاً شما ملزم نيستيد كه او را
بپذيريد ولي اگر در او نقصي نيست دليلي ندارد كه او را با آن همه قول و قرار گرچه
بيجا بوده رد كنيد اگر خانوادۀ شما موافقت كردند شما نيز بپذيريد.

چهار محال و بختياري- برادر-ب-ذ-م

1-     كسي را كه عادل نمي­دانيد نمي­توانيد به او اقتدا كنيد.

2-     در روايت است گناهكاري كه توبه كند ماندن كسي است كه گناه
نكرده. بنابراين اگر توبۀ شما جدي و مخلصانه است و از آن گناهان بكلي اجتناب مي­كنيد
اشكالي در رابطه با پذيرفتن آن سمت نيست.

3-     در رابطه با اهداف جنگ و نياز به ادامۀ آن، مقالات و
سخنرانيها فراوان است ما نيز در بعضي شماره­هاي گذشته مقاله­هائي داشتيم مي­توانيد
مراجعه كنيد.

برادر 304

فرزند كسي كه شراب مي­خورد حرام زاده
نيست.

مشهد- برارد حميدرضا قاسميان

1-     زن در مسأله تقليد و تشخيص مرجع و هر مسأله ديگر بايد به
تشخيص خود عمل كند و اطاعت شوهر در اين گونه مسائل لازم نيست.

2-     استمنا حرام است ولي تأثيري در ازدواج يا امكان توليد مثل
ندارد مگر اين كه بيش از حد افراط شده باشد.

3-     محل سكونت حكم وطن را ندارد مگر اين كه قصد داشته باشد تا
آخر در آنجا زندگي كند. بنابراين اگر هر روز از محل سكونت به محل كار كه بمقدار
مسافت شرعي يا بيشتر است رفت و آمد دارد نمازش در هر دو جا شكسته است.

دهلران- برادران قنبر پور و بزرگاني

مكرر در همين بخش تذكر داده­ايم كه
آن چه به اين عنوان منتشر مي­شود و گاهي در مفاتيح و كتب ادعيه­اي كه در حرمهاي
مطهر است نوشته مي­شود كه شخصي خوابي ديده يا معجزه­اي براي او رخ داده و مثلاً از
خداوند شفا گرفت و هر كس اين را منتشر كند چه مي­شود به طور كلي مطلبي است خرافي و
نامربوط و سراسر دروغ و دغلبازي و براي فريب ساده لوحان است.

رامهرمز- برادر داريوش، د-ج

1-     به مسأله 73 رساله مراجعه كنيد.

2-     كتابهائي كه دربارۀ خداشناسي نوشته­ شد فراوان است از آنها
استفاده نمائيد.

برادر، ع-ف- 14

1-     ازدواج زن مسلمان با مرد غير مسلمان به هيچ وجه جايز نيست
چه دائم و چه موقت. و ازدواج مرد مسلمان با زن غير مسلمان اگر اهل كتاب نباشد جايز
نيست و اگر اهل كتاب باشد و نحو موقت جايز است و به نحو دائم احتياط واجب ترك است.

2-     ازدواج دختر باكره بدون رضايت پدر يا جد پدري جايز نيست مگر
اين كه پدر و جد پدري نداشته باشد كه در اين صورت اختيار با خود او است.

كرج-ف-1

1-     لازم نيست همه مطالب را به او بگوئيد.

2-     نمازها و روزه­ها را احتياطاً قضا كنيد. كفاره لازم نيست.

كرمان- برادر، م- ر

همانگونه كه قبلاً تذكر داديم كساني كه قبل از ازدواج رسمي عقد موقت مي­خوانند
بايد در وقت خواندن عقد دائم يا مدت عقد موقت تمام شده باشد يا باقيماندۀ آن را
شوهر ببخشد در غير اين صورت عقد دوم كه دائم است باطل خواهد بود. كساني كه مبتلا
به چنين وضعي شده­اند بايد اكنون دوباره صيغۀ عقد دائم را بخوانند فرزندان آنها به
دليل جهل به مساله حلال زاده­اند و باي گذشته كفاره­اي لازم نيست.

زنجان- برادر ع-م- 500

1-     آيا فكر مي­كنيد خداوند فقط در ماه رمضان به اعمال و رفتار
بندگانش رسيدگي مي­كند. طبق روايات كسي كه يك ركعت نماز را عمداً ترك كند كافر
است. اگر شما در پيشگاه خداوند محكوم به كفر باشيد اعمال ماه رمضانتان هم به جائي
نخواهد رسيد. نبودن حمام عذر نيست. در موقع نياز با يك سطل آب در هر گوشه­اي مي­توان
غسل كرد آب را با مشت يا كاسه بر خود بريزيد و با دست به همه جاي بدن برسانيد همان
گونه كه وضو مي­گيريد. غسل هيچ احتياجي به حمام ندارد.

2-     حرام نيست ولي زيانبار است از آن بپرهيزيد.

3-     كسي كه مي­توان قرآن را بخواند و هرگز نخواند جفاكار است يا
بي­ايمان.

انديمشك- برادر سيد علي افتخاريان- اهواز- برادر محمد خزائي

پاسخ نامه شما عودت داده شد. لطفاً آدرس صحيح بدهيد.

تهران- خ باسمه شرقي

1-     كسي كه از روي جهل به مساله كاري كه روزه را باطل مي­كند
انجام دهد و جهل او بگونه­اي باشد كه ملتفت سؤال نباشد كفاره بر او لازم نيست گرچه
بهتر است به مساله 1659 توضيح المسائل حضرت امام مراجعه كنيد و بدون شك اوائل
تكليف كه كودك متوجه اصل تكليف نيست و پدر و مادر، او را متوجه مساله نمي­كنند
واضحترين مصداق اين مساله است. و در كي استفتاء نيز دفتر استفتاء حضرت امام در
خصوص اين مورد تصريح كرده­اند كه كفاره واجب نيست.

2-     مسائل زناشوئي تا حدودي در رساله­هاي حضرت امام ذكر شده ولي
مساله مورد سؤال شما بطور مخصوص ذكر نشده است. بطور عموم ذكر شده و اشكالي ندارد
ولي از نظر بهداشتي عمل نامطلوبي است.

تهران- خواهر، ز-ب

وجود جوانان مؤمن و متعهد در خانواده­هاي بي­ايمان در اين زمان يادآور
مسلمانان صدر اسلام است همان گونه كه بسياري از تحولات ناشي از اين انقلاب عظيم
يادآور ويژگيهاي آن دوران است. صبر و تحمل شما بدون شك اجري عظيم دارد. تا حد
مقدور با ارحام خود قطع رابطه نكنيد و سعي در هدايت آنها داشته باشيد. ولي اگر
حضور در مجلس يا محفلي از آنان مستلزم گناه است در صورتي كه نمي­توانيد مانع آن
گناه باشيد حاضر نشويد.

اصفهان- آ- پ

شما سالميد ازدواج كنيد و نگران نباشيد.

بهشهر- خواهر، ج- الف

1-     طالع بيني و فال بيني و امثال آنها از خرافات است و اگر به
ادعاي كسب اطلاع از اجنه يا بعضي مقدمات و اسباب كه به گمان آنه ادخالت بر حوادث
آينده دارد باشد كهانت است و آن ملحق است به سحر و سحر از بدترين گناهان است.

راوي از امام صادق (ع)پرسيد: در جزيرۀ ما كسي كه از موضع اشياء به سرقت رفته و
امثال آن خبر مي­دهد آيا جايز است از او 
مطلبي را بپرسيم فرمود: رسول خدا (ص)فرموده است: هر كس به سوي ساحري يا
كاهني (غيبگوئي) يا دروغگوئي برود و او را بر گفته­اش تصديق كند به كتابهاي آسماني
كه خدا فرستاده كافر شده است.

2-     عكس گرفنت زن بدون حجاب اگر مستلزم گناهي نشود خود بخود
اشكالي ندارد ولي اگر به وسيله نامحرم عكس گرفته مي­شود مستلزم نگاه كردن به مواضع
محرمه است جايز نيست.

رشت- ق- س – ه- 90 ل

روايات مجعول و ساختگي فروان است. هر حديث را بايد جداگانه مورد بررسي قرار
داد نمي­توان گفت فلان كتاب همه احاديثش صحيح يا نادرست است.

مشهد مقدس- م- 44- 852

روزه شما صحيح است.

اسفراين- ش- م- ر

تحقيق در آن امر نه ممكن است و نه جايز است و نه لازم. وسوسه شما بي­مورد است
مطمئن باشيد.

گراش- برادر جواد- ع

اين بار نيز پاسخ مي­گوئيم و بسيار است نامه­هائي كه پاسخ داده نمي­شود. دليل
آن اين است كه بعضي مطالب قابل درج در مجله نيست بايد آدرس بدهيد.

قزوين- برادر، محمود چنگيزي

ابراهيم ادهم و امثال او از صوفياني كه جامعه را ترك كرده و غاري روي آورده­اند
از بزرگان دين نيستند در اسلام رهبانيت ممنوع است و برخلاف سنت پيامبر (ص)و اهل
بيت عليهم السلام است.

استان مركزي- خواهر، م- ص- ب

روزه­هاي شما صحيح است.

جوانرود- برادر، ع- ج

توبه كنيد و به لطف خداوند اميدوار باشيد.

كرج- برادر اصغر الف

1-     قرآن خواندن براي ميت مؤمن مفيد است.

2-     گناه كبيره يعني گناه بزرگ و آن گناهي است كه خداوند بر آن
وعدۀ عقاب داده باشد يا در قرآن يا به وسيله احاديث و همچنين گناهي كه در روايات
صريحاً آن را بزرگ بدانند يا از گناهي بزرگ بزرگتر دانسته شود. اكثر گناهان معروف
از كبائر است. و در روايت است كه گناهي كه انسان آن را كوچك بشمارد بزرگ است.

نااميدي از رحمت خداوند و خود را از عقاب او در امان ديدن، و دروغ بر او و
فرستادگانش بستن، و قتل نفس محترمه، و عدم رعايت حقوق والدين، و خوردن مال يتيم از
روي ستم، تهمت، فرار از جنگ، قطع رحم، سحر، رباخواري، قمار بازي، كم فروشي، كمك به
ستمگران و اعتماد به آنان، دروغ، تكبر، اسراف، تبذير، خيانت، غيبت، سخن چيني و ترك
نماز و… از كبائر است.

3-     دوست خوب آن است كه اعمال و رفتار و حتي وضع ظاهري او انسان
را به ياد خدا بياندازد و رفاقت بر او برعلم و ايمان انسان بيافزايد. عاقل و
درستكار و مؤمن و متواضع و باوفا و راستگو باشد.

بجستان- برادر، ح- س

1-     لاغري شما ربطي به آن عمل ندارد و به پزشك مراجعه كنيد.

2-     توبه كنيد خداوند مي­بخشد ان شاءالله.

3-     اگر عذر صحيحي نداشته­ايد تيمم باطل است و نمازها را بايد
قضا كنيد.

برادر، ت- 42- س- ح- ع.

نگراني شما بي­مورد است و آن چه ديده­ايد علامت خيانت او نيست اگر توضيح
خواستيد آدرس بدهيد.

هشتگرد كرج- برادر، شيرمحمد هاشمي

پانكها و امثال آنها مجله ما را نمي­خوانند تا اميد تاثير باشد. بايد راههاي
ديگري را براي جلوگيري از ادامۀ فساد پيش گرفت بهرحال ما به نوبۀ خود تذكر مي­دهيم
ولي بايد مسئولين فكري بكنند ما كه چيزي در اين زمينه بجز وعده نديديم.

آبادان- برادر، محمد هادي نيا

نمازها و روزه­هاي فوت شده را بايد قضا كند و براي خوردن عمدي كفاره بدهد براي
هر روز يا 60 روز روزه بگيرد يا شصت فقير را غذا بدهد هر چند به هر كدام 750 گرم
نان خالي بدهد. و براي تاخير قضا از سال اول نيز بايد براي هر روز 750 گرم غذا ولو
نان خالي باشد به يك فقير بدهد.

ياسوج- برادر، م-م

خودكشي از آن گناه به مراتب بزرگتر است و نااميدي از رحمت خدا از همه گناهان
بزرگتر. توبه كنيد و به لطف خداوند اميدوار باشيد. اما در رابطه با تكليفي كه
داريد آدرس بدهيد تا توضيح داده شود.

جبهه جنوب- برادر، م- ح- ك

1-     پرسيده­ايد: آيا كسي براي فراز از گناه بزرگتر مي­تواند
استمنا كند؟ خير!‌ اين بهانه مجوز نيست.

2-     آن روابط حرام است و با هر كدام از آنها مي­تواند ازدواج
كند.

قم خواهر، اچ –ام – آر

1-     شما با اين كارها قبل از اينكه از چشم او بيافتيد مورد خشم
و غضب الهي قرار خواهيد گرفت. و اما خودكشي آخرين راه حل كافران است زيرا آنها مرگ
را آخرين مرحله سير انسان مي­دانند و به يك لحظه خود را از ساير مراحل كه طي آن
مشكل است راحت مي­كنند ولي مؤمن مي­داند كه اين تازه اول راه است. و هرگز انسان
مؤمن راه حل را خودكشي نمي­داند.

2-     شما نبايد در مساله ازدواج مسائل عاطفي و عشقهاي كاذب را
ملاك قرار دهيد. آنها كه شما را وادار به گناه و انحراف مي­كنند دوست شما نيستند
بلكه بدترين دشمنند كه آبرو و حيثيت و شرافت شما را فداي شهوت خويش مي­نمايند به
نصيحت و صلاح انديشي پدر و مادر گوش كنيد آنها بدون شك خيرخواه شما هستند.

اصفهان- 16- م- ي گ – گناباد- برادر، ج- ص – 2 – كاشان- برادر رضا زاده.

نام و آدرس دقيق پستي خود را با ذكر مجدد سؤال بنويسيد تا پاسخ خصوصي ارسال
شود.

گفته ها و نوشته ­ها

يار راستين

اميرالمؤمنين«ع»: «في الشدة يختبر
الصّديق».

«غررالحكم»

در سختي­ها دوست آزمايش مي­شود.

از ارسطو پرسيدند:

در زندگي دشوارترين چيز چيست؟

گفت: اينكه انسان خود را بشناسد.

پرسيدند: آسان­ترين چيز چيست؟

گفت: ديگري را نصحيت كند.

مرد عاقل ز لهو پرهيزد            زين چنين عمر، عقل بگريزد

در جهاني كه عقل او ايمانست        مردن جسم، زادن جانست

«سنائي»

كمال تدرستي

سعدي در گلستان چنين گويد:

يكي از ملوك عجم، طبيبي حاذق به خدمت
مصطفي (ص) فرستاد سالي در ديار عرب بود و كسي تجربه پيش او نياورد و معالجه از وي
در نخواست. پيش پيغمبر آمد و گله كرد كه بنده را براي معالجه اصحاب فرستاده­اند و
در اين مدت كسي التفات نكرد تا خدمتي كه بر بنده معين است بجاي آورد. حضرت رسول(ص)
گفت: اين طايفه را طريقتي است كه تا اشتهاي غالب نشود نخورند و هنوز اشتها باقي
بوده كه دست از طعام بدارند. حكيم گفت: اين است موجب تندرستي. زمين ببوسيد و برفت.

*زاهدي در مجلسي مي­گفت: آيا ماه
رمضان از ما خشنود رفت يا نه؟

ظريفي گفت: آري! خشنود رفت.

زاهد گفت: از كجا مي­گوئي؟

ظريف گفت: از آنجا كه اگر ناخشنود
رود سال ديگر باز نيايد!

*جاحظ مي­گويد: هيچ كس با دليل و
برهان در مدت عمر بر من غالب نيامد جز كودكي خردسال. روزي در راهي مي­رفتم، ديدم
جمعي از كودكان بازي مي­كنند، يكي از آنها سر راه را بر من گرفت و گفت: اي شيخ!
درباره معاويه چه مي­گوئي؟ گفتم: در امر او ساكتم! گفت: در حق پسرش يزيد؟ گفتم:
لعنت خدا بر او باد! گفت: در حق دوستان و هوادارانش چه گوئي؟ گفتم: لعنت خدا بر
ايشان باد گفت: هيچ پدر باشد كه دوستدار فرزندش نباشد؟!

*روزي وزير هارون، بهلول را گفت: دل
خوش دار كه خليفه ترا تربيت كرد و بر سر خوك و خرس حاكم گردانيد. بهلول گفت: پس تو
از اينجا نرو و قدم از فرمان من بيرون منه كه رعيّت مني! اهل مجلس خنديدند و وزير
منفعل گشت.

چنان به موي تو آشفته­ام به بوي تو
مست كه نيستم خبر از هر چه درد و عالم هست

دگر به روي كَسَم بر نمي­باشد         خليل من همه بتنهاي آزري بشكست

درِ قفس طلبد هر كجا گرفتاري است         من از كمند تو تا زنده­ام نخواهم جست

زبان آمار

*در هندوستان 34% از تمام خانواده­هاي
روستائي و 44% از تمام خانواده­هاي شهرنشين در خانه­هاي يك اطاقه زندگي مي­كنند،
البته بدون در نظر گرفتن ده­ها هزار نفر كه در خيابانها  و پياده­روها مي­خوابند. در همان حال قصر
سلطنتي عربستان سعودي در خود 5000 شاهزاده و به همان تعداد شاهزاده خانم را جاي
داده است!!

*كليه انسان از بيش از يك ميليون
لوله ريز تشكيل شده و طول تمامي لوله­هاي هر دو كليه به حدود 40 مايل مي­رسد.

*5/2 سانيمتر مربع از پوست انسان
تشكيل شده از: 19 ميليون سلول، 60 مو، 90 منفذ چربي، 5/6 متر رگ خون، 625 منفذ
عروقي و 19000 سلول عصبي.

*بدن انسان از حدود 60 تريليون سلول
تشكيل شده است.

*اگر 23 ميليون كيلومتر مكعّب يخ
دنيا، همزمان آب شود، سطح درياها حدود 60 متر بالا مي­رود. در اين صورت حتي
ساختمان امپايراستيت (يكي از مرتفع­ترين بناهاي دنيا كه در نيويورك واقع است) تا
طبقه 20 در آب فرو خواهد رفت.

*در سال 1978، ملتهاي دنيا 800000
دلار در دقيقه خرج تسليحات كردند!

*در ايالات متحده آمريكا، كه بيشترين
درصد آدمكشي بوسيله اسلحه آتشين در دنيا را دارد، در هر 5/13 ثانيه يك اسلحه جديد
فروخته مي­شود.

باز هم سيگار بكشيد!!

تركيبات زيان زائي كه در توتون موجود
مي­باشد، از اينقرار است:

1-     اكرولين: مايع بي­رنگ و سمّي.

2-     مونوكسيد كربن: گاز سمي­اي كه مانع انتقال اكسيژن از شش­ها
به بافتهاي بدن مي­شود.

3-     نيكوتين: از تركيبات سمي است كه در كشتن حشرات از آن
استفاده مي­شود.

4-     آمونياك: تركيب گازي شكل ازت و هيدروژن است كه در كودهاي
شيميائي بكار مي­رود.

5-     استيد فورميك: تماس با آن سبب ايجاد تاول و خارش در سطح
پوست مي­شود.

6-     سيانيدهيدروژن: مايعي بسيار سمّي و كشنده است و به صورت گاز
در «اتاق گاز» براي اعدام به كار مي­رود!

7-     اكسيدهاي نيتروس: بافتهاي بدن را در قسمت­هاي تنفّسي غير
مقاوم مي­كند.

8-     فرمالدئيد: به جدارهاي مخاطي لطمه مي­آورد.

9-     فنول: تركيبي اسيدي و سمي كه در زغال سنگ يافت مي­شود.

10-استالئيد: باعث سوزش چشم و ناراحتيهاي مخاطي مي­شود. ضربان
قلب را بالا مي­برد و در دراز مدت باعث كاهش گلبولهاي قرمز و سفيد مي­شود.

11-سولفيد هيدروژن: گازي سمي و خطرناك است.

12-پايريدين: در مواد ضد عفوني و دفع آفات نباتي به كار مي­رود.

آيا مي­دانيد كه

–        
رود خوني در بدن انسان 93000 كيلومتر طول دارد.

–        
و 55 ماهيچه در صورت انسان است كه در تأثرهاي عاطفي فعاليت مي­كنند.

–        
و عمر زمين در حدود 3 ميليارد سال است.

–        
و عدد ستارگان آسمان مساوي است با شماره يك و جلويش 22 صفر.

–        
و تعارف­هاي زيادي گر چه «ريا» است ولي بعضي­ها آن را دوست دارند!

–        
و چهار چيز است كه هرگز برنمي­گردد. سخني كه گفته شود و تيري كه انداخته شود و
ساعتي كه بگذرد و فرصتي كه از دست برود. و

–        
و كاغذ بازي بدترين دشمن انقلاب است.

شناخت خويشتن

اميرالمؤمنين«ع»: «من عرف نفسه فقد
عرف ربه»

«غررالحكم»

اندراين ره كه راه مردان است

هر كه خود را شناخت مرد آنست

اي شده از شناس خود عاجز

كي شناسي خداي را هرگز

چون تو در علم خود زبون باشي

عارف كردگار چون باشي

«سنائي»

كتمان سر

امام صادق«ع»: «صدرك أوسع لسرِّك»

بحار- ج 75- ص 71

پرده در است آنچه در اين عالم است

رازترا هم دل تو محرم است

مصلحت تست زبان زير كام

تيغ پسنديده بود در نيام

چون دل تو بند ندارد بر آن

بند چه جويي ز دل ديگران

«نظامي گنجوي»

مناظرۀ دو شاعر

خواجه علي بن شهاب، شاعري فاضل بوده
و ميان وي و شيخ حمزه آذري مناظره و مشاعره واقع شده. روزي در مجلسي كه بسي فضلا و
شعرا جمع بودند، آذري او را مخاطب ساخته اين رباعي بر بديهه گفت:

سردفتر ارباب هنر خواجه علي است                 اي آنكه ترا لطف طبيعت ازلي است

تو خواه مرا پسند و خواهي مپسند   داند همه كس كه حمزه استادعلي است

و خواجه علي بن شهاب در جواب او، از
روي بديهه چنين گفت:

اي حمزه بدان كه عرش حق جاي علي است             بر دوش رسول از شرف پاي علي است

استادعلي است حمزه در جنگ ولي                 صد حمزه به علم و فضل لالاي علي
است

جان بي عالم، تن بميراند                 شاخ بي­بار دل بگيراند

روزگارند اهل علم و هنر سينه شان چرخ و نكته­شان اختر

كار بي­علم، باد و بر ندهد        تخم بي­مغز بس ثمر ندهد

علم كز بهر حشمت آموزي      حاصلش رنج دان و بدروزي

نطق زيبا زخامشي بهتر          ورنه در جان فرامشي بهتر

گنگ اندر حديث كم آواز          به كه بسيار گوي بيهوده تاز

عمر با دوستي كه او يكتاست         يك دمش را هزار ساله بهاست

«سنائي»

ساختار نظام اجرائي كشور

قسمت سيزدهم

نيروي انساني سيستم اداري

محمد رضا حافظ نيا

بالا بودن سنّ كارشناسان

در ادامۀ بحث جنبه­هاي مختلف نيروي انساني نظام اداري و اجرائي موجود كشور، در
اين قسمت به مسائل كمّي و كيفي نيروي انساني موجود اشاره مي­گردد، باشد تا راهگشاي
چاره­انديشي­هاي اساسي قرار بگيرد. يكي از مسائل نيروي انساني بويژه در حوزه­هاي
ستادي بالا بودن سن كارمندان و كارشناسان است و اين امر در خصوص حوزه­هاي ستادي و
مركزيت سياست گذاري وزارتخانه­ها و سازمانها بيشتر مشاهده مي­گردد. اين امر اگر چه
ممكن است بلحاظ مجرّب بودن كارشناسان و لوزم تحقّق اين امر براي وظايف ستادي مورد
پسند باشد ولي از دو جهت قابل بررسي است: اوّل- اينكه نيروي انساني حوزه­هاي ستايد
دستگاهها با توجّه به نقش خاصّي كه در شكل گيري سياستها و دستور العملها و خط
مشيهاي وزارتخانه و نيز در تهيۀ لوايح براي ارائه به مجلس دارند و وظيفه­اي سرنوشت
ساز كه براي كشور بعهده دارند مي­بايست بدليل ضرورتهاي خاصّ ناشي از انقلاب اسلامي
از روحيۀ انقلابي- تحرّك و پويائي- عشق و علاقه به كار- احساس مسئوليت شديد-
تعهّد- درك عميق از مسائل- سوز و گذار انقلابي وجودش و خروش توأم با تفكّر و تخصّص
برخوردار باشند تا بتوانند در جايگاه مغزگونۀ وزارتخانه و آنه در شرايط انقلابي
جامعه انجام وظيفه نمايند و با امور و مسائل با روحيه­اي باري بهر جهت برخورد
نگردد

دوّم اينكه بلحاظ بالا بودن سن آنان، دير يا زود بازنشسته شده و از گردونه
خارج ميگردند و كوله بار تجربه را نيز با خود به بايگاني مي­سپارند در حاليكه
نيروي جديد نيز بدون دستگاه وارد نشده است كه بتواند ضمن جانشيني، تجربۀ لازم را
كسب نمايند.

در بررسي بعمل آمده از يك واحد ستادي يكي از وزارتخانه­ها 52% كادر كارشناسي
آن بيش از بيست سال سابقۀ خدمت داشته­اند كه در حقيقت در شرُف رفتن ميباشند در
حاليكه امكان تأمين جانشين از طريق استخدام وجود ندارد.

ممنوعيت استخدام در مورد حوزه­هاي ستادي وزارتخانه­ها خطر زيادي براي انقلاب
اسلامي دارد زيرا: اولاً- همانطور كه ذكر گرديد در اين مراكز مهمّ تصميم گيري و
سياست گذاري، بايد افرادي كه سوز انقلابي داشته باشند حضور يابند كه نيستند.

ثانياً- نيروهاي قديمي بلحاظ سن بالا تدريجاً بازنشسته شد و نيروي جديد ساخته
نشده است و بهتر بگوئيم كادرسازي صورت نگرفته است.

ثالثاً- تصميمات كادر متخصّص و كارشناسي گذشته ولو اينكه مخالفتي با انقلاب
اسلامي نداشته باشند؛ متأسفانه برخي فاقد درك درستي از انقلاب و جامعه مي­باشند و
طبعاً اين روحيه در شكل گيري تصميمات وزارتخانه و تنظيم مقررات و لوايح و قانونها
تأثير مستقيم ميگذارد.

براي روشنتر شدن موضوع در اينجا لازم است نقش يك كارشناس و يا متخصّص در حوزۀ
ستادي وزارتخانه­ها بيشتر توضيح داده شود. اصولاً هرگونه تصميم كه راجع به مسئله­اي
توسط يك وزارتخانه گرفته ميشود و يا لازم است در مورد مشكل يك استان يا شهرستان يا
كلَ كشور توسط وزارتخانه اتخاذ تصميم گردد و يا راجع به حلّ مشكلي كه مجوزّ قانوني
براي آن تحصيل نگرديده است، لايحه­اي به مجلس ارسال گردد و يا براي برنامه­ريزي و
تعيين خط مشي وزارتخانه اقدام گردد، معمولاً وزير و رئيس دستگاه از معاون مربوطه
آنرا خواستار مي­شود و معاون از مدير كلّ ستادي و مدير كلّ ستادي از معاون خود و
او نيز از كارشناسي مربوطه و نهايتاً پيشنهاد لازم آنرا به مسئول مربوطه و سپس به
مدير كلّ ارائه مي­نمايد و مدير كلّ به معاون وزارتخانه و سپس وزير منتقل مي­گردد.
لذا وزير- معاون- مدير كلّ ستادي و معاون مربوطه عمدتاً نقش مديريت را دارند نه
كارشناسي و بنابراين كار اصلي را كارشناس انجام مي­دهد و اگر احياناً در اين سلسلۀ
مديريت كسي باشد كه در آن موضوع خاصّ صاحبنظر باشد قطعاً مي­تواند دخل و تصرف
نموده و تعديل لازم را معمول دارد ولي ظاهراً چنين نيست و آنها نقش مديريتي خود را
بازي مي­كنند و شالودۀ تصميم يا اظهارنظر يا مقررات يا برنامه و بالاخره لايحۀ
قانوني براي ارائۀ به مجلس را ديدگاه و نظر كارشناس تشكيل مي­دهد و در مجلس نيز
عهدۀ بحثها در حول و حوش همان شالوده صورت پذيرفته و نمايندگان نيز گاهي از تخصّص
در موضوع لايحه برخوردار نبوده و لذا كمتر مورد بحث و بررسي كارشناس بافته شده است
بتصويب مي­­رسد و بعلاوه از نظرات كارشناسي خود در مقابل سئوال و بحث نمايندۀ مجلس
كه تخصّص آنرا ندارد دفاع كرده و ميتواند بسادگي آنها را متقاعد نمايد!! وزارتخانه
در تصميمات و سرنوشت كشور بسيار اهميّت داشته و حتّي شايد از نقش وزير و نمايندۀ
مجلس نيز مهمتر باشد.

مسئله- مشكل- برنامه- لايحه و…

كارشناسي مربوطه       معاون مدير كلّ     مدير كلّ ستادي   معاون وزير   وزير

(مسير انتقال امور براي تصميم گيري در يك وزارتخانه يا سازمان)

و اگر كارشناسي درك انقلابي نداشته باشد معلوم است كه چه بر سر كشور و جامعۀ
انقلابي خواهد آمد و خداي ناكرده اگر كارشناسي اهل غرض بوده و با نظام جمهوري
اسلامي سر ناسازگاري داشته باشد مي­تواند با آراسته كردن ظاهرها طرحها و برنامه­ها
و لوايح ضربۀ محكمي بر نظام جمهوري اسلامي وارد سازد.

خطر ممنوعيت استخدام رسمي

حال با توجّه به اين نقش سرنوشت ساز كارشناسان در وزارتخانه­ها، متأسفانه در
دوران بعد از پيروزي انقلاب اسلامي افراد انقلابي بطور محدود و نادري در پستهاي
كارشناسي جذب شده­اند و عمدتاً نيروهاي انقلابي جذب پستهاي مديريت گرديده­اند.
ممنوعيّت استخدام رسمي براي حوزه­هاي ستادي وزارتخانه­ها خطر بزرگي است كه دستگاههاي
جرائي جمهوري اسلامي را بسوي بحران سوق مي­دهد، به سمتي كه اولاً كارشناس قديمي با
همان وضع اشاره شده با بازنشسته شدن و يا دليل جاذبه­دار نبودن ادارات و متقابلاً
جاذبه­دار بودن بخش خصوصي و شركتها تدريجاً از واحد ستادي خارج مي­گردد. ثانياً
نيروي ديگري بمنظور انتقال تجربه و ساخته شدن و كادرسازي، جانشين او نشده است  و در ادامۀ اين وضع واحدهاي ستادي را از كادر
كارشناسي ثابت و رمسي خالي كرده و ممكن است زماني دستگاهها بخود آيند كه كار از
كار گذشته باشد، و تصوّر مي­رود تحليل نكردن شرايط كنوني حوزه­هاي ستادي وزارتخانه­ها
و در جريان قرار ندادن مسئولين كشور بخصوص مجلس، خود نقشه­اي باشد كه كارشناسان
مربوطه در دستگاههاي مسئول، اين امر در كشور بفكر آن نمي­باشند، لذا اين ممنوعيّت
كه بمعناي جلوگيري از ورود حزب الله به سنگر مهمّ تصميم گيري وزارتخانه­ها و
سازمانها است بايد بفوريت برداشته شود و نيروهاي ميانسال انقلابي و حزب الله يا
جوانترها با آموزش تخصّصي مربوطه جذب شده و پستها را در اختيار گرفته تا با جذب
تجربۀ كارشناسان موجود هم وزارتخانه­ها با روحيه­اي انقلابي با مسائل كشور برخورد
نمايند و قدرتمند و قوي عمل كنند و هم خطر بحران، آنها را تحديد ننمايد و هم جمهوري
اسلامي از ضربه خوردن احتمالي ناشي از معدود طرحهاي ظاهراً خوش آب و رنگ مخالفينش
كه احياناً بصورت معدود در اين سنگرهاي مهمّ‌ تصميم گيري ناشناخته باقي مانده­اند
در امان باشد و هم اينكه امور و مشكلات مردم با بينش عميق و دلسوزي مطلوب همراه با
تغييرات بنيادي و اساسي در ساختارهاي نظام اداري- مالي- بودجه­اي- آموزشي و …
حلّ و فصل گردد.

جذب نيروهاي كارشناس

مسئلۀ ديگر جذب نيرو براي كادرهاي كارشناسي حوزه­هاي ستادي وزارتخانه از بين
افراد مجري در استانها و شهرستانها است و مسلماً مجريان تصميمات وزارتخانه در
استانها قرار دارند و با نقائص و نارسائيهاي قوانين و مقرّرات بطور ملموس آشنا
هستند و اگر اينها پس از يك مرحله كار اجرائي در شهرستان و سپس استان به دفاتر
ستادي جذب گردند مي­توانند تجربيات عملي خود را در مقام سياست گذاري و برنامه ريزي
مدّ نظر قرار داده و در تصميمات لحاظ نمايند و تصميم پخته بگيرند. غالباً ديده شده
كه تصميمات وزارتخانه­ها بدليل بيگانه بودن با مسائل شهرستان­ها و معضلات اجرائي
برنامه­ها داراي نقائص ميباشد و مسلماً در شرايط مساوي كسي كه كار اجرائي مربوط را
انجام داده و از نزديك مسائل را لمس كرده، بهتر از كسي كه كار اجرائي نكرده و
تهران نشين بوده و فقط مسائل را به نقل شنيده است، ميتواند در تصميم گيري و اتخاذ
سياست و برنامه ريزي پخته عمل نمايد. بنابراين جذب كارشناسنان، از بين نيروهاي
اجرائي استانها در جهت كيفيّت يافتن كار دستگاه خواهد بود و لذا امري ضرروي است.
ولي متأسفانه مشكل مسكن و هزينه­هاي بالاي زندگي در تهران مانع از جذب اينگونه
افراد كه برخي از توان و انرژي مطلوبي برخودارند در حوزه­هاي ستادي ميشود كه بر
دولت فرض است براي رفع مشكل خود و نيز بهره­وري از نيروهاي قوي و خلاق و مجرّب
شهرستاني از طريق تأمين مسكن بصورت خانۀ سازماني در تهران اقدام نمايد. و در ادامۀ
اين موضوع ذكر اين نكته لازم است كه اگر چه از گذشته تهران نشينان عمدتاً پستهاي
كارشناسي و حوزه­هاي ستادي وزارتخانه­ها را در اختيار گرفته­اند ولي مشكلات مسكن و
زندگي امروزه اين امر را بيشتر تأكيد مي­كند. و وزارتخانه­ها و سازمانها و نهادها
در صورتي كه نتوانند خانه سازماني تأمين نمايند، بناچار نيروي مورد نياز خود را از
بين تهران نشينان و تهرانيها تأمين خواهند كرد كه اين مسئله، هم منجر به محروم
كردن دستگاهها از استفادۀ از نيروهاي مجرب شهرستاني خواهد گرديد و هم بلحاظ اينكه
تهرانيها ولو اينكه افراد متعهّدي باشند و مسائل مناطق مختلف كشور با بشنوند و
مستقيماً برخورد نداشته­اند نمي­توانند مشخصه­هاي مناطق مختلف كشور با بفهمند و
متناسب با آن تصميم عاقلانه اتّخاذ نمايند. اينجا است كه ضرورت شهرك دولتي و بيورن
كشيدن حوزه­هاي ستادي وزارتخانه­ها و نهادهاي اجرائي از تهران و غير متمركز كردن
امور آنها شديداً احساس ميشود. غريبه بودن كارشناسان تهراني با مسائل مناطق مختلف
كشورهمانند غالب تحصيل كرده­هاي دانشگاهي و حتّي اساتيد مربوطه ميباشد كه مي­بينيم
در مسائل روستائي اطلاعات وسيعي داشته و خود را صاحبنظر مي­داند و حتّي رسالۀ
دكتراي خود را در كشورهاي خارجي در مسائل روستائي گرفته است ولي به جهت اينكه
روستائي نبوده و زندگي روستائي را نداشته نمي­تواند خواستها و تمايلات و باورها و
علائق واقعي روستائي در عالمي ديگر. و حاصل تفكرات و ديدگاههاي غريبۀ او در مسائل
روستائي كه مبتني بر بعضي تئوريها و نظريه­هاي علمي هم قرار دارد كارشناسان و
تخصّصهايي مي­شود كه وقتي ميخواهند براي حلّ مسائل روستاها و توسعۀ روستائي طرح
بدهند چون متناسب با عالم خودشان است و نه عالم روستا و روستائي، مي­بينيم نتيجۀ
كار معكوس از آب در ميآيد و اين امر محدود به وزارتخانه­هاي قديمي و يا نهادهاي
انقلابي جديد نيست. چه بسا افراد متعهّد تهراني و شهرنشين در نهادها براي روستا و
روستائي صادقانه دلسوخته­اند و متناسب با عالم و علائق خود براي روستا طرح و نقشه
داده­اند و خواسته­اند روستائي را رشد داده و او را در محلّ زندگيش تثبيت كرده و
مانع مهاجرت او به بيغوله­هاي شهرها شوند ولي نتيجۀ كار معكوس شده و روستائيان
بجاي تثبيت در روستا، به شهرها مهاجرت كرده­اند. بروستا برق و آب و… هم داده­اند
ولي نتيجۀ عكس از بابت مسئله مهاجرت گرفته شده است. در مورد عشاير نيز بهمين نحو
عمل شده است و يا گاهي اوقات عمل ميشود. مثلاً جهت دلسوزي براي عشاير و تقويت
دامپروري با فروش گوسفندان خود كه بتواند وانت را بخرد رابطه­اش را با دامداري
قطع  نموده و يا به مسافركشي مي­پردازد و
يا با فروش آن در بازار آزاد و تهيۀ سرمايه اقدام به ايجاد مغازه­اي در كنار
شهرهاي عشايري! مانند ياسوج- ايلام- شهركرد مي­نمايد!! و مي­بينيم اين دلسوزي
نتيجۀ معكوس داده و زندگي عشايري را تهديد مي­نمايد. بنابراين درك و شناختي كه
انسان در مقام اجرا و عمل از موضوعي پيدا ميكند با درك و شناختي كه فرد در كتاب و
گزارش و نقل به آن علم پيدا مي­نمايد خيلي تفاوت دارد.

تأثير رفتارهاي بد در روحيّه ارباب رجوع

مسائل ديگري كه در رابطۀ با نيروي انساني دستگاهها مطرح ميباشد رفتارها و
روحيات و خصلتهايي است كه در اذهان عمومي به كارمندان منتسب مي­دانند كه مختصراً
به آنها اشاره مي­گردد.

يكي از آن موارد ناراضي تراشي است كه هنوز در روحيۀ بعضي از كادرهاي اداري
متأسفانه مشاهده مي­گردد و جالب اينكه گاهي اوقات فردي پيدا مي­شود كه گويا از
اينكه ارباب رجوع را ناراضي كند لذّت ميبرد و اين امر برايش عادت شده است. يكي
ديگر از آن موارد وجود روحيۀ «بمن مربوط نيست!‌ و آقاي رئيس و يا مدير كلّ‌ بايد
دستور بدهند!» كه اين روحيه بوفور يافت ميشود حال اين امر مولود رنده بودن كارمند
و يا عادتي كه سالهاست در كار اداري برايش ايجاد شده و يا احساس عدم استقلالي است
كه مسئولين بالاتر به او نداده­اند خود بحث جداگانه دارد. ولي غالباً ارباب رجوع
با اين جمله كه «بايد آقاي رئيس دستور بدهند» روبرو است. اين افراد از خود ظاهراً
رفع مسئوليت و تكليف مي­نمايند و از طرفي ديگر باعث تراكم كارهاي بيمورد براي
مسئولين و مديران خود ميشوند و همانطور كه قبلاً بيان گرديد يكي از عوامل تمركز
گرائي غيررسمي در دستگاهها و ادارات مي­باشند.

يكي ديگر از موارد مزبور وجود خودي و باور غريبه نيست به واقعيات و تمايلات و
علائق مردم ميباشند كه همانطور كه ياد شد اين امر در حوزه­هاي ستادي بيشتر مشاهده
ميشود و اين امر از تربيت تخصّصي نامطلوب دانشگاهي و وجود رسوبات فرهنگ زدگي و
تمدن زدگي غرب ناشي مي­گردد و آنها حسابشان را از مردم و تمايلات مردم جدا مي­كردند
و اقدامات آنها در خصوص مسائل فرهنگي- اجتماعي- اقتصادي- خدماتي و كالبدي، تبلور
ديدگاهاي مبتني بر ارزشهاي فرهنگي غرب بود.

تمركز گرائي نيز روحيه­اي است كه برخي از كارمندان آنرا دارند و از اينكه امور
جزئي را به مسئولين بالاتر ارجاع دهند لذت مي­برند. و اين بي­اعتمادي بخود كه در
بعضي از آنها وجود دارد احتمالاً ناشي از القاء روحيۀ خود كم بيني و احساس حقارتي
است كه سالها فرهنگ غرب به مردم و بخصوص كارمندان دولت، تزريق نمود و الآن هم اين
روحيۀ تمركز گرائي يكي از خصلتهاي ناپسندي است كه بعضي از كاركنان شايد به آن
ببالند. فقر روحيۀ تمركز گرائي يكي از خصلتهاي ناپسندي است كه بعضي از كاركنان
شايد به آن ببالند. فقر روحيۀ تفكر و خلاقيت نيز از مشخصه­هاي كادر اداري كشور ما
است و اين مسئله هم يك القاء فرهنگي است كه ريشه در هدف فرهنگي احساس حقارت كردن
ما دارد. در سيستم اجرائي كشور تفكّر و خلاقيت غريب است و گاهي كارمند كه با يك
شيوه و روش كار عادت كرده است بطوري برايش ملكه شده است كه خارج از آن را نمي­تواند
تصوّر كند و اين امر نوعي ايستائي و تحجّر است كه داراي نوآوري، و خلاقيت بردار
نيست. ديواره­هاي ذهن او بسيار كِرخت و خشك شده است و گاهي آنچنان سخت شده است كه
گويا اين ديواره با زدن پتك هم شكسته نمي­شود و او را سالها به روش خاصّي عادت
داده­اند و قالبي­اش كرده­اند و اگر آن روش و آن قالب از او گرفته شود ديگر ياراي
كار كردن ندارد چونكه نمي­تواند بيانديشد چرا كه او را بفكر كردن عادت نداده­اند و
يا در فكر كردن و انديشه قالبي­اش نموده­اند و سيستم اداري و اجرائي كشور از اين
بابت نيز لطمۀ زيادي را متحمّل مي­گردد.

از ديگر مسائل نيروي انساني اين است كه گاهي اوقات افراد بر اساس تخصّص تحصيلي
و يا آموزشي خود اشتغال ندارند و بر حسب ضرورت به كار گمارده ميشوند و طبيعي است
كه وقتي كسي در كاري كه تخصّص و تجربۀ آنرا ندارد بكار گماشته شود نه تنها كارآئي
لازم را ندارد بلكه باعث به هم پاشيده شدن امور و تأخير در انجام آن مي­شود. مثلاً
مشاهده مي­شود كه يك مهندس كشاورزي در كار بازرگاني و يا سياسي و يا ليسانس مديريت
بازرگاني در كار اداري و يك ليسانس فيزيك در كار بازرگاني و يك ليسانس شيمي در كار
سياسي و يا اجتماعي و… اشتغال دارد در صورتي كه اگر افراد بر اساس تخصّص تحصيلي
خود، در كارهاي كارشناسي بكار گرفته شوند مسلماً بازده آنها همراه با تجربه بيشتر
خواهد بود.

يكي ديگر از مسائلي كه در نيروي انساسي دستگاهها بايد مدّنظر قرار گيرد بخصوص
در شرايطي كه كار اداري و دولتي نسبت به كارهاي بخش خصوصي كم جاذبه باشد اين است
كه بايد ترتيبي داده شود كه با هوش­ترين و خوش فكرترين و مبتكرترين افراد جامعه
جذب كادرهاي دولتي شوند. بنابراين كار دولتي نسبت به مشاغل خصوصي بايد از درآمد و
جاذبۀ بيشتر برخوردار باشد تا بتواند آنها را جذب نمايد. (البته با غير متمركز
كردن امور، به كادر اداري و پستهاي فراوان نياز نمي­باشد و تورّم كنوني تشكيلات
سيستم اجرائي كشور كاهش خواهد يافت) جذب آنها باعث فعّال شدن و قوي شدن سيستم
دولتي كه اداره كنندۀ كشور مي­باشد بويژه در حوزه­هاي ستادي خواهد شد و دولت بهتر
خواهد توانست مسائل مملكت را رفع و رجوع نموده و راههاي رشد و توسعه را سريعتر
بپيمايد. در صورتي كه اگر مانند گذشته دستگاه اداري جاذبه­دار نباشد بهترينها جذب
آن نشده و افراد ضعيف و ناتوان به سيستم اداري روي خواهند آورد و معلوم است كه
وقتي نيروي انساني دستگاههاي اداره كنندۀ كشور ضعيف باشند دولت نخواهد توانست كشور
را دست اداره كرده و طرق رشد و توسعه را در زمان كوتاهتر طي نمايد.

از مسائل ديگري كه نظام اداري و اجرائي كشور با آن روبرو است، كم بودن
آموزشهاي حين خدمت كارمندان مي­باشد. وقتي در كنار كسب تجربه توسط كارمند و
كارشناس، آموزش و تزريق دانش شغلي جديد وجود داشته باشد از او فردي متحوّل- پويا و
نوآور ساخته خواهد شد و از ايستائي و تحجّر او جلوگيري بعمل خواهد آمد. وجود روحيۀ
كار قالبي و تحجّر و ايستائي و كِرِختي ديواره­هاي ذهني در بين بعضي از كارمندان
كه قبلاً نيز توضيح داده شد عمدتاً ناشي از فقر آموزشهاي حين خدمت مي­باشد و چون
اهميت اين آموزشها در كشور بخوبي شناخته شده نيست و دستگاهها و مديران كمتر به آن
بها مي­دهند لذا از نتيجۀ مفيد آن نيز محروم مي­باشند آموزش حين خدمت، ضمن اينكه
فرد را به دانش شغلي جديد مسلّح كرده و او را توانا مي­نمايد مي­تواند در حلّ و
فصل امور و باز شدن پيچيدگيهاي شغلي مفيد واقع گردد. روشهاي جديد كار كه در
آموزشها به فرد داده ميشود باعث باز شدن ابعاد ذهن كارمند و جلوگيري از بسته بودن
و خشكي آن ميگردد. و اصولاً حركت از وضع موجود به وضع مطلوب در هر سيستمي از طريق
آموزشهاي حين خدمت قابل اعمال مي­باشد و اين آموزشها محدود به شغل­ها و يا افراد
خاصّي نيست بلكه همۀ مشاغل دولتي- آزاد و شركتها و كارخانجات حتّي رانندۀ ماشين و
تراكتور را در بر مي­گيرد ولي براي كسانيكه نقش آموزشي دارند مانند معلميّن و
دبيران و اساتيد دانشگاهها، آموزش حين خدمت بيشتر تأكيد مي­گردد زيرا آنها بايد
هميشه به دانش نو مسلح باشند، و تزريق دانش نو فقط از طريق آموزش حين خدمت و به
شكلهاي مختلف آن مانند كلاس- خودخواني- رسانه­هاي گروهي و… و بصورت رسمي يا غير
رسمي مقدور مي­باشد.

آنچه كه بيان گرديد مسائل مبتلا به
سيستم اجرائي كشور در ارتباط با نيروي انساني آن ميباشد و اين مسائل هم بالفعل و
هم بالقوّه موجد مشكلات بوده و بعنوان ريشه و منشاء گِرِههاي كارها عمل ميكنند، و
كاهش تدريجي كارمندان و كارشناسان- افزايش وظايف جديد- افزايش حجم عمليات اداري و
مكاتباتي- نبودن فرصت تفكّر و انديشيدن و برنامه­ريزي كردن، همگي عواملي هستند كه
بالقوّه، آبستن گرههاي كوري در مسائل اجرائي كشور براي آيندۀ نه چندان دور مي­باشند
چرا كه مسائل در كشور روز بروز افزوده مي­گردد و نيازهاي جديد ايجاد و متورّم مي­شوند
و برخورد اساسي و برنامه­اي نكردن با آنها و ريشه يابي نشدن و مبارزه كردن با
معلولها بجاي علّتها، بعنوان كار و وظيفۀ روزمرّه دستگاهها، امور اجرائي كشور را
آبستن طيف وسيعي از مشكلات و گرهها ميكند كه حلّ كردن آنها در آينده بمراتب مشكل­تر
خواهد بود و لذا بايد هر چه زودتر دولت و مجلس براي رها شدن از كار روزمره و گرايش
به كار برنامه­اي و بنيادي دستگاهها و نهادها اقدام نمايند تا قبل از اينكه مشكلات
آنها را بلعيده و غرق نمايد آنها مشكلات را ريشه يابي و علّت جوئي نموده و با
مبارزۀ با علّتها و رفع آنها بر مشكلات فائق آيند. انشاءالله.

ادامه دارد

امام حسن عسكري«ع»:

«لايَشْغَلُكَ رِزْقٌ مَضْمُونٌ عَنْ
عَمَلٍ مَفْرضٍ»

(تحف العقول- ص 368)

مبادا انديشۀ رزق و روزي تضمين شده
(از سوي خداوند) تو را از انجام كار لازم و ضروري باز دارد.

ياران امامان

سيد محمد جواد مُهري

فضل بن شاذان

«من به اهل خراسان غبطه مي­خورم كه شخصيتي همچون فضل بن شاذان در ميان آنان
است و از او بهره مي­برند».

اين سخن بزرگ ار «كشّي» در «رجال» خود، از «امام حسن عسركي عليه السلام» نقل
كرده است كه دربارۀ يكي از ياران مخلص و باوفاي خود و پدر خود، «فضل بن شاذان
نيشابوري ازدي» چنين فرمود. اصل داستان چنين است:

حامد بن محمد ازدي از اهالي «بوزجان» نيشابور گويد: «ابومحمد فضل بن شاذان»-
كه خدايش رحمت كند مرا به عراق براي ديدار با «ابومحمد امام حسن عسكري (ع) فرستاده
بود.

نوشته­اند: او بر حضرت وارد شد و در هنگام بيرون آمدن، كتابي را كه در عباي
خود پيچيده بود، بر زمين افتاد حضرت عسكري (ع)آن كتاب را برداشت و در آن نگريست.
آن كتاب از تأليفات فضل بن شاذان بود. حضرت بر او ترحم نموده و فرمود:

«أغبط اهل خراسان بمكان الفضل بن شاذان و كونه بين أظهرهم».

فضل بن شاذان كيست؟

فضل بن شاذان كيست، يكي از معدود چهره­هاي بسيار درخشنده و تابناك دوران چهار
امام معصوم، امام رضا و امام جواد و امام هادي و 
امام عسكري عليهم السلام بود كه نه تنها در خدمت و اخلاص نسبت به سروران و
امامان معصوم كوشا بود و همواره از محضر ايشان استفاده مي­كرد، بلكه داراي دانشي
سرشار و علومي فراوان بود. او در علوم گوناگون اسلامي از قبيل فقه، حديث، تفسير و
علم كلام، تأليفات فراوان دارد كه متأسفانه از كتابهاي ارزشمند او، كه بالغ بر صد
كتاب است، اكنون تنها كتاب «ايضاح» بطور كامل در دسترس است و به چاپ رسيده است.
اين كتاب در علم كلام و در اثبات حقانيّت مذهب نوشته شده و مطالعه آن براي اهل فضل
كافي است كه ثابت كند، فضل بن شاذان داراي فضلي سرشار و علمي بسيار مي­باشد.

«مرحوم سيد حسن صدر» در كتاب «تأسيس الشيعه لعلوم الاسلام» در دو مورد از آن
بزرگمرد ياد مي­كند؛ يكي آنجا كه مصنّفين در علم تفسير قرآن را نام برده است و
ديگري در بخش نويسندگان بزرگ شيعه در علم كلام.

وي دربارۀ فضل چنين مي­نويسد:

فضل بن شاذان نيشابوري از اصحاب امام رضا (ع)در هر دانشي بر ديگران مقدّم بود؛
در قرآن، فقه، حديث و كلام. او بيش از صد كتاب نگاشته است. «ابن النديم» در
«فهرست»- بخش «ترتيب القرآن» او را يكي از بزرگان علم قرآن و حديث دانسته. در جاي
ديگر مي­نويسد: فضل بن شاذان از بزرگان اصحاب و از فقها و متكلمين دوران خود كه در
تمام فنون دين، جامعيّت داشت. او او از نظر عظمت و شخصيت بالاتر از اين است كه ما
او را معرّفي كنيم. او صد و هشتاد كتاب تأليف كرده است و آنگاه 49 كتاب او را به
نقل از «رجال نجاشي» آورده است.

نجاشي، او را چنين مي­ستايد:

فضل بن شاذان بن خليل، ابومحمد ازدي نيشابوري، از امام هادي(ع)روايت كرده است
و گفته شده از امام رضا(ع)نيز روايت كرده. فضل ثقه است. وي يكي از فقها و متكلمين
اصحاب است و در طايفه شيعه داراي مقام وعظمت والائي است و بالاتر از اين است كه
مورد ستايش قرار گيرد. كشّي (يا كنجي) يادآور شده كه او 180 كتاب نگاشته است.

شيخ طوسي دربارۀ وي چنين گويد:

فضل بن شاذان نيشابوري، فقيه، متكلّم، بلند پايه و جليل القدر است. كتاب­ها و
تصنيفات زيادي دارد. او از اصحاب امام هادي و امام عسكري عليهما السلام بوده است.

«كشّي» دربارۀ وي بتفصيل سخن گفته و او را از جمله عدول و ثقات اصحاب مي­شمارد.
آنگاه داستانهائي در شرح حال او و مقام و منزلتش نزد امامان ذكر كرده است،‌ از
جمله چنين گويد:

تأييد امام عسكري(ع)از كتاب فضل

محمد بن ابراهيم ورّاق سمرقندي گويد: به زيارت خانه خدا رفته بودم، ميل داشتم
در راه خود، سري به يكي از اصحاب و ياران، كه معروف بود به راستي و خيرانديشي و
پارسائي به نام «بورق بوشنجاني» (بوشنجان قريه­اي از قراي هرات است) بزنم و او را
زيارت كنم و تجديد عهدي با وي بنمايم.

در هر صورت، بديدنش رفتم و در آنجا به ياد فضل بن شاذان افتاديم «بورق» گفت:
در موقعي كه فضل بن شاذان، كسالت شديدي داشت و از درد شكم مي­ناليد، در راه خانه
خدا به بغداد رفتم و به ديدار محمدن بن عيسي عبيدي شتافتم. او را شيخي فاضل و
دانشمند يافتم. گروهي از شيعيان نزد او نشسته بودند و ديدم همگي ناراحت و غمگين
هستند. سؤال كردم: چه شده است كه شما را چنين ناراحت مي­بينم؟ پاسخ دادند:
«ابومحمد، امام عسكري عليه السلام» زنداني شده است.

پس از بازگشت از حج، باز هم به ديدار محمد بن عيسي رفتم، و او را اين بار
خوشحال  مسرور يافتم. گفتم: چه خبر داريد؟
پاسخ داد: امام آزاد شد.

خبر آزادي امام را كه شنيدم به «سرَّ من رأي» (سامرا) رفتم و بر حضرت وارد
شدم. و كتابي كه فضل نگاشته بود، بدست حضرت دادم و عرض كردم:

قربانت گردم! ميل دارم كتاب را ببينيد و نظر خود را به ما بفرمائيد.

حضرت كتاب را گرفت و در آن نگريست و تمام صفحاتش را ورق زد، آنگاه فرمود- كتاب
خوب و درستي است و سزاوار است به آن عمل شود.

عرض كردم: فضل بن شاذان، كسالت شديدي دارد و بيمار است.

حضرت فرمود: رحم الله الفضل- رحم الله الفضل. خداوند فضل را رحمت كند و
بيامرزد.

«بورق» گويد: پس از آنكه برگشتم، ديدم «فضل» در همان روزهائي كه امام عسكري (ع)بر
او ترحم نموده بود، از دنيا رفته است.

سهل بن بحر گويد: در روزهاي آخر عمر فضل، او را شنيدم  كه مي­گفت:

من جانشين گذشتگانم. من محمد بن ابي عمير و صفوان بن يحيي و ديگران را درك
كردم و در مدّت پنجاه سال از آنها استفاده كردم. هشام بن حكم كه از دنيا رفت،‌
يونس بن عبدالرحمن جانشين او شد. و پس از يونس، سكّاك، ردّ بر مخالفين مي­كرد. او
هم اكنون از دنيا رفته است و من جانشين آنها هستم.

وفات فضل

مرحوم شيخ عباس قمي در كتاب «سفينة البحار» به بزرگي و عظمت از فضل بن شاذان
ياد مي­كند آنگاه مي­گويد: فضل در زمان امام عسكري (ع)در گذشته است و قبرش در يك
فرسخي نيشابور قرار دارد و من او را در آنجا زيارت كرده­ام.

در هر صورت، فضل بن شاذان، اين چهرۀ تابناك جهان اسلام و اين افتخار بزرگ
طايفه اماميّه و اين دانشمند بي­نظير، پس از استفاده شايان از محضر امامان سلام الله
عليهم به ديار خود،‌ نيشابور بازگشت و ايام آخر عمرش را به تأليف و تصنيف و
پاسخگوئي به مشكلات و سئوالات مردم گذراند و سرانجام در سال 260 هجري يعني چند ماه
قبل از آغاز امامت حضرت ولي عصر امام زمان ارواح العالمين له الفداء، از دار دنيا
به جهان جاويدان شتافت. خداوند او را رحمت كند و با سرورانش محشور فرمايد.

در كتاب معجم رجال الحديث آمده است: نام فضل در 775 روايت آمده كه يا مستقيماً
از امام روايت كرده يا بواسطه و يا از او روايت كرده­اند.

منابع

فهرست ابن النديم- رجال كشي- رجال نجاشي- سفينة البحار- معجم رجال الحديث-
تأسيس الشيعه- رجال شيخ طوسي.

سيماي يك سردار

امام را فرزندان لايقي است كه در كسوت فرماندهي دين خدا را ياري مي­كنند.
پاسداران گمنامي كه جاي جاي جبهه حكايت از ايثارها و سلحشوريهاي آنان را در خود به
يادگار دارد. اينان گوئي سفت گمنامي را از مولايشان علي به ارث برده­اند و در ميان
جامعه ما غريب و گمنامند آن حد كه حتي نزديك­ترين افراد به آنان پدر، مادر، همسر،
خواهران، برادران و گاهي همرزمان آنها از صفات عظيم و متعالي آنان مطلع نيستند و
جز مواردي كه چاره و گريزي جز ظهور آن صفات عظيم خدائي آنان نبوده از موقعيت آنان
بي­اطلاعند.

در جبهه چنانند كه از قدمهاي آنان مرانگي، شجاعت، ايثار، و رشادت مي­بارد و
آتش دشمن را به مسخره مي­گيرند و مي­جنگنند و در شب چنانند كه وقتي به آنان نظر مي­افكني
چنان پرده­هاي حجب و حيا و تواضع و فروتني و وقار بر سيماي وجودي آنان سايه افكنده
كه آنها را باز نمي­شناسي- حتي اگر خويش آنها باشي خدايا اين­ها كيستند و چيستند و
چگونه يك شبه اين راه دراز و سخت و طولاني را طي نموده­اند. اينها كيستند كه يك
شبه از همه چله نشين­ها و سالكان هفتاد ساله سرگردان در يك خم كوچه عشق سبقت
گرفتند و چگونه و چرا. چگونه­اش را بايد بيابي و خود آن را لمس كني آنهم نه با
شنيدن بلكه آنسان كه رزمنده مجروحي مي­گفت در حالي كه سراپاي وجودش غرق خون و درد
بود: كه راه رفتني است نه گفتني. اين از چگونه. اما چرايش را پس از شهادت است كه
مي­يابيم كه الحق اين عزيزان مستحق شهادتند و گوئي خداوند اراده فرموده است تا در
اين جهان خاك هر چند بار همچون جرقه شام ظلماني زندگي ما را با حضور و ظهور اين
شهدا نوراني كند كه هم درخشيدن را بياموزيم و هم راه را در اين وراي پرده­هاي ظلمت
نفس از چاه باز شناسيم و چه داغي اين عزيزان با رفتن خود بر دل ما بجاي مي­گذراند
و ما را غرق درياي حسرت و آه مي­كنند كه اي واي عمري در كنار آنها و با آنها بوديم
و نميدانستيم كه اينگونه­اند و اكنون كه دانسته­ايد. ديگر نيستند گو اينكه هستند و
زنده­تر. چه زنده­اي زنده­تر از كشته عشق، آنهم عشق حسين و ما را به حيات طيبه مي­خوانند
و به سوي كربلا «فمنهم من قضي نحبه و منهم من ينظر».

و در اين شماره اشاراتي مختصر به زندگي كوتاه اما درخشان يكي از فرماندهان
شجاع و سلحشور سپاه اسلام مي­پردازيم بي­آنكه از او شخصاً سخني بميان آوريم تا
بدانيم كه شهداي ما همه چنينند. اميد كه قدر اين غريبان را باز شناسيم و در زمان
حيات دنيوي آنها به آنها خالصانه اقتدا كنيم.

نامش حميدبود و الحق كه همه چيز او ستوده و شهداي ما گر چه نامهاي متعدد دارند
اما همه­شان حميدند و ستوده. از همان بچه­هاي خردسالي بود كه امام فرموده بود
سربازان او در گهواره هستند.

بلوغ جسمي و عقلي خود را در زمان انقلاب و در مبارزه با رژيم شاه آغاز كرد و
بي­وقفه وارد جنگ شد. او از ميان همه كارها، سپاه را برگزيد و كسوت سبز مقدس سپاه
را بر تن خود نمود. لباس سبزي كه نشان از تداوم نهضت علويان و آل علي دارد همچون
همه در جبهه روز از شب نمي­شناخت گوئي حاضر نبود يك لحظه از جبهه را كه هر لحظه­اش
درس جديدي دارد و پيام جديدي، از دست بدهد بسرعت مراحل رشد خود را در جبهه طي مي­كرد
تا اينكه مسئولين سمت فرماندهي را از هر جهت شايسته او ديدند اما به ذكر اين جهات
مي­پردازيم.

بسيار ساده مي­پوشيد و صلابت و محبوبيت را با هم جمع نموده بود در فرمانش تلخي
دستور ديده نمي­شد همه او را از خودشان مي­دانستند و مشهدي حميد صدا مي­كردند با
اينكه سني نداشت و دانشگاههاي جنگ دنيا را نديده بود در امور نظامي بسيار وارد بود
و به مطالعه كتب جنگي و ديدن فيلمهاي نظامي رغبت تام داشت گردان را كه در منطقه
مستقر مي­كرد محل استقرار چادرها را بر روي اصول نظامي و بر اساس پراكندگي و…
معين مي­كرد. بهنگام كار چنان بود كه گوئي با نزديك­ترين خويشان خود بيگانه است.
افرادي را كه سواد مكتبي و فرهنگي خاصي داشتند بشدت دوست مي­داشت و در بدر بدنبال
آنها براي توجيه نيروهاي گردان خود بود و آنها را اگر چه بضعي از او كوچكتر بودند
و تجربه و سابقه جنگي خاصي هم نداشتند استاد خطاب مي­كرد و متقابلاً چنين نيروهائي
نيز شديداً به او متمايل بودند. تعلّقي به دنيا نداشت به شهر كه مي­آمد اوقات خود
را نسبت به انجام امور جاري زندگي و نيازمنديهاي خانه تقسيم مي­كرد و وقتي را صرف
مطالعه خود مي­كرد و به اهل خانه مي­گفت كه در اين ساعت به او كاري را ارجاع
ندهند. به نماز اول وقت پاي بندي شديد داشت حتي يك بار نماز اول وقت او فوت نشد.

با قرآن انس خاصي داشت هنگامي كه با لحني حزين قرآن را تلاوت مي­كرد چنان بود
كه گوئي هيچكس را نمي­شناسد. افرادي را كه در چادر فرماندهي او بودند موظف به حفظ
آيات قتال مي­كرد و خود همچون يكي از آنها بي­تكلّف به قرائت آيات حفظ شده مي­پرداخت.

در گردان كار را بين همه از جمله خويش تقسيم مي­كرد و مثل همه در موعد مقرر
ظرف مي­شست و سنگر و چادر را تميز مي­كرد. قبل از هر نمازي به شيوه رسول الله (ص)
و علي(ع) مسواك مي­زد.

همرزمان او مي­گويند: هر بار كه شبها بر مي­خاستيم، حميد در نماز شب بود و
نماز شب او ترك نمي­شد. شب كه همه به خواب مي­رفتند به بچه­ها سركشي مي­كرد تا
مبادا در هواي سر زمستان پتوئي از روي نيروئي افتاده باشد.

چنان با صلابت راه مي­رفت كه گوئي پاهاي او در زمين با هر قدم فرو مي­روند و
براي قدم ديگر از زمين برون مي­آيند. وقتي از گردان سان مي­ديد نفس­ها در سينه حبس
مي­شد و چشمها خيرۀ حركات او. بدقت وضع ظاهري نيروها را وارسي مي­كرد و به افرادي
كه رعايت نمي­كردند در نهايت ادب و خضوع تذكر ميداد. در شجاعت چنان بود كه در سخت­ترين
شرايط به دل دشمن مي­زد چه در مقدماتي و الفجر، چه در بدر و خيبر و فاو. براي
مواقع حساس گروه ويژه­اي را از نيروهاي گردان شناسائي كرده بود و هر وقت اوضاع بر
نيروها سخت مي­شد و نياز به تغيير مواضع يا عقب نشيني تاكتيكي بود خود در رأس آن
گروه شهادت طلب و شجاع از گردان حمايت مي­كرد. شجاعت او از پاكي او بود. به سنّت­هاي
رسول الله (ص) سخت عمل مي­كرد.

روزي در بيابان با موتور مي­رفت، بنا گه ايستاد. روز پس از عمليات بود او دعاي
مخصوص آن روز را نخوانده بود به همرزم و همراه خود گفت: اندكي صبر كن دعاي امروز
را نخوانده­ام. به نيروهاي بسيج بسيار علاقمند بود و آنها را شديداً دوست داشت. يك
روز صبح، در هواي سرد حميد را ديدند كه دارد شنا مي­كند علت را با تعجب پرسيدند
گفت امروز قرار است گردان را به تمرين شنا بياورم و مي­خواهم قبل از اينكه بچه­هاي
مردم را در اين آب سرد شنا بياموزم به بدن خودم مزۀ سرما را چشانده باشم.

هرگز ديده نشد كه از بيت المال استفاده كند و امورات شخصي خود را انجام دهد با
اينكه سپاه و (لشكر) وسيله­اي را جهت امورات فرماندهان در اختيار آنها مي­گذارد مع
ذلك او به هيچ وجه استفاده نمي­كرد. پدرش مي­گفت: روزي مرا با ماشين بنياد مرمت
بود تا آنجا نسبت به منزل موشك خورده و در حد تخريب صحبت كنيم چند صد متري كه
رفتيم مرا پياده كرد و خود نيز پياده شد گفتم چرا ايستادي؟ گفت با وسيله بيت المال
نمي­شود كار شخصي انجام داد و تا كسي گرفت.

زياد فكر مي­كرد چه در جبهه و چه به شهر كه مي­آمد، هر وقت فرصت مي­كرد قدم
ميزد و فكر مي­كرد و اين صفت او زبانزد همه كساني است كه بنحوي او را مي­شناختند.
در مورد مطالعه و امور فرهنگي بسيار حساس و معتقد بود كه بايد براي مسئولين و
فرماندهان دوره­هاي آموزشي خاصي گذاشته شود. دعاهاي غير معروف نظير جامعه و… را
مي­خواند.

تشنه شهادت بود و در تمام عمليات­ها تا زمان شهادتش در فاو شركت كرده بود و در
انتظار شهادت. ارادت عجيبي به سيد الشهدا و 
اهل البيت عليهم السّلام داشت.

بچه­هائي را كه از قبل در جبهه بودند و اهل جبهه شده بودند بسيار دوست داشت و
احترام خاص مي­كرد و آنها نيز او را دوست داشتند. برادري تعريف مي­كرد كه حميد را
در عمليات بدر ديده بود كه چند تن از بسيجي­ها مانند پروانه بگرد او مي­چرخند دو نفر
در زير آن آتش شديد دشمن از حميد حفاظت مي­كنند و او شاهد بوده كه دو سه نفر آنها
نيز در اين رابطه مجروح و شهيد شده بودند.

از خانواده­هاي شهدا مستمراً سركشي مي­كرد گاه مرخصي مي­گرفت و در استانهاي
دوري كه شهدا را مي­شناخت صدها كيلومتر طي مي­كرد و از خانواده­هاي معظم شهدا
دلجوئي مي­نمود. موقع عمليات براي نيروها چنان مطمئن از نزول امدادهاي الهي و جنود
غيبي سخن مي­گفت كه گوئي بارها و بارها شاهد نزول آنها بوده و براي او بصورت يقين
درآمده است.

به بچه­ها مي­گفت: در عمليات نفسانيت­ها را بايد كنار گذاشت و بايد براي خدا
جنگيد و شجاعت خود را بروز داد.

خدمات و نقش و ارزش كار خود را در جبهه به كسي نمي­گفت. به خواهرش كه از او
علت سرماخوردگيش را پرسيده بود فقط گفت: سرما خورده­ام! و اين در صورتي بود كه در
هواي سرد زمستان نيروها را در آب، آموزش شنا مي­داد.

در عمليات فاو فرمانده گروه غواصهاي خود شد و اروند وحشي را با شجاعت شنا كرد
و خط دشمن را شكافت و در ساعات اوليه درگيري كه دشمن را به هلاكت مي­رساند، تيري
به سرش خورد و خون به آسمان فواره مي­زد نيروهاي او بي­تابي مي­كردند او آنها را
دعوت به آرامش كرد و به آنها گفت: به شما دستور مي­دهدم كه بالاي سر من نمانيد و
پيشروي كنيد و بعد دست بي­سيم چي خود را گرفت و گفت تو بمان! و سپس در حالي كه خون
بشدت از سر او فواره مي­زد از طريق بي­سيم، نيروها را به حالت خوابيده هدايت مي­كرد
و در اين حالت بود كه به فيض شهادت نائل گشت و به خيل شهداي كربلا پيوست و در جوار
حضرت سيد الشهداء كه به او عشق مي­ورزيد آرام گرفت و روح مطهرش در كنار مليك
مقتدرش نظاره­گر حماسه­ها و رشادتها و ايثارهاي خود و همرزمان شهيدش گرديد.

درود خدا بر او و دو برادر شهيد ديگرش كه قبل از او به لقاءالله رسيدند و سلام
خدا بر او باد كه عزيز شهدا بود. والسلام.

غلامعلي رجائي

قمست دهم

اخلاق و تربيت اسلامي

انفاق و زكات

حجة الاسلام محمدحسن رحيميان

يكي از مظاهر دنيا «مال» است كه انسان آن را از راههاي گوناگوني به مالكيت خود
درآورده و براي تأمين نياز، و اهداف خويش مورد استفاده قرار مي­دهد و اسلام كه
ديني است براي دنيا و آخرت و جسم و جان و احكام آن با توجه به ويژگيهاي تكويني
انسان تشريع شده است،‌ در مورد غرائز و نيازهاي مادي انسان و از جمله امور اقتصادي
و مالي او نيز داراي دستورات و احكامي است كه ضمن سامان بخشيدن و تأمين نيازهاي
مادي فرد و جامعه، مجموعۀ اين امور را در خدمت رشد و كمال معنوي انسان قرار مي­دهد.

اسلام در مورد راههاي به دست آوردن مال از دزدي، ربا، كم فروشي، غش در معامله،
احتكار و خريد و فروش اعيان نجاسات، مسكرات، آلات قمار و هر وسيله­اي كه منحصراً
در جهت حرام به كار گرفته مي­شود، اكتساب به سحر و هر عمل حرام ديگر و بسياري از
امور ديگر تحت عنوان «مكاسب محرمه» نهي و تمام آنها را تحريم فرموده است و در عين
حال راههاي صحيح كسب و درآمد را از قبيل بيع، مضاربه، مزارعه، مساقات و… و
بالاخره گرفن اجرت و برابر هر كار مشروعي با شرائط و قيود مربوطه به طور مبسوط و
گسترده بيان فرموده است كه اين مجموعه خود بخش مهمي از فقه اسلامي را تشكيل مي­دهد.
البته ابعاد اخلاقي و نظام دقيقي كه تضمين كنندۀ حقوق مردم و رعايت حق و عدل است و
روابط صميمانه و آكنده از اطمينان و آرامش خاطري كه در پرتو اين مقررات و عمل به
آنها بين افراد جامعه پديد مي­آيد، در جاي خود بايد بررسي و تحقيق شود.

كسب حلال

به طور كلي درباره كار و كسب مال و تأمين نيازهاي زندگي از طريق حلال تأكيد
فراواني شده كه در اينجا به چند نمونه اشاره مي­شود:

عن النّبي(ص): «العِبادَةُ سَبْعُونَ جُزْءً اَفْضَلُها طَلَبْ الْحَلالِ».

عبادت داراي هفتاد جزء است كه برترين آنها به دست آوردن مال حلال است.

و از حضرت صادق (ع)چنين نقل شده:

«الكادُّ عَلي عِيالِهِ كَالْمُجاهِدِ في سَّبيلِ الله».

(وسائل كتاب التجاره، باب 22).

از رحمت خدا بدور است كسي كه با زندگي­اش را به دوش مردم بيفكند.

و از امام صادق (ع)منقول است كه فرمود:

«لَيْسَ مِنّا مَنْ تَرَكَ دُنياهُ لِآخِرَتِهِ وَ‌لا آخِرتَهُ لِدُنياهُ».

از ما نيست كسي كه دنيايش را براي آخرت و آخرتش را به خاطر دنيا واگذارد.

خطرات مال

اسلام در عين حال كه آنهمه بر كار و كوشش براي كسب مال حلال ترغيب و تأكيد
فرموده است، از دل بستن به مال و فريفته شدن به آن نبي فرموده و آن را در كنار
برخي از عوامل دنيوي ديگر، وسيله­اي براي آزمايش انسان دانسته و در صورت بازي
خوردن از آن و غفلت از خدا آن را عامل انحطاط، سقوط و خسران معرفي فرموده است:

«يا اَيُّها الدَّين آمَنُوا لا تُلْهكُمْ اَمْوالُكُمْ وَ لا اَوْلادُكُمْ‌عَن
ذِكرِ الله وَ مَن يَفْعَلْ ذلِكَ فَأولِئكَ‌هُمُ الخاسِرُونَ».

(منافقون/9).

اي كساني كه ايمان آورده­ايد مبادا كه «اموالتان» و فرزندانتان شما را از ياد
خدا غافل كنند. آنان كه چنين كنند همانا زيانكارانند.

«وَ اعْلَمُوا انَما اَمْوالُكُمْ وَ اَوْادُكُمْ فِتْنَةٌ وَ‌اِنَّ الله
عِنْدَهُ اَجْرٌ عَظيمٌ».

(انفال/28)

و بدانيد كه «مالهايتان» و فرزندانتان فقط آزمايشي است و نزد خدا است پاداشي
بزرگ.

«… وَ‌ مَا الْحَيوةٌ الدُْنيا اِلاَّ متاعُ الغروُر، لَتُبلَوُنَّ في
اَمْوالِكُمْ وَ‌اَنفُسِكُمْ…»

(آل عمران- آخر آيه 185 و اول آيه 186)

… و زندگي اين دنيا جز مايه فريب نيست. بي­گمان در اموال و جانهايتان مورد
ابتلا قرار مي­گيريد.

معلوم است كه مال در زمره مظاهر دنيا به طور غريزي مورد تعلق خاطر انسان قرار
دارد و قرآن مطلب را چنين بيان فرموده است:

«زيّن لِلنَّاس حُبُّ الشَّهواتِ مِنَ النَّساءِ والبَنينَ وَ‌القَناطِر
المُقنطرَةِ مِنَ الذَّهَب والفِضَّةُ وَ الخَيْلِ المُسَوَّمَةِ وَ‌الاَنْعامِ وَ‌الْحَرثِ
ذلِكَ مَتاعُ الحَيوةِ الدُّنيا والله عِندَهُ حُسْنُ المآبن.

(آل عمران- آيه 14)

براي مردم دوست داشتن شهوتها از: زنان،‌ فرزندان و بسته­هاي فراهم شده از طلا
و نقره و اسبان داغدار و رمه و كشت، آرايش يافته است اين متاع زندگي دنيا است. و
نزد خداست سرانجام نيك.

دل بستن به مال منشأ هلاكت

گرچه وجود اين غرائز در انسان بخاطر بقاء نسل و زندگي مادي انسان ضروري است ولي
اگر خارج از كنترل و بيرون از مرز اعتدال و ضرورت، از آنها استفاده شود موجب هلاكت
انسان مي­شوند و به فرموده امام صادق عليه السلام.

«مَثَلُ الدُّنيا كَمَثَلِ ماءِ البَحْرِ كُلَّما شَرِبُ مِنْهُ الْعَطْشانُ
ازداد عَطَشَّا حَتّي يَقتُلَهُ.»

مثل دنيا، مثَل آب دريا است كه هر چه انسان تشنه از آن بياشامد عطش او افزون
شود تا او را هلاك نمايد.

پس: به اين نكته مهم بايد توجه داشت كه اين امور از جمله مال هرگز نبايد عنان
اختيار را از كف انسان بربايند و بصورت مانع و حجابي تاريك، راه تكامل و تعالي
معنوي انسان را مسدود و قلب انسان را از تابش نور ايمان و محبت به خدا محروم سازند
و بهمين جهت در آيه ديگر ضمن برشمردن نمودارهاي مهم اين نوع وابستگيهاي طبيعي،
هشدار مي­دهد كه مبادا انسان با قرار دادن آنها در عرض محبت به خدا، دلبستگي به
آنها بر محبت به خدا غلبه نمايد:

«قُلَ اِنَّ كانَ آباؤُكُم وَ‌اَبْناؤُكُمْ وَ‌اِخْوانُكُمْ وَ‌ اَزْواجُكُمْ
وَ عَشيرَتُكُمْ وَ‌ اَموالٌ افْتَرفْتُمُوها و تِجارَةٌ تَخْشَوْنَ‌ كَسادَها وَ‌
مَساكِنُ تَرْضَوئها اَحَبَّ الَيْكُمْ مِنَ الله وَ‌رَسُولِهِ وَ‌ جِهادٍ في
سَبيلهِ فَتَربَّصُوا حتّي يِاتي اللهُ بِامْرِهِ وَ‌اللهُ لايَهْدي الْقَومَ
الْفاسِقِينَ».

(توبه- آيه 24)

بگو: اگر پدرانتان، فرزندانتان، برادرانتان و همسرانتان و خويشاونتان و اموالي
كه به دست آورده­ايد و تجارتي كه از كساد آن هراس داريد و مسكنهائي كه دل به آن
خوش كرده­ايد نزد شما از خدا و پيامبر خدا و جهاد در راه خدا محبوبتر است، پس
منتظر باشيد تا خدا امر خويش را بياورد كه خدا فاسقان را هدايت نفرمايد.

علاقه و دل بستن به مال دنيا و حرص بر ثروت اندوزي و تكاثر، انسان را از ياد
خدا غافل ساخته و چنين انساني آنگاه كه خود را در ثروت انبوه مستغرق ديد،‌علي رغم
فقر و نيازي كه در ذات و هستي او وجود دارد، چنان دچار تخيّل و فريفتگي ميشود كه
احساس بي­نيازي و استغناء به او دست داده و در پي آن سر از طغيان و سركشي درمي­آورد.

«اِنَّ الانسانَ لَيَطْغي اَنْ رَآهُ اسْتَغْني»

(علق- آيت 6 و 7)

آنگاه كه انسان خويش را بي­نياز ديد، طغيان مي­كند.

و از پيغمبر اكرم(ص) نقل شده كه فرمود:

«اِطَّلْعَتُ عَلَي الجَنَّةُ فَرِأيْتُ اَكْثَرَ‌اَهْلِها الفُقَراء وَ‌
اطّلَعْتُ عَلَِ النّارِ‌فَرَأَيتُ اَكْثَرَ اَهْلِها اْلأَغْنياأ».

بر بهشت نگريستم، اكثر اهل آن را فقرا يافتم و بر جهنّم نگريستم، اكثر اهل آن
را اغنيا يافتم!!

بخل

يكي از نتايج حب مال و دلبستگي آن، صفت رذيله بخل است كه خود زمينه ساز پستي و
بدبختي انسان و دوري بيشتر او از خدا و بندگان خدا مي­شود كه آيات و روايات در
مذمت آن بي­شمار است:

«وَ لايَحْسَبَنبَ الدَّينَ يَبْخلُونَ بِما آتاهُمُ اللهُ مِن فَضلِهِ هُوَ
خَيراً لَهُمْ بَلْ هَُوَ شَرٌّ سَيُطِّوَّقُونَ ما بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ
القِيمَةِ».

(آل عمران- 180).

و آنان كه نسبت به آنچه خداوند از كرم خويش به آنها داده، بخل مي­ورزند گمان
نكنند اين كار براي ايشان مايه خير است بلكه بخل براي ايشان مايه شرّ است. روز
قيامت آنچه را به آن بخل كرده­اند طوق گردنشان ميشود.

«ها اَنْتُمْ هؤلاءِ‌ تَدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا في سَبيلِ الله فَمِنْكُمْ مَنْ
يَبْخَلُ وَ‌ مَنْ يَبْخَلُ فَاِنبما يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ‌ وَاللهُ الغَنيُّ وَ‌
انْتُمْ الْفُقَراءُ…».

(محمّد- 38)

اينك شما اشخاص براي آن كه در راه خدا انفاق كنيد، دعوت مي­شويد، پس بعضي از
شما بخل مي­ورزند و هر كه بخل ورزد فقط در باره خويش بخل مي­ورزد كه خدا بي­نياز
است و شما نيازمندان.

و از پيغمبر گرامي(ص) نقل شده كه فرمود:

«الشُّحُّ وَ‌الأيْمانُ‌ لايَجتَمِعانُ في قَلبٍ واحِدٍ».

بخل و ايمان در يك قلب جمع نمي­شوند.

اسلام براي پيشگيري از فرو غلتيدن انسان در دنيا و مظاهر آن و دل باختن در
برابر مال و منال و پي­آمدهاي مهلك آن از قبيل حرص، طمع و بخل كه موجبات ذلّت نفس
و غفلت ناز خدا و سرانجام خسران ابدي انسان را فراهم مي­كنند، بهترين شيوه­ها را
ارائه داده و گذشته از محدوديتها و حدوود و قيودي كه براي كانالهاي درآمد و كسب
مال مقرر كرده بر صفات پسنديده و فضائل برجسته­اي مانند زهد، ورع، سخاوت و قناعت
تأكيد و ترغيب فراوان و نتايج و پادشهاي بي­اندازه­اي براي آنان بيان كرده است، كه
نمونه­اي از آنها در اينجا ذكر مي­شود:

زهد

در معني زهد از حضرت اميرالمؤمنين (ع)چنين نقل شده:

«الزُّهدُ كُلُّها بَيْنَ كَلِمَتَين مِنَ القُرآنِ، قال اللهُ سبحانَه:
لِكَيْلا تَأسَوْا عَلي ما فاَتَكُمْ وَ‌لا تَفْرحُوا بِما آتاكُمْ».

(نهج البلاغه- كلمات قصار)

زهد به معني كامل در دو كلمه از قرآن بيان شده است. خداوند سبحان مي­فرمايد:
تا براي آنچه از دست شما رفته است اندوهناك نشويد و براي آنچه كه بدست شما آمده
خوشحال و غره نگرديد.

و امام صادق (ع)درباره اهميت زهد فرموده است:

«… اَلا اِنَّهُ حَرامٌ عَلَيْكُم اَن تَجِدُوا طَعمَ الايمانِ حَتّي
تَزَهَّدُوا في الدُّنيا».

آگاه باشيد كه از چشيدن طعم ايمان محروم هستيد تا آنگاه كه از زهد نسبت به
دنيا برخوردار شويد. و در مورد سخاوت كه از آثار زهد و نموداري از ايمان است، از
پيغمبر اكرم چنين نقل شده است:

«السَّخاءُ منَ الايْمانِ وَ‌الايمانُ في الجَنَّةِ».

سخاوت از ايمان است و ايمان در بهشت.

و نيز از آن حضرت نقل شده است كه فرمود:

«اِنَّ السَّخِيَّ قَريبٌ مِنَ اللهِ،‌ قريبٌ مِنَ النّاسِ، قَريبٌ مِنَ
الجَّنَّةِ، بَعيدٌ مِنَ النَّارِ».

همانا سخاوتمند به خدا نزديك است. به مردم نزديك است، به بهشت نزديك است و از
آتش (دوزخ) دور است.

قناعت و ميانه روي

همچنين بر قناعت و ميانه روي در هزينه­هاي زندگي و ساده زيستي تأكيد فراوان
شده است كه اين امور به نوبه خود موجب عزت نفس و عدم دلبستگي و وابستگي بيش از حد
به دنيا و مال دنيا بوده و زمينه حرص، طمع و امثال آنها را منتفي مي­سازد و در
همان حال از اسراف و تبذير به شدّت نهي شده است كه ترك اين دو نيز در تأمين منظور
فوق نقش به سزائي دارند:

«عَزَّ مَنْ قَنَعَ وَ ذَلَّ مَنْ طَمَعَ».

عزت به قناعت است و ذلت به طمع.

از پيغمبراكرم(ص) در مورد ميانه روي در زندگي و نهي از تبذير چنين نقل شده
است:

«مَن اقْتَصَدَ اَغْناهُ اللهُ وَ مَنْ بَذَّرَ اَفْقَرَهُ اللهُ».

كسي كه ميانه روي- در هزينه زندگي- پيشه كند خداوند بي­نيازش فرمايد و كسي كه
تبذير كند خداوند فقيرش نمايد.

و از اميرالمؤمنين (ع)نقل شده كه:

«القَصْدُ‌ مَثْراةٌ و السَّرفُ مَثْواةٌ»

(وافي ج 5/295)

ميانه روي- در زندگي- موجب ثروت و اسراف، موجب هلاكت است.

و از امام باقر (ع)چنين نقل شده:

«مَن قَنَعَ بِما رَزَقُه الله فَهُو مِن اَغْنَِ النّاسِ».

(الكافي ج2/139 باب القناعه)

اسراف و تبذير

اسراف و تبذير كه يكي از عوامل عمده در افراط و حرص در ثروت اندوزي است و منشأ
بسياري از نابسامانيها، نابرابريها و مشكلات اقتصادي بشريت است به عنوان گناه
كبيره مورد نهي قرار گرفته و آيات و روايات فراواني در اين باره وارد و ضمن آنها
ابعاد و احكام و نتايج زيانبار آن را بيان داشته است.

«… و ان المسرفين هم اصحاب النار».

(غافر 43)

… و همانا اسرافكاران خودشان اهل دوزخند.

«… و اهلكنا المسرفين».

(انبيا/9)

… و مسرفين را هلاك كرديم.

«كُلوا و اشربوا و لا تسرفوا انه لا يحب المسرفين».

(اعراف/ 31)

… بخوريد و بنوشيد و اسراف نكنيد كه خداوند اسرافكاران را دوست ندارد.

«… و لا تَبذَّر تبذيراً ان المبذّرين كانوا اخوان الشّياطين و كان الشيطان
لربه كفوراً».

(اسراء آخرآيه 26 و آيه 27)

و هرگز تبذير را روا مدار كه مبذران و اسرافكاران برادران شيطانند و شيطان سخت
كفران نعمت پروردگار خود كند.

و به طور كلي از مصرف مال در جهت لغو، گناه و هر نوع فساد و تباهي چه براي
صاحب مال يا ديگران نهي شده است.

ادامه دارد

مديريّت اسلامي

حجة الاسلام و المسلمين محمدي ري شهري

مقالاتي كه از اين شماره به بعد تحت عنوان «مديريّت اسلامي» از نظر خوانندگان
گرامي خواهد گذشت،‌ حاصل بيست و هفت سخنراني است كه در جلسات هفتگي معاونتها و
مديران كل و رؤساء ادارات وزارت اطلاعات پس از تأسيس اين وزارتخانه در سالهاي 63 و
64 توسط نگارنده ايراد گرديده است.

مكرر دوستان تقاضا داشتند كه اين مباحث چاپ و بصورت كتاب در اختيار علاقمندان
قرار گيرد و از آنجا كه عرضۀ آن بصورت كتاب نياز به بازنگري داشت و نگارنده را با
كثرت اشتغالات فرصت اين كار نبود، اجابت آن ميسّر نمي­شد، تا اينكه بالأخره تصميم
بر اين شد كه بتدريج بازنگري آغاز و بصورت سلسله مقالاتي در مجلۀ پاسدار اسلام
منتشر گردد تا هم پاسخي تدريجي به خواستۀ علاقمندان باشد و هم مقدمه­اي براي
انتشار آن بصورت كتاب.

در سلسله مقالاتي كه تحت عنوان «مديريّت اسلامي» از نظر خوانندگان گرامي خواهد
گذشت،‌ جايگاه مديريت، شيوۀ مديريت و ويژگيهاي مدير شايسته از نظر اسلام مورد
بررسي قرار مي­گيرد، بنابراين آنچه مورد بحث است اخلاق مديريت است نه علم مديريت.

اميد آنكه با بكار بستن آنچه اسلام دربارۀ شيوۀ مديريت آورد و تلاش براي تحصيل
صفاتي كه مدير شايسته از نظر اسلام بايد واجد آن باشد، انقلابي الهي در مديريتهاي
نظام جمهوري اسلامي تحقق يابد.

مديريت چيست؟

پيش از آنكه شيوۀ مديريت در اسلام و ويژگيهاي مدير اسلامي را مورد بررسي قرار
دهيم بايد ديد كه اصولاً مدير كيست و مديريت چيست و چند شيوه براي مديريت وجود
دارد.

مدير در لغت به معناي: كارگردان،‌ گرداننده، دور دهنده، اداره كننده وكسي است
كه كاري را اداره مي­كند. و اداره به معناي: كارگرداني، قوام دادن، نظام دادن و
تنظيم كردن كارها است. مديريت به معناي مدير بودن و مديري است.[1]

بر مبناي معناي لغوي كلمۀ مدير، مديريت اصطلاحاً تعريف شده است به: «انجام
كارها بوسيله و از طريق ديگران» بنابراين علم مديريت عبارت است از: «علمي كه انسان
را به انجام كارها از طريق ديگران هدايت مي­كند» و اخلاق مديريت عبارت است از
ويژگيهائي كه انجام كار از طريق ديگران را ميسر مي­سازد، و با اين ويژگيها است كه
انسان مي­تواند دانش مديريت را بكار بندد و به هنر مديريت متصف گردد. در اينجا به
مسألۀ ديگري مي­رسيم و آن رابطۀ مديريت و سازمان است.

مديريت و سازمان

بر اساس آنچه در تعريف مديريت آمد، مديريت و سازمان لازم و ملزوم يكديگرند و ارتباط
آنها ناگستني است يعني تحقق مديريت بدون سازمان و تحقق سازمان بدون مديريت ممكن
نيست.

سازمان چيست؟

سازمان عبارتست از گروهي كه براي وصول به هدفي مشترك با يكديگر همكاري مي­كنند.

قدرت و توانائي هر سازمان رابطۀ مستقيم با قوت مديريت آن سازمان دارد،‌ هر چه
مديريت صحيح­تر و قويتر باشد سازماندهي و انجام كارهاي جمعي بهتر و كاملتر و
توانائيهاي سازمان افزونتر مي­شود.

شيوه­هاي مديريت

دومين مقدمه­اي كه پيش از طرح مديريت اسلامي بايد به آن اشاره نمود مسألۀ شيوه­هاي
مديريت است.

شيوه­هاي مديريت از انگيزه­ها و مبانيِ فكري و عقيدتي و خصلتهاي روحي مدير و
نيز افراد تحت رهبري او ريشه مي­گيرد.

بنابراين بتعداد مكاتب و سازمانها و احزاب و حتي افرادي كه در سمت مديريت قرار
مي­گيرند شيوه­هاي مديريت، متغير و متفاوت است، ‌و براي شناخت شيوه­هاي مديريت،
شناخت ايدئولوژي سازمان و عقايد و خصلتها و انگيزه­هاي مدير ضروري است.

از باب مثال در مكتبي كه هدف وسيله را مباح مي­كند مدير مي­تواند براي رسيدن
به اهداف خود و سازمان تحت ادارۀ او هر كار زشت و ناپسندي را انجام دهد، وي در
مكتبي كه هدف موجب اباحۀ وسيله نمي­شود، مدير تنها از طرق مشروع مي­تواند به اهداف
خود برسد، و لذا مديريت نخست ظاهراً توفيق بيشتري براي رسيدن به اهداف دارد تا
بشيوۀ دوم.

مديريت اسلامي

مديريت اسلامي ابتدا بايد اسلام را معنا كنيم، و پس از آن مباني اسالم دربارۀ
مديريت و رهبري را تبيين نمائيم و سپس با مديريت به شيوه اسلامي آشنا شويم.

تفسير اسلام در يك جملۀ خيلي كوتاه عبارتست از تسليم در برابر حق «الاسلام هو
التسليم» و مسلمان كسي است كه در عقيده و اخلاق و عمل تسليم حق باشد. و بر اساس
اين تفسير، اساسي­ترين مباني اسلام در رابطه با رهبري كه ساير اصول  مديريت به آن باز مي­گردد مبناي حق و عدول است.

در اين شيوه از مديريت انگيزه­هاي فردي و گروهي، جهت دهنده نيست، جهت دهنده
ارزشهاي انساني است و لذا همۀ تلاشهاي مدير بر مبناي حق و در جهت آرمانهاي حق
خواهي و حق جوئي است،‌ و اگر بر دوراهي حق و حكومت قرار گيرد قطعاً حق را انتخاب
مي­نمايد.

از آنجا كه اسلام آئين همه پيامبران است. «اِنَّ الدّينَ عِنْدَ‌ اللهِ
الأسلامُ» مديريت انبياء الهي عموماً بر اساس اين شيوه بود. و علت اصلي اينكه آنها
كمتر موفق به تشكيل حكومت و يا تداوم آن شدند شيوۀ مديريت آنها بود كه آنها حكومت
را براي حق مي­خواستند و ديگران حق را براي حكومت مي­خواهند!

براي نشان دادن شيوۀ مديريت اسلامي دو نمونه از روش پيامبر اسلام (ص)و سيرۀ
علي (ع)را در اينجا مطرح مي­كنيم:

در جنگ بدر كه نخستين جنگهاي اسلامي است و پيامبر اسلام فوق العاده نيازمند به
نيروهاي مجرب و جنگجو است پيش از شروع جنگ در محلي بنام عقيق شخصي بنام خبيب بن
يساف كه رزمنده­اي دلير و شجاع و باتجربه بود با دوستش قيس در حالي كه غرق در
تجهيزات جنگي بودند به پيامبر اسلام رسيد، پيامبر از آنها پرسيد كه براي چه آمده­ايد؟
خُبيب پاسخ داد كه بخاطر خويشاوندي و همسايگي و غنايم احتمالي آمده­اند كه همراه
او بجنگند.

پيامبر فرمود: كسي كه آئين و عقايد ما را قبول ندارد همراه ما باشد!

خبيب در حاليكه از پاسخ پيامبر اسلام سخت در شگفتي بود كه چرا در چنين وضعي،
ياري و همراهي آنها را نمي­پذيرد، مقداري درباره تجربه و شجاعت و دلاوري خود توضيح
داد و در پايان گفت: «فاقاتل معك للغنيمة و لااسلم» بنابراين اجازه بدهي كه همراه
شما بجنگم براي غنيمت وي اسلام نياورم!

پيامبر اسلام با قاطعيت تمام پاسخ داد كه:

لا،‌أَسلِمْ ثمَّ قاتِل

خير، اسلام بياور سپس بجنگ!

خبيب نپذيرفت ولي پس از مدتي كوتاه در منزلگاه ديگري به نام روحاء خدمت آنحضرت
رسيد و گفت:

يا رسول الله اسلمت لله رب العالمين و شهدت انك رسول الله

اي پيامبر خدا! در برابر پروردگار جهانيان تسليم شدم و گواهي ميدهم كه تو
فرستادۀ خدا هستي!

او در جنگ بدر و جنگهاي ديگر اسلامي در سپاه اسلام نقش حساس و تعيين كننده­اي
داشت.[2]

علت مسلمان شدن اين مرد در تاريخ نيامده ولي بي­ترديد مديريت و شيوه برخورد
پيامبر اسلام با او در آشنائي و عقيده او به اسلام نقش تعيين كننده داشته است. هر
كس داراي كمترين شعور سياسي و اجتماعي باشد مي­داند كه اين شيوۀ برخورد، شيوۀ يك
سياستمدار بمفهوم رسمي سياست نيست. كدام سياستمدار در حساس­ترين لحظات حيات سياسي
خود مي­تواند از نيروئي كه در تحكيم قدرتش نقش تعيين كننده دارد چشم بپوشد، چون به
آنچه او مي­گويد و براي آن مي­جنگد اعتقاد ندارد؟!

خبيب فكر كرد كه اگر اين مرد واقعاً پيامبر خدا نبود مانند همۀ سياستمداران
حرفه­اي كه من بعنوان يك وسيله و پل براي رسيدن به مقصود استفاده مي­كرد و پس از
رسيدن به قدرت هر گونه كه مي­خواست عمل مي­نمود، بنابراين بايد هدفي جز قدرت و
حكومت داشته باشد و آن چيزي جز حق نمي­تواند باشد.

نمونۀ ديگر از اين شيوه مديريت را در حكومت امام علي (ع)مي­توان ملاحظه نمود.
هنگاميكه مردم دنيا طلب از اطراف امام پراكنده شدند و بسياري از افراد سرشناس به
معاويه پناهنده گرديدند، گروهي از ياران امام كه ادامۀ اين وضع را براي تداوم
حكومت او خطرناك مي­ديدند خدمت حضرت رسيدند و پيشنهاد كردند كه سهم بيشتري از بيت
المال را به اشراف اختصاص دهد و امتيازات بيشتري براي مردم عرب در مقايسه با
ايرانيان و عجم قائل شود و با پرداخت پول و امكانات به كساني كه احتمال مخالفت و
پناهندگي به دشمن مي­دهد آنها را جذب كند و پايه­هاي حكومت خويش را استحكام بخشد.

اين پيشنهاد كه از روي دلسوزي و علاقۀ امام و براي تقويت جبهۀ او در برابر
معاويه بود از نظر يك سياستمدار رسمي كه هدف وسيله را مباح مي­كند، پيشنهادي است
صد در صد درست و منطقي، و در مديريت اسلامي و از ديدگاه امام علي (ع)پيشنهادي است
كاملاً‌ غلط و غيرقابل قبول، چون حق بر پايۀ باطل تقويت مي­شود و حق در سايۀ باطل
و ظلم پيروز مي­گردد. اين بود كه امام با صراحت تمام فرمود:

اَتَأ مُرُوني أنْ اَطْلُبَ النَّضْرَ بِالجَوِر؟ لا وَ اللهِ لا اَفْعَلُ ما
طَلَعَتْ شَمْسٌ وَ‌لاحَ فِي السَّماءِ نَجْمٌ…

آيا از من مي­خواهيد كه پيروزي را در سايۀ ظلم طلب كنم؟! نه والله چنين نخواهم
كرد ماداميكه خورشيد طلوع كند و در آسمان ستاره­اي ظاهر گردد.[3]

بنابراين اساسي­ترين اصلي كه مديريت اسلامي را از ساير مديريتها جدا مي­كند
اينست كه در اين شيوه از مديريت، مبنا حق است و 
حركت بسوي حق و ارزشهاي متعاي انساني. براي اينكه مديريت بر مبناي اين شيوه
از مديريت حركت كند و اهداف مديريت را تأمين نمايد ويژگيهائي را بايد دارا باشد كه
اين ويژگيها را مي­توان اصول مديريت اسلامي ناميد.

بنظر مي­رسد اصول مديريت به شيوۀ اسلامي در آيات 25 تا 34 سورۀ مباركه طه آمده
است.

هنگاميكه حضرت موسي مأموريت يافت پيام الهي را به فرعون ابلاغ كند و با رهبري
بني اسرائيل حكومتي را بر پايۀ ارزشهاي اسلامي تشكيل دهد،‌ از خداوند چهار درخواست
داشت كه بانضمام هدفي كه او در رابطه با اين خواسته­ها مطرح نمود، پنج ويژگي براي
مديريت اسلامي از سخن موسي (ع)مي­توان استنباط نمود. اصول مديريت اسلامي در اين
ويژگيها خلاصه شده است. متن سخن موسي بنقل قرآن كريم اينست:

قالَ رَبَّ اشْرَحْ لي صَدري، وَ يَسِّرلي امري، وَ احْلُلُ عُقْدَة مِنْ
لِساني يَفْقَهُوا قَولي و اجْعَلِ لي و‍زيراً مِنْ اَهْلي، هراونَ اَخِي اشْدُد
بِهِ اَرزي وَ‌اَشرِكْهُ في اَمري كَي نُسِبّحَكَ كَثيراً وَ‌نَذكُرَكَ كثيراً.

گفت پروردگارا، سينه­ام بگشاي، و كارم برايم آسان كن، و گره از زبانم باز كن،
تا گفتارم را بفهمند، و براي من وزيري از كسانم مقرر فرما، هارون برادرم را، و پشت
مرا بدو محكم كن، و او را شريك كارم گردان، تا ترا تسبيح بسيار گوئيم و فراوان
يادت كنم.

در اين آيات پنج مسأله مطرح شده كه هر يك اصلي از اساسي­ترين اصول مديريت
اسلامي است. اين اصول عبارتند از:

1-     شرح صدر

2-     آسان شدن كار

3-     قابل فهم بودن سخن

4-     همكار شايسته

5-     الهي بودن هدف

در قسمتهاي آينده اين اصول به طور مشروح مورد بررسي قرار خواهد گرفت.

اميرالمؤمنين«ع»:

يُسْتَدَلُْ عَلي اِدْبار الدُّرْبعٍ تَضْييِع الاُصُولِ وَ‌التَّمَسُكِ
بِالْفُروُعِ وَ‌ تَقْديمِ اْلاَراذِلِ وَ تَأخيرِ اْلاَفاضِلِ.

چهار چيز نشانه تيره بختي و ادبار دولتهاست: واگذاردن كارهاي اصلي و اساسي و
پرداختن به امور فرعي، جلو انداختن فرومايگان و پس راندن صاحبان فضل.

(غررالحكم، ص 257)

شرح دعاي ابوحمزۀ ثمالي

قسمت دوم

آيت الله ايزدي نجف آبادي

«مِنْ اَيْنَ لِيَ الخَيرُ يا رَبَّ
وَ لايِوجَدُ اِلّا مِن عِندكَ وَ‌مِنْ اَيْنَ لِيَ النَّجاةُ وَ لاتُسْطاعُ اِلا
بِك».

پروردگارا! از كجا براي من خير است و
حال اينكه خيري يافت نمي­شود مگر از پيش تو و از كجا براي من نجات و رهائي هست با
اينكه بغير وسيله تو نجاتي امكان ندارد.

خير، فقط از سوي خدا است

در اين دو جمله از دعا اقرار به دو
مطلب توحيدي (البته توحيد افعالي) مي­باشد:

1-     اينكه خيري بهر كس و بهر چيز برسد همه از ناحيه ذات مقدس
پروردگار، نشأت گرفته و مي­گيرد.

2-     اينكه نجات از خطراتي كه در اين جهان پرحوادث ممكن است،
بهركسي رو آورد، بجز بوسيله ذات خداوندي ميسر نيست و همچنين رهائي از آثار شوم
دنيائي و آخرتي اعمال زشت و ناروا بجز شمول رحمت و عنايت الهي ممكن نخواهد بود.

ابتدا راجع به خير و اينكه فقط از
ناحيه او است:

اولاً درباره واژه و لغت خير آنچه
بايد گفت اين است كه (بر حسب گفته اهل تحقيق از فلاسفه يا غير آنها) مفهوم «خير»
كه معمولاً مي­گويند «ضد شرّ» است، مفهومي است بديهي و واضح و نيازي به فكر و
تأمّل در بدست آوردن اين مفهوم نيست؛ تنها اگر اشكالي باشد در اين است كه در عالم
خارج از ذهن يعني عالم واقعيت و هستي روي چه اموري مي­توان انگشت گذاشت و آنها را
بعنوان مصداق خير شناخت و نام برد كه در رابطه با اين مطلب «ثتويّه» اشتباه بزرگي
مرتكب شده­اند كه براي عالم هستي دو مبدء و دو اصل قائل شده­اند يكي بنام يزدان كه
خالق خيرات است و ديگري اهريمن كه خالق شرور است و چنين پنداشته­اند كه خيرات يك
صف از موجودات است مثل خورشيد و آب و نور و صف شرور هم صف ديگر موجودات است چون
درندگان و گزندگان .

در هر صورت در اينجا است كه محققين
از فلاسفه مي­فرمايند از آنجائي كه خاصيت خير اين است كه همواره خواستني و دوست
داشتني است لذا همه كس و همه چيز از روي شعور و علم و چه بالطبيعه خواهان آن
هستند. همچنانكه راغب در مفردات گويد:

«الخير ما يرغب فيه الكل كالعقل
مثلاً و الفضل و العدل و الشيء النافع»

يعني: خير چيزي است كه همه كس در او
رغبت دارد مثل عدالت و عقل و فضل و اشياء سودمند.

و با در نظر گرفتن اينكه هر موجودي
وجود و هستي خود و كمالات خود را خواهان است و از نيستي خود و نبود كمال خود
گريزان است پس مصداق خير در عالم  هستي
وجود و كمالات وجودي است و همه اسباب و وسائلي كه سبب رشد و تكامل موجودات مي­گردند
همه خيرند و بعضي از اهل لغت نيز گفته­اند:

«الخير حصول الشيء علي كمالاته».

يعني: خير ظفر يافتن هر چيز بر
كمالات او است.

بعد از آنچه در معناي خير گفته شد،
مطلب اول اين دو جمله دعا كه اقرار به اين مطلب كه تنها خير از ناحيه خداوند است
روشن مي­شود كه از آنجائي كه منشأ هستي­ها همه ذات مقدس پروردگار است و در عالم هر
موجودي كه سبب وجود موجودي يا كمال موجود ديگري مي­شود از خداوند است.

بنابراين همه خيرات از ناحيه خداوند
است كه در دعاهاي تكبيرات نماز است كه:

«اَلخَيرْ في يَدَيكَ وَ الشَرُّ
لَيْسَ اِلَيكَ»

خداوندا خير تنها در دست تو است و
هيچ گونه شرّ و بدي به تو برنمي­گردد.

رهائي از خطرات و حوادث

امّا اقرار دوم: كه از خطرات جهان بر
حوادث و نتايج شوم اعمال زشت و ناروا بجز در سايۀ عنايت خداوندي و لطف او راه
نجاتي نيست.

آنچه بطور اختصار بايد گفت اين است
كه: درست است كه در اين جهان امور بسياري ديده مي­شود كه گمان مي­كنيم به پناهندگي
به آنها از گزند روزگار و پيش آمدها مي­توانيم خود را حفظ كنيم مثلاً از خطر سيل و
طوفان به كوه پناهنده شويم همچنانكه پسر حضرت نوح پيغمبر وقتي نوح (ع)به او فرمود:
اي پسرك من با من به كشتي سوار شو و با كافرين مباش! در جواب گفت:

«سَاوي اِلي يَعْصِمني مَنَ الماء»[1]

يعني: بهمين زودي در كوه قرار مي­گيريم
كه مرا از آب حفظ مي­كند!!

و نيز گمان كنيم كه از خطر غرق در
دريا به خشكي پناه مي­بريم همچنانكه در سورۀ بني اسرائيل آمده است:

«وَ اِذا مَسَّكُمُ الضُرِّ في
البَحرِ ضَلِّ مَن تدعُونَ اِلا ايّاهُ فَلَمَّا نَجّيكُمْ اِلي اَعْرَضْتُم وَ
كانَ الإنسانُ كَفُوراً».[2]

يعني: هنگامي كه شما در دريا گرفتاري
فرا مي­گيرد هر چه كه بجز خدا بود و او را مي­خوانديد از نظرتان گم مي­شود ولي
همين كه شما را بخشكي رساند و نجات داد (از خدا) رو مي­گردانيد و هميشه اين انسان،
ناسپاس بوده است.

ولي ما غفلت داريم از اينكه اگر امر
و اراده خداوندي بر اين قرار گيرد كه ما هلاك شويم كوه هم نمي­تواند ما را پناه
دهد همچنانكه حضرت نوح به فرزندش فرمود:

«لا عاصِمَ الِيْومَ منْ اَمْرِ الله
اِلا مَنْ رَحِمَ».[3]

يعني: امروز ديگر پناه و پناهگاهي از
امر خدا نيست جز اينكه خدا كسي را رحم كند.

و همچنين ممكن است در عين اينكه از خطر امواج دريا به خشكي پناه ببريم در اثر
زلزله يا فرورفتگي زمين زيرزمين و آوار هلاك شده يا بادهاي شن آور ما را زير توده­هاي
شن روان دفن كند همچنانكه در سوره بني اسرائيل بدنبال آيه فوق مي­فرمايد:

«اَفَاَمِنْتُمْ اَنْ يَخْسِفَ بِكُمْ جانِبَ الْبَرِّ اَوْ يُرْسِلَ
عَلَيْكُمْ حاصِباً…[4]».

يعني: آيا درامانيد از اينكه خداوند در ناحيه خشكي شما را زيرزمين پناه كند
(در اثر فرورفتگي زمين) يا بر شما تندباد شن آور بفرستد.

بطور سربسته بايد از اين معنا غفلت نكنيم كه جهان ماده را هم از نظر عقل نبايد
مورد اعتماد قرار داد و به آن تكيه كرد بحكم اينكه جهان ماده است و عالم مزاحمات
است كه بقول شاعر مي­گويد:

«جهان رباط خرابي است بر گذرگه سيل».

و نيز در چنگ قدرت حق و زير سلطه خداوند است كه هر لحظه ممكن است همانجائي كه
ما به آن پناه برده­ايم و همان چيزي كه ما براي حفظ خودمان به آن دل گرم كرده­ايم
از ناحيه­اي كه ما از آن غفلت داشته­ايم و از ما غيب و پنهان بوده است به امر
خداوند پيشامدي پيش آمده و پناهگاه ما مدفن ما گردد.

در آخر به اين نتيجه مي­رسيم كه در عين اينكه ما بايد براي حفظ و نجات خودمان
از گرفتاريها و پيشآمدها و پيشگيري از ناگواريها دست بدامن اسباب كه خداوند قرار
داده بشويم ولي از اين حقيقت غفلت نكنيم كه نجات بدست خدا است و حافظ و نگهبان او
است.

«لَا الَّذي اَحْسَنَ اسْتَغني عَنْ عَوْنِكَ‌ وَ رَحْمَتِكَ وَ‌ لا الَّذي
اَساءَ وَ‌اجْتَرَأَ عَلَيْكَ وَلَمْ يُرضِكَ خَرَجَ عَنْ قُدْرَتِكَ»
(خدايا!) نه آن كسي كه عمل خوب كرده، از كمكها و رحمت تو بي نياز شد و نه آن كسي كه
كار بد و نافرماني كرد و رضايت تو را در نظر نگرفت از چنگ قدرت تو بيرون رفت.

هيچ كس از خدا بي­نياز نيست

در اين دو جمله از دعا نيز به دو حقيقت بسيار عالي و ژرف اقرار و اعتراف شده
است.

1-     اينكه هيچ كس و هيچ چيز در هيچگونه شرايطي از عنايت و لطف
خداوندي بي نياز نيست.

2-     چنين نيست كه كسي كه گناه ونافرماني كرد بتواند خود را
مثلاً با پناهندگي به قدرت ديگري از چنگ قدرت حق برهاند.

مطلب اول كه اقرار به اين است كه حتي كسانيكه نيكوكار بوده­اند از لطف خداوندي
بي نياز نيستند بدين جهت است كه اولاً- سراسر عالم آفرينش وابسته به عنايت حق بلكه
عين وابستگي به ذات او است كه اگر لحظه­اي عنايت او زائل شود جهان نيست و نابود
خواهد شد،‌ چنانچه خداوند مي­فرمايد:

«اِنَّ الله يُمْسِكُ السَّمواتِ وَ‌الارْضَ اَنْ تَزُولا وَ‌لَئنْ زالَتا
اِنْ اَمْسَكَهُما مِنْ اَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ».[5]

يعني: همانا خداوند است كه آسمانها و زمين را نگهداري مي­كند كه مبادا زايل
شوند (از جاي خودشان پرت شوند و يا وجودشان دوام نيابد) كه بر فرض از جاي بلغزند،
احدي جز او، آنها را نمي­تواند نگهداري كند.

بر حسب مفاد اين آيه و آيات ديگر و حكم عقل، دوام هستي و دوام آفرينش به دوام
فيض است كه بقول فيض كاشاني:

باندك التفاتي زنده دارد آفرينش را     اگر
نازي كند درهم فرو ريزند قالبها

و به قول ملاي رومي:

هر زمان نو مي­شود دنيا و ما   بي­خبر
از نو شدن اندر بقا

در هر صورت نيكوكار و بدكار بلكه جمله عالم هستي هيچ كس و يا هيچ چيز- در هيچ
شرائطي- از عنايت لطف خداوندي بي­نياز نيست.

ثانياً- نيكوكاري و احسان نيكوكار از يكسو جز بسرمايه توفيق و عنايات الهي
صورت پذير نيست و از سوي ديگر بدون عفو و اغماض خداوندي قابليت اينكه قبول شود و
روسفيد كننده باشد نيست كه بايد گفت:

بنده همان به كه ز تقصير خويش      عذر
به درگاه خداي آورد

ورنه سزاوار خداونديش           كس
نتواند كه بجا آورد

امّا در رابطه با اقرار به مطلب دوم كه كسانيكه بخود جرأت گناه مي­دهند و
موجبات نارضايتي خداوند را فراهم مي­كنند از چنگ قدرت خداوند بيرون نيستند، بموقع
ديگر و گفتار ديگر واگذار مي­كنم انشاءالله.

ادامه دارد

اميرالمؤمنين«ع»:

«قِلَّةُ الْعَفوِ أَقْبَحُ الْعُيوبِ وَ‌التَّسرُّعُ اِلَي الإنتقامِ
أَعْظَمُ الذُْنُوب»

(غررالحكم- ص 537)

كم گذشتي از لغزشهاي مردم زشت­ترين عيبها است و شتاب كردن در انتقام بزرگترين
گناهان است.

هجرت و حج ابراهيم(ع)

عبدالكريم بي آزار شيرازي

قال: انّي مُهاجِرٌ اِلي رَبّي

(عنكبوت: 26)

از شمال فاو (اور) به كوفه و كربلا
تا قدس و مكه و عرفات و تا مزدلفه و مسجد خيف در مني

مقدمه

«فتلقي آدم من ربه كلمات فتاب عليه
انه هو التواب الرحيم»

آدم از پروردگارش كلماتي دريافت داشت
و با آن به سوي پروردگارش بازگشت و خداوند، توبه او را پذيرفت، چه او توبه پذيري
مهربان است.[1]

آدم و حوا پس از عصيان و پيروي از
شيطان؛ از خدا دور گشتند و از بهشت الهي خارج شدند و هبوط كردند، گفته مي­شود بر
فراز دو كوه مقابل هم در مكه فرود آمدند، گواهي كه آدم(ع) بر آن فرود آمده بود به
مناسبت لقب آدم «صفي الله» كوه صفا و كوهي كه حوا بر آن فرود آمد به مناسبت امر ئه
مروه ناميده شد.

بنا به روايت امام صادق(ع) حضرت
آدم(ع) پس از خروج از جوار خداوند و فرود به دنيان چهل روز هر بامداد بر فراز كوه
صفا با چشم گريان در حال سجود بود جبرئيل بر آدم فرود آمد و پرسيد:

–        
چرا گريه مي­كني اي آدم؟

–        
چگونه مي­توانم گريه نكنم در حاليكه خداوند مرا از جوارش بيرون رانده و در
دنيا فرود آورده است.

–        
اي آدم به درگاه خدا توبه كن و به سوي او باز گرد.

–        
چگونه توبه كنم؟

جبرئيل در روز هشتم ذيحجه آدم را به
مني برد، آدم شب را در آنجا ماند، و صبح با جبرئيل به صحراي عرفات رفت، جبرئيل به
هنگام خروج ازمكه احرام بستن را به او ياد داد، و به او لبيك گفتن را آموخت و چون
بعد از ظهر روز عرفه فرا رسيد تلبيه را قطع كرد و به دستور جبرئيل غسل نمود و پس از
نماز عصر، آدم را به وقوف در عرفات واداشت و كلماتي را كه از پروردگار دريافت كرده
بود به وي تعليم داد. اين كلمات عبارت بودند از:

سبحانك اللهم و بحمدك خداوندا با
ستايشت تو را تسبيح مي­گويم.

لا اله الا انت جز تو خدايي نيست.

امام خميني:

آقايان اهل علم و كاروان­ها و رؤساي
كاروان­ها و ساير حجاج، مبادا اين سفر را سفر تجارت قرار بدهيد و امور تجاري در
اين سفر مطرح باشد؛ سفر، سفر الي الله است نه سفري به سوي دنيا، آلوده به دنيا
نكنيد.

عملت سوء و ظلمت نفسي كار بد كردم و
بخود ظلم نمودم.

و اعترفتُ بذنبي اغفرلي به گناه خود
اعتراف مي­كنم مرا ببخش.

انك انت الغفور الرحيم كه تو بخشندۀ
مهرباني.

آدم(ع) تا به هنگام غروب آفتاب
همچنان دستش رو به آسمان بلند بود و با تضرع اشك مي­ريخت، وقتي كه آفتاب غروب كرد،
همراه جبرئيل روانۀ مشعر شد و شب را در آنجا گذراند. و صبحگاهان در مشعر بپا خاست
و در آنجا نيز با كلماتي به دعا پرداخت و به درگاه خدا توبه گذاشت…[2]

از آن زمان تا به روز قيامت اين
مراسم، برنامه ايست براي بازگشت بني آدم به بهشت در جوار خدا، متأسفانه در طول
تاريخ اين مراسم پس از مدتي از محتوي تهي گشته و به صورت تقليدي كوركورانه درآمده و
همزمان با انحراف بشر از خداپرستي بسوي خورشيد و ماه و ستاره پرستي چنانكه در اين
نوشتار خواهيم ديد، هياكل و پرستشگاههايي براي خورشيد و ساير اجرام آسماني ساخته
كه به دور آن طواف مي­كردند.

حضرت ابراهيم(ع) در چنين محيطي ظهور
يافت و با اين افكار و عادات مسخ شده و شرك و بت پرستي سالها به مبارزه برخاست و
براي مردم به بهترين وجه استدلال كرد و عملاً بتها را شكست.

و چون خود كامگان در برابرش دست به
توطئه زدند تصميم گرفت به سوي خدا مهاجرت كند و به جوار خداوند باز گردد از اينرو
راه بُقاع متبركه چون كوفه، كربلا، قدس ومكه، عرفات و مشعر الحرام و مني و مسجد
خيف را در پيش گرفتتا همچون آدم، به سوي بهشت الهي به جوار رحمتش بازگشت نمايد.

در اين مقاله ما همراه ابراهيم(ع)
سفري را آغاز مي­كنيم به سوي خدا

ميلاد ابراهيم(ع)

نمرود بن كنعان، امپراطوري كه بر
قسمت بسيار وسيعي از زمين فرمانروايي مي­كرد و مقرش در بابل بود شبي در خواب ديد
كه ستاره­اي از افق آن كشور طلوع كرد و در پرتو آن نور آفتاب و ماه نابود گشت. با
نگراني از خواب برخاست، و كاهنان و معبران را احضار كرد و خوابي را كه ديده بود بر
ايشان تعريف نمود، معبران، خواب نمرود را چنين تعبير كردند:

در اين سال در سرزمين بابل فرزندي به
دنيا خواهد آمد كه نابودي تو واهل مملكت تو به دست او است.

نمرود دستور داد تا ميان زنان و
مردان جدايي افكنند، و بر هر زن حامله مأموري بگمارند تا اگر پسر زايد بلافاصله
آنرا بكشند.

ادني، مادر ابراهيم، چون حاملگيش آشكار
نبود كسي او را تعقيب نكرد. وقتي كه هنگام وضع حمل نزديك شد به بهانه­اي از شهر
بيرون رفت و رهسپار غاري كه در كوهستان مي­شناخت، شد و در آن غار ابراهيم(ع) را
بزائيد و او را در لباس و پارچه بپوشاند،‌ و در همان غار گذاشت و در آنرا با سنگ
به بست. و به شهر نزد شوهر آمد و گفت از ترس گماشتگان نمرود به صحرا رفتم «پسري
بزادم كه در همان حال بمرد» در خاك دفنش كردم و بازگشتم.

ادني مرتب به غار مي­رفت و به
ابراهيم سركشي مي­كرد.

ابراهيم، به سرعت رشد كرد. گفته مي­شود
كه 7 يا 13 و يا 17 سال در غار بسر برد وقتي ابراهيم بزرگ شد، ادني جريان فرزندش
را براي آزر نقل كرد و او را به غار برد و ابراهيم را به او نشان داد،‌ آزر همينكه
ابراهيم را ديد، محبت او در دلش افتاد و به مادرش گفت: او را از غار به خانه بريم.

مادر، ابراهيم را به خانه برد و
اسامي اشياء و حيوانات را بتدريج به وي ياد داد. روزي ضمن توصيف مخلوقات به وي
گفت:

– فرزندم! هر مخلوقي، خالقي دارد كه
آنرا تربيت مي­كند و پرورش مي­دهد. همانطور كه من تربيت كنندۀ تو و پدرت مربي من و
نمرود ارباب پدرت مي­باشد.

ابراهيم پرسيد: خداي نمرود كيست؟

مادر بانك بر او زد كه ديگر از اين
حرفها نزد كه بسار خطرناك است.

اما ابراهيم كه فرزند كوه است و در
طبيعت آزاد رشد يافته و در زندگي مصنوعي مسخ نشده، شجاعانه با فطرتي پاك و قلبي
سالم به سئوال خود ادامه مي­دهد و با پدر خواندۀ بت فروش و با مردم ستاره پرست، به
گفتگو مي­نشيند تا به خداي حقيقي راه يابد. برخلاف مردم بابل كه در اختناق شديد و
مسخ افكار بسر مي­بردند و جرأت نداشتند خود را از بند خرافات و بت پرستي و ستاره
پرستي و شرك نجات دهند و نام خداي حقيقي را بر زبان جاري كنند. و اجازه نداشتند
فرزند پسر بدنيا آورند تا مبادا روزي آنان را از اين خرافات برهاند و بساط خدايي
آنان را از بين ببرد.

زادگاه ابراهيم(ع)

درباره زادگاه حضرت ابراهيم(ع) اقوال
گوناگون است: بعضي شهر «شوشِ» اهواز را به عنوان زادگاه آن حضرت مي­دانند و بعضي
گفته­اند در بابل عراق بوده و بعضي مي­گويند در قريه كوثار يا كوثي (بر وزن طوبي
دهكده­اي از سواد كوفه)[3] و
برخي نوشته­اند در «وركا» (از ناحيۀ زاب ماها و حدود كسكر) به دنيا آمده و پدرش او
را به كوثي كه مقر نمرود بوده آورده است.

عده­اي برآنند كه ابراهيم(ع) در شهر
حران متولد شده و پدرش او را به بابل برد.[4]

اما بنا بر نوشتۀ تورات[5] و
قاموس كتاب مقدس[6] و بعضي از
نويسندگان اسلامي چون عبدالوهاب النجار[7] و
تحقيقات باستانشناسان، شهر اور كلدانيان محل تولد و مسكن ابراهيم(ع) بوده است.

اوركلده

اور كلده سرزميني در بابل جنوبي
(جنوب عراق) است كه در عهد عتيق زياد از آن نام برده شده و گاه به همۀ سرزمين بابل
گفته مي­شود،‌ حدود آن مجاور رأس خليج فارس و شهر فاو بين عربستان و دلتاي رودخانه
فرات است. قبل از حفاري باستانشناسنان در خاك بين النهرين كسي از موقعيت و وضع
تمدن شهر «اور» كه گفته مي­شود روزي زادگاه و مسكن حضرت ابراهيم(ع)بوده، اطلاعي
نداشت چه امروز اين شهر جز بياباني خالي ديده نمي­شود ولي در نتيجه تحقيقات وُولي[8] و
ديگر دانشمندان معلوم شد كه اور شهري با عظمت و ثروتمند و پايتخت ملتي بزرگ بوده
است. زمين شناسان معتقدند خليج فارس در ابتدا از شمال تا بغداد امروزي امتداد
داشته و رود كارون از شرق و رود ديگري از عربستان به آن مي­ريخته و به مرور
ايندونهر نواحي كم عمق شمال خليج فارس را با رسوبات خود پرساخته و از دو سو
دلتاهاي وسيعي در آن به وجود آورده­اند.[9]

در اواسط قرن نوزدهم ميلادي «هنري
روالينسن» بزرگترين دانشمند زمين شناس با خواندن خطوط ميخي و مطالعۀ دقيق در كتيبۀ
گنج نامه نزديك همدان موفق شد نقطه­اي را كه شهر اور در آن واقع شده بود بخواند و
خرابه­هاي آن شهر را در بابل سفلي در ساحل غربي فرات كه در زير شن پنهان شده بود
پيدا كند. اين شهر سالها قبل از دستيابي كلدانيان بر آن، پايتخت آشوريان بوده، و
مردم آن رب النوع يازدهم سفر پيدايش تورات آمده براي پرستش خود ساخته بودند
بنابراين ابراهيم(ع) وقتي از وطنش بسوي خدا مهاجرت كرد،‌ تبعۀ يك ملت متمدني بوده
است.[10]

بسوي كوفه

فارادوا به كيداً فجعلناهم الاسفلين
و قال اني ذاهب الي ربي سيهدين.[11]

به دنبال احتجاجات فراوان حضرت
ابراهيم(ع) با مشركان و ستاره پرستان سرزمين بابل، خود كامگان با توطئه­هاي
گوناگون قصد از بين بردنش را كردند. ولي خداوند آنها را منكوب گرداند. و چون
ابراهيم(ع) از هدايت آنها مأيوس شد، تصميم گرفت آن سرزمين شرك و طاغوت را رها سازد
و به سوي خدا مهاجرت نموده به شهرهاي مقدس كه در آنها خانۀ خدا بود چون كوفه و
كربلا، قدس و مكه رهسپار گردد.

در اين سفر برادرزاده­اش لوط كه به
او ايمان آورده بود[12] با
او هجرت كرد:

قآمن له لوط و قال: اني مهاجر الي
ربي[13]

حضرت ابراهيم(ع) از دهكده كوثي كوفه
يا شهر «اور» در شمال خليج فارس ميان فاو و كوفه را ترك كرده و از كناره رود فرات
را به سوي شمال در پيش رفت. ابتدا به شهر كوفه يا كوفان رسيد، در مسجد كوفه كه يكي
از مساجد اربعه بود و روزگاري خانه حضرت نوح در كنار آن قرار داشت، در كنار ستون
پنجم به نماز ايستاد.[14] چرا
كه او يكي از شيعيان حضرت نوح(ع)بود وَ‌اِنَّ مِنْ شيعَتِهِ لِاَبْراهيمَ اِذْ
جاءَ رَبَّه بِقَلْبٍ سَليم.[15]

گردش به دور خانه خدا نشان دهند اين
است كه به غير از خدا گرد ديگري نگرديد.

امام خميني

امام صادق(ع) به بعضي از اصحاب خود
مي­فرمودند: در كنار ستون پنجم دو ركعت نماز گزار كه آن مصلاي ابراهيم(ع) است[16]

اهميت كوفه و مسجد آن

كوفه، يكي از معروفترين شهرهاي عراق
است كه در كناره غربي رود فرات و در حدود يك فرسخي و شمال شهر باستاني حيره واقع
شده است.

در كتاب مفاتيح الجنان در فضيلت كوفه
و مسجد بزرگ آن و اعمال آن مسجد آمده و مي­نويسد:

كوفه يكي از چهار شهري است كه خداوند
آن را برگزيده و آيه طور سينين به شهر كوفه تفسير شده و در روايت است كه آن حرم
خدا و حرم رسول الله و اميرالمؤمنين(ع) است،‌ در شرافت آن همين بس كه يكي از چهار
مسجدي است كه سزاوار است تنها بخاطر آن بار سفر بربست تا به درك فيوضات آن نائل
گشت.[17]و يكي
از مكانهايي است كه مسافر در آن مخيرميان قصر و اتمام است و نماز فريضه در آن
معادل حج مقبول و برابر با هزار نماز است كه در جاي ديگر بجا آورده شود. و نيز در
فضيلت آن آمده كه اين مسجد محل نماز پيامبران است. و بنا به روايات صدها پيامبر و
وصي پيامبر در آن نماز خوانده­اند.

از پاره­اي روايات استفاده مي­شود كه
مسجد كوفه از مسجد الاقصي و بيت المقدس برتر است. امام باقر(ع) مي­فرمودند: «اگر
مردم بدانند كه مسجد كوفه چقدر فضيلت دارد از شهرهاي خود قصد آن كند و به سوي آن
سفر نمايند.

گفته مي­شود كه پيامبر اكرم(ص) در شب
معراج به هنگام عبور از برابر آن در آن فرود آمد و دو ركعت نماز بجا آوردند.[18]

حضرت علي(ع) در سال 36 هجري مقر
خلافت خود را از مدينه به كوفه انتقال دادند و از آن ببعد نقطۀ عطفي در تاريخ كوفه
پديد آمد[19] و آنچنان
اين شهر شهرت و اهميت يافت كه يك قرن بعد، از حساسترين و شكوه­مندترين شهرها بعد
از مكه و مدينه گرديد. پس از شهادت حضرت امير(ع) در سالم چهلم هجري با اينكه
پايتخت اسلام به شام انتقال يافت اما هيچگاه از اهميت آن كاسته نشد. با توسعه و
رونق بغداد، گرچه اين شهر رونق سياسي خود را از دست داد اما تا چند قرن پس از آن
همچنان يكي از مراكز علمي اسلامي بود.

كوفه نه تنها جايگاه علمي شيعه بلكه
پايگاه علمي اهل سنت نيز بود همچنانكه ابوحنيفه يكي از فقهاي بزرگ اهل سنت در همين
شهر كوفه مكتب فقهي حنفي را بنيان گذاشت. البته بيشتر اهالي كوفه شيعه بودند و از
آنجا كه مرقد مطهر حضرت آدم و نوح و امام علي(ع) در يك فرسخي كوفه قرار داشت اين
امر باعث شد كه شيعيان به آن نقطه جذب شوند و شهر نجف را پديد آورند و حوزۀ علمي
شيعه را به آنجا منتقل نمايند بنابراين اگر نجف اشرف را جزو شهر بزرگ كوفه بدانيم
بايد گفت كوفه موقعيت ممتاز علمي خود را همچنان تا عصر حاضر حفظ كرده است.

(با استفاده از كتاب خطط الكوفه و
خريطتها، لويي ماسيتون به نقل از كيهان انديشه شماره 6، سال 1365).

بسوي كربلا و بابل

… و آنگاه حضرت ابراهيم(ع) و
همراهان از كوفه به راه خود بطرف شمال ادامه دادند و از كناره رود فرات به سرزمين
پر بركت كربلا رسيدند[20] اين سرزمين
به نامهاي غاضريه و نينوا و شاطي الفرات[21] و
حائر ناميده شده است.

بعضي آنرا از دو كلمه آرامي: كرب
(مزرعه) و الّ (خدا) مركب مي­دانند (مزرعۀ خدا)[22] و
بعضي آنرا مخفف كورۀ بابل بمعناي شهرستان بابل دانسته­اند.

حضرت ابراهيم مدتي در اين سرزمين كه
مكاني سرسبز و پر از مرتع و نزديك به پايتخت بابل و بقعه­اي متبركه بود اقامت كرد
و به عبادت خدا پرداخت و شايد از همين كربلا به شهر بزرگ و معروف بابل رفته چنانكه
در قصص اسلامي آمده كه حضرت ابراهيم از شهر اور به بابل آمده و در همين شهر ازدواج
كرده سپس به كنعان مهاجرت نموده است.[23]

آنگاه ابراهيم(ع) به راه خود در كنار
رود فرات ادامه داد تا به نقطۀ مقابل شام رسيد و از آنجا راه خود را بسوي شام
ادامه داد و در آنجا اقامت گزيد. و از آنجا كه حضرت ابراهيم از گذرگاه فرات

من نمي­دانم اينها چگونه مي­گويند
مراسم حج مسأله سياسي نيست در حالي كه قرآن كريم صريحاً خانه كعبه را مركز قيام
مردم و مبارزه با شرك و كفر جهاني دانسته است؟!

آية الله العظمي منتظري

عبور كرد و به سرزمين فلسطين درآمد،
كنعانيان وي را عبراني (مشتق از غابر به معناي گذركننده از نهر) لقب دادند و از آن
پس اين لقب در خانوادۀ او باقي ماند.[24]

در شهر بابل

نام قديم بابل شنعار بوده[25] و
نمرود پادشاه معاصر حضرت ابراهيم(ع) در آن سكونت داشته است. بسياري از مورخين اين
شهر را عظيم-ترين شهرهاي دنيا دانسته­اند. هيرودوتس مورخ مشهور مي­نويسد: «رود
فرات اين شهر را به دو قسمت تقسيم مي­كند و هيكل (معبد) بيل از جمله عمارات معظم
اين شهر است. بعضي از مورخين شهر بابل را از عجائب هفتگانه دنيا شمرده­اند».[26]

در قصص اسلامي آمده كه حضرت ابراهيم
از زادگاهش (شوش، اوريا كوثي) به بابل آمد[27] و در
همين شهر با ساره ازدواج كرد.[28]

احتمالاً در همين شهر بابل بود كه
حضرت ابراهيم با نمرود به گفتگو نشست:

الم تر الي الذي حاج ابراهيم في ربه
ان آتاه الله الملك اذ قال ابراهيم: ربي الذي يحيي و يميت قال: انا احيي و اميت
قال ابراهيم: فان الله ياتي بالشمس من المشرق فأت بها من المغرب فبهت الذي كفرو
الله لا يهدي القوم الظالمين.

آيا نديدي [نمرود را] كسي كه با
ابراهيم دربارۀ پروردارش محاجه [و سفسطه] كرد؛ زيرا خداوند به وي حكومت داد [و در
اثر نداشتن ظرفيت، دچار غرور شد و پرسيد: پروردگار و كيست؟] هنگامي كه ابراهيم
گفت: «پروردگار من كسي است كه مرده را زنده مي­كند و زنده را مي­ميراند»، [نمرود] گفت: من هم زنده مي­كنم و مي­ميرانم [بلافاصله دستور داد دو زنداني آوردند، يكي را
آزاد و ديگري را اعدام كرد] ابراهيم گفت: خداوند، خورشيد را از مشرق برمي­آورد،
اگر راست مي­گويي تو آنرا از مغرب برآور. در اينجا آن كفر پيشه از جواب واماند. و
خداوند قوم ظالم و ستمگر را هدايت نمي­كند.[29]

اخيراً در بابل لوحي مربوط به زمان
قديم توسط باستانشناسان كشف شده كه در آن از شخصي بنام «آباراما» كه كرايۀ خود را
پرداخته، نام برده شده است و نشان مي­دهد كه وقتي ابراهيم(ع) به سوي خدا مهاجرت
كرد و اين شهر را ترك كرد، از همۀ راحت و آسايش تمدن آن روز چشم پوشيد.[30]

بسوي شام

بنا به روايتي از امام صادق(ع):

حضرت ابراهيم(ع) با رمه و دارايي خود
از سرزمين بابل به سوي شام حركت كرد. بخاطر غيرتي كه نسبت به همسرش داشت صندوقي
ساخت و ساره را در ان صندوق نهاد و آنرا قفل كرد.

پس از چندين روز به قلمرو پادشاهي از
قبطيان بنام «عراره» رسيدند، در مرز، راه­بانان جلوي ابراهيم را گرفتند تا 10%
آنرا بستانيد و ما را رها سازيد.

هر چه ابراهيم گفت سودي نبخشيد، سر
صندوق را باز كردند. ساره را ديدند با جمال تمام كه هرگز چنين نديده بودند. كسي را
بنزد شاه فرستادند و جريان را به اطلاعش رساندند.

و سرانجام ابراهيم و صندوق را به نزد
شاه بردند. شاه گفت:

– صندوق را باز كن.

ابراهيم(ع) گفت: اي پادشاه در اين
صندوق ناموس و دخترخالۀ من است، من حاضرم همه دارائيم را بجاي گشودن صندوق تقديم
كنم.

پادشاه ابراهيم را واداشت تا در
صندوق را بگشايد، همينكه در صندوق باز شد و چشمش به ساره افتاد خواست دست به سويش
دراز كند ولي ابراهيم سر به سوي آسمان بلند كرد و گفت: خدايا دست او را از همسر و
دختر­خاله­ام باز دارد.

دعاي ابراهيم(ع) مستجاب شد و دست شاه
از حركت باز ماند.

شاه با شگفتي از ابراهيم(ع) پرسيد:

–        
آيا خداي تو با من چنين كرد؟

–        
آري خداي من غيور است و كار حرام را دوست ندارد.

–        
از خداي خود بخواه كه دست مرا به حال اول باز گرداند.

ابراهيم(ع) دعا كرد و دست پادشاه به
حالت اول بازگشت اما

اي اقيانوس بزرگ مسلمانان! خروش
برآوريد و دشمنان انسانيت را درهم شكنيد.

امام خميني

بار ديگر شيطان او را وسوسه كرد و
رفت تا دست به سوي ساره دراز كند. ابراهيم دوباره او را نفرين كرد و پادشاه بار
ديگر دستش خشك شد و از حركت ايستاد ولي اين بار از كرده خود پشيمان شد و اظهار
داشت:

–        
براستي كه خداي تو غيور است و تو  نيز
مرد غيرتمندي هستي از خدا بخواه كه دوباره دست مرا شفا بخشد. ديگر چنين كاري
نخواهم كرد.

ابراهيم(ع) با اين شرط دعا كرد و
دستش معجزه­آسا شفا يافت، و اين معجزه در نظر شاه بسيار مهم آمد و هيبت و عظمت
معنوي ابراهيم او را تحت تأثير قرار داد و گفت:

–        
تو در امان هستي و دارائي و همسرت در اختيار توست به هر جا كه بخواهي مي­تواني
بروي ضمناً كنيزك زيبايي از مصر نزد تو است دلم مي­خواهد اجازه دهي او را به اين
زن تقديم كنم و به خدمتش بگمارم.

ابراهيم(ع) پذيرفت و آن زن زيباي
مصري را- كه همان مادر اسماعيل بود و به مناسبت هجرتش بسوي خانۀ خدا هاجر ناميده
شد به اتفاق ساره به شمال شام ببرد و در آنجا سكونت داد و برادرزاده خود لوط را به
جنوب شام فرستاد.[31]

در تورات همين ماجرا به صورتي ديگر
در سرزمين مصر نقل شده و در آن نسبت دروغگويي به حضرت ابراهيم داده شده است.

بسوي مصر

بنا به نوشته قاموس كتاب مقدس (صفحه
4): حضرت ابراهيم(ع) همواره از جايي به جاي ديگر مي­رفت تا زماني كه بواسطۀ
خشكسالي به مصر عزيمت كرد. در آن زمان عمالقه در مصر حكمفرمايي مي­كردند بنا به
نوشته تورات پيدايش «12 و 13»: «هكسوس پادشاه مصر وقتي از ورود زن زيبايي همراه
ابراهيم(ع) باخبر مي­شود آنها را به حضور فرا مي­خواند و ابراهيم چون جان خود و
همسرش را در خطر احساس مي­كند مصلحت مي­بيند كه وانمود كند ساره خواهر است،[32]
پادشاه تصميم مي­گيرد كه با ساره ازدواج كند ولي شب در خواب مي­بيند كه وي شوهر
دارد، روز بعد كه حقيقت برايش آشكار مي­شود مقداري مال و رمه همراه با زني مصري[33] به
ابراهيم هديه مي­كند و ابراهيم از همان راهي كه آمده بود به سرزمين قدس باز مي­گردد.

مناسبترين جائي كه در آن شعار مرگ بر
آمريكا و مرگ بر اسرائيل به جهانيان اعلام شود مراسم حج است.

آية الله العظمي منتظري

ابراهيم(ع)در كنعان

حضرت ابراهيم(ع) پس از عبور از نهر
فرات در عراق و ورود به سرزمين شام به سوي كنعان شامل سوريه، نهر اردن، سواحل
بحرالميت و لبنان و فلسطين، رهسپار شد.[34]و چون
متوجه شد كه مردم شهر سدوم و شهركهاي پيرامون درياي ميت (درياي لوط) يعني عموره،
لوط را به اين مناطق اعزام داشت، تا مردم را ارشاد و هدايت كند. در سوره توبه: آيه
70 و الحاقة 9 به اين شهرها مؤتفكات گفته شده است.

در تورات نيز ضمن داستان ابراهيم به
سرزميني در جنوب درياي ميت اشاره شده كه داراي جمعيت كثير و شهرهاي آباد بوده در
حالي كه امروز در آنجا جز صحراي لم يزرع و فاقد سكنه چيزي ديده نمي­شود ولي
تحقيقات باستانشناسنان وجود اين شهرها را تأييد مي­كند، دكتر آلبرايت استاد
دانشگاه «جان هاپكينز» در اين باره مي­نويسد:

«تحقيقات مكرر باستانشناسان روايات
قديمي كتاب مقدس

را تأييد نموده ثابت مي­كند درّه
اردن در زماني كه ابراهيم به آنجا رسيد، سرزميني بسيار آباد و فوق العاده پرجمعيت
بوده است، با اينكه هنوز شهرهاي سدوم و عموره كشف نشده، آثار گوگرد رسوبات
آتشفشاني بر وقوع آتشفشان گواهي مي­دهد. سطح آب درياي ميت تدريجاً بالا مي­آيد
بطوري كه امروزه مي­توان بيشه­هائي را كه در زير آب مدفون شده­اند مشاهده كرد.
بنابراين ممكن است ايندو شهر در نواحي كم ارتفاع جنوب درياي ميت بوده باشند كه
بعدها به زير آب فرو رفته­اند.[35]

دو مولود مبارك براي ابراهيم(ع)

ساره عقيم و نازا بود و از اينكه
شوهرش بدون نسل بود رنج مي­برد از اينرو به حضرت ابراهيم پيشنهاد كرد كه با «هاجر»
همسر شود، باشد كه از وي صاحب نسل و ذريه گرديد.

حضرت ابراهيم، هاجر را به همسري
پذيرفت و خداوند به او پسري داد كه نامش را اسماعيل ناميدند چندي بعد فرشتگان به
ابراهيم بشارت پسري ديگر از ساره دادند، و ساره از اين بشارت در تعجب شد و خنديد
كه چگونه ممكن است از مردي پير و زني عقيم فرزندي پديد آيد، فرشتگان گفتند:
أتعجبين من امر الله؟[36] (آيا
از كار خدا تعجب مي­كنيد؟)

يكسال نگذشت كه خداوند فرزندي به
ساره در سن 90 سالگي عطا فرمود، اسمش را «يَصْحَق» يَضحكَ (ارضحكَ بمعناي خنده)
گذاشتند، چرا كه هر كس راجع به اين ولادت شگفت انگيز مي­شنيد، تعجب مي­كرد و مي­خنديد.

خداوند اين فرزند را نيز فرزندي صالح
گرداند و به مقام نبوت رساند، و فرزندي بنام يعقوب به او داد كه صاحب دوازده فرزند
شد (يوسف و برادران) كه اين دوازده تن اسباط و قبائل دوازده گانۀ بني اسرائيل را
تشكيل دادند.

در سفر تكوين 25:17-14 آمده است كه:
«ابراهيم به خدا گفت كاش اسماعيل در حضور تو زيست كند، خدا گفت… و اما در خصوص
اسماعيل ترا اجابت فرموده­ام اينك او را بركت داده با رو گردانم و او را بسيار
كثير گردانم و دوازده امام از وي پديد آيند و امتي عظيم از وي بوجود آورم.»
بنا به نقل تورات بعد از مرگ سارا حضرت ابراهيم قطوره را به زني گرفت و از وي شش
پسر بدنيا آمد كه هر يك بنيانگذار و پديد آورنده طايفۀ مخصوصي از اعراب شدند.[37]

مسلمين بايد در حج وقتيكه ميروند يك
حج زنده، يك حج كوبنده، يك حجي كه محكوم كننده اين شوروي جنايتكار و آن آمريكاي
جنايتكار باشد انجام دهند، يك چنين حجي مقبول است.

امام خميني

همراه با امام بسوي:

حج

پايگاه انقلاب جهاني اسلام

حجة الاسلام و المسلمين موسوي خوئيني­ها

بسم الله الرحمن الرحيم

وَ‌أَذِن فيِ النَّاسِ بِالحَجِّ
يَأتوكَ رِجَآلَا وَ‌عَلَي كُلِّ ضَامِرٍ يَأتينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَميِقٍ
لَيشهَدُواْ مَنَفِع لَهُم…

«به ابراهيم خليل خطاب ميشود كه مردم
را به حج بخوان تا براي شهود منافع خود از همه اقطار بيايند، اين منافع، منافع
جامعه است: منافع سياسي، اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي…».

(پيام امام بمناسبت عيد قربان-
12/6/62).

«و از جمله وظائف در اين اجتماع عظيم
دعوت مردم و جوامع اسلامي به وحدت كلمه و دفع اختلافات بين طبقات مسلمين است…».

(پيام امام به زائران بيت الله
الحرام- 7/7/58).

«حجّي كه خداي تبارك و تعالي مي­خواهد
و حجّي كه اسلام از ما خواسته است آن است كه وقتي مي­رويد حج، مسلمين بلاد را
بيدار و با هم متحد كنيد».

(از بيانات امام در ديدار با
روحانيون كاروانها- 26/5/62).

جامعيّت حج

در ميان عبادات اسلامي اگر جستجو
كنيم شايد بتوانيم عبادتي را بيابيم كه علّت تشريع آن تنها تنظيم رابطه فرد با
آفريدگار جهان، رابطه عاشق با معشوق، و تنها نتيجه­اش ثواب آخرت و بهشت و يا
بالاتر لقاء حق باشد بدون كمترين تأثيري در جامعه و ابعاد مختلف آن، ليكن در ميان
همين عبادات نمي­توان انكار نمود كه «حج» از بزرگترين عباداتي است كه از جامعيّت
كاملي برخوردار مي­باشد يعني دنيا و آخرت، فرد و اجتماع، ظاهر و باطن، عرفان و
سياست، عشق و فناء في الله، جهاد و ايثار همه و همه را يكجا در خود جا داده است
نيز مي­توان ادّعا كرد كه در عين شمول و فراگيري نسبت به همه ابعاد زندگي يك ملت
واحد نيرومند بعضي از ابعاد آن بر سايرين غلبه دارد.

«فريضه حج در بين فرائض الهي از
ويژگي­هاي خاصي برخوردار است و شايد جنبه­هاي سياسي و اجتماعي آن بر جنبه­هاي
ديگرش غلبه داشته باشد با آنكه جنبه عباديش نيز ويژگي خاصي دارد… علماء اعلام و
خطباي معظم مسلمانان را به جهات سياسي و وظائف بسيار خطيرشان آگاه سازند».

(پيام امام بمناسبت حج- 15/6/60).

«بعد عبادي حج كه از آغاز آن يعني
محرم شدن تا پايان مناسك سراسر عبادت است و بايد با قصد قربت و اطاعت فرمان خدا
باشد هر چند كه بيشتر از هر جنبه ديگرش مورد توجه مسلمانان است و براي فراگيري
مناسك آن و احكام هر جزءش سعي فراوان ميشود و گاهي در انجام آن تا حد وسواس دقت
بكار مي­رود ليكن اين عبادت بزرگ از آنچنان محتواي عظيم عرفاني و روحاني برخوردار
است كه جز بندگان خاص آن معبود مطلق و عاشقان رازدار آن معشوق حقيقي ديگران از
آنهمه اسرار و اشارات محروم و مهجورند و هر چند كه هر مسلماني كه توفيق حضور در آن
اماكن و مواقف مقدسه را پيدا مي­كند سعي در انجام مكرر طواف و سعي و نماز و عبادت
در مسجد الحرام و يا حرم كعبه و مشاعر را محل قيام و شورش جبهه توحيد و موحدين
عالم در برابر جبهۀ شرك و كفر قرار دهيم.

آية الله العظمي منتظري

امام در اهميت بعد سياسي حج و لزوم
رعايت آن معتقدند كه شرط قبول حج اين است كه همراه با ابعاد سياسي آن برگزار شود و
حج بدون اين بعد قبول نمي­شود بلكه صورتي بي­ معناست و حتي حج نيست زيرا اعمالي كه
بقصد انجام يك عبادت آورده ميشود در صورتي مصداق آن عبادت است كه آن اعمال آنچنان
كه خداوند خواسته است آورده شود نه آنچنان كه شيطان مي­خواهد كه شيطان نه تنها ترك
يك عبادت را مي­خواهد بلكه گاهي عبادت بي محتوي را بيشتر مي­پسندد زيرا كه هم
نيروها هدر ميرود و هم مقصود اسلام تحقق نمي­يابد و برگشتن گمراه از بيراهه به راه
حق بسي مشكلتر است از طي طريق حق براي كسي كه هنوز وارد راهي نشده است «جاهل
متنسّك» كه پيامبر فرمود پشت مرا شكست كسي است كه عبادتي را انجام مي­دهد اما نمي­داند
كه چه ميكند و چگونه بايد آن عبادت را انجام دهد كه نه تنها ثوابي ندارد بلكه پشت
نهضت و انقلاب و اسلام و رهبري آنرا مي­شكند، زيرا اين عبادت بدون رعايت شرائط آن
و فاقد روح و محتوي براي عبادت كننده جاهل بر اثر تكرار و عادت به تبليغ شياطين
چنان مي­شود كه عبادت كننده را كم كم از محور رهبري دور مي­سازد و بتدريج وارد در
خطي و راهي مقابل خط رهبري مي­گردد و در مقاطع حساس و سرنوشت ساز حركت و انقلاب،
رودروي رهبر و انقلاب مي­ايستد و وسوسه­هاي شيطاني هم اين مقابله را براي وي توجيه
مي­كند بطوريكه هم خود مسلمان و پيرو رهبر مي­داند و هم مقابله و رودروئي با رهبري
را جايز مي­شمارد: «انقصم ظهري رجلان: عالم متهتك و جاهل متنسّك». كه تفسير كافي
براي اين سخن دردآلود رهبري را مجال ديگر لازم است:

«حج از مسائلي است كه جنبه سياسي­اش
بسيار بيشتر است از جنبه­هاي عبادي­اش… مسلمين بايد در حج وقتي كه مي­روند يك حج
زنده يك حج كوبنده يك حجي كه محكوم كننده اين شوروي جنايتكار و آن آمريكاي
جنايتكار باشد انجام دهند يك همچو حجي مقبول است اگر ما حج برويم و مصالح مسلمين
را در نظر نگيريم بلكه بر خلاف مصالح مسلمين هي روي جنايتها پرده بپوشيم نگذاريم
مسلمين صحبت بكنند از جنايتهائي كه بر مسلمين مي­گذرد و جنايتهائي كه از حكومتها و
از قدرتهاي بزرگ بر مسملين مي­گذرد اين حج نيست اين يك صورت بي معناست».

(از بيانات امام در ديدار با
روحانيون كاروانها- 26/5/62).

تاكيد بر وحدت مسلمين

امام كه احياء كننده حج و خصوصاً بعد
سياسي آن در اين زمان است در ميان همه مسائل مورد نياز مسلمين بيش از هر چيز بر
مسئله وحدت تكيه نموده و تحقّق اين ضرورت حياتي را از حج و از برگزار كنندگان آن
در ايام حج انتظار دارند امام در اكثر قريب به اتفاق پيامها و سخنانشان كه در
رابطه با حج عنوان نموده­اند بر وحدت مسلمين و پرهيز از هر گونه تفرقه و ايجاد
اختلاف تأكيد فراوان نموده­اند:

«و از جمله وظائف در اين اجتماع عظيم
دعوت مردم و جوامع اسلامي به وحدت كلمه و رفع اختلافات بين طبقات مسلمين است كه
خطبا و گويندگان و نويسندگان در اين امر حياتي اقدام نمايند و كوشش كنند در بوجود
آوردن جبهه مستضعفين كه با وحدت جبهه و وحدت كلمه و شعار «لااله الاّ الله» از تحت
اسارت قدرتهاي شيطاني اجانب و استعمارگران و استثمارگران بيرون آيند و با اخوت
اسلامي برمشكلات غلبه پيدا كنند…».

(پيام امام به زائرات بيت الله-
7/7/58).

امام چون ايجاد وحدت و رفع اختلاف را
از مهمترين اسرار تشريع حج ميدانند لهذا معتقدند كه غلبه بر اين مشكل كه ما در
ساير مشكلاتي است كه براي جهان اسلام پيدا شده است بايد در حج تحقق پيدا كند:

«مشكل مسلمين همين است كه بينشان
اختلاف انداخته­اند و… اين مشكلي است كه در روز عيد و در روز عرفه در پناه خانه
خدا بايد حل بشود سران قوم در مكه معظمه مجتمع شوند و امر خداي تبارك و تعالي را
اطاعت كنند و در آنجا اجتماع كنند و مشكلات خودشان را با هم در ميان بگذارند و بر
آنها غلبه كنند…».

(از بيانات امام در ديدار سفراء
كشورهاي اسلامي- 28/7/59).

تعمق در تشريع مناسك حج و وجوب آن
براي همه كسانيكه توانائي حضور در آن مشاهده معظمه را دارند و تعيين زمان واحد
براي همه آنان و لزوم اطاعت مردم كه بطور اجتماع آن مناسك را انجام ميدهند:
«افيضوا من حيث افاض الناس» همه بيان اين حقيقت است كه هدفي در اين اجتماع و كنگره
عظيم نهفته است كه بدون تحقّق آن اين اعمال كالبدي بي­جان

من دست برادري به تمام مسلمانان
متعهد جهان مي­دهم و از آنان مي­خواهم كه به شيعيان با چشم برداري عزيز نگاه كنند
و با اين عملشان همانند هميشه نقشه­هاي شوم اجانب را خنثي كنند.

امام خميني 21/6/59

خواهد بود و آن وحدت و اتحاد است. حج
افراد و آحاد مسملين را از بلاد مختلف و از نژادهاي گوناگون با فرهنگها و زبانهاي
بيگانه از هم، مجتمع ميسازد و لحظه به لحظه آن از مُحرِم شدن كه آغاز دور ريختن
تشخيصات فردي و قومي و محلي است تا طواف بر گرد يك محور تا «رومي» و هجوم و حمله
به يك دشمن؛ همه تفسير و بيان اين حقيقت است كه بايد مسلمين متحد شوند بر يك هدف و
مقصد واحد و اطاعت از يك فرمان و فرمانده و حمله بر يك دشمن كه همان دشمن اصلي است
و هر كه و هر چه در جبهه دشمن اصلي است. در حج يك آهنگ وجود دارد و آن آهنگ وحدت و
هماهنگي است:

«رمز تمام گرفتاريهاي كشورهاي اسلامي
اختلاف كلمه و عدم هماهنگي است كه خداوند تعالي در يك جمله بيان فرموده است: و
اعتصموا بحبل الله جميعاً و لا تفرّقوا… اعتصام به حبل الله بيان هماهنگي جميع
مسلمين است براي اسلام و به سوي اسلام و براي مصالح مسلمين و گريز از تفرقه و
جدائي و گروه گرائي كه اساس همه بدبختي­ها و عقب افتادگي­هاست».

(پيام اما به زائران بيت الله-
7/7/58).

امام با نگاهي فقيهانه به ژرفاي
احكام و واجبات الهي و دقتي جامعه شناسانه در مناسك حج و جامعيّت اين عبادت بزرگ
اسلامي، غير ممكن ميداند كه اسلام و شارع مقدّس آن براي مسلمين چنين اجتماعي را
فراهم آورد و بهره­برداري از آن اجتماع را براي تحقق مهمترين عامل اعتلاء مسلمين
يعني ايجاد وحدت و تفرقه زدائي منظور نكرده باشد در حاليكه اتحاد و وحدت عظيمترين
نفعي است براي مسلمين كه ميتوانند در حج شاهد آن باشند!

«… و اين وحدت كه اسلام شريف و
قرآن كريم بر آن پافشاري كرده­اند با دعوت و تبليغ دامنه­دار بايد بوجود آيد و
مركز اين دعوت و تبليغ مكه معظّمه در زمان اجتماع مسلمين براي فريضه حج است…».

(پيام امام بمناسبت عيد قربان-
12/6/62).

در حديث آمده است كه «حجرالاسود» دست
خداست در روي زمين كه مسلمين بوسيله اسلام آن با خداوند بيعت ميكنند و پيمان مي­بندند
و امام اين پيمان را چنين تفسير مي­كنند:

«… و با اتّكال به خداي بزرگ در
اين مواقف عظيمه پيمان اتّحاد و اتفاق در مقابل جنود شرك و شيطنت ببنديد و از
تفرّق و تنازع بپرهيزيد «و لا تنازعوا افتفشلوا و تذهب ريحكم».

(پيام امام بمناسبت روز عرفه-
30/8/58).

گوئي كه اساساً حج براي بهم پيوستن
مسلمين و آموزش هماهنگي و هدف گيري واحد و حركت و اطراق و باز هم كوچ كردن، حركت و
كوچ و روز، در شب، درنگ و ايستادن و اردو زدن در روز،‌ در شب، آماده شدن، مسلّح
شدن، حمله كردن و ايثار نمودن،‌ امّا همه اينها در حال بهم پيوستن و حتي دعا و راز
و نياز در حال اجتماع و بهم پيوستن.

«اي زائران خانه خدا در مواقف و
مشاعر الهي به هم بپيونديد و از خداوند تعالي نصرت اسلام و مسلمين و مستضعفان جهان
را بخواهيدن.

(پيام اما بمناسبت روز عرفه-
30/8/58).

امام خميني كه وحدت و كاربرد آن را
از قرآن و سنت بعنوان يك فقيه و اسلام شناس استنباط كرده بود در مسير مبارزاتش
عليه ستم و طاغوتيان كاربرد عملي آن را نيز آزمود بطوريكه هميشه يكي از اركان اصلي
پيروزي را وحدت كلمه مّلت ايران مي­داند

«رمز پيروزي مسلمين در صدر اسلام
وحدت كلمه و قوت ايمان بود…»
به هنگامي كه امام از پاريس انقلاب را هدايت مي­نمود به اطلاع ايشان رساندم كه
بعضي از گروهها براي رسيدن به پيروزي مبارزه مسلّحانه را پيشنهاد مينمايند و
معتقدند كه بدون مبارزه مسلّحانه و تنها با تظاهرات و اعلاميه، شاه و رژيم
شاهنشاهي سرنگون نخواهد شد! امام در پاسخ فرمودند: «براي بيرون كردن شاه نياز به
مبارزه مسلحانه نيست مبارزه مسلحانه براي كارهاي بزرگتر لازم است و اگر ما موفق شويم
كه فقط علماء ايران را متّحد كنيم كه هم يكصدا بگويند كه شاه بايد برود و بر اين
كلمه واحده متّفق شوند، شاه ساقط ميشود» و امام آزمودند كه چنين شد و در حقيقت شاه
آنروزي ساقط شد كه اوّلين اعلاميه علماء قم در پاسخ مثبت به اين خواسته امام صادر
شد و در آن اعلاميه عدم مشروعيّت رژيم شاهنشاهي و سلطنت شاه اعلام گرديد و امام در
پاسخ اضافه نمودند كه مبارزه مسلّحانه و سلطنت شاه اعلام گرديد و امام در پاسخ
اضافه نمودند كه مبارزه مسلّحانه و حمله به نيروهاي نظامي و انتظامي از ناحيه مردم
و با اسلحه مشروعيّت مبارزه را در افكار عمومي دنيا از بين مي­برد زيرا در همه
دنيا پذيرفته شده است كه اگر به نيروي مسلح حمله شد لازم است كه از خود دفاع نمايد
وليكن امروز رژيم شاه محكوم است چرا كه همه دنيا مي­بينند مردم در خيابانها راه مي­روند
و خواسته خود را اعلام ميكنند و اين رژيم شاه است كه پاسخ مردم و شعارهايشان را با
گلوله مي­دهد و… امام كه سلاح وحدت را از هر سلاح ديگري كارآمدتر مي­داند و
كاربرد آنرا قطعي­تر و مؤثرتر ميشناسد در هر فرصتي ملتها را به اين

عموم برادران و خواهران اسلامي بايد
توجه داشته باشند كه يكي از مهمات فلسفه حج ايجاد تفاهم و تحكيم برادري بين مسلمين
است.

امام خميني

سلاح توصيه مي­كنند و هر جا كه دردها
و مصائب و بدبختي­هاي جهان اسلام را برمي­شمارند براي چاره آنها به وحدت سفارش مي­كنند:

«امروز چاره چيست و براي شكستن اين
بتها چه تكليفي متوجه مسلمانان جهان و مستضعفان مي­باشد؟ يك چاره كه اساس چاره­ هاست
و ريشه اين گرفتاريها را قطع مي­كند و فساد را از بن مي­سوزاند وحدت مسلمانان بلكه
تمامي مستضعفان و دربند كشيده شدگان جهان است…».

(پيام امام بمناسبت عيد قربان-
12/6/62).

امام خميني آنقدر بر ضرورت وحدت در
بين مسلمين و دولتهاي آنان تأكيد نموده و مينمايد كه اگر درباره هدف و  انگيزه نهضتش بگوئيم كه براي وحدت بين مسلمين و
تفرقه زدائي قيام كرده است، سخني به صواب گفته­ايم. امام در مجموعه سخنان و
پيامهايشان بيش از هر موضوعي بر مسئله وحدت تكيه كرده و توصيه نموده­اند و عوامل
تفرقه را معرفي و افشاء ساخته­اند و بهانه­هاي اختلاف و تفرقه را كه دشمنان از
آنها براي جلوگيري از اتحاد مسلمين استفاده ميكنند بيان كرده­اند و تا آنجا كه
براي ما قابل جستجو بوده است امام بيش از دهها بار بر مسئله وحدت انگشت گذاشته و
سفارش نموده­اند.

«هان اي مسلمانان جهان و مستضعفان
تحت سلطه ستمگران بپا خيزيد و دست اتحاد به هم دهيد و از اسلام و مقدرات خود دفاع
كنيد و از هياهوي قدرتمندان نهراسيد كه اين قرن بخواست خداوند قادر قرن غلبه
مستضعفان بر مستكبران و حق بر باطل است».

(پيام امام به زائران بيت الله-
15/6/60).

نه تنها امام كه در زمره دانشمندان
برجسته و نامدار تاريخ اسلامند بلكه از صدر تاريخ اسلام تاكنون تمامي علماء بيدار
به پيروي از پيامبر عظيم الشأن اسلام منادي وحدت و اتحاد بوده­اند.

«عقلاء و علماء اسلام از صدر اسلام
تا كنون كوشش كردند تا اينكه مسلمين همه با هم مجتمع باشند و همه بر غير مسلمين يد
واحد باشند. در هر جا كه مسلمي پيدا بشود بايد با ساير مسلمين تفاهم كنند و اين
مطلبي است كه خداي تبارك و تعالي در قرآن كريم سفارش كرده است و پيغمبر اكرم(ص)
سفارش فرموده است و ائمه مسلمين عليهم السلام سفارش فرموده­اند و علماء بيدار اسلام
دنبال اين امر را گرفته و كوشش كرده­اند به اينكه مسلمين را در تحت لواي اسلام به
وحدت و يگانگي دعوت كنند مسلمين بايد يد واحده بر ماسوايشان باشند… و لا تنازعوا
فتفشلوا و تذهب ريحكم…».

(از بيانات امام در ديدار با گروهي
از حجاج پاكستان- 16/8/59).

چرا كه همه علماء بيدار و دانشمندان
دلسوز اسلام به روشني به اين حقيقت پي برده­اند كه حكومتهاي باطل در شرائط تفرقه
مسلمين به وجود آمده­اند و تا زمانيكه اين تفرقه بوده است اين حكومتها نيز بوده­اند
و آنگاه كه مسلمين متحد شده­اند حتي در بخش كوچكي از مناطق اسلامي در همان منطقه
بساط اين حكومتها برچيده شده است و امام به يك تجربه عملي و مثال عيني براي اثبات
اين حقيقت استدلال مي­كنند تا شايد موجب بيداري مسلمين شود:

«آن چيزي كه آنها ميخواهند اين است
كه مسلمين متفرق باشند و آنها بر مسلمين حكومت كنند… ليكن مي­بينند كه اگر يك ميليارد
مسلم با هم مجتمع بشود و آن معنائي كه در سي و پنج ميليون جمعيّت ايران تحقق پيدا
كرد و آنها ضربه زد- آنچنان ضربه­اي كه تا آخر سر خودشان را نمي­توانند بلند كنند-
اگر در يك ميليارد جمعيّت مسملين تحقق پيدا كند چه خواهد شد…»

(از بيانات امام در ديدار با گروهي
از حجاج پاكستان- 16/8/59).

براي اينكه عوامل تفرقه انگيز از
همين سخن كه براي وحدت و دعوت به اتحاد است سوءِ استفاده نكنند و نگويند كه مقصود
از دعوت به وحدت برداشتن مرزها بين كشورهاي اسلامي و ايجاد يك جمهوري در تمام
كشورها است و تحميل رهبري ايران بر ساير بلاد اسلامي است و اين خود دخالت در امور
داخلي ساير كشورهاست؛ براي جلوگيري از امثال اين وسوسه­هاي شيطاني امام تصريح
ميكنند:

«و چنانچه مسلمين كه جمعيّت بسيار
كثيري هستند- شايد تعداد آنها بيش از يك ميليارد باشد- و خزائن بسيار دارند. با
حفظ مرزهاي خودشان با هم اتحاد پيدا كنند و قلب­هايشان با هم متحد بشود احتياج به
هيچ كشوري ندارند و همه كشورها تقريباً به آنها محتاج هستند…»

(از بيانات امام در ديدار با افسران
نيروهاي سه گانه ارتش پاكستان- 3/9/58).

مكه مكرمه را با هماهنگي زائران
سراسر جهان به كانون فرياد عليه ستمگران تبديل كنيد كه يكي از اسرار حج است.

امام خميني

و در همين كلام امام به وسوسه گراني
پاسخ ميدهند كه ممكن است بگويند اگر هدف اتحاد است و نه چيز ديگر امروز سازمانها و
شوراها و كنفرانسهاي بين رؤساي كشورهاي اسلامي و يا ساير مسئولين اين كشورها و يا
كشورهاي عربي اين اتحاد وجود دارد پس از اينجهت مشكلي نيست همه با هم اجتماع مي­كنند
و قطعنامه و بيانيه صادر مي­نمايند امام با اضافه نمودن اين جمله كه «قلب­هايشان
با هم متّحد بشود…» بي اساس بودن اين مجامع را روشن ميكنند زيرا كه اين اجتماعات
نه براي رسيدن به يك هدف است و آن نجات كشورهاي اسلامي بلكه در اين اجتماعات هر يك
دنبال هدفي جداي از اهداف ديگران مي­روند، بنام اسلام اجتماع مي­كند و در همان حال
يكي با اسرائيل رابطه پنهاني دارد و ديگري با آمريكا عليه مسلمين وارد مذاكره و
عقد قرارداد ميشود و سوّمي هدفهاي شوروي را تعقيب مي­كند يكي به جناحي از جناحهاي
داخل نظام آمريكا وابسته است و از منافع آن دفاع مي­كند و ديگري به جناح مقابل
مرتبط است و مدافع منافع آن.

عوامل تفرقه

براي ايجاد وحدت و اتحاد بين مسلمين
و براي اينكه حج اين نقش وحدت آفرين خود را ايفاء نمايد بايد عوامل تفرقه و از هم
پاشيدگي مسملين را شناخت تا بتوان در پرتو مبارزه با آن عوامل خصوصاً در ايّام حج
و در پناه خانه خدا كه سمبل وحدت است به مقصود يعني اتحاد مسلمين رسيد. امام دو
عامل را معرّفي ميكنند و بر يكي ازآن دو عامل سخت پافشاري دارند كه آن را به
مسلمين بشناسانند.

يك: سران فاسد كشورهاي اسلامي و
دربارهاست.

دو: كه مهمترين نيز هست آخوندهاي
درباري و وعاظ السلاطين و به تعبير ديگر يكي زور و ديگري تزوير و روشن است كه عامل
زور در لجنزار همان دو عامل زور و تزوير متولّد شده و امكان رشد مي­يابد.

«مسلمانان جهان بايد اين تفرقه افكن­ها
را بشناسند و توطئۀ پليد آنان را خنثي كنند».

(پيام امام به زائران بيت الله-
21/6/59).

دولتها و سران كشورهاي اسلامي

«يكي از بزرگترين و اساسي­ترين
مشكلات عدم اتحاد بين مسلمين است كه بعضي از به اصطلاح سران كشورهاي اسلامي منشاء
آن مي­باشند…».

(پيام امام به زائران بيت الله-
15/6/60).

«چرا بايد دولتهاي اسلامي اينطور از
هم منفصل و جدا باشند؟!…».

(از بيانات امام در ديدار با گروهي
از حجاج پاكستان- 16/8/59).

«… و در وقتي كه مسلمانان بيشتر از
هر زمان احتياج به وحدت كلمه دارند سادات اين نوكر خيانتكار آمريكا و دوست و برادر
بگين و شاه مخلوع معدوم و صدام آن خادم سرسپرده آمريكا دست به تفرفه افكني
مسلمانان بايد به خيانت اين سرسپردگان آمريكا به اسلام و مسلمين توجه داشته
باشند».

(پيام امام به زائران بيت الله-
21/6/59).

نقش قدرتهاي استكباري در تفرقه
مسلمين

امام كه دولتها از منشاء اختلاف و
تفرقه معرفي ميكنند، به اين نكته مهم هم اشاره دارند كه اين دولتها چون نوكر اجانب
و دشمنان اسلامند منشاء اختلافند زيرا دشمنان اسلام ميدانند كه قدرت مسلمين در
اتحاد آنهاست و اگر مسلمين قدرتمند شوند استكبار و قدرتهاي شيطاني در برابر قدر
تاسلام و مسلمين ذليل و خوار خواهند بود؛ از اينرو قدرت خود را در ضعف مسلمين ديده­اند
و ضعف مسلمين هم در اختلاف و تفرقه آنان است و اين فتنه را با دست نوكرانشان يعني
دولتهاي دست نشانده و وابسته در كشورهاي اسلامي بر پا ساخته­اند:

«… و اين نقشه بعد از جنگ عمومي
كشيده شد. قدرت اسلام را ديدند و دولتهاي اسلامي را از هم جدا كردند و مسلمين را
با هم مخالف كردند و دولتهاي اسلامي با هم دشمن شدند».

در مسئله حادي كه بنام اسرائيل بصورت
يك فتنه خطرناك براي جهان اسلام پيش آمده است وقتي دقت مي­كنيم مي­بينيم همه
مسلمانان بحسب اعتقاد مخالف وجود اسرائيل و غضب فلسطين و مسجد اقضي قبله اوّل
مسلمينند و براي نابود كردن اسرائيل هم امكانات و شرائط لازم را دارند و ليكن
فلسطين نه تنها رو به آزادي نيست بلكه روز به روز درهاي آزادي به روي آن يكي پس از
ديگري بسته ميشود چرا كه عامل اصلي اشغال فلسطين همچنان بقوّت خود باقي است:

«… اين اختلافات سران كشورهاي
اسلامي است كه مشكله فلسطين را بوجود آورده و نمي­گذارد حل شود

بايد مراسم عظيم حج بصورت كانوني
خروشان و دريائي موّاج و طوفان آفرين در برابر تمام توطئه­هاي شرك آميز و تفرقه گر
درآيد.

آية الله العظمي منتظري

اگر هفتصد ميليون مسلمان با اين
كشورهاي عريض و طويل رشد سياسي داشتند و با هم متحد و متشكل شده در صف واحد قرار
مي­گرفتند براي دولتهاي بزرگ استعمار ممكن نبود كه در ممالك آنها رخنه كنند تا چه
رسد به مشتي يهود كه از عمّال استعمارند».

(پيام امام به زائران بيت الله- بهمن
1349).

امام نه تنها مشكله فلسطين را معلول
اختلاف سران كشورهاي اسلامي ميداند كه اين يكي از مصائب و فتنه­هاي جهان اسلام است
هر چند كه مصيبت و درد بزرگي است بلكه همه بدبختي-ها را معلول همين اختلاف سران
ميداند:

«… آيا ميدانيد كه تمام بدبختي­هاي
شما در تفرقه و اختلاف بين سران كشورهاي شما و بالنتيجه بين خود شماست»

آخوندهاي درباري

گفتيم كه عامل اختلاف دو چيز است يكي
زور و ديگري تزوير، و يا به تعبير ديگر: عامل سياسي و عامل فرهنگي. و اشاره كرديم
كه چرا نامي از عامل زور و يا عامل اقتصادي در كلام امام برده نشده است و گفتيم كه
چون عامل اقتصادي و يا«زر» در لجنزار و فضاي آلوده مابين آن دو عامل زور و تزوير
شكل مي­گيرد و رشد مي­كند براي آن نقش فرعي و تبعي معتقديم برخلاف انديشه­اي كه
اقتصاد را زيربنا و داراي نقش اصلي ميداند و فرهنگ و سياست را زائيده و روبناي
عامل اقتصادي ميشناسند وليكن قبل از پرداختن به نقش عامل تزوير و يا عامل فرهنگي
در ايجاد اختلاف و تفرقه و جلوگيري از پيدايش اتحاد بايد اشاره كرد كه عامل زور
نيز چهره ديگري از عامل تزوير است و بعبارت ديگر آنروي سكّه است!

انسان پيش از آنكه زور پذير شود منطق
پذير است اگر بخواهند به انساني زور را تحميل كنند ابتدا بايد در ذهن و فكر و
انديشه او زمينه و آمادگي پذيرش آنرا فراهم كنند كه در غير اينصورت در برابر زور
مقابله و مقاومت خواهد كرد پس ابتدا انسان را تحميق مي­كنند تا باطلي را بوي تحميل
كنند و شيطان نيز براي تحميل باطل خود به «آدم» ابتدا با استدلال ذهن و فكر او را
آماده كرد و بي­جهت نيست كه در كلام امام كه خواهيم آورد لحن و آهنگ پرخاش نسبت به
اين عامل يعني عنصر تزوير با لحن و آهنگ برخورد با عامل اوّل بسيار متفاوت است
يعني امام نيز اهمّيت را به اين عامل دوم ميدهند:

«… گرچه مع الاسف بعضي از آخوندهاي
بسيار نافهم يا بسيار موذي در همين مقطع از زمان شروع كردند به نوشتن چيزهائي و
پخش كردن رساله­هائي… آن آخوند احمقي كه در چنين مقطع از زمان به بعضي مقدّسات
شيعه جسارت ميكند در صدد اين است كه در مقابل او هم يك كسي پيدا بشود، آن هم يك
چيزي بگويد و موجب بشود كه در بين مسلمين در چنين مقطع از زماني كه دارد وحدت
ايجاد ميشود، اختلاف ايجاد بشود…»

(از بيانات امام در ديدار با مسئولين
كشور در عيد قربان 15/6/63).

خطر روحاني نمايان

امام در ضمن معرفي اين عامل خطرناك
تفرقه انگيز به يك نكته مهم در ارتباط با شيوه عمل اين عامل اشارها ميكند و آن
اينكه اين «آخوندهاي بسيار نافهم و يا بسيار موذي» در سر راه يك حركت
اسلامي-انقلابي قرار مي­گيرند و نسبت به مسائلي كه عنصر انقلابي در حال حركت به
آنها وابستگي اعتقادي دارد مطالبي را مطرح مي­كنند كه آن عنصر انقلابي ناخودآگاه و
يا ناگزير در مقام پاسخگوئي و عكس العمل برمي­آيد كه اوّلين زيان اين عكس العمل
بازماندن از ادامه حركت است و زيان دومش اصلي شدن مسائل فرعي است زيرا كه عوامل
تفرقه هرگز مسائل اصلي را مطرح نمي­سازند چرا كه در طرح مسائل اصلي به سرعت مشت
آنان باز شده و شناخت ميشوند وليكن زيان مهمتر از دو زيان مورد اشاره، اختلاف و
تفرقه­اي است كه ايجاد ميشود زيرا طبيعي است يك گروه در حال انقلاب و مبارزه علي
رغم توافق و اتفاق بر سر اصول در مسائل فرعي اختلاف نظر داشته باشند وليكن خطر
آنگاه انقلاب را تهديد مي­كند كه اين نيروهاي انقلابي بر سر اين اختلاف در فروع
اصول را قرباني كنند و بجاي مبارزه با دشمن مشترك يعني دشمن اصول مورد اتفاق به
مبارزه و درگيري با يكديگر برخيزند و آن «آخوندهاي بسيار موذي» همين هدف را تعقيب
ميكنند: هدف شكستن وحدت مسلمين هدف خدمت به استعمار و خدمت به قدرتهاي بزرگ.

و هميشه رهبران بزرگ كه در برابر همه
دشمنان اسلام و انقلاب چون كوهها محكم و استوار بوده­اند و همه طوفانها و زلزله­ها
و رعد و برقها را در مسير انقلاب پشت سر گذاشته­اند در برابر اين فتنه يعني فتنه
اختلاف و تفرقه خصوصاً از ناحيه روحاني نمايان بخود لرزيده­اند و براي انقلاب و ره
آوردهاي آن احساس خطر جدي كرده­اند و براي مبارزه با آن با اين بيان استمداد مي­كنند:

«… واقعاً اسلام با اين طرز فكرها،
با اين طرز عملها چه كند؟ اسلام با اين آخوندهائي كه خودشان را به صورت يك روحاني
درآورده­اند و در بين مردم پخش هستند چه كند؟ اين گرفتاري است كه در چنين

اي مسلمانان و اي مستضعفان عالم! دست
به دست هم دهيد و به خداي بزرگ رو آوريد و به اسلام پناهنده شويد وعليه مستكبران و
متجاوزان به حقوق ملتها پرخاش كنيد.

امام خميني

موقعي كه مسلمين دارند فكر مي­كنند
او به عنوان اينكه من ديدم كه بعضي از جوانها متمايل به اين اجتماع شدند متمايل به
ايران شدند تكليف ديدم كه بگويم اينها مشتركند، اينها مجوسند، اينها چطورند و به
بعضي مقدسات جسارت كردند. اين جز خدمت باستعمار است؟!، خدمت به قدرتهاي بزرگ است و
كار شكني براي اسلام ومسلمين است؟! ما بايد براي اين مسائل فكر كنيم. مسلمان­ها
بايد براي اين مسائل و اين اشخاصي كه اينطور در صدد شكستن وحدت مسلمينند فكر
كنند».

(از بيانات امام در ديدار با مسئولين
كشور در عيد قربان 15/6/63).

امام در معرفي اين چهره نفاق افكن
يعني آخوندهاي بسيار موذي و روحاني نما، در مواردي به يك خصيصه اينان اشاره مي­كنند
كه شايد سرّ انحراف آنان همين خصيصه باشد و آن عبارت است از دنياگرائي و وابستگي
به دربارها و سلاطين يعني سمبلهاي زور و زر. روحاني آنگاه از مسير اسلام و خدمت به
مستعضفين منحرف ميشود كه در او انگيزهاي رفاه طلبي پيدا شده و رشد مي­نمايد،
انگيزه دنيا زدگي و به رنگ اهل دنيا شدن و لباس زهد و تقوي را از تن به در كردن و
به زيّ اشراف و دنيا پرستان و ارتباط و پيوند زدنگي و معاشرت با قشر متوسط و محروم
جامعه را قطع كردن انحراف از همينجا شروع ميشود انحراف به جهت توجيه زندگي و رفاه
طلبي و تجمل پرستي خود، انحراف به جهت دفاع از منافع آن گروهي كه خود را وابسته به
آنان مي­بيند و رسول اكرم(ص) علماء و امانتداران انبياء مي­دانند تا زماني كه داخل
در دنيا نشده­اند: ما لم يدخلوا في الدنيا قيل يا رسول الله و ما دخولهم في الدنيا
قال اتباع السلطان فاذا فعلوا ذلك فاحذروهم علي دينكم.»

«… و هماهنگ خروشيدن بر دشمن مشترك
كه دشمن اسلام عزيز است و… و با تفرقه افكني و نفاق پراكني مي­خواهد اين مانع
ملموس را از سر راه خود بردارد و عمّال مزدور آنان كه در رأس آنها آخوندهاي حسود
دنياگراي درباري­اند و در هر جا و هر وقت خصوصاً در ايام حج و مراسم الهي آن مأمور
اجراي اين مقاصد شوم مي­باشند.»

(پيام امام بمناسبت حج- سال 1357).

و اگر عميقاً به مسئله نگاه كنيم
خواهيم ديد همانطور كه اساس هدايت و سرچشمه اصلي آن انبياء عظام و اوصياء طاهرين
آنان صلوات الله عليهم اجمعين و به پيروي و جانشيني از آنان علماء الهي هستند اساس
ضلالت و منبع اصلي آن شيطان و علماء سوء‌ و همين آخوندهاي درباري­اند همانطور كه
در قرب به ساحت قدس ربوبي پس از انبياء و ائمه عليهم السلام علماء رباني قرار
دارند در قرب به شيطان و اتصاف به صفات شيطاني، آخوندهاي فاسد نزديكتر و شيطاني­ترند.

«مسلمانان در مواقف و مراسم اين
عبادت،… لازم است با هوشياري مراقب اعمال ضد اسلامي و قرآني اين عمّال خبيث و آخوندهاي
نفاق افكن باشند و آنان را كه با نصيحت به اسلام و منافع مسلمين وقعي نخواهند
گذاشت، از خود برانند كه اينان از طاغوتيان شيطانتر و پست­ترند»…

(پيام امام بمناسبت حج- سال 1375).

امام در برخي موارد از اين آخوندهاي
بسيار موذي كه از طاغوتيان شيطان­تر و پست­ترند با وف «وعّاظ السّلاطين» ياد مي­كنند
كه قابل تأمل است و بحق در خور عمل و شأن همان آخوندها هم هست زيرا آن روحاني
نمائي كه دعوت به اختلاف مي­كند، واعظي است كه از طرف سلاطين جور سخن مي­گويد؛ او
به نفع سلاطين مردم را موعظه مي­كند و پند و اندرز مي­دهد؛ او مردم را از قهر
سلاطين مي­ترساند و به لطف آنان وعده مي­دهد؛ او از طرف خداي عالم و شارع مقدس
اسلام سخن نمي­گويد و براي حفظ اسلام به مبارزه با سلاطين و اربابان آنان دعوت نمي­كند
و خود را قلعه­اي محكم براي حفظ حرمتهاي اسلام نمي­داند كه اينها صفات آن دسته از
علمائي است كه رسول اكرم (ص) درباره آنان فرمود:

«الفقهاء امناء الرسل ما لم يدخلوا
في الدنيا. قيل يا رسول الله: و ما دخولهم في الدنيا؟ قال: أتباع السّلطان فاذا
فعلوا ذلك فاحذروهم علي دينكم».

و يا سيد الشهدا حسين بن علي (ع)درباره
آنان مي­فرمايد:

«مجاري الامور و الاحكام علي ايدي
العلماءِ بالله الأمناءِ علي حلاله و حرامه…».

و يا امام موسي بن جعفر (ع)ميفرمايد:

«… لانَّ المؤمنين الفقهاء حصون
الاسلام كحصن سور المدينة لها»ۀ
اينها شأن علماء ربّاني و رسالت و مسئوليّت آنان است و امّا آن آخوند درباري كه
رسول گرامي فرمود: بترسيد از آنان بر دين خود، او حتي كفر و شرك و نفاق را بر
اسلام و كفّار و مشركين و منافقين را بر مسلمين ترجيح مي­دهد و بالاتر آنكه سركوبي
آنان را نيز لازم مي­داند و حتي لازمتر از مبارزه با سرمداران كفر.

«آيا وعّاظ السّّلاطين… كه از
سلاطين جور سياه روي­ترند… سركوبي انقلاب اسلامي ايران را از مخالفت با آمريكا و
اسرائيل لازمتر مي­شمارند؟!«

(پيام امام به زائران بيت الله-
15/6/60).

«آن ضروري كه اسلام از اين آخوندهاي
درباري مي­خورد بدتر از آن ضرري است كه از آمريكا مي­خورد براي اينكه آمريكا اين
كار را نمي­تواند بكند آمريكا اينها را وادار مي­كند».

(از بيانات امام در ديدار با
روحانيون كاروانها- 26/5/62).

اسلام با نورانيتي كه دارد اگر
آنچنانكه هست تبليغ شود وجدانهاي پاك و انسانهاي طالب حق و عدالت و خسته از بندگي
اربابان زر و روز و تزوير مي­پذيرندت و اگر تبليغ نشود همچنان زمينه تبليغ بافي مي­ماند
چرا كه هيچ چيز جايگزين آن نمي­شود وليكن اگر اسالم مُحرَّف تبليغ گرديد و ا فرادي
بنام اسلام،‌ غير اسلام را تبليغ كردند و ظلمت را بجاي نور به ملّتها عرضه نمودند
در حقيقت عليه اسلام تبليغ كرده­اند و اسلام را منزوي نموده­اند و پذيرفت اسلام
حقيقي براي اين ملتها بسيار مشكلتر است از آنكه اگر با چنين اسلام تحريف شده­اي از
آغاز آشنا نمي­شدند.

در اينجا لازم است به يك نكته توجه
شود و آن اينكه هر چند در كلام امام از عامل دوم يعني عامل تزوير كه نقش مخرّب
تفرقه افكني را بر عهده دارد با نام آخوند درباري و وعّاظ السلاطين و… ياد شده
است وليكن اين خيانت در انحصار اين قشر نيست بلكه كليه دانشمندان و فيلسوفان و
جامعه شناسان و هنرمندان و نويسندگان و شاعران و ساير گروههاي فرهنگي كه وابسته به
سلاطين و دربارها و كاخها و قدرتهاي ضد مردمي هستند از همين گروه دوم يعني عامل
تزوير محسوب مي­شوند يعني همه اين دستجات به نوعي وعّاظ السّلاطينند كه بايد
شناخته شوند و شناسانده شوند تا مردم فريب آنان را نخورند.

حقوق فرزندان

در شمارۀ گذشته اهميت اين موضوع را
متذكر شديم و اولين حق فرزند را پس از ولادت تذكر داديم و آن حق نامگذاري است. طبق
روايات پيامبر اكرم(ص) و اهل بيت عليهم السلام از حقوق فرزندان اين است كه نام
نيكو بر او نهد. و اين يك نوع گرامي داشتن فرزند است و در زندگي و حالت رواني و خط
مشي او تأثير به سزائي دارد.

دومين حق اساسي و مهم فرزند تربيت و
تأديب است. در همان رواياتي كه در شمارۀ گذشته ذكر كرديم بر اين نكته تأكيد شده
است. در روايت پيامبر (ص) آمده است «تحسّن اسمه وادبه…» و در نهج البلاغه است
«ان يحسّن اسمه و يحسّن ادبه…» و در روايت امام صادق(ع) آمده است: «و تحسين اسمه
و المبالغة في ادبه».

در رساله حقوق امام زين العابدين(ع)
در فرازي كه مربوط به حقوق فرزندان است حسن تاديب و تربيت را يك مسئوليت شرعي
معرفي فرموده­اند و آن فراز اين است: «و حق ولدك ان تعلم انه منك و مضاف اليك في
عاجل الدنيا بخيره و شره وانك مسئول عما وليته من حسن الادب والدلالة علي ربه
عزّوجلّ و المعونة له علي طاعته فاعمل في امره عمل من يعمل انه مثاب علي الاحسان
اليه معاقب علي الاسائة اليه».

در مورد حق فرزندان بايد بداني كه او
از تو است و در اين جهان از نظر خير و شر به تو تعلق دارد (خير و شر او به تو نسبت
داده مي­شود) و بايد بداني كه تو مسئولي از آن چه متكفل مي­شوي در امر تربيت او به
آداب نيكو و هدايت او به سوي پروردگارش و كمك و ياري او در راه اطاعت خداوند. پس
بكوش در رابطه با او و بدان كه اين احسان و نيكوئي به فرزند ثواب و اجر الهي دارد
و اگر نسبت به او بدرفتاري كني عقاب خواهي شد.

رسول خدا(ص) فرمود: «الزموا اولادكم
و احسنوا آدابهم فانّ اولادكم هدية اليكم».

فرزندان خود را ملازم باشيد و آنها
را رها نكنيد و آداب و رفتار نيكو بياموزيد كه آنان هديه خداوند براي شما هستند.

نكته­اي كه در اين حديث جلب توجه
ميكند دستور به ملازمت فرزند است. گاهي عدم تناسب پدر و فرزند مايه تعجب و شگفتي
است. پدري روحاني، زاهد و عابد، خانواده و محيط مهيا براي ساختن و تربيت فرزندي
صالح و نيكوكار ولي فرزندي منافق به جامعه تحويل ميدهد كه مايۀ سرافكندگي خانواده
و محيط و شهر و كشور است. شايد يك دليل اين ناهماهنگي عدم ملازمت پدر با فرزند
باشد. برخي از پدران بدليل اشتغال به علم يا كارهاي اجتماعي مهم و حساس از ملازمت
و ادامۀ نظارت بر كليۀ حركات و رفتار فرزند غفلت ميكنند و شايد برخي از پدران
مناسبت شأن و شخصيت خود نمي­بينند كه با كودك يا نوجوان خويش رفتاري دوستانه داشته
باشند و احتاجات مادي و معنوي او را برآوردند. و اين درست برخلاف سيره و دستور
رسول اكرم(ص) است.

اما سيرۀ آن حضرت دربارۀ فرزندان
خويش امام حسن و امام حسين عليهما السلام بر همگان روشن و هويدا است كه چگونه آن
حضرت به آنان محبت و ملاطفت مي­فرمود. اگر بر فراز منبر مشغول وعظ و خطابه و هدايت
مردم بود و يكي از آنان را مي­ديد كه افتان و خيزان بسويش در حركت است از منبر
بريز مي­آمد و آنان را در آغوش مي­گرفت و بجاي خود باز مي­گشت و ادامه ميداد. آيا
هرگز چنين رفتاري از شخصتيهاي ديگر ديده شده است؟ و ظاهراً دليل همۀ آن رفتار
خصوصيت آن دو بزرگوار نبوده گر چه بعضي مسائل اختصاص به آنان دارد. در همين قضيۀ
منبر كه در تواريخ عامه و خاصه ذكر شده است هنگاميكه بر منبر قرار گرفت اين آيه را
تلاوت فرمود: إِنّما أَموالكُمْ وَ أولادُكُمْ فِتْنة. يعني اموال و فرزندان شما
مايۀ آزمايش شما هستند تا دربارۀ آن چگونه رفتار خواهيد كرد. با اين سخن حضرتش
ديگران را مي­آموخت كه بايد با فرزندان خويش مهربان باشند.

و از بالاتر اينكه در حال نماز كه
صفوف جماعت مسلمين به حضرتش اقتدا كرده بودند هر گاه يكي از اين دو بزرگوار در حال
سجده بر دوش آن حضرت مي­نشست سجده را طولاني مي­كرد بحدي كه مأموين مي­پنداشتند
وحي نازل شده، يا حادثه­اي رخ داده و حضرت پس از نماز توضيح مي­دادند كه نخواستم
فرزندم را ناراحت كنم.

رفتار خارق العادۀ آن حضرت اختصاص به
فرزندان خود نداشت، در روايت است هر گاه كه كودكي را به خدمتش مي­آوردند كه برايش
دعا كند يا براي او نام بگذارد حضرت آن كودك را بر دامن خويش مي­گذاشت، اتفاقاً
گاهي كودك ادرار مي­كرد و بعضي كه متوجه مي­شدند فرياد بر مي­آوردند رسول خدا (ص)
مي­فرمود: از ادارار او جلوگيري نكنيد و سپس پس از پايان دعا و يا نامگذاري اولياي
كودك در نهايت خوشحالي او را مي­گرفتند، زيرا كمترين آزردگي از پيامبر در اين باره
نمي­ديدند، آن حضرت لباس خود را پس از رفتن آنها مي­شست. از لحن حديث واضح مي­شود
كه اين اتفاق مكرر واقع شده. و در روايتي فرمود: «خمس لاادعهن حتي الممات: الا كل
علي الحضيض مع العبيد و ركوبي الحمار موكفا و حلبي العنزبيدي و لبس الصوف و
التسليم علي الصبيان لتكون سنة من بعدي» پنج چيز را تا دم مرگ ترك نخواهم كرد:
خوردن با بردگان بر روي خاك و سوار شدن بر الاغ همراه با ديگري و دوشيدن بز با دست
خود و پوشيدن لباس پشمينه و سلام كردن به كودكان تا سنّتي بماند بعد از من.

ظاهراً منظور اينست كه هر چه موقعيت
اجتماعي و گسترش دامنۀ مسئوليتها بالا رود اين اخلاق متواضعانه را ترك نخواهم كرد
تا آيندگان از من اين سنت را فرا گيرند. ممكن است منظور، همۀ اين پنج چيز باشد
همان گونه كه كلمۀ لتكونَ (فعل مؤنث) بر آن دلالت دارد و ممكن است منظور فقط قسمت
آخر باشد، در دو مصدر ديگر (علل الشرايع و عيون اخبار الرضا) يَكونُ آمده است.

عجبا فاصلۀ ما كه خود را پيرو آن
حضرت ميدانيم با اين اخلاق متواضعانه چقدر زياد است؟ آيا در كنار يك فقير با لباس
ژوليده (نه با بردگان) مي­نشينيم و هم غذا مي­شويم؟ آيا بر يكديگر (نه بر كودكان)
سلام مي­كنيم؟ بلكه آيا پاسخ سلام را با تواضع مي­گوييم؟

در تاريخ و در سيرۀ آن حضرت بر اين
امر تأكيد شده كه هرگز از كنار كودكان نمي­گذشت مگر اينكه بر آنان سلام مي­كرد و
با اين عمل به آنها گوشزد مي­فرمود كه آن شخصيتهاي محترمي هستند و بايد مواظب
رفتار و كردار خويش باشند و اين بهترين تربيت است و ديگران را نيز مي­آموخت كه
بايد كودكان را احترام كنند و براي آنان ارزش قائل شوند و همچنين در سيرۀ آن حضرت
امده است كه هر گاه از مسافرت برمي­گشت كودكان نيز به استقبالش مي­شتافتند او مي­ايستاد
و دستور مي­داد كه آنان را بلند كنند تا او را ببينند و گاهي خود بعضي را بلند مي­كرد
و اين موجب افتخار آنان مي­شد.

و اما دستور آن حضرت در اين باره در
روايتي آمده است: لاعب ابنك سبعاً و ادّبه سبعاً و صاحبه سبعاً ثم اترك له الحبل
علي الغارب.

با فرزندت هفت سال هم بازي باش و هفت
سال او را تأديب كن و هفت سال با او دوست و رفيق باش و سپس او را رها كن.

دستوري است حكيمانه و اعجازآميز و
مناسب با فطرت انسان و به همين دليل دائمي و همگاني است. كودك هفت سال نياز به
بازي دارد. هيچگونه كنترلي نبايد در اين دوران بر روح پرنشاط كودك باشد بجز
جلوگيري از كارهاي خطرناك و منع از اذيت ديگران و اما كساني كه سعي در تأديب كودك
در اين هفت سال دارند بخيال اينكه پايۀ تأديب از همان كودكي آغاز مي­شود سخت در
اشتباهند. از نظر روان شناسي نيز اهميت آزادي كودك در اين دوران و بخصوص اهميت
شركت بزرگان با آنها در بازي مورد توجه قرار گرفته است. در روايتي ديگر رسول خدا (ص)مي­فرمايد:
«من كان عنده صبي فليتصاب له» كسيكه نزد خود كودكي را تربيت مي­كند بايد براي او
رفتار كودكانه داشته  باشد.

همچنين از اميرالمؤمنين (ع)به همين
مضمون نقل شده كه فرمود: «من كان له ولد صبا» از امام صادق (ع)روايت شده: دع ابنك
يلعب سبع سنين كودكت را هفت سال آزاد بگذار تا بازي كند.

هفت سال هم بازي و هفت سال تأديب و
هفت سال مصاحبت و دوستي و سپس رهائي. اين همان ملازمه است كه در اولين روايت ذكر
شده است. در هفت سال تأديب تنها مواظبت از رفتار آنان و تنبيه و گوشمالي نيست كه
كودك را پرورش ميدهد بلكه مهمتر از آن رعايت رفتار تربيت كنندگان است. پدر و مادر
بايد عملاً فرزند را به راستي و درستكاري راهنما باشند. در روايات بسيار تأكيد شده
كه به فرزندانتان دروغ نگوييد و اگر وعده­اي داديد وفا كنيد.

پدري كه در برابر فرزند خردسالش از
هر گونه عمل زشت و ناپسند ابائي ندارد و رعايت ادب و اخلاق نمي­كند و فحاشي و
بدگوئي و دروغ و حيله گري و خيانت او آشكار است چگونه مي­تواند فرزندي صالح و
شايسته به جامعۀ خويش تحويل دهد؟ با چنين پدري بهتر آن است كه آن ملازمت و مصاحبت
و دوستي هرگز نباشد. بنابراين شرط اول حسن تربيت، ايجاد محيط سالم و با ايمان و
تقوا است و در عين حال بايد كاملاً رفتار و كردار كودك در دوران تربيت كه از هفت
سالگي شروع مي­شود مورد مراقبت باشد. نكتۀ ديگر اينست كه نبايد در تنبيه كودك عجله
نمود چه بسا كودك براي عمل ناشايست خود دليلي دارد يا اشتباهي مرتكب شده است بايد
او را متوجه نمود. خونسردي و آرامش شرط اساسي حسن و پرورش و تربيت كودك است. از
سوي ديگر بايد سعي بر اين باشد كه كودك بطور طبيعي و فطري بسوي خوبيها سوق داده
شود و به ميل خود از عادتهاي زشت و ناپسند دوري كند. بايد توجه داشت كه غرايز در
او بطور طبيعي رشد مي­كند و او نيز طبق خواستها و تمايلات غريزي حركت مي­كند. بايد
روح ايمان و تقوي و درستكاري را در او پرورش داد تا به طبع خو غرائزش را تعديل
نمايد. مثلاً او براي حسن تفوق طلبي كه خود يك احساس مفيد و سادزنده است ممكن است
تمايلي به تجاوز به حقوق كودكان ديگر نشان دهد. اين يك حالت عدم تعادل در غرايز
است ولي نبايد او را ابتدائاً به زور و تهديد از آن كار بازداشت بلكه بايد حسن نوع
دوستي را در او تحريك كرد، و اگر در محيط سالم و با ملاحظه تعديل غرايز باز هم
كودك به عادات ناپسند كشيده شده بايد او را به نحوي كه موجب آزردگي سخت او نشود
تنبيه نمود تا در صورت سركشي غرايز از عقاب قانون هراس داشته باشد كه اين خود نيز
يكي از عوامل دروني بازدارنده از گناه و تجاوز است. در اينجا بايد توجه به اين
وظيفۀ شرعي داشت كه اگر تنبيه بدني موجب سرخ شدن يا كبود شدن بدن كودك باشد ديه بر
انسان واجب است و ديۀ آن تا حدودي سنگين است، كساني كه زود به تنبيه بدني متوسل مي­شوند
بايد به اين مسئله توجه داشته باشند. بنابراين يكي ديگر از حقوق فرزندان حسن تربيت
است ولي اين موضوع مسائل فراواني دارد و در اين باره كتابهاي بسيار نوشته شده است.
ما در اينجا فقط بطور فهرست­وار بعنوان يكي از حقوق فرزند نام مي­بريم.

شهيد خرازي پرچمدار جهاد و شهادت

«حاج حسين خرّازي» اسطورۀ مقاومت،
الگوي فرماندهي، پرچمدار جهاد، عاشق سيد الشهدا«ع»، شيفتۀ شهادت و اسوۀ ايمان،
تقوي، خداشناسي پارسائي و اخلاق انساني، سبكبال به معارج خون تاخت و در پيشگاه
عظمت حق و شهود و حضور رسيد. او كه تمام لحظات زندگي افتخار آفرينش، حماسه،
مقاومت، ايثار، فداكاري، اخلاص و خدمت به دين خدا و بندگان خدا بود و در تمام صحنه­هاي
پيكار و مبارزه با دشمنان حق، جلوه­اي ويژه داشت كه جهبه­ها را حرارت، قدرت،‌
نشاط، نور، خلوص و تحرّكي افزون بخشيده بود،‌ پس از سالها نبرد همراه با شهامت،
رشادت، دلاوري، شجاعت، بردباري و تحمّل بيش از 30 تركش در عمليات مختلف، و تقديم
كردن دست راستش در عمليات خيبر به اسلام، سرانجام به آرزوي ديرينه­اش دست يافت و
با لبخند زدن به مرگ، زندگي جاويد خود را در كنار سفرۀ رنگين الهي آغاز كرد و به
كام دل رسيد.

اين سردار دلاور و قهرمان اسلام،
فرماندهي و مسئوليت را از گروهان شروع و نهايتاً فرماندهي لشكر امام حسين(ع)را
پذيرفت. او در تمام عمليات و حملات حضور فعّال داشت، از حاج عمران تا فاو و تمام
جبهه­ها را زير گامهاي استوار خود طي كرد. و قبل از آن در آغاز غائله كردستان، از
نخستين افرادي بود كه براي سركوبي اشرار به آن منطقه اعزام شد و در همان
مأموريت  زخمي شد و 5 كيلومتر به حالت سينه
خيز خود را كشيد تا نجات پيدا كرد.

يكي از همرزمانش، نحوۀ شهادتش را
چنين بازگو مي­كند:

ساعت 10 صبح روز جمعه به طرف خط مقدم
حركت كرديم و چند ساعت بعد به سنگر حاج حسين رسيدم كه به علت خستگي زياد، به خواب
رفته بود. پس از بيدار شدن، از اوضاع منطقه سئوال كرد و دستورات لازم را براي
جلوگيري از نفوذ دشمن به بچه­ها مي­داد. به او خبر دادند ماشين غذا مورد اصابت
گلوله قرار گرفته و نتوانسته است براي رزمندگان غذا ببرد. حاج حسين به شدت ناراحت
شد و دستور داد فوراً آب و غذا را به جلو برسانند. نيم ساعت بعد يكي از برادران
گفت كه ماشين غذا آماده است. شهيد خرازي از جا بلند شد و به بيرون سنگر رفت بچه­ها
مي­خواستند به طريقي ايشان را از خارج شدن از سنگر منصرف كنند اما خجالت مي­كشيدند.
يكي از برداران گفت: شما به داخل برويد و ما ماشين را خواهيم فرستاد، ولي ايشان به
كنار ماشين آمد و سفارشهائي را به راننده كرد كه چگونه و از كدام راه برود. من در
آن لحظه در نيم متري حاج حسين بودم، يك مرتبه ديدم كه فرمانده به زمين افتاد.
اصلاً باورم نمي­شد حتي درست متوجه صداي خمپاره­اي كه در كنارمان به زمين خورد
نشدم بلافاصله سر سردار را بلند كردم، تركشهاي بزرگي به سر و گردن اين بزرگوار
اصابت كرده بود. بي­اختيار فرياد زدم: «حاج آقا شهيد شهد». حس مي­كردم از چشمانم،
نه اشك بلكه خون مي­بارد و بي­اختيار زار زار گريه كردم…

شهيد خرازي در قسمتي از وصيتنامه­اش
چنين مي­فرمايد:

«… شخصي هستم معتقد به انقلاب
اسلامي ايران و رهبري و ولايت حضرت امام خميني روحي له الفداء در عصر غيبت امام
زمان«عج». و انتخاب شخص دوم مملكت حضرت آيت الله العظمي منتظري را انتخابي بجا و
پسنديده مي­دانم چرا كه نظر ملت حزب الله است. از مردم مي­خواهم كه پشتبان ولايت
فقيه باشند. راه شهداي ما راه حق است. اول مي­خواهم كه آنها مرا بخشيده و شفاعت
مرا در روز جزا كنند و از خدا مي­خواهم كه ادامه دهندۀ راه آنها باشم؛ آنهائي كه
با بودنشان و زندگيشان به ما درس ايثار دادند، با جهادشان درس مقاومت و با رفتنشان
درس عشق به ما آموختند. از خانواده­هاي شهدا، اسرا و مفقودين مي­خواهم كه صبر را
پيشه كنند چرا كه دنيا فاني است و ما معتقد به معاد هستيم و انشاءالله انتقام اين
مظلومين را با مظلوم كربلا، يكجا خواهيم گرفت…

از تمام اقشار ملت اعم از كسبه،‌
اطبا، مهندسين، علما و سپاهيان به عنوان يك فرد از اجتماع كه حق بر گردنش هست،
تشكر مي­كنم و عرض مي­دارم كه هر كدام از شما ممكن است در كار خود كمبودهائي حس
كنيد و مشكلاتي براي شما باشد؛ اينجانب خواهشمند است كه موفقيت اسلام و انقلاب و كشور
را در نظر گرفته و صبر بيشتري كنيد و توجه داشته باشيد كه در مشكلات است كه انسان­ها
آزمايش مي­شوند. كاري نكنيد كه خداي نياورد آن روزي را كه شما در مقابل شهدا و
خانواده­هاي محترمشان جوابي نداشته باشيد كه بدهيد…

خدايا تو خود توبه مرا قبول كن و از
فيض عظماي شهادت، نصيب و بهره­مند ساز. از تو طلب مغفرت و عفو دارم، يا واسع
المغفرة، يا من سبقت رحمته غضبه.

بخش سوّم- قسمت اوّل

آغاز دعوت رسول خدا(ص)

حجة الاسلام و المسلمين رسولي محلاتي

برخي از سيره نويسان دوران دعوت رسول
خدا(ص) را در چهار مرحله ذكر كرده­اند:

مرحله اوّل- مرحلۀ دعوي سرّي و
مخفيانه (و بقول امروزيها زيرزميني) كه سه سال يا پنج سال طول كشيد.

مرحلۀ دوّم- دعوت آشكاراي زباني و
تبليغي بدون درگيري مسلحانه و جنگ و خونريزي كه اين مرحله نيز تا زمان هجرت بمدينه
طول كشيد.

مرحلۀ سوّم- دعوت آشكارا همراه با
جنگ دفاعي و مبارزۀ مسلحانه با متجاوزان بحريم اسلام و مراكز اسلامي و يا توطئه­گران…
كه اين مرحله نيز تا صلح حديبية ادامه داشت.

مرحله چهارم- دعوت آشكارا توأم با
مبارزۀ مسلحانه بر ضدّ همۀ كساني كه مانعي در راه پيشرفت اسلام در جهان ايجاد كرده
اعم از مشركين جزيرة العرب و ملحدان و ديگران… كه تا پايان عمر رسول خدا(ص)
ادامه داشت و حكم جهاد نيز بر اين پايه مستقر گرديد…

و بنظر ما اين مرحله بندي با اين
خصوصيات زماني شديد خيلي دقيق و حساب شده نباشد و با پاره­اي از روايات نيز هم
آهنگ نباشد، اما اصل مراحل چهارگانه دعوت و تقسيم بندي آن ظاهراً صحيح بنظر ميرسد
و ما نيز بخواست خداي تعالي روي همين تقسيم بندي بحث خود را دنبال مي­كنيم:

مرحلۀ دعوت سرّي و مخفيانه

اين مرحله همان مرحله و دوراني است
كه پيامبر گرامي اسلام ناچار بود دعوت خود را در خفا و سرّي انجام دهد، و البته
اين كار نه از روي ترس از دشمنان و خوف از جان خود بود بلكه روي الهام الهي و از
آنجا كه رسول خدا(ص) ميخواست در شيوۀ دعوت و قيام و نهضت خود گذشته از اتكال و
اعتماد بر امدادهاي غيبي و كمكهاي الهي از وسائل طبيعي و جريانات عادي نيز بهره
گيرد، و بيهوده خود و ياران اندك و انگشت شمار خود را كه بدو ايمان آورده بودند در
معرض خطر قرار ندهد، و براي آئين جهاني خود زمينه­اي از نظر عِدّه و عُدّه و بلكه
از نظر آمادگي روحي خود آنحضرت و يارانش زمينه را فراهم سازد،‌ و در فرصت مناسب
دعوت خود را علني و آشكار سازد…

و يا جهات ديگري كه برخي براي اين
مرحله و علّت آن ذكر كرده و دربارۀ آن قلمفرسائي نموده­اند كه چندان قابل ذكر
نيست، و البته در مدت اين مرحله سه سال طول كشيد، و در پاره­اي از روايات نيز مدّت
آن پنج سال ذكر شده[1] ولي مشهور
همان سه سال است، گر چه برخي با توجه به ترتيب نزول آيات و سوره­هاي قرآني آن مدّت
را نيز بعيد دانسته­اند.

كساني كه در اين مدت ايمان آوردند

ابن اسحاق در كتاب سيرۀ خود حدود
پنجاه نفر مرد و زن را نام مي­برد كه در اين مدت مسلمان شدند پس از زيد بن حارثه و
ابوبكر كه در ميان آنها نام ابوذر و زبير و طلحه و عثمان و عبدالرحمن بن عوف و سعد
بن ابي وقاص و سعيد بن زيد و همسرش فاطمه دختر خطاب و خباب بن ارث و عبدالله بن
مسعود و جعفر بن ابيطالب و همسرش اسماء بنت عميس و عمار بن ياسر به چشم ميخورد…

و در اين ميان روايتي نقل مي­كند به
اين مضمون كه هنگامي كه ابوبكر ايمان آورد چون مرد تاجر و خوش خلقي بود و مردم با
او الفت و انس داشتند چنانچه بمن رسيده (فيما بلغني) پنج نفر بدست او ايمان آوردند
كه عبارت بودند از زبير و عثمان و طلحه و سعد بن ابي وقاص و عبدالرحمن بن عوف، و
ابوبكر آنها را بنزد رسول خدا(ص) آورد و خدمت آنحضرت معرفي كرد.[2]

ولي همان گونه كه ابن اسحاق بطور
ترديد اين روايت را نقل كرده و با تعبير «فيما بلغني» ضمانت صحت آنرا از خود سلب
كرده با توجه بروايات ديگري كه دربارۀ اسلام زبير و سعد بن ابي وقاص و طلحة رسيده
كه اسلام آنها بطور جداگانه و بدون ارتباط با ابوبكر نقل شده منافات دارد…[3]

داستان اسلام ابوذر غفاري

و از جمله كساني که در اين مرحله از
مراحل دعوت رسول خدا(ص) اسلام آورده ابوذر غفاري است كه بنا بگفتۀ برخي از علماي
اهل سنت چهارمين نفر و بگفتۀ ديگران پنجمين شخصي است[4] كه به
رسول خدا (ص) ايمان آورده و مسلمان شده است، و چنانچه برخي گفته­اند:

وي سالها قبل از اسلام بت پرست بوده
و بتي داشته بنام «مناة» كه همان بت قبيله­اش «بني غفار» بوده روزي براي بت خود
مقداري شير آورد و در كنار او گذارد و خود بكناري رفت تا بنگرد كه «مناة» با آن
شير چه مي­كند و در اين هنگام مشاهده كرد كه روباهي بيامد و شير را خورد و سپس
بكنار بت «مناة» آمد و پاي خود را بلند كرده و بر آن بت بول كرده و رفت!…

دين اين منظره ابوذر را بفكر فرو برد
و وجدان خفتۀ توحيدي او را بيدار كرده بخود آمد و با خود گفت: اين بتي كه به اين
اندازه ناتون و مفلوك است كه روباهي ميتواند غذاي او را بخورد و اين جرأت و جسارت
را نسبت به او روا دارد كه بر سر و روي او بول كند چگونه مي­تواند معبود من باشد و
دفع زيان و ضرر از من و انسانهاي ديگر بكند و همين سبب شد تا او دست از بت پرستي
برداشته و به خداي جهان ايمان آورد و اشعار زير را نيز در همين باره گفت:

اربّ يبول الثعلبان برأسه                 لقد ذلّ من بالت عليه الثعالب

فلوكان ربّاً كان يمنع نفسه              و لا خير في رب نأته المطالب

برئت من الاصنام فالكل باطل           و آمنت بالله الذي هو غالب

و پس از سرودن اين اشعار به دنبال
حنفاي زمان خود رفت و سالها قبل از بعثت رسول خدا(ص) دست از بت پرستي برداشت و در
زمرۀ حنفاي زمان خود درآمد.[5]

و بلكه بر طبق پاره­اي از روايات وي
قبل از ظهور اسلام و بعثت رسول خدا(ص) نماز ميخواند، و چون از او پرسيدند بكدام
جهت نماز ميخواندي؟ پاسخ داد:

«حيث وجّهني الله»

بدان سو كه خداوند مرا بدان سو توجه
ميكرد![6]

و هم چنان بود تا وقتي كه به او خير
ظهور رسول خدا(ص) رسيد و بمكه آمده و بدست رسول خدا(ص) مسلمان شد.

و البته داستان اسلام او بدو صورت
نقل شده كه يكي از مرحوم صدوق در امالي و كليني(ره) در روضة و ابن شهر آشوب در
مناقب نقل كرده­اند و ديگري را دانشمندان اهل سنت و ارباب تراجم حديث كرده­اند.

مرحوم ابن شهر آشوب در كتاب مناقب در
باب معجزات رسول خدا(ص) و آن بخش از معجزات آنحضرت كه مربوط به تكلّم حيوانات و
سخن گفتن آنها با رسول خدا(ص) و ديگران بوده و حديث را بطور مرسل از ابي سعيد خدري
روايت كرده و ظاهراً آنرا از طريق اهل سنت روايت كرده ولي مرحوم صدوق و كليني(ره)
با شرح بيشتري نظير آنرا با سند خود از طريق شيعه از امام صادق (ع)روايت كرده­اند
كه ترجمۀ حديث روضۀ كافي- كه سالهاي قبل با ترجمۀ نگارنده چاپ رسيده- چنين است:

مردي از امام صادق روايت كند[7] كه
فرمود: آيا جريان مسلمان شدن سلمان و ابوذر را براي شما باز نگويم؟ آن مرد گستاخي
و بي­ادبي كرده گفت: اما جريان اسلام سلمان را دانسته­انم ولي كيفيت اسلام ابي ذر
را براي من باز گوئيد.

فرمود: همانا اباذر در درۀ «مر» (دره­اي
است در يك منزلي مكه) گوسفند مي­چرانيد كه گرگي از سمت راست گوسفندانش بدانها حمله
كرد، ابوذر با چوبدستي خود گرگ را دور كرد، آن گرگ از سمت چپ آمد ابوذر دوباره او
را براند سپس بدان گرگ گفت: من گرگي پليدتر و بدتر از تو نديدم، گرگ بسخن آمده
گفت: بدتر از من- بخدا- مردم مكه هستند كه خداي عزوجل پيغمبري بسوي ايشان فرستاد و
آنها او را تكذيب كرده دشنامش مي­دهند.[8]

اين سخن در گوش ابوذر نشست و به زنش
گفت: خورجين و مشك آب و عصاي مرا بياور، و سپس با پاي پياده راه مكه را در پيش
گرفت تا تحقيقي دربارۀ خبري كه گرگ داده بود بنمايد، و همچنان بيامد تا در وقت
گرما وارد شهر مكه شد،‌ و چون خسته و كوفته شده بود سر چاه زمزم آمد و دلو را در
چاره انداخت (بجاي آب) شير بيرون آمد، با خود گفت: اين جريان- بخدا سوگند- مرا
بدانچه گرگ گفته است راهنمائي ميكند و ميفهماند كه آنچه را من بدنبالش آمده­ام بحق
و درست است.

شير را نوشيد و بگوشۀ مسجد آمد، در
آنجا جمعي از قريش را ديد كه دور هم حلقه زده و همانطور كه گرگ گفته بود به
پيغمبر(ص) دشنام ميدهند، و همچنان از آنحضرت سخن كرده و دشنام دادند تا وقتي كه در
آخر روز ابوطالب از مسجد درآمد، همينكه او را ديدند بيكديگر گفتند: از سخن خودداري
كنيد كه عمويش آمد.

آنها دست كشيدند و ابوطالب بنزد آنها
آمد و با آنها بگفتگو پرداخت تا روز بآخر رسيد سپس از جا برخاست، ابوذر گويد: من هم
بر او برخاستم و بدنبالش رفتم، ابوطالب رو به من كرده گفت: حاجتت را بگو، گفتم:
اين پيغمبري را كه در ميان شما مبعوث شده (ميخواهم)! گفت: با او چه كار داري؟
گفتم: ميخواهم بدو ايمان آورم و او را تصديق كنم و خود را در اختيار او گذارم كه
هر دستوري بمن دهد اطاعت كنم، ابوطالب فرمود: راستي اينكار را ميكني؟ گفتم: آري.
فرمود: فردا همين وقت نزد من بيا تا تو را نزد او ببرم.

ابوذر گويد: آن شب را در مسجد
خوابيدم، و چون روز ديگر شد دوباره نزد قريش رفتم و آنان همچنان سخن از پيغمبر(ص)
كرده و باو دشنام دادند تا ابوطالب نمودار شد و چون او را بديدند بيكديگر گفتند:
خودداري كنيد كه عمويش آمد، و آنها خودداري كردند،‌ ابوطالب با آنها بگفتگو پرداخت
تا وقتيكه از جا برخاست و من بدنبالش رفتم و بر او سلام كردم،‌ فرمود: حاجتت را
بگو، گفتم: اين پيغمبري كه در ميان شما مبعوث شده ميخواهم، فرمود: با او چه كار
داري؟ گفتم: ميخواهم بدو ايمان آورم و تصديقش كنم و خود را در اختيار او گذارم كه
هر دستوري بمن بدهد اطاعت كنم، فرمود: تو اينكار را ميكني؟ گفتم: آري، فرمود:‌
همراه من بيا، من بدنبال او رفتم و آنجناب مرا بخانه­اي برد كه حمزه(ع) در آن بود،
من به  او سلام كردم و نشستم حمزة گفت:
حاجتت چيست؟ گفتم: اين پيغمبري را كه در ميان شما مبعوث گشته ميخواهم،‌ فرمود: با
او چه كار داري؟ گفتم: ميخواهم بدو ايمان آورده تصديقش كنم و خود را در اختيار او
گذارم كه هر دستوري بمن بدهد اطاعت كنم، فرمود: گواهي دهي كه معبودي جز خداي يگانه
نيست، و به اينكه محمد رسول خدا است؟ گويد: من شهادتين را گفتم. پس حمزه مرا بخانه­اي
كه جعفر(ع) در آن بود برد، من بدو سلام كردم و نشستم، جعفر بمن گفت. چه حاجتي
داري؟ گفتم: اين پيغمبري را كه در ميان شما مبعوث شده ميخواهم، فرمود: با او چه
كار داري گفتم: ميخواهم بدو ايمان آورم و تصديقش كنم و خود را در اختيار او گذارم
تا هر فرماني دهد انجام دهم، فرمود: گواهي ده كه نيست معبودي جز خداي يگانه­اي كه
شريك ندارد و اينكه محمدن بنده و رسول او است.

گويد: من گواهي دادم و جعفر مرا
بخانه­اي برد كه علي(ع) در آن بود من سلام كرده نشستم فرمود: چه حاجتي داري؟ گفتم:
اين پيغمبري كه در ميان شما مبعوث گشته ميخواهم، فرمود: چه كاري با او داري؟ گفتم:
ميخواهم بدو ايمان آورم و تصديقش كنم و خود را در اختيار او گذارم تا هر فرماني
دهد فرمان برم،‌ فرمود: گواهي دهي كه معبودي جز خداي يگانه نهيست و اينكه محمد
رسول خدا است، من گواهي دادم و علي(ع) مرا بخانه­اي برد كه رسول خدا(ص) در آنخانه
بود، پس سلام كرده نشستم رسولخدا(ص) بمن فرمود: چه حاجتي داري؟ عرض كردم: اين
پيغمبري را كه در ميان شما مبعوث گشته ميخواهم، فرمود: با او چه كاري داري؟ گفتم:
ميخواهم بدو ايمان آوردم و تصديقش كنم و هر دستوري بمن دهد انجام دهم، فرمود:
گواهي دهي كه معبودي جز خداي يگانه نيست و اينكه محمد رسول خدا است، گفتم: گواهي
دهم كه معبودي جز خداي يگانه نيست، و محمد رسول خدا است.

رسول خدا(ص) بمن فرمود: اي اباذر
بسوي بلاد خويش بازگرد كه عموزاده­ات از دنيا رفته و هيچ وارثي جز تو ندارد، پس
مال او را برگير و پيش خانواده­ات بمان تا كار ما آشكار و ظاهر گردد ابوذر بازگشت
و آن مال را برگرفت و پيش خانواده­اش ماند تا كار رسول خدا (ص)وسلم آشكار گرديد.

امام صادق(ع) فرمود: اين بود سرگذشت
ابوذر و اسلام او، و اما داستان سلمان را كه شنيده­اي.[9]

و اما صورتي كه دانشمندان اهل سنت
مانند بخاري و مسلم در كتاب صحيح خود و ديگران با مختصر اختلافي از ابن عباس نقل
كرده­اند كه ما ترجمۀ يكي از آنها را كه انتخاب كرده­ايم بدينگونه است كه گويد:

چون خبر ظهور پيامبري در مكه به
اطلاع ابوذر رسيد برادرش را فرستاده بدو گفت: براي تحقيق بمكه برو و خبر اين مرد
را و آنچه دربارۀ او شنيدي بمن گزارش كن…

وي بمكه آمد و خبري از آنحضرت گرفت و
سپس بازگشته به ابوذرگفت: او مردي است كه مردم را امر بمعروف و نهي از منكر مي­كند
و به مكارم اخلاق دستور ميدهد.

ابوذر گفت: خواستۀ مرا انجام
ندادي!…

و بدنبال اين سخن ظرف آبي و توشۀ
راهي برداشته و خود بمكه آمد ولي احتياط كرد پيش از آنكه رسول خدا(ص) را شخصاً
ديدار كند و خواستۀ خويش را بكسي اظهار كند، بهمين منظور آنروز را تا شب در مسجد الحرام
گذراند و چون پاسي از شب گذشت علي (ع) او را ديدار كرده فرمود:

از كدام قبيله هستي؟

پاسخ داد: مردي از بني غفار هست.

عليه (ع)بدو فرمود: برخيز و بخانۀ
خود بيا!

و بدين ترتيب عليه (ع)در آن شب او را
بخانۀ خود برد و از وي پذيرائي كرد ولي هيچكدام سخن ديگري با هم نگفتند.

آن شب گذشت و روز ديگر را نيز ابوذر
تا غروب به جستجوي رسول خدا(ص) گذراند.

ولي آن حضرت را ديدار نكرد و از كسي
هم سؤالي نكرد و چون شب شد بجاي شب گذشته خود در مسجد رفت و دوباره علي (ع) بدو
برخورد و فرمود:

هنوز جائي پيدا نكرده­اي! و بدنبال
آن مانند شب گذشته او را بخانه برد و از او پذيرائي كرد و هيچكدام با يكديگر سخني
نگفتند، و شب سوم نيز بهمين ترتيب گذشت و چون روز سوم شد ابوذر به علي (ع) عرض
كرد:

اگر منظور خود را از آمدن به شهر مكه
اظهار كنم قول ميدهي آنرا مكتون و پنهان داري؟ و علي (ع) اين قول را به او داد و
ابوذر اظهار داشت: آمده­ام تا از اين پيامبري كه مبعوث شده است اطلاعي پيدا كنم، و
قبلاً نيز بردارم را فرستاد ولي خبر صحيح و كاملي براي من نياورد و از اينرو ناچار
شدم خودم بدين منظور آمده­ام!

علي (ع) بدو فرمود: امروز بدنبال من
بيا، و هر كجا كه من احساس خطري براي تو كردم مي­ايستم و همانند كسي كه آب ميريزم
بسوي تو بازميگردم، و اگر كسي را نديدم (و خطري احساس نكردم) هم چنان ميروم و تو
نيز دنبال سر من بيا تا بهر خانه­اي كه وارد شدم تو هم وارد شو!

ابوذر دنبال علي (ع)رفت تا بخانۀ
رسول خدا(ص) وارد شدند و هدف خود را از ورود بمكه و تشرف خدمت آنحضرت ابراز كرده و
مسلمان شد،‌ و آنگاه عرض كرد: اي رسول خدا اكنون چه دستوري بمن ميدهي؟

فرمود: بنزد قوم خود بازگرد تا خبر
من بتو برسد!

ابوذر عرض كرد: بخدائي كه جان من در
دست او است بازنگردم تا اين كه دين اسلام را آشكارا در مسجد بمردم مكه ابلاغ كنم!

اينرا گفت و بمسجد آمده با صداي بلند
فرياد زد:

«اشهد ان لا اله الله و انّ محمداً
عبده و رسوله»

مشركان كه اين فرياد را شنيدند
گفتند:

اين مرد ا زدين بيرون رفته! و بدنبال
اين گفتار بر سر او ريخته آنقدر او را زدند كه بيهوش شد، در اينوقت عباس بن
عبدالمطلب نزديك آمد و خود را بر روي ابوذر انداخت و گفت: شما كه اين مرد را
كشتيد! شما مردماني تاجر پيشه هستيد و راه تجارت شما از ميان قبيلۀ غفار ميگذرد و
كاري ميكنيد كه قبيلۀ غفار راه كاروانهاي شما را ناامن كنند!

و بدين ترتيب از ابوذر دست برداشتند،
و روز ديگر هم ابوذر همين كار را كرد و مشركين مانند روز گذشته او را زدند و با
وساطت عباس از او دست برداشتند.[10]

نگارنده گويد: با توجه به سبقت ابوذر
در اسلام، و آمدن او بمكه در مرحلۀ تبليغ سرّي اسلام همانگونه كه از اين روايات
ظاهر ميشود بنظر ميرسد رسيدن خبر ظهور پيامبر اسلام در مكه به ابوذر از طريق
غيرعادي و بصورت خارق العاده بوده و همانگونه كه در روايات شيعه بود، و بدان گونه
نبود كه به سادگي خبر ظهور رسول خدا(ص) به قبيلۀ بني غفار در باديه­هاي مكه رسيده
باشد و او نيز به جستجوي آنحضرت بمكه آمده باشد، والله العالم.

«قرآن و سنن
الهي در اجتماع بشر»

فتنه و ايمان

قسمت سيزدهم

روش قرآن در عرضۀ معارف اسلامي

آيت الله محمدي گيلاني

*مقدمه سوم در بيان ضرورت متشابه در قرآن، شناخت مقصد قرآن است*سبيل الله كه
حدود شصت بار در قرآن آمده، استقرار حاكميت قوانين اجتماعي عدل آفرين است*تفسير
سبيل الله براه شعبده ملحق كردن است*حاكميت قوانين، مقدمۀ شكوفائي عبادات و عبادات
وسيلۀ شكوفائي حقائق معارف است*علّة العلل انحطاط مسلمين خلل در حاكميت قوانين
اجتماعي اسلام، سازمندي بين قوانين اجتماعي و عبادات و معارف، و اسلوب بياني قرآن،‌
كليد همۀ معلومات كلّي و جزئي حواس است* نقل كلام معلم اول در اين باره*زيربناي
معلومات، و تفاوت ادراكات*القاء توحيد بمعناي واقعي بقشر گرفتار حسّ، عنادانگيز
است*روش قرآن در عرضه معارف بگونه­اي است كه تصوير آن متناسب با سطح ادراك عامّه
مردم است*اسلوبهاي تمثيلي و تشبيهي همراه با تنزيه و آيات محكمات، تضمين كننده
هدايت است.

مقدمۀ سوّم: در بيان ضرورت متشابه در قرآن كريم شناخت مقصد قرآن كريم است:
مقصد اساسي قرآن چنانكه خود متكرّراً اعلام ميدارد: و «انّ‌ هذا القرآن يهدي للّتي
هي اقوم» همانا هدايت و ايصال انسان به لقاء الله تعالي است و جملگي بحثهاي آن و
مسائل تعليم و تربيت و انذار و تبشيرش پيرامون همين مقصد دور مي­زند و اين مقصد
متقوّم به دو منصر است:

عنصر اوّل: عنصر علم و اعتقاد حق و معارف مربوط به مبدء تعالي از ذات مقدّسه و
صفات جمال و جلال حضرتش و مراحل عود الي الله و معرفت معاد و مواقف معاد و مواقف
يوم الحشر و حساب و كتاب و ميزان و شفاعت و جنّت و نار و ظهور سرائر و صور اعمال
به تناسب آن نشئه و امثال اينها است.

عنصر دوّم: عنصر عمل است كه در بعد اجتماعي يا جعل قوانين، معيشت انسان را بر
اساس عدل اجتماعي استوار مي­كند و بدينوسيله او را از تشويش ضمير در نابساماني
معيشت اجتماعي ضروري رهائي مي­بخشد و در بُعد نفساني و سلوك باطن علاوه بر الزام
به تحصيل مكارم اخلاق، با جعل احكام عبادي، ضمير و قلب او را با صبغۀ انحصار به
مبدء و معاد، متوجه مي­سازد، و با تمرين در عبادت و كوشش، در تثبيت در كرائم
اخلاق، او را به عالم قدس و طهارت اشراف مي­بخشد و آنچه ناديدني است آن بيند و
همين است معناي سير و سلوك الي الله تعالي كه استقرار قوانين عدالت آفرين اسلام در
جامعه و حاكميت آن طريق و مقدمه براي سير و سلوك است و لفظ «سبيل الله» كه حدود
شصت بار در قرآن آمده است،‌ همين استقرار حاكميت قوانين اجتماعي عدالت آفرين اسلام
است كه جاده­ايست هموار و مأمون از راهزنان عقائد، و پاك سازي شده از هر فتنه، و
در اختيار رهروان الي الله تعالي است.

اينكه گفته شده است: «سبيل الله» راه خلق است، ‌سخني است كه لفظ «سبيل الله»
با افتراء بودن آن گواه است،‌ مضافاً بر آن، كانالي است براي جريان پاره­اي از
افكار الحادي، و چنين توجيهي، همانا رقم مغلطه بر دفتر دانش زدن، و سرّ حق با ورق
شعبده ملحق كردن است.

و آنكه آن بزرگ مرد الهي فرموده: «سبيل الله» راهي است كه از ميان خلق مي­گذرد
مرادشان همين است كه گفتم و گرنه نمي­توان پذيرفت كه «سبيل الله» راهي است كه از
ميان خلق مي­گذرد و مردم در حواشي و اطراف آن پرسه مي­زنند، بلكه مراد آن معلم
كبير- جزاه الله است عن الاسلام واهله احسن الجزاء- همين است كه «سبيل الله» راهي
است كه از ميان مردم و در دسترس آنها، به مقصد الله مي­گذرد، و پارسيان و عابدان و
عارفان در متن آن طيّ مراحل مي­كنند، و به نهايت و غايات متناسب با وجهۀ خويش و
اصل مي­گردند: «ولكلٍ وجهة هومولّيهان (سورۀ‌ بقره ‌آيۀ 148).

تقوي بر مبناي اجتماع

و البتّه معلوم است كه عنصر علم و اعتقاد حق، اهمّ امور و اشرف و افضل عناصر
دين است ولي اسلام آنچنان دربارۀ عنصر عمل، اهتمام مي­ورزد كه گوئي اصالت از آن
عمل است و اهمّ اعمال را اصلاح شئون جامعه اعلان فرموده، و احكام و تشريعاتش مانند
نماز و حجّ و جهاد و انفاق و به يك كلام، تقواي ديني را بر مبناي اجتماع بنا نهاده
است،‌ و براي محافظت اين اساس، مضافاً به الزام حكومت در حفظ آن و مضافاً به فريضۀ
دعوت به خير و امر بمعروف و نهي از منكر كه وظيفۀ هر فرد است، هدف مجتمع اسلامي را
كه سعادت حقيقي و صول به «الله» است، همچون رايتي برافراشته نصب العين قرار داده
است و اين رقيب الهي است كه از طريق باطن هماهنگ با حكومت و امّتِ داعي الي الخير
و آمر بمعروف و ناهي از منكر حافظ اين اساسند.

اعجاب انگيز آنكه صعود كلم طيّب و
اعتقاد حقّ را بسوي «الله» در گرو عمل صالح كه در پرتو جامعۀ صالح، امكان پذير
است، ابلاغ فرموده­اند: «اليه يصعد الكلم الطيّب و العمل الصالح يرفعه» (فاطر- آيۀ
10).

بنابراين: «استقرار قوانين اجتماعي
اسلام و حاكميت آن در جامعه، طريق و مقدمه است براي شكوفائي احكام عبادت و امكان
اكتساب مكارم اخلاق و سلوك و سير الي الله تعالي، چنانكه شكوفائي احكام عبادات و
مكارم اخلاق نيز مقدمه است براي شكوفائي معارف حقّه».

نتيجۀ مهمّ اين بيان، اين است كه
كمترين اخلال به قوانين اجتماعي اسلام، موجب خلل در عبادات است و نهايتاً به نفوذ
خلل در امر معارف حقّه مي­گردد، چنانكه تجربۀ تلخ نيز مؤيّد اين استنتاج است و
نگاهي تحليلي به علل انحطاط مسلمين به خوبي روشن مي­كند كه علة العلل آن، خلل در
حاكميت قوانين اجتماعي اسلام بوده و مسئولان امور اسلام با مسامحۀ اسف انگيز از
كنار آن مي­گذشتند و بدنبال آن شعائر دين و عبادات رو به ضعف نهاده و مآلاً حقايق
معارف مورد تحريف و تشويه گرديد به نحوي كه از مراكز علمي بيرون رانده شد،‌ و در
رديف اساطير و جادو قرار گرفت!

باري! ترتّب و سازمندي بين حقايق
معارف و عبادات و مكارم اخلاق و قوانين اجتماعي موجب گرديد كه قرآن مجيد نخست با
اسلوب بيان مخصوص بخود، حقايق معارف، از توحيد خداوند متعال و بي­همتائي و اوصاف
جمال و جلال و ويژگي او درتدبير امور و اوساط 
فيض از مكارمن غيب و امثال آنها را به انسان تعليم دهد، سپس موقعيت او را
در مستواي آفرينش تفهيمش كند كه او صفوه و گزيدۀ مخلوقات است و اجزاء اساسي جوهر
خلافت و گوهر ولايت را در وجودش دفين ساخته، كه استخراج آن و تركيبش به صورت گوهر
ناب و كامل در اختيار او است، و علي اي حال او با سير اضطراري بسوي پروردگارش
شتابان است: «انك كادح الي ربك كدحاً فملاقيه» و نهايت سيرش ايما الي جنه ايما الي
نار.

و براي وي اعمال سعادت آفرين و افعال
و اخلاق شقاوت انگيز را تبيين نمود و ارتباط احكام عبادات و كرائم اخلاق و قوانين
اجتماعي را با حقايق معارف، با بهترين اسلوب بياني، بيان فرمود.

و حاصل آنكه روشن ساخت كه براي ظاهر
قوانين و احكام عبادات اگر چه وضعي و اعتباري است ولي در باطن سير و سلوك به كمال
مطلق «الله» و وصول به معارف حقّه و سعادت جاودانه است.

حواس، كليد معلومات است

و بديهي است كه مخاطبين مقصود به
افهام در اين خطابات قرآن، قاطبه مردمند و بدون استثناء در همۀ شرايع الهي چنين
بوده كه طرف خطاب پيغمبران صلوات الله عليهم در مقام تبليغ رسالات الله تعالي، همۀ
مردم بوده­اند كه تفاهم مقاصد و القاء معاني بهمديگر در بين آنان از طريق معلومات
ذهني كه در طول زندگي دستجمعي و تعاوني، تحصيل نموده­اند، صورت مي­گيرد و معناي
القاء شده و مصنوعات را به كمك معلومات از پيش تهيه شده،‌ تفسير و توجيه مي­كنند و
ارزش شناخت به آنها مي­دهند، و بايد دانست كه كليد ابواب همۀ معلومات كلي و جزئي،
حواس است چه نفس انساني، جملگي مبادي تصوّري و تصديقي را بوسيلۀ حواس اكتساب مي­نمايد
مثلاً:

هنگاميكه با يكي از حواس چون باصره،
صورت محسوسي از محسوسات را ادراك كند صورتي مساوي صورت مفروض در خيال او ترسيم مي­شود
كه بعد از غيبت آن محسوس، در ذهن وي حضور دارد و همچنين با ديگر حواس صور محسوسه
متناسب با هر يك را ادراك و در حافظه كه خزينۀ خيال است بايگاني مي­كند، سپس در
آنها دخل و تصرّف مي­نمايد و با مقايساتي، عوارض آنها را از ذاتيّات متمايز ساخته
و  عَرَض عام را از خاص جدا نموده و ذاتيات
مشتركه را از فصول خاصّه ممتاز مي­كند و به حمل اولي ذاتي و فرق آنرا با حمل شايع
صناعي دست مي­يابد و دهها معاني معقول را اكتساب مي­كند كه تفصيل آنها را از محل
مربوط خصوصاً كتاب برهان بايد مطالبه نمود، و جملۀ پرعمق «من فقد حسّاً فقد فقد
علماً» كه از معلم اول ارسطو حكايت شده، بهمين معناي نامتناهي الابعاد اشارت دارد.

و مقصود ما به اين اشارت، اين است كه
معاني و مقاصد شناخته شده براي هر ذهني بدون استثناء همانا معاني و مقاصد محسوسه
است كه طبعاً از راه حواس، پايه­هاي اساسي معلومات ذهني هر انساني را تشكيل مي­دهد
و مقياس و ميزان ارزشهاي معرفتي است.

انگيزۀ اختراع الفاظ

و آنجا كه انسان بحكم اضطرار بمعيشت
دستجمعي، نيازمند به محاوره و تبادل مقاصد بوده ناگزير شد، با الهام خداوند
عزّوجلّ، الفاظ را در طول زندگي اجتماعي خود اختراع نمايد و بازاءِ همان معاني و
مقاصد محسوسه وضع كند تا به اين وسيله تفاهم مقاصد بينشان ممكن گردد.

پس الفاظ موضوعه در ابتداء بمقتضاي
حاجت طبعي نوعاً بازاء معاني محسوسه بخاطر تفاهم مقاصد، اختراع و قرار داده شده­اند
و بعداً با عنايت و مناسبتي معقوله تسرّي داده شده و در آنها استعمال گرديده­اند،
و معذلك اكثر اقشار مردم در مقام محاوره و تخاطب، همان معاني محسوسه را از آن
الفاظ مي­فهمند، و درك معناي معقوله و منزّه از ماده و عوارض آن براي كثيري از ‌آنان
ممتنع است مثلاً:

درك توحيد مبدء تعالي بمعني شايسته­اش
كه مقدّس از كمّ و كيف و زمان و مكان و وضع و تغيير و آنكه بي­همتا و منزّه از جسم
و جسمانيات است،‌ نه برون علام و نه درون عالم است و هم خارج و هم داخل عالم است و
اشاره بسوي وي محال است و القاء اين معني با اين عرياني، بقاطبه مردمِ غرق در
محسوسات، عناد انگيز است، و بسا كه بمقابله با ايمان بچنين توحيدي برمي­خيزند، چون
مبدء چناني در پندار آنان ممتع الوجود است،‌ و طائفه مخصوصي هسند كه با مجاهدات
نفساني يا رياضتهاي علمي، جائز توفيق ادراك معانطي لطيفه شهوداً يا علماً گرديده­اند.

از اين رو، مردم در ادراك معاني خارج
از حوزۀ حسّ شديداً متفاوت و مختلفند و اين زيربناي معلومات از يك طرف و اختلاف
ظروف ادراكات مردم از طرف ديگر مضافاً به واقعيت تنزيل و تأويل قرآن عظيم- كه
قبلاً روشن نموديم- موجب گرديد كه قرآن شريف مشتمل بر متشابهات شود و در عرضه
مسائل الهي و معارف ربوبي بر اقشار مردم، اسلوبي را مراعات كند كه تصوير آن مسائل
و معارف در آن اسلوب، متناسب با سطح ادراكاتشان باشد كه اجمالاً شناخت آن حقائق
برايشان ميسور شود اگر چه مسانختي بين حقائق مزبور و بين معلومات از پيش تهيه شدۀ
آنها كه ميزان ارزش شناخت است، وجود ندارد ولي همان تناسب كه گفتيم موجب معرفت
اجمالي بمعارف حقّه مي­شود، نظير توزين اجناس بوسيلۀ سنگ و ترازو كه بين اجناس و
وسيلۀ توزين سنخيّت نيست ولي تناسب بين آنها موجود است كه عمل توزين با آن انجام
مي­پذيرد.

و چون بيان تشبيهي و تمثيلي مزبور در
القاء معارف و مسائل ربوبي مستلزم يكي از اين دو محذور بوده است: يا مخاطبهاي به
اين خطابات، در تلقي معارف، بمصاديق محسوسه كه مأنوس اذهان آنها است جمود مي­نمودند
و در اينصورت نه فقط هدايتي انجام نگرفته بلكه تدليس و اضلال انجام پذيرفته و
مردمي ساده­انديش را با تلبيس بياني بورطه شرك و خلود در عذاب گرفتار كرده­اند،
زيرا آنها از متشابهات و بيانات تمثيلي مانند «الرحمن علي العرش استوي» و «جاء
ربك» و «يبقي وجه ربّك» و «ياتي ربك» و «يدالله فوق ايديهم» و «هل ينظرون الاّ ان
يأتيهم الله في ظلل من الغمام» و نظائر آنها بر اساس معلومات ذهني از پيش تهيه شده
كه مقياس و معيار ارزش معرفي آنها است، همان مصاديق محسوسه را «العياذ بالله» ممكن
است تلقّي كنند و بر آن جمود ورزند كه نظير اين امثال و تمثيلات در ادعيه، فوق حد
احصاء و آمار است.

و يا در صورت عدم جمود در مرتبۀ
محسوسات، و توفيق تعريه لباس تشبيه و تمثيل از اندام معاني مقصود و اشراف بر آنها،
هيچگونه تضميني در اينصورت براي مأمون بودن از فزوني و كاستي وجود نداشت، و باز
مقصد قرآن كه هدايت و ايصال الي الله عزّوجل بوده انجام نگرفته، بلكه همانطور كه
در محذور اوّل گفتيم، بجاي هدايت، اضلال و تدليس انجام پذيرفته است و در هر دو
صورت، نفوس ساده­اي را كه از نقوش اعوجاج بريء بوده­اند و برحمت خداوند متعال
نزديكتر، با اين اسلوب بياني در معرض شقاوت قرار داده­اند، چنانكه گفته­اند:
«البلاهة ادني الي الخلاص من فطانةٍ بَتْراء» يعني ابلهان ساده­انديش بخلاص
نزديكترند از مردمان زيرك و هشياري كه بغايت نرسيده­اند، و اين چنينند مردمي كه در
حوزۀ هدايت واقع نشده­اند و حجت الهي بر آنان تماميّت نيافته،‌ بعنايات الهي
نزديكتر از مردمي كه در چنين حوزه­اي قرار گرفتند ولي اسلوب بياني سبب گمراهي و
ضلال آنان گرديده باشد.

لزوم اين محذورات باعث گرديد كه
اولاً قرآن عزيز، آن معارف دقيقه را در اسلوبهاي تمثيلي ريخته تا با اين اختلاف
روشن شود كه اين بيانات، تمثيلاتي بيش نبوده و حقايق ممثّله، وراء معاني محسوسۀ
متبادر از الفاظ است و ثانياً همان معارف گاهاً با اسلوبهاي تنزيهي محكم بيان
نمايد تا آن خصوصياتي كه بايد الغاء شود، از بيانات تمثيلي و متشابهات الغاء گردد:
«منه آيات محكمات هنّ ام الكتاب و اخر متشابهات» صدق الله العلي العظيم.

ادامه دارد

معاد

قسمت هشتم

آيت الله حسين نوري

اثبات معاد از راه مشاهده و برهان

فرزند صد ساله و پدر پنجاه ساله

پيوند خوردن اجزاء مرغان بر سر كوهها

در رابطه با عنايت و اهتمام قرآن كريم به موضوع «معاد» كه مورد بحث ما است در
مقاله­هاي قبل، تعدادي از استدلالهائي را كه براي اثبات «معادن در اين كتاب مقدس
صورت گرفته است ذكر كرديم اكنون در پي گيري آن بحث توجه باين نكته لازم است كه
براي اثبات يك موضوع سه راه وجود دارد:

1-     با ترتيب مقدماتي كه در اصطلاح صغرا و كبرا ناميده ميشود
استدلال كنيم و آن موضوع را از راه اقامۀ برهان به اثبات برسانيم.

2-     موضوع مورد نظر را عيناً ارائه بدهيم تا با مشاهدۀ آن حقيقت
امر را از راه حسّ ثابت و مسلّم شود.

3-     موضوع مورد نظر را علاوه بر اينكه ارائه ميدهيم علّت و سبب
پيدايش آنرا نيز ارائه بدهيم تا هم مسبّب مورد مشاهده قرار بگيرد و هم سبب آن.

مثلاً در موردي كه وجود آتش را ميخواهيم ثابت كنيم، اگر از وجود دُود و حرارت
و آثار ديگري كه از دور بچشم ميخورد بوجود آتش استدلال كنيم اين همان اثبات مطلب
از راه ترتيب مقدمات علمي و راه اوّل است.

و اگر شخص را نزديك­تر برده و آتش را عيناً به او نشان بدهيم اين راه دوّم
براي اثبات موضوع است.

و اگر هيزم را بياوريم و در پيش چشم او روشن كنيم و آنرا تبديل به آتش نمائيم
راه سوم را پيش گرفته مسبّب و سبب آنرا مورد مشاهدۀ او قرار داده­ايم.

اين هر سه طريق كه ذكر گرديد هر چند حقيقت امر را ثابت مي­كند ولي راه سوم
هميشه قوي­ترين راه اثبات است چنانكه راه دوّم نيز از راه اول قوي­تر است.

قرآن كريم براي اثبات معاد هر سه راهي را كه ذكر كرديد در پيش گرفته و اين
موضوع مهم را از تمام راهها اثبات كرده است تا راه شك و شبهه­اي باقي نماند.

راه اوّل كه راه استدلال و اقامۀ برهان است همان است كه در مقاله­هاي قبل به
شرح آن پرداختيم.

و اين آيه از سورۀ بقره مبيّن راه دوّم است:

«أوْ كالَّذي مرَّ عَلَي قَرْيَة وَ‌هِيَ خاوِيَةٌ عَلي عُرُوشِها قال انّي
يُحْيي هذِهِ الله بَعْدَ مَوتِها فَاماتَهُ الله مأة‌ عام ثُمَّ قالَ كَمْ
لَِّبِثْتَ قالَ لبثْتُ يَوْماً اَوْ بَعْضَ يَومٍ قال بَلْ لَِّبِثْتَ مِائَةَ
عامٍ فَانْظُرْ اِلي طَعامِكَ وَ شَرابِكَ لَمْ يَتَسَنّهْ وَ‌ انْظُرْ اِلي
حِماركَ وَ لَنَجْعَلَكَ ثُمَّ نَكْسُوها لَحْماً فَلَمّا تَبَيَّنَ لَه قالَ
اَعْلَمُ اَنَّ الله عَلي كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ»[1]

اين آيه سرگذشت كسي را ذكر مي­كند كه در ضمن مسافرت خود در حالي كه بر الاغي
سوار و مقداري آشاميدني و خوراك كه در تفاسير آنرا شير و آب انگور و انجير و انگور
ذكر كرده­اند همراه داشت. از كنار آبادي­اي كه خراب و درهم ريخته شده و اجساد
كساني كه در آن ساكن بوده­اند پوسيده شده و قطعات استخوانهاي آنها در روي زمين
ريخته و بهم آميخته شده عبور كرد و هنگامي كه اين منظره را ديد گفت خداوند اين مردگان
را چگونه زنده مي­كند؟

او چنانكه قرائن موجود در آيه نشان ميدهد يك فرد عادي نبود و اين سخن را از
روي انكار و ترديد بزبان نياورد بلكه او يكي از پيامبران بود كه به گواهي همين آيه
و رواياتي كه در تفسير آيه آمده است خداوند با او سخن گفته است و لذا اين سخن را
هرگز از روي انكار و ترديد نگفت و مطلب براي او از راه دليل و برهان روشن بود و
خداوند متعال چنانكه در آيه ذكر شده است فرمود: «وَلِنَجْعَلَكَ آيَةً لِلنّاسِ» اراده
كرد دليل را بر اساس راه دوّم كه ذكر گرديد بوجود بياورد تا مردم ما مشاهدۀ آن
موضوع «معاد» را روشن­تر از راه برهان و دليل درك كنند از اين جهت او را قبض روح
كرد و بعد از يكصد سال ويرا زنده كرد و از آن پس از او پرسيد: چقدر در اين نقطه
بوده­اي؟

او چنين فكر ميكرد مقدار يكروز بلكه چون خورشيد را در غير وضعي كه قبل از توقف
خود ديد كمتر از يك روز، در آنجا بوده است و چون مسألۀ «معاد» بر اساس علم و قدرت
خداوند استوار است خداوند متعال براي اثبات قدرت خود فرمود: «تو يكصد سال در اينجا
بوده­اي».

اكنون به غذا و آشاميدني خود نگاه كن و ببين چگونه در طول اين مدّت خداوند
آنرا تازه و با طراوت نگاه داشته و هيچگونه تغييري در آن رخ نداده است- او در اين
حال نگاه كرد ديد انگور و انجير و شير و آب انگور تازه و باطراوت است.

ولي نگاهي نيز به مركب سواري خود بيفكن- او نگاهي به مركب سواري خود افكند ديد
بعكس غذا و آشاميدني كه همانطور تازه مانده بود پوسيدگي و پراكندگي زيادي در وجود
آن پديد آمده است كه نمايانگر گذشت ساليان دراز است.

خداوند فرمود اكنون نگاه كن و ببين اجزاء و ذرات پراكندۀ آنرا چگونه جمع آوري
كرده و بهم پيوند ميدهيم و آنرا زنده ميكنيم او همچنانكه نگاه مي­كرد ديد ذرّات و
قطعات از هم جدا شده بهم متّصل و با هم تركيب ميشوند و گوشت و پوست و اعصاب بهم
پيوند ميخورند و هر يك در جاي مناسب خود قرار مي­گيرد بطوريكه آن مركب كاملاً
بحالت اول خود برگشت!

وي هنگامي كه اين منظره را ديد گفت:

ميدانم خداوند بر هر چيزي توانا است.

قرآن كريم آن شخص را كه كداميك از پيغمبران خدا بوده است آيا «عزيز» بوده است
چنانكه مشهور است و در بعضي روايات آمده است و يا «ارميا» بوه است در برخي ديگر از
روايات مذكور گرديده است؟[2] ذكر
نكرده است. و همچنين آن شهر را كه كدام شهر بوده است آيا بيت المقدس بوده است يا
غير آن؟ و آن مردم كه در آن شهر ساكن بوده­اند از چه قومي بوده­اند هيچيك از اينها
را معرفّي نكرده است چون منظور اين بوده است كه اصل موضوع را يعني موضوع معاد را
براي مردم روشن كند و به مفاد «ولنجعلك آية للنّاس» آيتي را در اين رابطه از راه
مشاهده بوجود بياورد تا ترديدي براي كسي باقي نماند.

او هنگامي كه به ميان آن مردم برگشت در ظرف اين صد سال تغييرات زيادي در شهر
بوجود آمده و خرابي­هائي آباد و آبادي­هائي خراب گشته بود و همچنان در همان سنّي
كه از ميان آنها خارج گرديده بود با همان سنّ و وضع و قيافه به ميان آنها آمد كه
حضرت اميرمؤمنان(ع)فرمودند:

«عزيز» از ميان خانواده خود در حالي كه پنجاه سال از عمر او گذشته بود و زنش
حامله بود خارج گرديد خداوند او را صد سال بميراند و پس از آن زنده­اش كرد و بخانۀ
خود برگشت در حالي كه فرزند او صد ساله شده بود ولي او همچنان پنجاه سال داشت.[3]

راه سوّم براي اثبات «معاد» راهي است كه به تقاضاي حضرت ابراهيم(ع)بوجود آمده
است و اين آيه متكفّل بيان آن ميباشد:

«وَ اِذْ قالَ اِبْراهيمُ رَبِّ اَرِني كَيْف تُحْيي الْمَوتي قالَ
اَوَلَم  تُؤمِنْ قالَ بَلي وَلكِنْ
لِِيَطْمَئُنَّ قَلْبي قَالَ فَخُذْ اَرْبَعَةً مِنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ
اِلَيْكَ ثُمَّ اجْعَلْ عَلي كُلِ جَبَلٍ مِنْهُنَّ جزءاً ثُم ادْعُهُنَّ بأتينَكَ
سعْياً وَاْعلَمْ اَنَّ الله عَزيزٌ حَكيمٌ»[4]

اين آيه همانطور كه بيشتر مفسّران ذكر كرده­اند در اين مورد است كه روزي حضرت
ابراهيم(ع)از كنار دريائي مي­گذشت مرداري را ديد كه در كنار دريا در حالي كه
مقداري ديگر در خشكي است افتاده است و پرندگان و حيوانات دريا و خشكي از دو سو
آنرا طعمۀ خود قرار داده­اند حتي گاهي بر سر آن با يكديگر نزاع مي­كنند، ديدن اين
منظره حضرت ابراهيم را به ياد كيفيّت زنده شدن مردگان پس از مر گ انداخت و گفت
پروردگارا بمن نشان بده چگونه مردگان را زنده مي­كني خداوند فرمود: مگر ايمان به
اين مطلب نداري؟ او پاسخ داد: ايمان دارم ولي ميخواهم اطمينان قلبي پيدا كنم
(البتّه برهان صحيح يقين ميآورد ولي آنچه كه عواطف انسان را بهتر سيراب مي­كند
شهود عيني است) خداوند دستور داد: چهار پرنده را بگير[5] و
آنها را ذبح كن و گوشتهاي آنها را با هم بياميز سپس آنها را چند قسمت كن و هر
قسمتي را بر سر كوهي بگذار[6] و از
آن پس آنها را بخوان.

او همين كار را انجام داد و ديد اجزاي مرغان از نقاط مختلف جمع شد و جزء بدن
هر مرغي به بدن آن متصل گرديد و حيات و زندگي هر يك بآن برگشت.

پس از آنكه حضرت ابراهيم(ع)اين صحنۀ شگفت انگيز را ديد خداوند به او وحي كرد
كه: «و اعلم انّ الله عزيز حكيم» يعني بدان كه خداوند بر هر چيزي توانا است و
كارهاي او بر اساس و حكمت انجام مي­گيرد و با داشتن قدرت بي­پايان و علم نامحدودي
كه بر پايۀ حكمت استوار است.

نه مسأله شناسائي و تشخيص اجزا بدن
مردگان براي او مشكلي ايجاد ميكند و نه جمع آوري آنها و تشكيل مجدّد بدنها و زنده
كردن آنان. و حكمت الهي اقتضا مي­كند كه اين موضوع جامۀ تحقّق بپوشد.

نه مسأله شناسائي و تشخيص اجزا بدن
مردگان براي او مشكلي ايجاد ميكند و نه جمع آوري آنها و تشكيل مجدّد بدنها و زنده
كردن آنان. و حكمت الهي اقتضا مي­كند كه اين موضوع جامۀ تحقّق بپوشد.

بقيه از دعوت رسول خدا(ص)

بمكه در مرحلۀ تبليغ سرّي اسلام
همانگونه كه از اين روايات ظاهر ميشود بنظر ميرسد رسيدن خبر ظهور پيامبر اسلام در
مكه به ابوذر از طريق غيرعادي و بصورت خارق العاده بوده و همانگونه كه در روايات
شيعه بود، و بدان گونه نبود كه به سادگي خبر ظهور رسول خدا(ص) به قبيلۀ بني غفار
در باديه­هاي مكه رسيده باشد و او نيز به جستجوي آنحضرت بمكه آمده باشد، والله
العالم.

نه مسأله شناسائي و تشخيص اجزا بدن
مردگان براي او مشكلي ايجاد ميكند و نه جمع آوري آنها و تشكيل مجدّد بدنها و زنده
كردن آنان. و حكمت الهي اقتضا مي­كند كه اين موضوع جامۀ تحقّق بپوشد.

بقيه از دعوت رسول خدا(ص)

بمكه در مرحلۀ تبليغ سرّي اسلام
همانگونه كه از اين روايات ظاهر ميشود بنظر ميرسد رسيدن خبر ظهور پيامبر اسلام در
مكه به ابوذر از طريق غيرعادي و بصورت خارق العاده بوده و همانگونه كه در روايات
شيعه بود، و بدان گونه نبود كه به سادگي خبر ظهور رسول خدا(ص) به قبيلۀ بني غفار
در باديه­هاي مكه رسيده باشد و او نيز به جستجوي آنحضرت بمكه آمده باشد، والله
العالم.

هدايت در قرآن

قسمت نهم

آية الله جوادي آملي

بررسي آيه ميثاق

بحث­هائي كه در اطراف آيه كريمه ميثاق بود،‌ با توضيحاتي كه گذشت در چهار امر
خلاصه شد:

امر اوّل- اشكالاتي كه بر تفسير عالم ذر كه به آن معني معهود وارد بود.

امر دوّم- پاسخ به اشكالات مزبور.

امر سوّم- نظريه سيدنا الاستاد، علامه طباطبائي رضوان الله عليه.

امر چهارم- شهباتي كه بر نظر شريف ايشان وارد بود.

اكنون رواياتي كه در اين زمينه وارد شده است ذكر مي­نمائيم تا روشن گردد كه
كدامين نظريه از نظريّات ياد شده مورد تأييد روايات مي­باشد.

بعضي از روايات مزبور، مستقيماً مربوط به تفسير آيه است و بعضي به مناسبت­هائي
از معصوم (ع)وارد شده است. در جلد هشتم الميزان از صفحه 323 تا صفحه 331 اين
روايات جمع آوري و درج گرديده ولي برخي از آنها با بحث طينت ارتباط مي­يابد كه
بايد در مبحث جبر و تفويض مورد استفاده و استدلال قرار گيرند و ما در اينجا با
نگاهي گذرا از آنها مي­گذريم:

روايت اول

عن أبي جعفر (ع)قال: «انّ الله تبارك و تعالي حيث خلق الخلق، خلق ماء عذباً و
ماء مالحاً اُجاجاً فامتزج الماءان، فأخذ طيناً من أديم الأرض، فعركه عركاً شديداً
فقال لأصحاب اليمين و هم كالذَّرِّ يدبّون: الي الجنةو لا ابالي، و قال لأصحاب
الشمال: الي النار و لا ابالي، ثم قال: ألست بربكم؟ قالوا: بلي شهدنا ان تقولوا
يوم القيامة انّا كنّا عن هذا غافلين».

امام باقر (ع)فرمود: خداوند تبارك و تعالي مخلوقات را آفريد و آبي گوارا و آبي
شور و تلخ آفريد و آن دو را بهم آميخت و از زمين خاكي برگرفت و آن را به شدّت مالش
داد، سپس به اصحاب يمين كه در آن روز بصورت ذرّاتي جاندار در جنبش بودند،‌ فرمود:
به طرف بهشت برويد و مرا در اين امر باكي نيست، و به اصحاب شمال فرمود: بسوي جهنّم
برويد و مرا در اين امر باكي نيست، آنگاه فرمود آيا من پروردگار شما نيستم؟ گفتند:
چرا شهادت مي­دهيم، تا اينكه روز قيامت نگوئيد ما از اين امر غافل بوديم.

چنانچه ملاحظه مي­نمائيد، صدر اين روايت به مسأله سرنوشت و طينت مربوط مي­شود
كه در بحث جبر و تفويض ذكر مي­شود و ذيل روايت در مورد ميثاق است.

روايت دوم

عن عبدالله بن سنان، عن أبي عبدالله (ع)قال: سألته عن قول الله عزَّوجلَّ
«فطرة الله التي فطر الناس عليها» ماتلك الفطرة؟ قال: هي الاسلام فطرهم الله حين
أخذ ميثاقهم علي التوحيد، قال: ألست بربّكم؟ و فيه المؤمن و الكافر.

عبدالله بن سنان از امام صادق (ع)چنين روايت نموده كه از آنحضرت پرسيدم كدام
فطرت است كه آيۀ شريفۀ «فطرة الله التي فطر الناس عليها» از آن ياد نموده است؟
امام فرمود: اسلام است، خداوند به هنگامي كه از انسان پيمان توحيد گرفت و به كافر
و مؤمن فرمود آيا من پروردگار شما نيستم؟ او را بر فطرت اسلام آفريد، و در آن ميان
مؤمن و كافر وجود داشت.

اين جمله آخر «و فيه المؤمن و الكافر» شاهد شبهاتي است كه در مورد نظريّه
سيدنا الأستاد قبلاً عرض شد كه اگر در آن مرحله، جنبه ملكوت مطرح بوده، بنابراين
مسأله ايمان و كفر در آن راهي ندارد، بلكه آنچه هست صرفاً ايمان است، زيرا كسي كه
ملكوت را مي­بيند در حال يقين است و اصولاً رؤيت ملكوت با يقين همراه است، و با
كفر و نفاق سازگاري ندارد.

روايت سوم

عن الأصبغ بن نباته عن علي (ع)قال: أتاه ابن الكواء فقال: اخبرني يا
اميرالمؤمنين عن الله تبارك و تعالي هل كلَّم أحداً من ولد آدم قبل موسي؟ فقال علي
عليه السلام: «قد كلّم الله جميع خلقه برّهم و فاجرهم وردّوا عليه الجواب» فثقل
ذلك علي ابن الكواء و لم يعرفه فقال له: كيف كان ذلك يا أميرالمؤمنين؟ فقال له:
أوماتقرء كتب الله اذ يقول لنبيّه «و اذ أخذ ربّك من بني آدم من ظهورهم ذريتهم و
اشهدهم علي أنفسهم ألست بربّكم قالوا بلي» فقد اسمعهم كلامه وردّوا عليه الجواب
كما تسمع في قول الهل- يا ابن الكواء-«قالوا بلي» فقال لهم: انّي انا الله لا إله
إلّا و أنا الرّحمن الرّحيم، فاقّروا له بالطاعة له بالطاعة و الربوبيّة‌‌ و ميّز
الرسل و الأنبيأ و الأوصيا و أمر الخلق بطاعتهم فاقرّوا بذلك في الميثاق فقالت
الملائكة عند اقرارهم بذلك: شهدنا عليكم يا بني آدم ان تقولوا يوم القيامة انَّا
كنّا عن هذا غافلين.

اصبغ بن نباته از علي بن ابيطالب (ع)روايت مي­كند كه ابن كواء به حضور
اميرمؤمنان(ع)رسيد و عرض كرد: اي اميرمؤمنان! به من خبر بده كه حضرت فرمود: خداوند
با جميع مخلوقات خويش، خوب و بد آنان تكلّم نموده و همگان پاسخ او را داده­اند.
اين مطلب بر اين كواء گران آمد و مقصود امام را نفهميد و لذا  پرسيد چطور يا اميرالمؤمنين؟ حضرت فرمود: ديگر
كتاب خدا را نخوانده­اي كه به پيامبر خويش مي­فرمايد: «و اذ اخذ ربك من بني آدم من
ظهورهم ذريتهم و اشهدهم علي انفسهم ألست بربّكم قالوا بلي» اين كلام خود را به گوش
آنان رسانيد و آنها پاسخ گفتند، چنانچه تو مي­شنوي در سخن خدا اي ابن كواء «قالوا
بلي» را (كه جواب بني آدم است) پس به آنها فرمود: به حقيقت كه من پروردگار شما
هستم معبودي نيست جز من و من رحمان و رحيم مي­باشم، و آنها قرار نمودند به طاعت و
ربوبيّت او، و رسولان و انبيا و اوصيا را از يكديگر مشخّص ساخت و خداوند خلق را به
اطاعت آنان مأمور ساخت و آنها به تمام اين موارد در عالم ميثاق اعتراف نمودند و
فرشتگان به هنگام اقرار آنان گفتند: اي آدمي زادگان ما بر اين گواهي مي­دهيم تا در
قيامت نگوئيد ما از اين امر غفلت داشتيم.

تكلّم خدا با بندگان

سؤال ابن كواء از امام در مورد اصل تكلّم خداوند است اما كلامش چه بوده؟ او از
امام پرسيده است ولي امام اين مطلب را براي او روشن مي­سازد كه كلام خداوند چه
بود، و آنها چه جوابي دادند. طبق اين روايت نه تنها مسأله عبودّيت مطرح است، بلكه
مسأله اطاعت از مواليان الهي هم امده است و خلق به رسالت انبياء و وصايت اولياء
عليهم السلام اقرار نموده­اند. بنابراين،‌ روايت مزبور اين مسأله را تأييد مي­نمايد
كه تنها ربوبيت، فطري نيست بلكه اسلام كه عبارت است از مجموعه معارف اسلامي نيز
فطري است، همان فطرتي كه در آيه 30 از سوره روم فرموده: «فأقم وجهك للدين حنيفاً
فطرة الله التي فطر الناس عليها».

مرحوم استاد رضوان الله تعالي پس از نقل آن مي­فرمايد: اين روايت دلالت دارد
بر اينكه سؤال و جواب بين خداوند و خلق، كلام حقيقي بوده نه مجرد زبان حال. ولي
كساني هم كه اين كلام را بر زبان حال حمل مي­نمايند مي­گويند: حال هم كلام حقيقي
است، همانطوري كه شهود ملكوت كلام حقيقتاً كلام است، زيرا كلمه آن است كه نشانه
غيب باشد، صور كلمات الهيه هر چه كه در جهان­اند كلمات الله­اند چه حال و چه مقال.

روايت چهارم

عن رفاعه قال سألت أبا عبدالله عن قول الله «و اذ أخذ ربّك من بني آدم من
ظهورهم ذريتهم» قال: نعم لله الحجة علي جميع خلقه، أخذهم يوم أخذ الميثاق هكذا و
قبض يده.

رفاعه مي­گويد از امام صادق (ع)معناي آيۀ «و اذ اخذ ربك من بني آدم من ظهورهم
ذريتهم» را پرسيدم، فرمود: آري! براي خداست حجت بر تمام خلق كه در روز اخذ ميثاق
از هم اخذ نمود، سپس حضرت دست خود را جمع كرد و فرمود: اينطور.

يعني همه در احاطه ذات اقدس الله و در حيطه ملك و ملكوت الهي­اند.

روايت پنجم

عن ابن مسكان عن أبي عبدالله (ع)في قوله «و اذ أخذ ربك من بني آدم من ظهورهم
ذريتهم و اشهدهم علي انفسهم ألست بربكم قالوا بلي» قلت معاينةً كان هذا؟ قال: نعم
فثبت المعرفة و نسوا الموقف وسيذ كرونه و لولا ذلك لم يدر احد منْ خالقه و رازقه
فمنهم من اقرَّ بلسانه في الذّر و لم يؤمن بقلبه فقال «فما كانوا ليؤمنوا بما
كذبوا به من قبل».

ابن مسكان مي­گويد: از امام صادق (ع)پرسيدم: اشهادي كه در آيه «و اذ أخذ ربّك
من بني آدم من ظهورهم ذريتهم و اشهدهم علي انفسهم ألست بربكم قالوا بلي» آمده است آيا
بطور معاينه بوده است يا نه؟ فرمود: آري! اصل معرفت در نهادشان ثابت ماند ولي محل
اخذ ميثاق را از ياد بردند و بزودي ( در قيامت) آن موقف بيادشان خواهد آمد، و اگر
اين اخذ ميثاق و آن رؤيت معاينه­اي و شهود نمي­بود، هيچ كس پي به آفريدگار و رازق
خويش نمي­برد، و كساني كه در اين نشأت كافر شدند همانهائي هستند كه در آن موقف
ايمان نياورده­اند و اقرارشان زباني بوده و همانهايند كه خداوند درباره آنها
فرموده: «ايمان نخواهند آورد به آنچه در سابق آن را تكذيب كرده بودند».

ولي چنانچه يادآور شديم اگر در آن موقف جنبه ملكوت بوده و انسان معاينتاً الله
را ديده، لازمه چنين مشاهده­ي يقين و ايمان است نه كفر و نفاق، بنابراين چگونه عده­اي
تنها به اعتراف زباني اكتفا نمودند و قلباً نپذيرفتند، و با قطع نظر از روايات
طينت، اگر موطن اخذ ميثاق، ملكوت باشد، خاصيت رؤيت ملكوت اين است كه همراه با
ميثاق، ملكوت باشد، خاصيت رؤيت ملكوت اين است كه همراه با يقين است،‌ چنانچه در
سوره انعام آيه 75 مي­فرمايد: «و كذلك نُري ابراهيم ملكوت السموات و الأرض و ليكون
من الموقنين» و هم چنين ما به ابراهيم ملكوت آسمان­ها و زمين را ارائه داديم تا به
مقام يقين برسد.

مرحوم استاد رضوان الله عليه مي­فرمايد: كساني كه منكر عالم ذر به آن معناي
معروف­اند، مي­گويند: روايات يا از جهت دلالت و يا از جهت سند داراي اشكال­اند ولي
اين روايت دلالتش تام و سندش هم  صحيح مي­باشد
و بنابراين ردّ بر چنين ادعائي خواهد بود. ولي چنانچه ما گفتيم رؤيت ملكوت كه در
روايت ياد شده است،‌ با كفر و نفاق سازگار نمي­باشد.

ادامه دارد

ملت ايران در اين فاجعۀ بزرگ 72 تن بي ­گناه به عدد شهداي كربلا از دست داد.

امام خميني

اولين دستاورد حادثه هفتم تير

انقلاب­هاي زيادي در جهان رخ داده و مي­دهد، با اين حال ديده نشده است كه
انقلابي مردمي، بدون وابستگي به يكي از قدرتهاي بزرگ، بتواند روي پاي خود بايستد و
دوام داشته باشد چرا كه انگيزه­ها معمولاً- مادّي بوده است. اما در مورد انقلاب
اسلامي ايران، ملاحظه مي­شود كه گر چه- به صورت ظاهر- تكيه­اش بر مردم است و مردم
با فداكاري و ايثار و جانبازي آن را به وجود آوردند و در حالي كه شرق و غرب و تمام
قدرتهاي كوچك و بزرگ از شاه خائن طرفداري مي­كردند، با اين حال ملت با دست خالي و
با سينه سپر قرار دادن توانست، انقلاب را به وجود آورد. آنچه در اين ميان از ديد
بيگانگان پنهان بود، عامل اصلي پيروزي انقلاب است كه همان عامل معنوي و اتكال به
قدرت لايزال الهي است. و بي­گمان اگر انگيزه چيزي جز خدا بود، انقلاب پا نمي­گرفت
و اگر هم پيروز مي­شد،‌ يا مي­بايست تكيه بر شرق و غرب زند و در دامن آلودۀ
بيگانگان پرورش يابد و يا اينكه تندباد حوادث، آن را از پاي درآورد و در همان
روزهاي نخست از بين برود. ولي چه خوش گفت پير جماران كه: «اين انقلاب، موجودي الهي
است و هرگز شكست نمي­خورد». و مگر مي­توان با سرنوشت ملّتي كه به نصرت الهي چشم
دوخته و نظري جز خدا ندارد، بازي كرد؟!

آمريكا كه از اين مقولۀ معنوي چيزي نمي­دانست، در صدد برآمد كه انقلاب را يا
از بين ببرد و يا به نحوي منحرف و آلوده سازد لااقل از پيشرفت آن در ساير نقاط
جهان بكاهد. از اين روي، دست به توطئه­هاي گوناگون زد،‌ از ايجاد ناامني و شرارت
در كردستان و ساير مرزها گرفته تا توطئه­هاي نظامي از قبيل حمله مستقيم به طبس و
توطئه­هاي براندازي و ايجاد انفجارها و ناامني­ها توسط عوامل مزدور و منافقين بي وطن.

توطئه­ها يكي پس از ديگري توسط امام و امت هميشه بيدار و در صحنه ناكام مي­ماند.
اينجا بود كه آمريكا به يكي از حربه­هاي ديگر متوسّل شد. حربۀ تبليغات مسموم، عليه
چهره­هاي اصيل انقلاب همچون شهيد دكتر بهشتي و برادران همرزمش، آن هم توسط يكي از
عوامل خودفروخته­اي كه مدتها پيش او را براي چنين روزي آماده كرده بودند و با دادن
چهره­اي انقلابي به وي، او را به مرز سياست جمهوري رسانده بودند.

پس از رأي دادن مجلس به عدم كفايت رئيس جمهور و عزل وي از سوي امام امت، براي
گرفتن انتقام از اسلام، همراه با منافقين، طرحهاي پليدي را ريختند كه يكي از فاجعه
انگيز­ترين و دردناكترين آنها فاجعۀ هفت تير بود كه در اين روز شهيد بزرگوار،‌
عالم هميشه مبارز و چهرۀ تابناك انقلاب آيت الله دكتر بهشتي همراه با يكي از اصيل­ترين
و محكم­ترين ستون­هاي انقلاب، فرزند اسلام و قرآن شهيد حجة الاسلام محمد منتظري و
هفتاد و دو تن ديگر از ياران صديق و باوفاي اسلام و امام، به شهادت رسيدند.

دشمن با خيال خام خود، چنين پنداشته بود كه اين انقلاب بزرگ، مانند ساير
انقلابهاي مردمي وابسته به افراد است و حال كه هفتاد و دو شخصيت مبارزه و مهمّ آن
را يكجا از دست داده است، پس فاتحۀ آن را بايد خواند! و بر همين ايدۀ غلط، تمام
خبرگزاريها و راديوها و كانال­هاي تبليغاتي خارجي،‌ تبليغ مي­كردند. ولي درست به
عكس آنچه مي­پنداشتند،‌ اين حادثۀ دلخراش در عين اينكه فاجعه­اي بزرگ بود و افرادي
را از ملت و اسلام گرفت كه هرگز جبران نخواهد شد، انقلاب اسلامي را از خطرات بيمه
كرد.اين حادثه مانند حادثۀ كربلاي حسيني(ع)بود كه انقلاب محمّدي(ص) را از گزند
دشمنان مصون كرد. و اگر پيامبر اكرم(ص) فرمود: «حسين مني وانا من حسين»،‌ جا دارد
كه ما نيز بگوئيم: حادثه هفتم تير، براي تثبيت انقلاب اجتناب­ناپذير بود و پايداري
انقلاب از هفتم تيربود. گر چه مسلّم است كه وجود مبارك رهبر عظيم الشأن انقلاب،
امام خميني، همواره انقلاب ما را مصون نگهداشته است وهشياري و سياست حكيمانه معظّم
له تمام توطئه­ها را خنثي كرده است ولي حادثه هفتم تير اولين دستاوردي كه داشت اين
بود كه آن همه تبليغات مسموم را عليه شهيد مظلوم دكتر بهشتي و محمد منتظري و
يارانشان در يك شبانه روز خنثي كرد و حركت انقلاب را سرعت بخشيد و چهرۀ منافنقان و
كوردلان را براي ملت نمايان ساخت و خادم را از خائن مشخّص نمود و خلاصه راه صد
ساله انقلاب را يك شبه طي كرد. درود بي­پايان بر روان پاك بهشتي و ياران.

درسهائي از نهج البلاغه

خطبه 231

مُسْتَضْعَفْ كيست؟

آيت الله العظمي منتظري

وَّ لا يشقَعُ اسمُ الاِستِضْعافِ عَلي مَن بَلَغَتْهُ الحُجَّةُ فَسَمِعَتهآ
اُذُنُهُ وَوَعاها قَلْبُهُ

إِنَ أَمرَ ناصَعبٌ مُّستَصعَبٌ،‌لايَحِملُهُ إِلّا عَبدٌ مُّومِنٌ امتَحَن
اللهُ قَلْبَهُ لِلايمانِ

موضوع بحث، ادامۀ خطبه 189 از نهج البلاغه با تفسير محمد عبده يا 231 با شرح
فيض الاسلام است. در قسمت گذشته، در رابطه با وجوب هجرت به سوي امام و تعيين ملاك
هجرت و مصداق مهاجر از نظر حضرت امير (ع) قسمتهائي از اين خطبه شريفه بحث شد.
اكنون به ادامۀ بحث:

«و لا يقع اسم الاستضعاف علي من بَلَغَتْه الحجَّة فَسَمِعَتْها ادُنُهُ
وَوَعاها قَلبُه»

و نام استضعاف (و ناتواني از رسيدن به حقيقت) بر كسي نهاده نمي­شود كه خبر
حجَّت خدا به او برسد پس گوشش آنرا بشنود و قلبش آن را دريابد و درك كند.

ضعيف و مستضعف

مستضعف يا ضعيف و ناتون فرق مي­كند. ضعيف كسي است كه ذاتاً ناتوان است ولي
مستعضف كسي است كه مستكبرين او را ضعيف نگهداشته­اند يعني شخصي كه استعداد و هوش
دارد و ذاتاً مي­تواند پيشرفت كند ولي عدّه­اي سدّ راه او شده­اند و نمي­گذارند
پيش برود. برخي از اين مستضعفين، توان اين را دارند كه از زير بار مستكبرين شانه
خالي كنند و هجرت نمايند،

مستضعفين ادّعائي

در آيه 97 از سوره نساء مي­خوانيم:

«اِنَّ الَّذينَ توفيهُمُ المَلائكَةُ ظالِمي قالُوا فِيْمَ كُنْتُم قالُوا
كُنّا مُسْتَضْعَفينَ في الأرضِ قالوا اَلَمْ تَكُن أَرْضُ الله واسِعَةٌ فتها
جروا فيها فاوئك مَاؤاهُم جَهَنَّمُ وساءتَ مصيراً»

كساني كه در حالي كه بخود ظلم مي­كنند، فرشتگان جانشان را مي­گيرند، از آنها
مي­پرسند؟ چگونه بوديد؟ مي­گويند: در زمين مستعضف بوديم، پاسخ مي­دهند: آيا زمين
خدا پهناور و وسيع نبود كه در آن هجرت كنيد؟ همانا جاي آنان در جهنم است و چه
بدسرانجاميست.

ملاحظه بفرمائيد خداوند اينها را «ظالمي انفسهم» معرفي كرده است يعني كساني كه
به خودشان ظلم مي­كنند زيرا به وظائف اسلامي كه بر عهدۀ آنان است، عمل نمي­كنند.
آن وقت در بازخواست فرشتگان و جنود عزرائيل كه براي قبض روح و گرفتن جانشان مي­آيند،
خود را مستعضف معرّفي كرده و اظهار ناداني و ناتواني از دريافت حقيقت مي­نمايند،
در آنجا پاسخ مي­شنوند كه: كجا بوديد؟ آن روزها كه داشتيد عيّاشي مي­كرديد و به
فساد مي­گذرانديد، چرا به دستورات الهي پشت كرديد، اكنون استضعاف را دليل كارهاي
بد و زشت خود قلمداد مي­كنيد، اگر آمريكا، شوروي و بساري از سران كشورهاي اسلامي
كه دست نشاندگان ابرقدرتها بودند، شما را به حالت استضعاف نگه داشته بودند، مي­توانستيد
از آن ديار بيرون برويد و به ساير سرزمينهاي الهي سر بزنيد. زمين خدا كه آنقدر
وسعت داشت كه شما را دربر گيرد، چرا به ساير اماكن هجرت نكرديد؟ اگر نداي حق به
شما نمي­رسيد، چرا به شهرها يا كشورهاي ديگر مسافرت نكرديد كه پيامهاي الهي را
دريابيد و علوم اسلامي را فرا گيريد و خود را از عذاب الهي برهانيد و به وظايف
ديني خود عمل كنيد؟

و در اينجا اين نكته را تأكيد مي­نمايم به برادران و خواهران كه اينقدر به
روستا و يا شهر خود نچسبيد، اگر مجال خدمت كردن به اسلام و قرآن نداريد و شرايط
خدمت را در دريا آبا واجدادي خود نمي­يابيد، پا را فراتر گذارده، به جاهاي ديگري
مهاجرت كنيد كه مجال خدمت بيشتر و فراهم­تر باشد.

مستعضفين واقعي

در ادامۀ آيه گذشته مي­فرمايد:

«اِلّا المُستَضْعَفين مِنَ الرِّجالِ و النَّساأِ وَالوِلْدانِ
لايَسْتَطيعُونَ حِيلَةً وَ لايَهْتَدوُنَ سَبيلاً». مگر آن مستضعفين از مردان و
زنان و كودكاني كه حيله­اي نتوانند و راهي نيابند و وسيله­اي نداشته باشند، كه
همانا ممكن است خداوند از آنها بگذرد و عفوشان كند، و خداوند بخشنده و آمرزنده
است.

بنابراين، هر كسي نمي­تواند،‌ عنوان استعضاف را براي خود يدك بكشد و از زير
بار مسئوليت الهي شانه خالي كند مگر آن مستضعفين بيچاره­اي كه واقعاً توان ندارند
و گر چه ميل باطني. آنها اين است كه از ديار خود هجرت نموده و به جائي ديگر مسافرت
كنند و در راه خدا قدم بگذارند ولي واقعاً شرايط مسافرت آنها بقدري دشوار است كه
ناچار به ماندن و درجا زدن مي­باشند، اينها ممكن است مورد عفو و بخشش الهي قرار
گيرند. در غير اين صورت هيچ كس نمي­تواند از وظيفه الهي و مسئوليت شرعي و اسلامي
خود فراتر كند.

كسي كه از عترت دوري جويد، مستضعف نيست

بهمين مناسبت حضرت امير (ع) تأكيد مي­فرمايند كه مستضعف كسي نيست كه نام حجت
الهي به گوشش خورده باشد و كوتاهي كند. آن انساني كه فهميده است علي كانون علم
پيغمبر است اگر سراغ علي نرود، هيچ عذر و بهانه­اي- در روز قيامت يا در عالم برزخ-
نمي­تواند داشته باشد و اگر بگويد من مستضعف بودم، هرگز از او پذيرفته نمي­شود. آن
شخصي كه شنيده است علي باب حكمت است همان حكمتي كه پيامبر شهر آن است و باز هم
نخواهد از راه «باب» به شهر حكومت برسد و به بيراهه مي­رود، و سراغ علي را نمي­گيرد
و به دستورات عترت پيامبر عمل نمي­كند، چنين انساني نمي­تواند ادعا كند كه مستضعف
بوده چرا كه هم نام علي به گوشش رسيده و هم از علي شناختي دارد.

با مراجعه به آيه استضعاف معلوم شد كه دو نوع مستضعف وجود دارد: 1- مستعضفي كه
عذرش پذيرفته نيست زيرا راه گريز دارد و مي­تواند حق را درك كند ولي سستي مي­نمايد
2- مستضعفي كه هيچ راه گريز ندارد و دست يابي به حق برايش ميسّر نيست، چنين انساني
عذرش پذيرفته است و ممكن است خداوند او را ببخشد و از او بگذرد.

عبارت حضرت در نهج البلاغه، ممكن است به هر يك از اين دو احتمال نظر داشته
باشد. حضرت مي­فرمايد: نام مستعضف نمي­شود بر كسي گذشت كه حجّت خدا به گوشش رسيده
و در قلبش هم جا گرفته است. اين عبارت دو احتمال دارد: يا اينكه بگوئيم: اگر كسي
حجت خدا به گوشش رسيده و دستورات خدا را ياد گرفته و در دلش كاملاً جا گرفته است،
اين شخص ديگر مجبور نيست مسافرت كند، چرا كه مستعضف نيست. پس آن مستضعفي كه اهل
عذاب است بر چنين كسي اطلاق نمي­شود، براي اينكه حجت خدا را شناخته و از او پيروي
كرده و نياز به مهاجرت ندارد. و در مورد احتمال دوم: ممكن است نام استضعاف،‌ اشاره
به آيه دوّم باشد كه مي­فرمود: «… مگر مستضعفين از مردان، زنان و كودكاني كه هيچ
حيله­اي ندارند و هيچ راهي نمي­يابند» و حضرت مي­خواهد بفرمايد: اگر كسي نام امام
به گوشش رسيده و دستوراتش را كاملاً ياد گرفته است و مي­داند كه او نايب پيامبر
است و بايد از او پيروي كرد و با اين حال سراغ امام نمي­رود و از او تبعيّت نمي­كند،
اين آدم مستعضف نيست، و نمي­شود او را جزء مستضعفيني حساب كرد كه عذرشان پذيرفته
است چون در دنيا راه و چاره­اي نداشته­اند.

فرض كنيد كودكي كه در يك خانوادۀ صدردرصد مسيحي بدنيا آمده است، اگر پس از رشد
و بلوغ، هرگز نام اسلام به كوشش نخورد و نداند كه پيامبري آمده است و ديني آورده
است كه آن دين ناسخ اديان گذشته است، اين آدم مستضعف است ولي اگر نام پيامبر را
شنيده است و از اسلام اطلاعي دارد بايد تحقيق كند تا به حق برسد و حق را دريابد و
به چنين شخصي نمي­توان مستضعف گفت.

آن كسي كه نام عترت و اهل بيت پيامبر(ص) به گوشش رسيده ولي به سراغ آنها نمي­رود
و بي­اعتنايي مي­كند، روز قيامت نمي­تواند ادعا كند كه مستعضف بوده است و عذرش
پذيرفته نيست. آن كسي كه سخن علي«علي» را شنيده است كه مي­فرمايد: من وصي و جانشين
پيامبرم، بر او واجب است كه اين مطلب را تحقيق و بررسي كند، شايد حق غير از آن
چيزي است كه تاكنون به او رسيده است، و نمي­شود از چنين سختي به آساني گذشت،
خصوصاً كه علي(ع)را به عنوان عترت پيامبر(ص) شناخته است و در دلش جاي گرفته است.

بنابراين، بر انسان لازم است تحقيق و بررسي كند و به اعتقاد آبا و اجدادش
اكتفا نكند، در غير اين صورت، روز قيامت مسئول خواهد بود و عذرش پذيرفته نمي­باشد.

«انَّ أمرنا صعبٌ مستصعبٌ، لايحمله الاّ عبدٌ مؤمنٌ امتحن الله قلبه للإيمان»
شناخت مقام ما (و يا امر امامت) بسيار سخت و دشوار است و هر كس نمي­تواند آن را
بفهمد مگر بندۀ مؤمني كه خداوند قلبش را براي ايمان آزمايش كرده باشد (و مي­تواند
مؤمن واقعي باشد).

امر امامت بسيار دشوار است

در اين خطبه حضرت مي­خواهد مردم را به عترت پيامبر(ص) توجه بدهند، زير پس از
وفات حضرت رسول (ص) شرايط طوري شد كه علي (ع) و اولاد علي(ع) را از صحنه كنار
زدند. در زماني بني اميه كار به جائي رسيد كه علي (ع) با آن سوابقي كه در اسلام
داشت و اولين شخصي بود كه به پيامبر(ص) ايمان آورد و در تمام جنگها پشتيبان و حامي
اسلام بود، در خطبه­هاي جمعه و پس از نمازهاي جماعت، در اثر تبليغات سوء بني اميه،
او را لعن مي­كردند. و در آن دوران و دوران بني عباس بقدري بر اولاد علي(ع) سخت
گذشت و بقدري عترت پيامبر اكرم(ص) مورد اهانت و ضرب و شتم و شكنجه و… قرار
گرفتند كه اگر پيامبر(ص) بجاي سفارش به پيروي از آنان و عترت را در عرض كتاب خدا
قرار دادن، سفارش به اذيت و آزار آنها كرده بود، بيش از اين كاري نمي­توانستند در
حق آنان بكنند.

آري! پس از وفات پيامبر(ص) شرايط  طوري
شد كه كسي سراغ عترت پيامبر را نمي­گرفت مگر آنان كه ايمانشان خيلي محكم و استوار
بود و خداوند ياريشان كرد كه تحت تأثير تبليغات سوء و شرايط اجتماعي موجود قرار
نگيرند و به سراغ اهل بيت عصمت و طهارت بروند و از آنها پيروي بنمايند.

بنابراين، مراد حضرت- ظاهراً- از كلمۀ «امرنا»‌ امامت يا مقام عترت پيامبر است
كه هر كس نمي­تواند آن را درك كند مگر اينكه امتيازي داشته باشد.

صعب: بمعناي سخت و دشوار است.

مستصعب: يعني در نهايت سختي و دشواري است.

لايحمله: هيچ كس تحمّل آن را نمي­تواند بكند.

حق جويان، مؤمنين واقعي­اند

عامّه مردم بيشتر دنبال جو و تبليغات مي­روند، «همجٌ رعاعٌ يميلون مع كل ريح»،
پس در محيطي كه پس از نماز يا در خطبه­هاي نماز جمعه، مي­ديدند علي(ع)مورد لعن و
نفرين خطيب يا امام جمعه قرار مي­گيرد، آنها كه ايمانشان ضعيف بود و تحمّل امر
امامت را نداشتند، به دنبال همان جوّ فاسد مي­رفتند ولي در همان شرايط سخت،
انسانهائي ممتاز و حق جو بودند كه نه تنها دست از علي و آل علي برنداشتند بلكه در
اين راه نهايت ايثار و فداكاري كردند و جان باختند. لذا حضرت از امر امامت يا
پيروي از عترت پيامبر(ص) به عنوان «صعبٌ مستصعبٌ» يعني بسيار دشوار، ياد مي­كند،
چرا كه در چنان جوّي، اگر كسي مي­خواست برخلاف جوّ موجود حركت كند، بسيار مشكل و
دشوار بود و از اين روي، آن افراد ممتاز و مؤمنين واقعي در اين راه بسا از جان و
مال و فرزندان خود مايه مي­گذاشتند تا از حق و حقيقت دفاع نمايند.

ادامه دارد

نگاهي به سيره امام رضا (ع)

«عن ابي عباد قال: كان جلوس الرضا (ع)في السيف علي حصير و في الشتّاء علي مسح
و لبسه الغليظ من الثياب حتّي اذا برز للناس تزيّن لهم».

(عيون اخبار الرضا(ع)جلد 2 ص 178)

ابوعباد گويد: امام رضا (ع)در تابستان بر روي حصير مي­نشست و در زمستان بر روي
پلاس، و جامه درشت و خشن مي­پوشيد ولي هنگامي كه در ميان مردم ظاهر مي­شد خود را
مي­آراست.

«ابراهيم بن العباس يقول: ما رأيت الرضا (ع)سئل عن شيء قطّ الاعلمه ولا رأيت
اعلم منه بما كان في الزمان الي وقته و عصره و كان المأمون يمتحنه بالسؤال عن كل
شيءٍ فيجيب فيه و كان كلامه كلّه و جوابُه تمثَله انتزاعات من القرآن…»

(بحار- جلد 49- ص 90)

ابراهيم بن عباس مشاهدات خود را درباره امام چنين نقل مي­نمايد:

هرگز نديدم از امام رضا (ع) سؤالي شده باشد، جز اينكه امام جوابش را حاضر داشت
و آگاه­تر و داناتر از او به حوادث و مسائل روز تا آن زمان نيافتم. مأمون پيوسته
با طرح سؤالات در زمينه­هاي مختلف او را مي­آزمود و امام پاسخ مي­گفت، و تمام سخن
و جواب و مثالهايش گرفته شده از قرآن بود.

«عن الصّولي عن جدته… و كان (ع)اذا صلِّ الغداة- و كان يصلّيها في اوّل وقت
ثمّ يسجد فلا يرفع رأسه الي ان ترتقع الشمس ثمّ يقوم فيجلس للناس او يركب.»

(عيون-  جلد – ص 179)

صولي از جدّۀ خويش كه مدتي مستخدم امام (ع)بوده است چنين نقل مي­نمايد: امام
هميشه نمازش را در اوّل وقت بجاي مي­آورد، هنگامي كه نماز صبح را مي­گذارد پس از
نماز به سجده مي­رفت و تا بلند شدن آفتاب همچنان در سجده بود سپس بلند مي­شد و در
مجلس براي رسيدگي به كار مردم مي­نشست و يا سوار شده و بدنبال كارهاي خويش مي­رفت.

رجاء بن ابي الضّحاك كه بدستور مأمون مأمور احضار امام از مدينه به مرو بوده و
در تمام اين سفر دورودراز در كنار امام بوده است، پس از شرحي طولاني از عبادات و
شيوه برخورد امام با مردم بين راه مي­گويد:

«ماذا كان الثلث من الليل قام من فراشه بالتسبيح و التحميد و التكبير و
التهليل و الأستغفار فاستاك ثم توضّأ ثم قام الي صلاة الليل… وكان يكثر بالليل
في فراشه من تلاوة القرآن فاذا مرّ بآية فيها ذكر جنة اوناربكي و سأل الله الجنة و
تعوّذ به من النّار».

(عيون- جلد 2- ص 236)

هنگامي كه 1/3 از شب مي­گذشت حضرت از رختخواب بلند مي­­شد و به حمد و تكبير و
تسبيح و لا اله الا الله گفتن و استغفار مشغول مي­شد، سپس مسواك نموده، وضو مي­گرفت
و مشغول نماز شب مي­شد و شبها در رختخواب، بسيار به تلاوت قرآن مي­پرداخت و چون به
آيه­اي كه در آن ياد بهشت يا آتش شده مرور مي­نمود مي­گريست و از خداوند بهشت
طلبيده و از آتش به او پناه مي­برد.

«عن ابراهيم بن العباس قال: ما رأيت ابا الحسن الرضا (ع)جفا احدا بكلامه قطّ‌
و ما رأيت قطع علي احد كلامه حتي يفرغ منه و ما ردّ احدا عن حاجة يقدر عليها».

(بحار- جلد 49- ص 91)

ابراهيم عباس گويد: هرگز نديدم حضرت ابوالحسن امام رضا (ع)با سخن خويش كسي را
بيازارد و يا تا كلام كسي تمام نشده سخنش را قطع نمايد و يا نيازمندي را با وجود
قدرت بر تأمين نيازش، نوميد سازد.

«عن معمّربن خلّا دقال: كان ابوالحسن الرضا (ع)اذا اكل اتي بصفحة فتوضع قرب
مائد فيعمد الي اطيب الطعام ممّا يؤتي به فيأخذ من كل شيء شيئا فيوضع في تلك
الصفحه ثمّ يأمر بها للمساكين».

(المجالس- ص 329)

معمّر بن خلاد درباره امام چنين تعريف مي­نمايد:

امام رضا (ع)بهنگام آماده شدن غذا، ظرفي نزديك سفره مي­گذاشت، و از بهترين
غذاها از هر كدام مقداري برمي­داشت و در آن ظرف مي­ريخت و سپس به خانه مستمندان مي­فرستاد.

«عن رجل من اهل بلخ قال: كنت مع الرضا في سفره الي خراسان فدعا يوماً بمائدة
له فجمع عليها مواليه من السّودان و غيرهم فقلت: جعلت فداك لو عزلت لهؤلاء مائدة
فقال: مه انّ الرّبّ تبارك و تعالي واحد و الأمّ واحدة و الأب واحد و الجزاء بالأ
عمال».

(كافي- جلد 4- ص 23)

مردي از اهل بلخ كه همراه امام در سفر خراسان بوده مي­گويد: روزي امام دستور
غذا داد،‌ سفره كه گسترده شد، تمام مستخدمين سياه پوست و سفيد پوست را بر سر سفره
نشانيد.

من به حضرت عرض كردم: فدايت گردم! براي اينها سفره­اي جدا گسترده مي­شد امام
فرمود: كافي است!‌ پرودگار تبارك و تعالي يكي است و مادر همه و نيز پدرشان يكي مي­باشد
و پاداش و كيفّر به اعمال خواهد بود.

«عن ابي عباد قال: كان جلوس الرضا (ع)في السيف علي حصير و في الشتّاء علي مسح
و لبسه الغليظ من الثياب حتّي اذا برز للناس تزيّن لهم».

(عيون اخبار الرضا(ع)جلد 2 ص 178)

ابوعباد گويد: امام رضا (ع)در تابستان بر روي حصير مي­نشست و در زمستان بر روي
پلاس، و جامه درشت و خشن مي­پوشيد ولي هنگامي كه در ميان مردم ظاهر مي­شد خود را
مي­آراست.

«ابراهيم بن العباس يقول: ما رأيت الرضا (ع)سئل عن شيء قطّ الاعلمه ولا رأيت
اعلم منه بما كان في الزمان الي وقته و عصره و كان المأمون يمتحنه بالسؤال عن كل
شيءٍ فيجيب فيه و كان كلامه كلّه و جوابُه تمثَله انتزاعات من القرآن…»

(بحار- جلد 49- ص 90)

ابراهيم بن عباس مشاهدات خود را درباره امام چنين نقل مي­نمايد:

هرگز نديدم از امام رضا (ع) سؤالي شده باشد، جز اينكه امام جوابش را حاضر داشت
و آگاه­تر و داناتر از او به حوادث و مسائل روز تا آن زمان نيافتم. مأمون پيوسته
با طرح سؤالات در زمينه­هاي مختلف او را مي­آزمود و امام پاسخ مي­گفت، و تمام سخن
و جواب و مثالهايش گرفته شده از قرآن بود.

«عن الصّولي عن جدته… و كان (ع)اذا صلِّ الغداة- و كان يصلّيها في اوّل وقت
ثمّ يسجد فلا يرفع رأسه الي ان ترتقع الشمس ثمّ يقوم فيجلس للناس او يركب.»

(عيون-  جلد – ص 179)

صولي از جدّۀ خويش كه مدتي مستخدم امام (ع)بوده است چنين نقل مي­نمايد: امام
هميشه نمازش را در اوّل وقت بجاي مي­آورد، هنگامي كه نماز صبح را مي­گذارد پس از
نماز به سجده مي­رفت و تا بلند شدن آفتاب همچنان در سجده بود سپس بلند مي­شد و در
مجلس براي رسيدگي به كار مردم مي­نشست و يا سوار شده و بدنبال كارهاي خويش مي­رفت.

رجاء بن ابي الضّحاك كه بدستور مأمون مأمور احضار امام از مدينه به مرو بوده و
در تمام اين سفر دورودراز در كنار امام بوده است، پس از شرحي طولاني از عبادات و
شيوه برخورد امام با مردم بين راه مي­گويد:

«ماذا كان الثلث من الليل قام من فراشه بالتسبيح و التحميد و التكبير و
التهليل و الأستغفار فاستاك ثم توضّأ ثم قام الي صلاة الليل… وكان يكثر بالليل
في فراشه من تلاوة القرآن فاذا مرّ بآية فيها ذكر جنة اوناربكي و سأل الله الجنة و
تعوّذ به من النّار».

(عيون- جلد 2- ص 236)

هنگامي كه 1/3 از شب مي­گذشت حضرت از رختخواب بلند مي­­شد و به حمد و تكبير و
تسبيح و لا اله الا الله گفتن و استغفار مشغول مي­شد، سپس مسواك نموده، وضو مي­گرفت
و مشغول نماز شب مي­شد و شبها در رختخواب، بسيار به تلاوت قرآن مي­پرداخت و چون به
آيه­اي كه در آن ياد بهشت يا آتش شده مرور مي­نمود مي­گريست و از خداوند بهشت
طلبيده و از آتش به او پناه مي­برد.

«عن ابراهيم بن العباس قال: ما رأيت ابا الحسن الرضا (ع)جفا احدا بكلامه قطّ‌
و ما رأيت قطع علي احد كلامه حتي يفرغ منه و ما ردّ احدا عن حاجة يقدر عليها».

(بحار- جلد 49- ص 91)

ابراهيم عباس گويد: هرگز نديدم حضرت ابوالحسن امام رضا (ع)با سخن خويش كسي را
بيازارد و يا تا كلام كسي تمام نشده سخنش را قطع نمايد و يا نيازمندي را با وجود
قدرت بر تأمين نيازش، نوميد سازد.

«عن معمّربن خلّا دقال: كان ابوالحسن الرضا (ع)اذا اكل اتي بصفحة فتوضع قرب
مائد فيعمد الي اطيب الطعام ممّا يؤتي به فيأخذ من كل شيء شيئا فيوضع في تلك
الصفحه ثمّ يأمر بها للمساكين».

(المجالس- ص 329)

معمّر بن خلاد درباره امام چنين تعريف مي­نمايد:

امام رضا (ع)بهنگام آماده شدن غذا، ظرفي نزديك سفره مي­گذاشت، و از بهترين
غذاها از هر كدام مقداري برمي­داشت و در آن ظرف مي­ريخت و سپس به خانه مستمندان مي­فرستاد.

«عن رجل من اهل بلخ قال: كنت مع الرضا في سفره الي خراسان فدعا يوماً بمائدة
له فجمع عليها مواليه من السّودان و غيرهم فقلت: جعلت فداك لو عزلت لهؤلاء مائدة
فقال: مه انّ الرّبّ تبارك و تعالي واحد و الأمّ واحدة و الأب واحد و الجزاء بالأ
عمال».

(كافي- جلد 4- ص 23)

مردي از اهل بلخ كه همراه امام در سفر خراسان بوده مي­گويد: روزي امام دستور
غذا داد،‌ سفره كه گسترده شد، تمام مستخدمين سياه پوست و سفيد پوست را بر سر سفره
نشانيد.

من به حضرت عرض كردم: فدايت گردم! براي اينها سفره­اي جدا گسترده مي­شد امام
فرمود: كافي است!‌ پرودگار تبارك و تعالي يكي است و مادر همه و نيز پدرشان يكي مي­باشد
و پاداش و كيفّر به اعمال خواهد بود.

بسم الله الرحمن الرحيم

در ادامه بحث چارۀ گرفتاريها

در سرمقاله پيشين سخن از ضرورت
اجتناب ناپذير گرفتاريها و سختيهائي بود كه فرد و جامعه اسلامي در راه تحقق
آرمانهاي اسلامي و انجام تكاليف الهي بطور طبيعي يا بوسيله دشمن با آنها روبرو مي­شوند
و… كه در ادامۀ بحث لازم است نكات ديگري نيز مورد اشاره قرار گيرد.

يكي از تحليلهاي دشمنان اين است كه:
هر انقلابي بطور طبيعي توقع آفرين است بويژه اين انقلاب كه يكي از شعارهاي مهمش
حمايت از مستضعفين بوده و اكثريت مستضعف مردم ايران را بخود جذب و بدين وسيله به
پيروزي رسيده است! و با توجه به اين كه مفهوم استضعاف نيز در استضعاف اقتصادي و
مادي خلاصه و ترسيم شده است، مردم توقعي مضاعف نسبت به امور مادي از اين انقلاب
دارند و بر اين اساس چنين تصوري دشمن بخش مهمي از توطئه­هايش را در جهت جلوگيري از
رفع مشكلات مادي و اقتصادي و حتّي تشديد آنها بكار گرفت تا بگمان خام خود بدين
وسيله مردم، خود را در اين انقلاب ناكام ديده و دست از حمايت آن بردارند! كه البته
اين تحليل نيز مانند ديگر تحليلها و محاسبات موهوم و مادي گرايانه­شان غلط از آب
درآمد، تيرشان به سنگ خورد و نتيجه معكوس بخشيد و همانگونه كه قبلاً ترسيم كرديم
همۀ اين سختيها و مشكلات موجب آبديدگي بيشتر امت اسلام شد و بصورت نردباني براي
تكامل معنوي و مادي جامعه اسلامي مورد استفاده قرار گرفت و ما لازم ديديم كه
اعتقاد امت قهرمان اسلام و برداشت و زبان حال آنها را نسبت به اين نوع گرفتاريها و
سختيها ترسيم كنيم تا دشمن بيشتر به ناكامي و شكست خود در اين زمينه واقف شود.

و اتقاقاً برخي از دوستان هم تصورشان
بر اين بود كه اعتراف به گرفتاريها و حتّي پيش بيني تشديد آنها و نويد ندادن به
برطرف شدن آنها در آيندۀ نزديك، ممكن است مردم را متوحش كند در حاليكه اينگونه
نيست و آنچه كه مطرح شده مبتني بر آيات و روايات و تجربه تاريخي و عينيت خارجي است
و از طرفي مردم خود بهتر از ما به واقعيت امور آشنا و با مشكلات مادي دست به
گريبان هستند و اگر براي قشر مرفه و مترفين از خدا بي­خبر مسأله تنگدستي و مشكلات
مردم مستغرب باشد، براي خود مردم ملموس است و بيان آن نوعي همدردي با آنان است و
مهمتر آنكه مردمي كه جان و مال و عزيزانشان را در راه اسلام نثار مي­كند و براي
خدا روزه مي­گيرند طبيعي است كه از چنين مشكلاتي نيز همان برداشتي را دارند كه
قرآن و حديث آن را بيان كرده است اين مردم پيرو دلباختۀ امام حسين (ع) هستند كه
تمام هستي خود را و آنچه را در اختيار داشت فداي اسلام كرد و مقلِد امامي هستند كه
مي­فرمايد: «بايد تمامي قدرتها و ابرقدرتها بدانند كه ما تا آخرين نفر و تا آخرين
منزل و تا آخرين قطرۀ خون بر اعتلاي «كلمة الله» ايستاده­ايم و برخلاف ميل تمامي
آنان حكومت نه شرقي و نه غربي را در اكثر كشورهاي جهان پايه­ريزي خواهيم نمود».

امتِ چنين امامي هرگز بخاطر گراني
فلان جنس يا كميابي فلان خوراكي يا نايابي فلان وسيله رفاهي نگراني و ترس بخود راه
نميدهند آنها فقط از اموري نگران و خائف هستند كه امام نسبت به آنها احساس خطر و
خوف دارد. اموري مانند اختلاف و تنازع، دسته بنديها، تبعيضها و بي­عدالتي­ها و…
كه چنين مباد.

نكته ديگر آنكه بايد توجه داشت كه
گرفتاري و سختي بطور مطلق مطلوب و مفيد نيست و بديهي است كه ابتلائاتي كه انسان
بطور عمدي و مستقل از يك هدف الهي و يا در اثر جهالت و تقصير در انجام وظائف و
تكاليف الهي و يا گناه و نافرماني از دستورات خداوند براي خود يا ديگران ايجاد مي­نمايد
بهيچ وجه از نظر اسلام و عقل مطلوب و مجاز نيست و لازم است اين دو نوع گرفتاري را
دسته بندي و تفكيك نمود تا در برخورد با آنها دچار اشتباه و انحراف نشويم. 

معلوم است مثلاً فرد يا جامعه­اي كه با داشتن امكانات و زمينه­هاي مساعد
خدادادي در اثر كم كاري، بيكاري و تنبلي گرسنه و محتاج باشد يا بدليل عدم رعايت
اصول بهداشتي به انواع بيماريها مبتلا شود و يا مثلاً با تخلف از مقررات رانندگي
موجب اختلال در نظم و ايجاد تصادف و خود يا ديگري را ناقص العضو كند و يا بقتل
برساند و صدها نمونۀ ديگر از اين قبيل هيچكدام مطلوب و مجاز نيستند و بطور كلي هر
گونه گرفتاري ناشي از تخلف از سنتهاي تشريعي و تكويني خداوند نشانه­اي از انحطاط و
هلاكت انسان است و تنها راه حل اين نوع مشكلات، شناخت و التزام قطعي فرد و جامعه
به رعايت دقيق و اجراي مقررات و قوانين اسلامي است و در اين راستا مجلس و
دستگاههاي اجرائي بعنوان جزئي از نظام و جامعۀ اسلامي مسئوليت سنگين­تري را بر دوش
دارند و نقش مهمترين را در حلّ مشكلات ايفاء مي­نمايند و با توجه باينكه مجلس هم
قانونگذار است و هم دولت كه مجري قانون است با تأييد و راي اعتماد مجلس بكرسي قدرت
اجرائي مي­نشيند و اين رأي مردم است كه نمايندگان را به مجلس مي­فرستد و آنرا شكل
مي­دهد پس اگر رأي مردم بشايسته­ترين، آگاهترين و متدين­ترين و كارآمدترين دولت
براي پيشرفت امور و رفع مشكلات منعكس مي­شود و اگر خداي ناكرده آراء تحت تأثير سهل
انگاري­ها، جهالت­ها و هواها و اغراض نفساني، گروه گرائيها و… قرار گرفت و
بانتخاب اصلح نيانجاميد موجب پيامدهاي ناخوشايند و ايجاد و احياناً تشديد
گرفتاريها خواهد شد و با توجه باهميت و حساسيت اين مسأله است كه از هم اكنون بايد
در صدد آگاهي دقيق از معيارهاي انتخاب و منتخب و شناخت مصاديق آن باشيم تا بخواست
خداوند از اين طريق مهمترين گام را در جهت تثبيت بهتر نظام اسلامي و مقابله با
گرفتاريها و مشكلات گوناگون برداريم. والسلام

رحيميان

امام خميني ثابت و استوار از آغاز تا
کنون

آمريكا هيچ غلطي نمي­تواند بكند

«آمريكا هيچ غلطي نمي­تواند بكند.
صحبت اينكه اگر دخالت نظامي بكند، ما چه خواهيم كرد، غلط است. مگر آمريكا مي­تواند
در اين كشور دخالت نظامي كند؟… غلط مي­كند دخالت نظامي كند. نترسيد. نترسانيد.
آمريكا عاجزتر از اين است كه در ايران دخالت نظامي كند. آمريكا خود داراي مسائل و
گرفتاريهايي است و نمي­تواند اين كار را بكند. اگر آنها مي­توانستند دخالت نظامي
بكنند، شاه را نگه مي­داشتند!!»

17/8/58

«شما غافليد كه الآن با آمريكا كه
مجهز به همۀ جهازهاي دنيا است يعني يك قوه­اي است كه در دنيا مقابل ندارد، روبرو
هستيد؛ امّا ما مجهزيم به يك قدرت بالاتر از آن و آن توجه به خدا و به اسلام است.»

6/9/58

«آنچه كه من مي­فهمم اين است كه
آمريكا نه دخالت نظامي در ايران مي­خواهد بكند و نه محاصرۀ اقتصادي، اگر هم حصر
اقتصادي بكند پيروز نمي­شود. خودش هم مي­تواند اين سيلي كه ابرقدرتها از ايران
خوردند، از اول عمرشان تا حالا هم نخورده بودند، اين سيلي را جنگ جهاني بين دو
ابرقدرت بزرگ به آنان نزده بود.»

23/10/58

«آمريكا آمدن و نظامي پياده كردن
همان و مردم آنان را از بين بردن همان! و اكنون هم بايد بداند كه قضيّه ايران غير
از افغانستان است؛ در ايران همۀ مردم با هم همصدا هستند.»

29/2/59

«اگر همۀ كشتي­هايشان را بياورند و
همه طياره­هايشان را هم بياورند اينجا، وضع حالا غير از سابق است، ما اتكا به خدا
داريم… مادامي كه همان قدرت اول كه قدرت معنوي بود و با الله اكبر پيش رفت،‌ حفظ
شود شما بيمه هستيد، بيمه الهي هستيد. اقدامتان را ثابت نگه داريد و مشتهاي گره
كرده را كه مشتهاي الهي است حفظ كنيد و از هيچ ابرقدرتي نترسيد و از هيچ تبليغات
داخلي و خارجي خوف نداشته باشيد و ما راه خودمان را كه همان راه خدا است مي­رويم.»

17/3/59

آمريكاي جهانخوار بايد بداند كه ملت
عزيز و خميني تا نابودي كامل منافعش او را راحت نخواهد گذاشت و تا قطع هر دو دست
آن، به مبارزۀ خدائي خود ادامه خواهند داد.»

17/3/60

«ملت ايران در مقابل آمريكا مي­ايستد
و به اميد خداوند پيروز است»

22/7/61

«بايد مسلمين با هم متحد شوند و به
آمريكا تودهني بزنند و بدانند كه توانائي اين امر را دارند»

15/6/61

«بايد محكم بايستيد در مقابل قدرتها،
بايد مهيا كنيد خودتان را در مقابل مشكلات، بايد بايستيم در مقابل قدرتهائي كه مي­خواهند
ما را ببلعند و سر آنها را بكوبيم»

4/2/62

«خليج فارس دست ما است و آمريكا تا
بجنبد، ديگر نفتي براي آنها باقي نمي­گذاريم»

13/7/62

«آمريكا حالا علناً به ميدان آمده،
جوانها بروند به جبهه­ها و هر چه زودتر جنگ را تمام كنند… رئيس جمهور آمريكا
گفته است ايران ما را تحقير كرد؛ اين اول كار است، ايران تا آخر شما را تحقير
خواهد كرد.»

12/11/62

«از كسي باك نداشته باشيد. همۀ
ابرقدرتها از قدرت شما رزمندگان اسلام لرزيده­اند.»

31/2/63

«ملت ايران همه تهديدها حتي تهديد
كاخ سفيد را توي خيابان گذاشت و از رويش عبور كرد.»

1/4/64

الآن قدرتهاي بزرگي كه به سلاحهاي
عجيب و غريب خود تكيه دارند در اضطراب زندگي مي­كنند و شما گمان نكنيد كه آنها در
كاخ سفيد و كرملين آرام زندگي مي­كنند و اين اضطراب براي اين است كه آنها تابع
شيطان هستند و شيطان نمي­گذارد كه در قلب آنها طمأنيه پيدا شود.»

29/4/65

«بي­اعتنائي ايران به كاخ سفيد از
تمام پيروزيهاي ملت بالاتر است.»

1/9/65

امام خمینی ثابت و استوار(آمریکا هیچ غلطی
نمیتواند بکند)

سرمقاله

نگاهی به سیره امام رضا علیه السلام

مستضعف کیست؟                                            آیت الله العظمی
منتظری

اولین دستاورد حادثه هفتم تیر

بررسی آیه میثاق                                             آیت الله جوادی آملی

معاد      
                                                    آیت
الله حسین نوری

روش قرآن در عرضه معارف اسلامی                   آیت الله محمدی گیلانی

آغاز دعوت رسول خدا(ص)                              حجة الاسلام و المسلمین رسولی محلاتی

شهید خرازی، پرچمدار جهاد و شهادت

حقوق فرزندان

همراه با امام به سوی حج پایگاه انقلاب جهانی
اسلام      حجه السلام و المسلمین موسوی
خوئینی ها

هجرت و حج ابراهیم (ع)                                     عبدالکریم
بی ازار شیرازی

شرح دعای ابوحمزه ثمالی                                     آیت الله
ایزدی نجف آبادی

مدیریت اسلامی                                                
حجه السلام و المسلمین محمدی ری شهری

انفاق و زکات                                                  
حجه الاسلام محمدحسن رحیمیان

سیمای سردار

یاران امامان(فضل بن شاذان)                                سیدمحمدجوادمهری

نیروی انسانی سیستم اداری                                   محمدرضا حافظ
نیا

گفته ها و نوشته ها

پاسخ به نامه ها

نگاهی به رویدادها

رهنمودهای امام و آیت الله العظمی منتظری

رهنمودها

امام خميني

·   ملت ايران توجه بکند که
امروز روزي است که بايد مجهز بشود تا اين جرثومه فساد(صدام) را از بن برآورد.

·   مرگ بر همه ظالمين دنيا
مرگ بر آنها که دارند مردم را و ملت را مي چاپند و با تبليغات خودشان را يک ملت يا
يک دولت صلح طلب حساب مي کنند اينها در حال مرگ هستند.

·   بر ما است که به هيچ يک
از بوقهاي تبليغاتي و آنهائي که تابع آمريکا هستند و يا از زبان آمريکا صحبت مي
کنند يا اشتباه مي کنند راجه به اين که جنگ را بايد پايان داد گوش ندهيم جنگ ممکن
نيست پايان بپذيرد الا به رفتن حزب فاسد بعث.

·   ايجاد اختلاف چه از جانب
دشمنان ما صادر شود چه از افرادي که ادعاي قداست مي کنند و چه از اشخاصي که اين
ادعا را ندارند از گناهان نابخشودني است.

·   آتش بس در ماه رمضان
بهانه اي است براي تجهيز صدام اين جرثومه فساد را بايد ريشه کن کنيم. 26/1/66

آيت الله العظمي منتظري

·   قرآن مسلمانان را موظف
مي کند که در زمان جنگ و صلح آموزش نظامي ديده و کشور را به مدرنترين و پيشرفته
ترين سلاح روز مجهز کنند.

·   اگر وحدت کلمه خلوص و
هماهنگي را حفظ کنيم و همه جا اسلام و خدا مطرح باشد شرق و غرب هيچ غلطي نمي
توانند بکنند.

·   کم حرف بزنيم و بيشتر
کار کنيم و همه براي خدا تلاش کنيم و يقين بدانيد که پيروز خواهيم شد.

·   اگر من و ما در ارتش و
سپاه مطرح شود و خلوص و پاکي برود يقين بدانيد شکست خواهيم خورد.

·   تمام وزارتخانه ها به هم
مربوط و متعلق به مردم و انقلابند و بايد امکانات خود را در اختيار يکديگر قرار
دهند.

·   لازم است صنايع نظامي را
مطابق نيازهاي روز تقويت کنيم و کشور را به پيشرفته ترين صلاحها مجهز نمائيم.   15/1/66

امام خميني

دسيسه ها براي ايجاد اختلاف هست و شما توجه داشته باشيد که
يک کلمه اختلاف انگيز در چنين موقعي که اسلام در معرض خطرکفر است ازگناهان بزرگي
است که مشکل است خداي تبارک و تعالي بيامرزد.

نگاهي به
رويدادها

· جنگجنگنده هاي ايران 2
هواپيماي عراق را برفراز خليج فارس شکار کردند.  
17/1/66

· عمليات کربلاي -8 با رمز
يا صاحب الزمان در غرب درياچه ماهي با پيشروي نيروهاي ايران آغاز و 2هزار تن از
نيروهاي عراقي در نخستين ساعات آغاز عمليات کشته و مجروح شدند و 70 اسير به پشت
جبهه انتقال يافتند.   18/1/66

· 2 فرودند جنگنده
عراقي در بندر امام و حميديه سرنگون شدند.

· 3000 تن از قوي
دشمن در نبرد ذيشب غرب کانانل ماهي از بين رفتند.   20/1/66

· عمليان کربلاي 9 با رمز
مقدس يا مهدي ادرکني در شمال شرقي قصر شيرين آغاز شد.

· ولاوران اسلام سنگين
ترين پاتک دشمن به فرماندهي عدنان خيرالله را در هم شکسته و جاده استراتژيک تعاون
در شرق بصره را آزاد و شمار تلفات دشمن در عمليات کربلاي- 8 و کربلاي -9 را به مرز
10 هزار تن رساندند.    22/1/66

· عمليات نصر-1 با رمز
مقدس يا صاحب الزمان عج ادرکني در ارتفاعات غرب کشور آغاز شد در اين عمليات 8
روستاي منطقه مرزي غرب کشور پاکسازي و آزاد شد.

· در عمليات چريکي
رزمندگان اسلام 6 ارتفاع و 5 روستا آزاد و دکل تلويزيون استان سليمانيه و مقر لشگر
39 از سپاه يکم مهندم وبيش از هزار تن از نيروهاي عراقي به هلاکت رسيده و زخمي
شدند و تعدادي نيز به اسارت درآمدند که تا کنون 200 تن از آنان به پشت جبهه انتقال
داده شدند.   27/1/66

· توسط رزمندگان تحت الامر
قرارگاه رمضان 10 ارتفاع حساسا و 20 روستاي ناحيه شمال عراق فتح شد.    31/1/66

· عمليات کربلاي 10 در
پاسخ به شرارتهاي اخير رژيم عراق در بمباران شيميائي شمال عراق آغاز  شد در اين عمليات بيش از 2700 تن از مزدوران
بعثي به هلاکت رسيده و يا زخمي شدند و 173 تن از اسراي عمليات به پشت جبهه منتقل
گرديدند.

· با آغاز مرحله دوم
عمليات کربلاي-10 حدود 250 کيلومتر مربع از خاک آزاد شد که پاسگاهاي مرزي خزينه و
گناو و 25 روستا از استان سليمانيه عراق جزء مناطق آزاد شده مي باشد.

· يگان موشکي ساحل به دريا
و توپخانه دوربرد سپاه در خليج فارس و تنگه هرمز مستقر شد.

· 8 پاتک و يک تک
شيميائي عراق در منطقه عملياتي کربلاي-10 سرکوب شد.   7/2/66

· در مرحله سوم عمليات کربلا-10
نيروهاي اسلام در 500 متري شهر ماووت استقرار يافتند و 14 تيپ و گردان عراقي در
اين عمليات نابود شدند و شمار تلفات ارتش عراق به 4 هزار تن رسيد.   8/2/66

· شهر سنگاو عراق بدست
نيروهاي مشترک پارتيزانهاي ايراني و عراقي سقوط کرد و تا کنون 2هزار کيلومتر مربع از
شهر سليمانيه از کنتري رژيم عراق خارج شد.  
10/2/66

· با آتش پرحجم و دقيق
نيروهاي دريائي ايران عمليات خروج شناورهاي دشمن از خورعبدالله شکست خورد.

جهان اسلام

·   يک کشيش زئيري و چهار تن
از فرزندانش در شهر نموما به اسلام روي آوردند و مسلمان شدند.  15/1/66

·   قرائت آيات قرآن در
گردهمائي هاي انتخاباتي در اندونزي ممنوع اعلام شد.    17/1/66

·   دهها تن از رهبران جنبش
اسلامي توسط ماموران رژيم بورقيبه بازداشت وشکنجه شدند.    19/1/66

·   مسمانان کراچي با
تظاهرات و اعتصاب غذا نيبت به حضور ناوگان دريائي آمريکا در اين بندر اعتراض کردند.   22/1/66

·   هزاران مسلمان هندي در
مساجد تعطيل شده اين کشور نماز اقامه کردند دولت هند اين مساجد را به بهانه آثار
باستاني تعطيل کرده بود.   29/1/66

·   حزب الله لبنان طي نبردي
سنگين غرب مرجعيون واقه در جنوب لبنان را از وجود نيروهاي صهيونيستي پاک کرد.     30/1/66

·   يم پزشک اسپانيائي و
همسرش در سهر بارسلون اسپانيا به دين مبين اسلام و مذهب تشيع گرويدند.

·   دولت ترکيه دختران
باحجاب را از شرکت در جلسه کنکور دانشگاهها محروم کرد.   1/2/66

·   ارنست گلوفو جامعه شمناس
يهودي اعتراف رکد اسلام براي احتياجات سياسي و اجتماعي کنوني دنيا کاملا مناسب
است.   3/2/66

·   صدها مسلمان کويتي در
اعتراض به محاکمه 15 تن از مسلمانان اين کشور در برابر دادگاه امنيتي کويت دست به
تظاهرات زدند.   8/2/66

·   بدنبال درخواست کويت از
ابرقدرتها جهت حضور در منطقه حزب الله کويت به دربار آل صباح هشدار داد.  10/2/66

·   همزمان با آغاز ماه
مبارک رمضان دولت هند اقدام به بستن تعدادي از مساجد مسلمين دراين کشور نمود.   12/2/66

اخبار داخلي

·   سال گذشته گندمکاران
کشور با افزايش توليد گندم از خروج 75 ميليون دلار ارز جلوگيري کردند.   23/1/66

·   بعد از پيروزي انقلاب
اسلامي تعداد شماره هاي تلفن موجود از 900 هزار شماره به يک ميليون و 700 هزار
شماره افزايش يافته است.

·   همزمان با ميلاد خجسته
حضرت مهدي عج وروز جهاني مستضعفين لشگريان صاحب الزمان عج از 185 شهر عازم ميادين
نبرد شدند.  26/1/66

·   به حکم دادستاني انقلاب
اسلامي تهران جان پاتيس جاسوس آمريکائي به ده شال زندان محکوم شد.

·   862 کاميون
کمکهاي مردم گرگان و دشت به جبهه ها ارسال شد.

·   يک پزشک ايراني در بخش
شيمي دانشگاه ويرجينيا 2 داروي جديد ضد سرطان ساخت.

·   مجاهدين و مهاجرين
افغاني مقيم ايران طي راهپيمائي باشکوهي خواستار خروج بي قيد و شرط نيروهاي اشغالگر
روس و حاکميت ملت مسلمان افغان برسرنوشت کشورشان شدند.

·   ايرانيان مقيم شهر ميلان
15 ميليون لير ايتاليا جهت کمک به سيلزدگان تسليم سرکنسولگري جمهوري اسللامي در
ميلان نمودند.

·   23 روستاي
ايرانشهر توسط جهاد سازندگي در سال گذشته از مزاياي آب آشاميدني سالم و برق بهره
مند شدند.   8/2/66

·   در آستانه ماه مبارک
رمضان 4 گردان از روحانيون حوزه علميه قم عازم جبهه هاي نبرد شدند.  9/2/66

·   60 گردان از
نيروهاي بسيجي کارگري کارخانجات تهران و 19 گردان از نيروهاي کارگري سپاه صاحب
الزمان از شهرستانها رهسپار ميادين نبرد شدند.

·   يک فرد خير زنجاني هزينه
احداث دانشکده پزشکي زنجان را تقبل کرد. 
12/2/66

  اخبار خارجي

·   ميتران: شکست عراق به
رشد اسلام گرائي در تمام کشورهاي از مديترانه تا ساحل اقيانوس اطلس منجرميشود.

·   ريگان:آمريکا کماکان
اطلاعات جنگي را در اختيار عراق قرار خواهد داد. 
15/1/66

·   به دنبال تظاهرات اعتراض
آميز مردم سخنراني پاپ در پايتخت شيلي لغو شد. 
16/1/66

·   يک ناو هواپيمابر
آمريکائي به همراه يک گروه از تفنگداران دريائي وارد بندر کراچي در پاکستان شد.

·   در نخستين روز برگزاري
انتخابات پارلماني مصر 65 نفر کشته و مجروح شدند.

·   آمريکا از جناح هاي متخاصم
در لبنان خواست آتش بس مورد حمايت سوريه را رعايت کند.   18/1/66

·   160 روستائي در
شمال عراق در اثر بمباران شيميائي توسط ارتش صدام مصدوم شدند.

·   ريگان طي پيامي به حافظ
اسد خواستار بهبود روابط آمريکا و سوريه شد.  
29/1/66

·   صهيونيستها 14 روستاي
جنوب لبنان را گلوله باران کردند.

·   عليرغم دعاوي ضد
تروريستي کاخ سفيد سخنگوي وزارتخارجه آمريکا ارتباط با منافقين را تائيد کرد.
3/2/66

·   انفجارات پي در پي مخازن
گاز منطقه احمدي کويت را به آتش کشيد.  
5/2/66

·   فهدشاه عربستان به
مناسبت تولد فرزند پانزده ساله اش 300 ميليون دلار به وي هديه کرد.

·   75 هزار
آمريکائي که از 200 شهر آمريکا به واشنگتن آمده بودند در اعتراض به سياست خارجي
دولت ريگان در مقابل عمارت کنگره اين کشور دست به تظاهرات زدند.  6/2/66

·   شب گذشته اتومبيلي حاوي
بمب در برابر ساختمان شرکت نفت کويت در منطقه احمدي منفجر شد.  7/2/66

·   13 نظامي ترکيه
در حمله به چريکهاي کردکشته شدند.  10/2/66

·   حمله هوائي رژيم صهيونيستي
به اردوگاه فلسطيني ميهميه در شرق صيدا 51 کشته و مجروح در پي داشت.

·   هيات اتحاديه عرب
خواستار اعمال فشار شوروي بر ايران شد.  
12/2/66

ضد انقلاب

·   مظفر بقائي کرماني رهبر
حزب زحمتکشان هفته گذشته بازداشت شد از بازرسي منزل وي مقدار زيادي مشروبات الکلي
خارجي ترياک و تعدادي مجلات و فيلمهاي مستهجن مخصوص همجنس بازان و اسناد مربوط به
حزب زحمتکشان به دست آمد.  15/1/66

·   محمد شادماني معروف به
شادي شکنجه گر معروف ساواک دستگير شد. 
31/1/66

·   60 هزار برگ کپن
جعلي گوشت در فرودگاه مهرآباد کشف شد.

·   باند جعل اسکناسهاي 1000
توماني در مشهد و تربت جام بدام افتاد.  
5/2/66

·   در يک درگيري مسلحانه با
قاچاقچيان در مناطق کوهستاني جيرفت 125 کيلوگرم ترياک و 5 قبضه سلاح بدست
آمد.  2/2/66

پاسخ به نامه ها

زرند کرمان-
برادر م-س-21

بسيار کساني که
باور ندارند به خاطر يک اشتباه و لغزش تا آخر عمر از آنچه آنرا خوشبختي خويش مي
دانند محروم مي شوند. چگونه مي شود به خاطر يک گناه که انسان مرتکب شده حق ندارد
با فرد مورد پسند خويش ازدواج کند؟! ولي بايد بدانيد يک اشتباه گاهي انسان را به
دره سقوط مي فرستد.همان گونه که اشتباه و غفلت يک لحظه راننده او را به همه
سرنشينان اتومبيل به قعر دره مي افکند با يک گناه انسان از نظر قانوني چنان گرفتار
مي شودکه آبرو و حيثيت خود را بر باد خواهد داد.يک عمل ناشايست که با برادر او
انجام داده ايد شرعا شما را از ازدواج با او تا ابد محروم مي کند.تنها اين مورد
نيست موارد زيادي است که يک عمل موجب حرمت ابدي ازدواج مي شود حتي گاهي بدون اينکه
گناهي مرتکب شده باشند بلکه گاهي ازدواج انجام شده را عمل يک فرد ديگر بر هم مي
زند و يک خانواده گرم وصميمي به خاطر اشتباه يک انسان که آن هم گناه نيست بدون
اينکه مايل باشند از هم مي پاشد.خانواده اي را سراغ داريم که پس از سالها زندگي و
با فرزندان متعدد ناچار شدند از هم جدا بشوند بدليل اينکه مادرزن فرزند دختر خويش
را شير داده بود پس شما نبايد از اين حکم تعجب کنيد. قسم خوردن شما هيچ تاثيري
ندارد. اگر يقين به آن عمل داشته باشيد بايد از اين مورد صرف نظر کنيد.البته اگر
آدرس بدهيد بعضي توضيحات بيشتر داده خواهد شد که شايد براي شما در اين رابطه مفيد
باشد.

ني ريز-برادر
ظفرآبادي

مسئول مطالبي که
در مقاله ها با نام نويسنده ها درج مي شود خود آن آقايان هستند و مسئول مقاله هاي
بي نام و نشان هيئت تحريريه دارندبنابراين اگر دوگانگي در بعضي موارد باشد مانند
داستان تکفل رسول خدا صلي الله عليه و آله براي اميرالمومنين عليه السلام که در
مقاله (13 رجب مطلع نور ) مورد تکذيب يا تشکيک قرار گرفته و در بعضي مقالات ديگر
بدون اعتراض ذکر شده جاي تعجب نيست.تشخيص صحت و سقم مطالب مورد اختلاف با خواننده
تيزبين و دقيق است.

گلپايگان- برادر-
ن- 8/540

مکرر در همين بخش
به برادران و خواهران تذکر داده ايمکه قبل از ازدواج به دقت مسئله را بررسي کنيد و
تحت تاثير احساسات تند و زودگذر قرار نگيريد و همچنين تسليم زور و تحميل خانواده
نشويد و خلاصه به قول بعضي از دانشمندان قبل از ازدواج چشمان خود را خوب باز کنيد
و پس از آن برهم نهيد. يعني بايد بعد از ازدواج از بسياري از عيوب و نقصها چشم
بپوشيد و آنها را ناديده بگيريد.

اکنون نيز وظيف
اخلاقي همين است.اگر شما با او اظهار محبت و مهرباني کنيد او نيز متقابلا چنين
خواهد کرد و تدريجا کانون خانواده گرم و باصفا خواهد شد و علاقه اي که براي دوام و
ثبات خانواده مورد نياز است به وجود خواهد آمدبه هيچ وجه فکر طلاق را به خود راه
ندهيد.

آستاره- برادر
نظامي

با تشکر از تذکر
شما متذکر مي شويم که هر نويسنده اي مسئول مقاله خويش است و اگر حديثي يا مطلبي در
مقاله اي از مقالات مجله آمده و در مقاله ديگر به شدت مورد تکذيب قرار گرفته ناشي
از آزاد انديشي است و جاي انتقاد نيست.شما که مطالعه مي کنيد نيز بايد با
آزادانديشي آنچه را دليل و برهان تاييد مي کند بپذيريد.

زاهدان- برادر
م-ب

همانگونه که
نوشته ايد خواندن آن شعر و امثال آن در محضر رزمندگان يا خانواده شهدا بلکه بطور
کلي موجب تضعيف روحيه  تحريک احساسات پدري
و بروز سستي در حرکت جهاد است ولي متاسفانه اينگونه نکات در اکثر مجامع مراعات نمي
شود مثلا در دعاي کميل و مناسبتهائي مانند آن بدون دليل داغ مادران را –با ذکر
مصبتهاي گذشته به گونه اي احساسات برانگيز- تازه مي کنند. گوئي هدف اين افراد فقط
برآوردن فرياد و ضجه بانوان است.بجاي اين که با توجه دادن آنان به هدف عظيم و راه
مقدس رزمندگان دلهاي آنها را آرامش بخشند با ذکر نکات ريز فجايع مانند جدا شدن سر
و امثال آن عواطف آنها را تحريک نموده و ناله آنان را برمي آورند. بدون شک اين کار
عملي است ضدانساني  وضد اخلاق اسلامي و
عموما ناشي از غفلت و بي توجهي است.

فريدن-برادر
حسن-ب-12

اولا نبايد تسليم
ازدواج تحميلي مي شديد و اکنون که عجولانه و به دليل ناداني اقدام کرده ايد نبايد
بدون دليل اظهار تنفر نمائيد.چگونه وجدانتان مي پذيرد که تاوان اين معامله را فقط
ضعيف ترين طرف پس بدهد و مثلا اگر کمترين چيزي که به قول خودتان به شان شما مناسب
نيست رخ داد بايد او را رها کنيد و از او تنفر داشته باشيد.و ثانيا شما دليلي براي
اين تنفر ننوشته ايد بجز رفتار نامناسب و بي سوادي در حالي که شما مثلا ديپلم
هستيد.بايد بدانيد آنچه کانون خانواده را گر م نگه مي دارد و صفا مي بخشد توافق اخلاقي
و مهر و محبت و صميميت است که اين هم بايد متقابل باشد وگرنه مدرم تحصيلي او به چه
کار شما مي آيد؟ غالبا دليل اينگونه تنفرهاي بيجا تلقين وگاهي خود بزرگ بيني است.
همان جمله که ( اصلا به شان من نمي خورد) دليل اين واقعيت است که وجدان خود را
قاضي کنيد و اگر به درد کبر و غرور گرفتاريد خودرا علاج نمائيد مشکلتان خود بخود
حل مي شود.و اکثر گرفتاريهاي انسان از همين بلاي خودبزرگ بيني است اميدواريم
خداوند همه را به وظيفه خويش آشنا سازد و ميان شما مودت و الفت قرار دهد.

تهران- برادر
ع-2-36-30

ذکر مساله به آن
گونه صراحتي که مورد نياز شما است در  مجله
ممکن نيست.اگر صراحت رساله عمليه براي شما کافي نبوده چگونه متوقعيد در مجله از آن
صريحتر نوشته شود.در صورت نياز حتما بايد آدرس بدهيد و بهرحال اگر شک يا گمان
داريد اشکالي نيست وسوسه به خود راه ندهيد.

تبريز –برادر
حين- الف- ج

ازدواج کنيد و
نگران نباشيد.

زرند کرمان –
خواهر ر-ي

از ادامه آن
ارتباط به شدت اجتناب کنيد. دين و ايمان و عفت و آبروي خود را نگهداريد.اگر او
خواهان شما باشد بايد به خواستگاري شما بيايد نه اينکه با شما رابطه برقرار کند اين
گناه است و براي شما بسيار خطرناک فريب ظواهر را نخوريد.

قم- برادر م-
2000

در ازدواج رضايت
دخترو پدرش شرط است ورضايت کسي ديگر لازم نيست بنابراين خلافي مرتکب نشده ايد و
هرکس اعتراض کند از ناداني اوست.

نورآباد ممسني-
برادر ب-س-ژ

ازدواج يک معامله
زودگذر نيست که مراعات رضايت پدر و مادر در آن بشود ممکن است اکنون براي رضايت پدر
يا مادر با کسي ازدواج کنيد و چون تمايل نداريد نتوانيد به زندگي ادامه دهيد و
مشکل بزرگي در سر راه خود قرار داده باشيد بنابراين پدر و مادر محترمتان نيز بايد
بدانند که شرط اول موفقيت در اين امر تمايل و علاقه شما است و نبايد مورد دلخواه
خود را بر شما تحميل کنند و شما نيز نبايد تسليم ازدواج تحميلي شويد در عين حال که
به هردوي آنها نهايت احترام لازم و واجب است. از سوي ديگر سعي کنيد دائي را راضي
کنيد که مهر سنگين قرار ندهد که از نظر شرعي نکوهيده است و اما شيربها و امثال آن
اصلا شرعيت ندارد و شرعا پدر و مادر حق ندارند چنين مخارجي را بتراشند و تعيين مهر
نيز بايد با توافق دختر باشد نه به دلخواه پدرو مادر.اين حکم شرعي است. اميدواريم
آنها رسوم محلي خود را بر حکم خدا مقدم ندارند.

مشهد-برادر علي
نصرالله پور

احضار ارواح حرام
و گناه و ملحق به سحرو جادو مي باشد.

جبهه- برادر م –ر-ش
0013

به پزشک
بيماريهاي مجاري ادرار مراجعه کنيد.

بروجرد-برادر ع-ک
811

کسي را واسطه
قرار دهيد تا پدر و مادر را متوجه وظيفه خود بنمايد.

اردبيل-
برادرخدام 235

نگاه کردن به بدن
نامحرم حق الناس ندارد و توبه کافي است.

تهران-خواهر
س-ص-17

براي تشخيص آن
مساله و احتمال تاثير آن جراحي بايد به پزشک مراجعه کنيد.

باختران- برادر
ل-ک-110

به نظر ما بهتر
است در صورت نياز با ديگري ازدواج کنيد و تاحد مقدور همسرتان را طلاق ندهيد و سعي
در هدايت او داشته باشيد.

اهواز –برادر
جواد  م-م-م-64  بجنورد-برادر جعفر پناهي   تهران – خواهر س-خ-ا

سءاول خود را از
دفتر استفتاء امام به آدرس قم- دفتر استفتاء امام بپرسيد.

برادر عاصي-ا-وا

آدرس بدهيد يا با
تلفن (24803)تماس حاصل نمائيد.

برادر ح-پ-م-ي

مجله جاي اين
گونه مسائل نيست اگر نياز داريد آدرس بدهيد.

برادر م-م-م-م

کسب ايمان و تقوا
و دستيابي به کمالات انساني با يک عمل مشخص حاصل نمي شود بلکه با رياضت نفساني و
دوري از شهوات غير مشروع و تا حدودي چشم پوشي از تمايلات مباح به دست مي آيد.شما
براي قدم اول سعي کنيد برخود مسلط شويد و حداقل از آن عادت زشت دست برداريد اگر
موفق شديد مي توانيد به آينده خود اميدوار باشيد.بهرحال از رحمت الهي مايوس نشويد.

تهران- خواهر
فاطمه چ-ج

برما مشکل و گران
است که چنين پاسخي بگوئيم ولي چاره اي نيست. با کمال تاسف بايد بگوئيم که شما بر
اين مرد که او را شوهر مي دانيد تا ابد حرام هستيد. اکنون نيز او شوهر شما
نيست.ازدواجتاب باطل است و بايد از او جدا شويد. فرزندتان بدليل عدم اطلاع از
مساله حلال زاده است.

البته بر شما
گران مي آيد ولي خودکشي راه حل هيچ مشکلي نيست و اگر شما به اين حکم ااهي تن در مي
دهيد و زندگي خود را از هم مي پاشيد براي رضاي خداوند و تسليم در برابر خواسته او
است پس بايد متوقع اجر از سوي او باشيد مبادا با گناهي بزرگتر که خودکشي باشد اجر
خود را ضايع کنيد. اين امتحاني است از خداوند و البته امتحاني است سخت و تلخ ولي
بايد سعي کنيد از آن سربلند بيرون آئيد.ضمنا اين را نيز بپزيريد که مقصر در اين
مشکل خودتان هستنيد. اين مثل را نيز به ياد داشته باشيد که مضمون احاديث است: يک
لحظه هوسراني، يک عمر پشيماني.

در اينجا بار
ديگر به همه برادران و خواهران تذکر مي دهيم که در هر مورد مشکوکي پيش از تحقيق
کافي از وظيفه شرع اقدام به ازدواج ننمايند که پس از تحکيم زندگي خانوادگي ناچار
به جدائي نشوند.

بستان آباد-
برادرم-ع-ن

سوال خود را
مجددا ارسال نمائيد.

برادر سعيد-
د-آ-20

آردس بدهيد تا
پاسخ داده بشود.

بابل- الف-5-70

1-آن آب پاک است
و غسل ندارد.

2-اگر روزه را
عمدا بخوريد کفاره واجب مي شود هرجند بعد از آن به مسافرت برويد.

3- اگر ممکن است
در موقع کار بيني و دهان را با دستمالي بپيچيد تا گرد و خاک وارد نشود.البته اين
کار از نظر بهداشتي هميشه لازم است. گرد و خاک زياد همچنان روزه را باطل مي کند
براي سلامتي انسان نيز مضر است. و بهرحال اگربه مقدار مسافت شرعي مسافرت برويد و
در آنجا روزه بخوريد و برگرديد اشکالي ندارد.

تهران برادر(7-7)

کاري که انجام مي
دهيد صد در صد گناه و حرام است انسان در انگيره اينگونه اعمال خود را فريب مي دهد.

برادر م-م-چ

اگر شير به مقدار
کافي خورده ايد ازدواج جايز نيست و اگر شک در مقدار آن داريد گر چه ازدواج جايز
است ولي بهتر است از چنين ازدواجي صرف نظر کنيد.

ملاير- برادر
الف- 100

ازدواج شما اشکال
دارد و آدرسي که نوشته ايد کافي نيست تا توضيح کافي داده شود.

ميمند-برادر
غ-5918

آن کار گناه است
چه ضرر داشته باشد و چه نداشته باشد شما بايد با ازدواج خود را از اين گرفتاري
نجات دهيد.

شوشتر- برادر
م-ب-1346-11

بدون شما ازدواج
شما با دختر عمه بي سرپرست که مورد ستم شوهر سابق قرار گرفته بسيار خوب و مناسب و
موجب رضاي خداوند متعال است ان شاء الله.

هشتپر-برادر
س-ر-ص-دو

مطمئن باشيد آن
دوست شما از روي حسادت آن تهمتها را زده. به او اعتنا نکنيد و هرچه زودتر اقدام
نمائيد.

خمين- برادر ج-ي

به پزشک
بيماريهاي اعصاب مراجعه کنيد.

برادر ح-29

شما سالميد نگران
نباشيد.

برادر س-ح-غ

لوشان-برادر
م-ک-ک-س

آدرس دقيق پستي
بدهيد تا پاسخها به صورت خصوصي ارسال شود.

وضعيت
ناگوارمسلمانان در هند

جنگ هندو-
مسلمان!

برخوردهاي خشونت
بار هندوها و مسلمانان در هند و کشته شدن صدها مسلمان و وارد آمدن ميليونها روپيه
خسارات مالي و جاني تازگي ندارد و جزء طببيعت حيات سياسي هند شده است. تبلور آن در
گذشته هاي نه چندان دور را بايد در برخورد شديد هندوها –مسلمانان در شبه قاره و
ايجاد کشور پاکستان بعد از استقلال هند دانست و در گذشته نزديک نيز بدون اينکه
اشاره به حوادث سالهاي گذشته کنيم تنها حوادث سال گذشته کافي است ابعاد اين مصيبت
و وضع ناگوار مسلمانان در هند را نشان دهد تل جائيکه خبرگزاريها آن را چنگ هند و –
مسلمان مي نامند. متاسفانه در اين ميان هميشه مسلمانان بازده بوده اند. شديدترين
موج درگيري در گذشته در 1983 و در جريان انتخابات آسام بود که در آن حدود چهارهزار
نفر که اکثريت مسلمان بوده کشته شدند.

قبل از اينکه به
شرح درگيري هاي اخير که در نتيجه صدور راي يک دادگاه به نفع هندوها و به ضرر  مسلمانان بود پرداخته شود مروري بر حوادث سال
جاري مي کنيم ولي قبل از آن نيز لازم است يادآوري شود که طبق آمار منتشره دولتي
جمعيت مسلمانان حدود 80 ميليون نفراست ولي خود مسلمانان معتقدند که آنان حدود 120
تا 150 ميليون نفر مي باشند. در هر صورت از لحاظ آماري در درجه دوم بعد از هندوها
قرار دارند اگر تقسيم قدرت را بر اساس جمعيت حساب کنيم طبيعتا بايد سهم قابل
ملاحظه اي در هرم قدرت سياسي حکومت هند داشته باشند ولي متاسفانه نه تنها چنين
نيست بلکه همه درگيريها دقيقا در جهت تضعيف اقتصادي و سياسي مسلمانان و دور کردن
آنها از صحنه قدرت تا مرحله جذب آنها در جامعه هند و نهاينا حذف قدرت اسلام مي
باشد و لذا طبيعي است که به هر وسيله ممکن که سهل ترين آنها ايجاد درگيري مذهبي
است از سر راه برداشته شود.

درگيري هاي گجرات

مروري به حوادث
سال گذشته نشان مي دهد که در درگيريها و تحريکات احمد آباد گجرات- که البته هنوز
تمام نشده – صدها مسلمان کشته و زخمي و هزاران نفر بي خانمان بجاي گذاشت و صدها
خانه ونيز امامکن مسلمانان به آتش کشيده شد.علت آن اين بود که دولت ايالتي اعلام
کرد قصد دارد به طبقات محروم و فقير جامعه که عمدتا از هندوها هستند 18 درصد سهم
جهت شرکت آنها در مشاغل اداري آموزشي و حرفه اي اختصاص دهد. در اين فاصله که
درگيري ميان امتياز خواهان و طبقات مرفه هندوها درگرفت سازمان افراطي هندو زماني
که مشاهده کرد هندوهاي مرفه به جان هندوهاي فقير و محروم افتاده اند براي انحراف
افکار عمومي اعلاميه ها و شب نامه هائي عليه هندوها منتشر کرد که هندوهاي ناآگاه و
متعصب را عليه مسلمانان تحريک و موجب درگيري شدند.

دستور قتل عام
مسلمانان

در يکي از شب
نامه ها آمده بود: اگر مسلمانان خواهان پاکستان بودند به آن دست يافته اند و ديگر
حق ندارند در هند زندگي کنند. ما هندوها بايد قسم ياد کنيم که هر کدام يک مسلمان
را به قتل برسانيم. مسلمانان از نظر اعتقادي نامقدسند… آنها معابد و گاوهاي ما
را از بين مي برند و به ما اهانت مي کنند. ما بايد به آنها درس فراموش ناشدني
بدهيم. همه دستگاه پليس با ماست…هندوها بيدار شويد و آماده باشيد… آب دهان خود
را بهنگام عبور از مسجد بيرون بريزيد(تف کنيد) خوکها را سرببريد و آنها به داخل
مسجد بيندازيد.

در خونين ترين
حملات که در ناطق کالو بود نيروهاي پليس به زنان مسلمان که عليه سکوت دولت در مورد
اين فجايع اعتراض کردند يورش بردند و آنها را تا سر حد مرگ مورد ضرب و شتم قرار
دادند.

در بخشي از حملات
ارديبهشت ماه سال 64 افراطيون هندو به مسلمانان گجرات چنديدن مسجد و دهها کتاب و
قرآن خطي و 1700 خانه به آتش کشيده شد و اموال زيادي به غارت رفت. درگيريها به
ساير نقاط سرايت کرد و 140 مغازه و 37 باب خانه در شهر ويرانگام طعمه آتش قرار
گرفت.

در ر.ز عيد سعيد
فطر که مسلمانان در مساجد احمدآباد مشغول بجاي آوردن مراسم مذهبي بودند دسته هاي
عظيمي از هندوها پس از يک راهپيمائي مفصل آنهم زماني که مقررات منع رفت و آمد برقرار
بود در برابر مساجد اقدام به بجا آوردن مراسم مذهبي خود که توام با رقص و آواز بود
نموده ودر بازگشت دهها خانه مسلمانان را به آتش کشيدند.

در شهر بارودا
شهري که اجداد آنها اولين کساني بودند که به اسلام مشرف شدند و زماني بيش از دويست
مسجد داشت فعلا از جمعيت يک ميليون نفري فقط صدهزار مسلمان دارد. کشتار مسلمانان
در اين شهر تکرار شد.تعدادي از موبدان هندو از شهرهاي احمد آباد ويرانگام- دهليو
راجکوت جلسه اي در اين شهر تشکيل دادهو سپس به سخن راني هاي تحريک آميزي عليه
مسلمانان پرداختند. بخشي از سخنراني چنين بود :

ما هندوها حاکمان
اصل هنديم ولي مسلمانان روزبروز قدرتمند تر مي شوند دوهزار و پانصد شهر بزرگ در
هند وجود دارد اگر شما هندوها هر روز سه مسلمان را در يک شهر هند بکشيد بايت ترتيب
/7500 مسلمان در هر روز و دويست و بيست و پنج هزار مسلمان در ماه به قتل خواهد
رسيد.باين ترتيب ديگر مسلماني باقي نخواهد ماند.و بقيه هم بدين ما يعني هندوئيزم
خواهند پيوست.

وضع مسلمانان در
ايالات ديگر از جمله در آسام بهتر از جاهاي ديگر نيست عده زيادي از آنها که سالها
قبل از کشور هاي مجاور آمده بودند بيرون رانده شدند و گروه ديگري که ساکن شده اند
بر اساس توافقي که بين دولت مرکزي و افراطيون هندوي محلي بسته شد از حقوق مدني و
از جمله حق راي در انتخابات اخير ايالت محروم شدند در حال حاضر آسام حدود بيست
ميليون جمعيت دارد که بيش از بيست درصد آن را مسلمانان تشکيل مي دهند.

همانطور که قبلا
يادآوري شد بهنگام انتخابات 1983 و درگيريهائي که شد بيش از چار هزار نفر اکثرا
مسلمان کشته شدند.

دولت جديد آسام
در آغاز فعاليتهاي انتخاباتي اعلام کرده بود که به محض به قدرت رسيدن همه مسلمانان
را بيرون خواهند ريخت که در اين صورت صدهزار نفرآواره خواهند شد.

تازه ترين
درگيريها که موجب وارد آمدن خساراتمالي و جاني فراوان شدهو قطعا آخرين آنها نخواهد
بود اين است که روز آول فوريه 1986 برابر با 12 بهمن 64 دادگاه ايالتي اوتار پرداش
رايي صادر کرد که بر اساس آن مکاني ( مسجدي) که از سالها محل عبادت مسلمانان بوده
براي عبادت در اختيار هندوها قرار گرفت.

بقيه هندوها مکان
مزبور را که يوها نام دارد و در نزديکي فيض آياد در ايالت اوتار پرادش قرار گرفته
محل تولد يکي از محبوب ترين خدايان هندو بنام راما قهرمان افسانه اي هندي
راماياناست بروايت آنها بابر پادشاه (مسلمان) مغول مکان مزبور را در 1528 تخريب و
تبديل به مسجد کرد از آن پس تا 1949 مسلمانان در آنجا عبادت مي کردند. بقرار معلوم
درگيريهائي نيز در همين دوره بين مسلمانان و هندو ها ايجاد مي گردد. مسلمانان مي
گويند در آن وقت که باير مکان مذکور را به مسجد تبديل کرد معبدي وجود نداشت تا
هندوها بر سر آن ادعا داشته باشند. درگيريها باعث شد که دولت مرکزي براي جلوگيري
از تشنجات دستور تعطيل آنرا بدهد ولي مسئله توسط هندوها به دادگاه احاله ميگردد.
اينک پس از 37 سال روز اول فوريه 1986 راي دادگاه به نفع هندوها صادر ميگردد و به
آنها اجازه ميدهد که در آن محل به عبادت بپردازند بدون اينکه اعلام نمايد که تملک
آن با مسلمانان است يا هندوان  ومشکل از
هنگامي آغاز گرديد که پنجاه هزار هندو صدور راي دادگاه را جشن مي گرفتند.به گزارش خبرگزاريها
در اينحال مسلمانان باين راي اعتراض و با شمشير چوب و سنگ به آنها حمله مي کنند که
در نتيجه عده اي کشته و زخمي مي شوند اين راي جامعه مسلمانان هندرا نگران نموده و
موجبات اعتراض شديد و گسترده در شهر دهلي و ساير شهرها از جمله کشمير گرديده.در
برخورد بين مسلمانان و هندوها در اطراف مسجد جامع شهر دهلي که منجر به کشته شدن
چند مسلمان گرديد امام جماعت مسجد(امام بخاري) بشدت به تيراندازي پليس و کشته شدن
افراد مسلمان اعتراض نمود.

ناآراميها به
سرعت به شهرهاي ديگر از جمله جامو و کشمير و سهور سرايت نمود. خبرگزاريها گزارش
داده اند که بدترين برخورد در شهر سهور بوده که طزفين هندوها و مسلمانان با اسلحه
شمشير سنگ و چوب به جان هم افتادند.در اين درگيريها عده زيادي کشته و صدها نفر
مسلمان زخمي مي شوند. وگروهي در اين رابطه دستگير شده اند ضمنا عده اي پليس زخمي
گرديدند.اين حوادث در هند تازگي ندارد ولي صدور راي وسيله دادگاه ايالتي آنهم پس
از 37 سال و بجان انداختن گروهاي مذهبي سوال برانگيز است.شواهد نشان مي دهد و پليس
و قواي دولتي نتوانسته اند حافظ مسلمانان باشند و جلوي خسارات فراوان مالي و جاني
را در شهرهاي مختلف بگيرند.

آخرين تحولان
حاکي است:زد و خورد بين هندوها و مسلمانان در سهور سه نفر کشته و در جامو بخاطر
ايجاد يک مسجد 120 نفر از جمله صد مامور پليس زخمي شد.

عکس العمل
مسلمانان هند

مسلمانان و احزاب
مختلف هند روز 2/12/64 در يک گردهمائي از مردم خواستند اتحاد خود را همچنان حفظ
کنند تابتوانند بر مشکلاتي که دولت هند پس از واگذاري غيرقانوني مسجد بابري به
هندوها ايجاد کرده است به هندوها فائق آيند.امام جمعه دهلي نو تظاهرات جمعه گذشته
مسلمانان را در اطراف مسجد جامع صلحجويانه خواند که پليس دخالت و دو نفر را به قتل
رسانده وي به دولت هشدار داد که بايد مسجد را به مسلمانان باز گرداند وي گفت ما تا
دستيابي به حقوق خود خاموش نخواهيم شد.

در پايان
گردهمائي قطعنامه صادر و طي آن اعلام گرديد مبارزات مسلمين عليه هيچ مذهب بخصوصي
نيست و فقط به منظور احقاق حقوق خودشان است در است قطعنامه آمده است که مسلمين
اجازه نخواهند داد دولت در شريعت آنان دخالت کند.

شرکت کنندگان در
گردهمائي هم چنين بازگرداندن نه تنها مسجد بابري بلکه تمامي اماکن عبادي که تحت
نظارت اداره آثار و ابنيه هند درآمده را خواستار شدند.

در اين رابطه
فدراسيون مسلمانان هند از سازمانهاي ملي هندي هاي مقيم انگليس در بيانيه مطبوعاتي
خود اعلام کرده حداقل بيست هزار مسجد در هند وجود دارد که در طول 39 سال گذشته به
معبد تبديل شده اند و اين با قانون اساسي کشور در تضاد است. اين فدراسيون روز 9
مارس 18 اسفند مجمعي تشکيل و در مورد واگذاري مسجد بابري به بحث خواهند پرداخت.در
اين مجمع مسلمانان کشورهاي ديگر شرکت خواهند داشت.

مورد فوق و يا
موارد مشابه نشان مي دهد که سازمانها و تشکيلات دولتي نيز به اختلافات از طريق ايجاد
محدوديت در فعاليت مذهبي مسلمانان دامن مي زنند. به عنوان مثال تعدادي از مساجد
تحت عنوان آثار باستاني تعطيل و اداي فرايض ديني در آنها غيرممکن گرديده
است.بعقيده مقامات دولتي اقامه نماز در مساجدي که وسيله دولت حفظ شده مجاز نيست و
يا يک دادگاه ايالتي کلکته اخيرا درخواست نموده که به تقاضاي چند هندوي متعصب از
دادگاه محل از انتشار قرآن در آن ايالت جلوگيري و قرآن هاي منتشره جمع آوري گردد و
اين کار با اعتراضات مسلمانان مواجه و دادگاه عقب نشيني کرد. کشور هاي مسلمان نظر
پاکستان و بنگلادش نيز به آن اعتراض کردند. و مطبوعات با همه بدبيني بخشي از
تلاشهاي مسلمانان در اين زمينه را انتشار دادند و از جمله از قول وزير امور مذهبي
پاکستان نوشتند که اين بدترين نوع محدوديت مذهبي عليه اقليتها در يک کشور ميتواند
باشد. مورد ديگر اينکه علائم و فشارهائي از اقدامات اوليه دولت در تغيير قانون
احوال شخصيه مسلمانان به چشم ميخورد.

بطور خلاصه
مسلمانان با تعداد قابل توجه جمعيت که به حدود     جمعيت کل هند ميرسد ازنقش اصلي خود به عنوان
يک قدرت فعال در سيستم حکومتي هند در قبال اقليتهاي ديگر محرومند برعکس باستناد
اظهارات يک هندو حاکميت اکنون در اختيار برهمن هائي است که تنها ده درصد کل جمعيت
هند را تشکيل ميدهند ولي اين عده معدوم مردم هند را مورد ظلم و ستم قرار ميدهند
اين طبقه توانست از طريق مراحل دموکراتيک به قانون مربوط به اتباع مسلمان يجاوز کند.
براي نيل به اين اهداف از دادگاهها و ساير مراجع استفاده مينمايد و نمونه هائي
قبلا ذکر گرديد.

باظهار مسلمانان
سرشناس هند هويت اسلامي مسلمانان دائما از طرف سيستم حاکمه اين کشور مورد تهديد
قرار مي گيرد. مسلمانان به ناچار بايد درصدد 
حفظ و حمايت از هويت اسلامي خود باشند.بعقيده يکي از اساتيد دانشگاههاي هند
حتي موضعگيري قانون اساسي نيز در رابطه با مسئله هويت اسلامي نامفهوم است.شواهد
امر نشان مي دهد که در هند مسلمانان هدف تبعيض مذهبيواقع مي شوند و در موارد مختلف
مانند پيدا کردن شغل و کار هندوها با تعصبات مذهبي و فرقه گرائي محيط را براي
داوطلبان استخدام و کارمندان مسلمان محدود مي سازد.

(دولت هند در
انخاب  اعزام نيروي کار به کشورهاي مختلف
دخالت زيادي داردو به مسلمانان فرصت کافي نمي دهد) مسلمانان گاه از بيم خشونت
هندوها مناطق مسکوني جداگانه اي براي خود تشکيل داده اند.مسلمانان از يک طرف
پايبند اصول و اعتقادات و فرهنگ خاص خود هستند از طرف ديگر ناچارند از بعضي
خصوصيات از قبيل مقاومت در برابر فرهنگهاي هندوئي چشم بپوشند.از لحاظ فرهنگي به
علت عدم توجه دواير و مقامات دولت به فرهنگ اسلامي زبان اردو –زبان اکثريت قريب به
اتفاق مسلمانان هند از اهميت خود افتاده است. در زمينه تجاري مسلمانان از تسهيلات
سرمايه گذاري در صنايع تا حد زيادي محروم اند. آنها درانتخابات شرکت فعال ندارند و
بعلت نداشتن بنيه و پايگاه مستحکم قدرت از ترس خشونت هندوها با احزابي که هيچ
علاقه اي به اسلام ندارند راي ميدهند و يا با آنها ائتلاف مي کنند.مسلمانا هروقت
که اعتراض براي کسب حقوق حقه خود کرده اند با خشونت روبرو شده اند در حاليکه
هندوها با ايجاد ناآرامي در موارد مختلف نه تنها به خواسته هاي خود ميرسند بلکه
امتيازات بيشتري نيز مي گيرند مثال بارز آن در آسام است که افراطيون هندو با ايجاد
ناآرامي هاي مداوم به حکومت رسيدند ولي عده زيادي از مسلمانان از حقوق خود محروم
شدند.

بطور خلاصه نگاهي
به وضع مسلمانان هند نشان مي دهد که بعد از استقلال هند و ايجاد پاکستان در 1947
مراکز اقتصادي و اجتماعي و مذهبي مسلمانان بطور سيستماتيک در شهرهاي مختلف بخصوص
مراکز تجمع مسلمانان مورد تهاجم سازمانهاي افراطي است. مسلمانان در بسياري از
موارد در برابر اقليتهاي ديگر مورد تبعيض قرار مي گيرند. حقوقشان ضايع و مهمترين
وسيله براي تضعيف آنها ايجاد درگيري هاي عمدي با استفاده از عوامل واحساسات مذهبي
است.

عوامل دشمني با
مسلمانان

علل و عوامل امر
را مي توان بشرح زير خلاصه کرد:

الف-وجود
سازمانهاي مختلف نژادپرستانه با زمينه فعاليت هاي ضد اسلامي زحمات گروههاي افراطي
هندو و حمايت ضمني مقامات و دستگاههاي دولتي هندي از جمله پليس برخوردار استاز آن
جمله است:

سازمان آر-اس-اس:اين
سازمان متعصب و پيرو سيستم حفظ کاستو معتقد است همه غير از هندوهائي که در هند
هستند بايد به آئين هندوها درآيند. اين سازمان در موارد بسياري به خشونت متوسل شده
اموال مسلمانان و گاه پيروان ساير مذاهب را غارت و حياتشان را مورد تهديد قرار
ميدهد معروف است که قاتل گاندي(که درصدد برچيدن سيستم کاست بود) اعضاي اين سازمان
بوده است.

2-جان سنگ. يک
سازمان طرفدار تبعيض نژادي که دستش به بسياري از غارتهاي اموال مسلمانان سوزاندان
اماکن تجاري و اقتصادي آنها آلوده است.

3-شيوسنا- که
اخيرا در شهر بمبئي تاسيس شده و مراکز فعاليت خود را به شدت و سرعت به شهرهاي
مختلف که مرکز تجمع مسلمانان از جمله کشمير گسترش داده اعضاي اين سازمان متعصب
هندوئي معتقدند که هند متعلق به هندوهاست و زمينه فعاليت آنهامشخصا ضداسلامي
است.رهبر آنها اخيرا گفته بود که اگر روزي به قدرت برسد اجازه نخواهد داد که حتي
يک مسلمان در هند باقي بماند.

4-حزب چپ و
کمونيست:ترديد نيست که احزاب کمونيست نقش فعالي در ايجاد تضييقات و محدوديتها براي
فعاليت گروههاي مذهبي و بخصوص مسلمانا دارند. و مشوق و راهنماي دولت در انجام اين
امورند.نقش مسيحيت را نبايد در اين مورد ناديده گرفت.

ب: جدا از عواملي
که ريشه در سياست و حکومت هند دارد از جمله رعايت اصل سيلکرلاريزم که بخصوص در هند
هميشه به عنوان اصل جدائي از سياست بر آن تاکيد مي شود عوامل ديگري ناشي از خود
جامعه مسلمانان در هند است که اين وضع آشفته را تسريع مي کند که از آن جمله:

1-عدم آگاهي کافي
توده مسلمان به علت فقر بينوائي عقب ماندگي نداشتن امکانات براي ايجاد آگاهي سياسي
و اجتماعي.

2-خلاء رهبري در
ميان مسلمانان.

3-عدم انسجام
مسلمانان و نداشتن پايگاه قدرت در متن جامعه خود.

4-وجود مسلمانان
دولتي يا عناصر وابسته به دولت که در هر موردي اقدامات ضداسلامي دولت را توجيه و
آنها را قانوني تفسير مي کند.

5- عوامل پنهان
خارجي و داشتن امکانات کافي براي ايجاد تفرقه و آشوب ها و درگيري هاي خونين مذهبي
در مواقع لازم.

6-رسانه هايگروهي
که برخي از آنها ضمن وارونه جلوه دادن حقايق و بزرگ کردن اشتباهات مسلمانان به
موقع آتش افروزي مي کنند و در عوض مظالم هندوها را بر مسلمانان ناديده مي گيرند.

7- در کنار همه
اين عوامل بي تفاوتي حکومت هند نسبت بهاين جرياناتتجربه نشان داده است که نيروهاي
پليس و حفاظتي هميشه موقعي وارد عمل شده اند که مسلمانان خسارات مالي و جاني
فراوان ديده و نقش آنها تا حدي فقط براي نشان دادن حضور دولت در صحنه به نفع
مسلمانان است( البته بي انصافي است اگر گفته شود هيچ نقشي ندارند زيذت در برخي
موارد دخالت آنهاموجب کاهش خسارات و تشنجات است)ضمنا دولت هند هميشه سعي دارد ادعا
کند که دموکراسي بزرگ هند خانه مذاهب بسياري است و پيروان آنها بطور مسالمت آميز
در کنار يکديگر و براي هند زندگي مي کنند حتي راجيوگاندي در مصاحبه هاي خود بخصوص
در خارج از هند (در سفر اخير مسقط و عمان) از اقدامات حمايتي هند از مسلمانان و
برنامه هائي که براي اقليت مسلمان در نظر دارد سخن مي گويد در هفته جاري نيز از
احزاب مخالف خواسته تا نسبت به يک لايحه در مورد مسلمانان که ظاهرا براي جلب رضايت
آنها است تشکيل جلسه دهند.دليل اين امر اين است که راي مسلمانان هميشه در انتخابات
سراسري نقش مهمي داشته شايد اينديراگاندي تا حد زيادي بر اين امرواقف بود و با
توجه به نقشي که مسلمانان در استقلال هند داشتند سعي در جذب قلوب مسلمانان داشت و
حزي کنگره در دوره هاي قبل حتي بعنوان سمبليک هم شده گاها رياست جمهور( هرچند نقش
تشريفاتي داشته و دارد) را از ميان مسلمانان انتخاب مي کردند. ذاکرحسين و فخرالدين
علي احمد از آن جمله بودند. امام اين رسم نيز ظاهرا منسوخ گرديده و چند سالي است
که به موجب تجنب سيکها يک نفر سيک برياست جمهوري برگزيده شده بهتر است اگر حزب
کنگره نيز علاقه اي به جامعه اسلامي نشان مي دهد بيشتر براي جلب آراء موافق
انهاست.

عامل اميد بخش

خوشبختانه در اين
ميان يک عامل مهم که مايه اميدواري جهان اسلام ميباشد به مسلمانان هند دلگرمي و
اميد ميدهد و آن انقلاب شکوهمند اسلامي ايران است.آثار اين انقلاب در بيداري
مسلمانان هندرا در چند سال گذشته مي توان از لابلاي خطوط و علائم خشنود کننده اي
در ميان جامعه مسلمانان و نوشته ها و گفته هاي مسلمانان آ» کشور مشاهده کرد.آثار
پديدار گشته وعلاقه به تشکيل اجتماعات انجمن ها برگزاري کنفراتس ها سمينارها متعدد
و بيش از گذشته است.يادآور مي شود که در گذشته جامعه مسلمانان که امکان تظاهرات
وسيع نداشتند فقط شرکت وسيع و همه جانبه در نمازهاي عيد سعيد فطر فرصت مغتنمي براي
آنها براي نشان دادن ناخشنودي خود از دولت بود و اين امر به هشدار به دولت و
قدرتهاي ضداسلامي تعبير مي شد.

اينک سمينارها و
کنفرانس ها و نشستهاي متعدد ميتوانند بيانگر اعتراضات و نقطه نظرات آنان باشد. اين
سمينارها و نشست ها بيشتر به منظور بالا بردن صداي اعتراض مسلمانان در مقابل حق
کشي هاي مسلمانان و نيز حفظ هويت اسلامي است. بعنوان نمونه در سميناري که اخيرا
وسيله مسمانان ترتيت داده شد گفته شد دولتي که مدعي آزادي است درصدد نابود ساختن
مسلمانان بوده و در موضع گيري عليه مسلمانان ترديدي بخود راه نميدهد. سمينار هشدار
داد در صورتي که اين روند ادامه يابد مسلمانان اعتماد خود را به سيستم کاملا از
دست داده و به دولت هشدار مي دهند که در اين صورت مجبورند پارلمان مجالس انتخابات
و تمام سيستم ستمگر و فاسد را تحريم کنند

با توجه به اينکه
مقدمات بيداري مسلمانان در شبه قاره کم و بيش فراهم شده و انقلاب اسلامي ايران
چراغ فراراه اين بيداري باشد لذا جمهوري اسلامي ايران ميتواند با ايجاد رابطه
بيشتر با مسلمين شيه قاره و توسعه آن نقش بسيار سازنده اي در نجات مسلمانان آن
ايفانمايد در سايه حمايت و هدايت جمهوري اسلامي مسلمانان هند ميتوانند در وحله اول
هويت اسلامي خو را که اکنون کوشش براي حفظ آن آغاز گرديده بکمال برسانند و در وحله
بعدي با آگاهي از توانائيهاي خود و قدرت اسلام نقش موثر و سازنده خود را در هرم
قدرت و جايگاه رفيع خود و اسلام را در آن کشور بزرگ و در ميان جمعيت چند
صيدميليوني هندي بيابند.

ياران
امامان   11

ابوحمزه ثمالي

سيد محمدجواد
مهري

ابوحمزه در زمانش
مانند سلمان است در آن زمان.

امام صادق عليه
السلام با اين تشبيه زيبا –براساس اين نقل- ابوحمزه ثمالي را مانند جناب سلمان
فارسي يار باوفاي پيامبر بزرگ اسلام ص و اميرالمونين عليه السلام  معرفي مي کند. سلمان همان کسي است که پيامبر
صلي الله عليه و آله درباره اش فرمود: ان سلمان منا اهل البيت سلمان از ما اهل بيت
است و بي ترديد اين بالاترين قضيلت سلمان است که پيامبر ص او را نه تنها از اصحاب
و ياران خود بلکه از اهل بيت و خاندان والاي خويش مي داند و شايد چنين سخن بزرگي
درباره هيچ يک از اصحاب خويش نفرموده باشد. پس وقتي امام صادق عليه السلام ابوحمزه
را تشبيه به سلمان مي نمايد به اين معني است که او را نزديکترين افراد به خاندان
عصمت و طهارت عليهم السلام وي داند و اين سخن والا دليل بر اين است که ابوحمزه
احترام خاصي نزد امامان ما داشته و مورد اطمينان آنان بوده است. و شايد وجه تشبيه
ديگر همين باشد که ابوحمزه مانند سلمان مردي حکيم و دانشمند بوده و در علم تفسير
قرآن و حديث کتاب نگاشته است.و از اين روي مي بينيم در روايتي ديگر از امام رضا
ليه السلام نقل شده است که فرمود: ابوحمزه ثمالي قي زمانه کلقمان في زمانه و ذلک
انه خدم اربعة منا علي ابن الحسين و محمدبن علي و جعفر بن محمد و برهة من عصر موسي
بن جعفر صلوات الله عليهم

ابوحمزه ثمالي در
د.ران خود مانند لقمان است در زمان خود چرا که او به چهر نفر از ما چهار امام خدمت
کرده است:امام سجاد و امام باقر و امام صادق و مقداري از دوران امام کاظم صلوات و
درود خدا بر آنان باد.

گرچه تدر زنده
ماندن ابوحمزه تا زمان امام هفتم عليه السلام نزد بزرگان اختلاف است ولي اين روايت
دليل است بر اينکه ابوحمزه در رمان موسي بن جعفر ع نيز بوده است.

ابوحمزه ثمالي
کيست؟ در هر صورت ابوحمزه چهره اي است شناخته شده نزد ائمه و بزرگان و علما و
بسياري از روايت هاي معروف را ازامامان عليهم السلام نقل کرده است و تمام علماي
رجال او را توثيق نموده اند و به جلالت و عظمت و شخصيت ارزشمند او اعتراف
دارند.حتي برخي از علماي اهل سنت نيز از او روايت نقل کرده و به صدق  وامانتش اعتراف دارند. و اما اين نام شريف نه
تنها نزد عالمان که نزد عوام نيز معروف و مشهور است و چه کسي است که عاي ابوحمزه
ثمالي را نخوانده يا لااقل نشنيده باشد؟ و اين دعائي است شريف که در سحرهاي ماه
مبارک رمضان مي خوانند و هروقت بخوانند خوب استو مضامين عاليه اش دلالت دارد
براينکه بي گمان از امام معصوم سلام الله عليه واردشده است. اين دعا را امام سجاد
عليه السلام به ابوحمزه ياد داد و اوحمزه آن را براي شيعيان نقل کرد تا هم اين دعا
جاودانه بماند و هم نام نامي راويش درود بي پايان خدا بر او و ديگر ياران صديق
امامان باد.

ابوحمزه ثمالي
نامش ثابت بن دينار کنيه اش ابوحمزه و کنيه پدرش ابوصفيه و ثمالي از اين جهت به او
گويند که نسبش مي رسد به شخصي به نام ثمالة بن اسلم بن کعب که از قبيله ازد بوده
است و لذا به او ازدي نيز مي گويند.

نجاشي به نقل از
محمد بن عمر جعابي گويد:او داراي سه فرزند بود به نامهاي: نوح منصور و حمزه که هر
سه همراه با زيد بن علي بن الحسين ع به شهادت رسيدند. نجاشي همچنين درباره اش مي
گويد: او از بهترين ياران امامان و مزدان موثق بود که در روايت به قول او اعتماد
مي کنند.ابوحمزه در کوفه مي زيسته و از مرا جع شيعيان به شمار مي آمده است و
نزدامامان احترام فوق العاده اي داشته و در سال 150 هجري از دنيا رفته است.

شيخ صدوق مي
گويد: ابوحمزه ثابت بن دينار ..ثقة عدل قدلقي اربعة من الائمة علي بن الحسين و
محمدبن علي و جعفر بن محمد و موسي بن جعفر عليهم السلام –ابوحمزه ثقه و عادل است
او چهار امام را ملاقات کرده است امام سجاد و امام باقر و امام صادق و امام کاظم
عليهم السلام.

کشي از ابوحمزه
نقل مي کند که گفت :روزي دختر کوچکم به زمين خورد و دستش شکست. او را نزد شکسته
بند بردم تا بدستش نگاه کند گفت: شکسته است و بايد فورا مداوا شود. هنگامي که
مشغول به کارش شد در اثر درد شديدي که بچه احساس مي کرد ناله و فريادش بلند شد.من
دلم شکست گريه کردم و براي دخترکم دعا کردم. ناگهان شکسته بند دست بچه را گرفته
بيرون آمد و با تعجب هرچه به دست بچه نگاه مي کرد اثري از شکستگي  نمي ديد. آنگه رو به من کرد و گفت: دست بچه ات
هيچ نقصي ندارد سالم است.من اين داستان را براي امام صادق عليه السلام نقل کردم
فرمود: دعاي تو با رضايت حق تعالي همراه شد و در کمتر از چشم به هم زدن دعايت
مستجاب شد.

از مولفين اصحاب

ابوحمزه از خواص
اصحاب بوده است و گذشته از روايتهاي زيادي که نقل کرده خود داراي تاليفات و نوشته
جات زيادي است. ابن النديم در فهرست گويد: او از مردان بزرگ و ثقه بوده است و
کتابي به نام تفسير ابي حمزه ثمالي در تفسير قرآن نگاشته است.يکي از روايتهايي که
ابوحمزه از امام سجاد نقل مي کند در آن مي گويد: صحيفه اي به دست آوردم که در آن
سخنان امام زين العابدين ع در رابطه با زهر در دنيا و پند و اندرز به مردم بود. فورا
آن را استنساخ نمودم و براي اطمينان خاطر نزد حضرت بردم تا اگر اشتباهي در نقل
صحيفه وجود دارد رفع نمايد. حضرت آن را از من گرفت و تصحيح کرد سپس به من
بازگردانيد. از اين روايت دقت احتياط و اتقان در نقل حديث از ايشان کاملا روشن مي
شود و لذا متن دعاي ابوحمزه را مي توان يکي از معتبرترين دعاها دانست.نجاشي کتاب
النوادر را از جمله کتاب هاي ابوحمزه دانسته و رسالة الحقوق امام زين العابدين
عليه السلام را هم به او نسبت داده است گويا اين رساله را که امام سجاد عليه
السلام به اصحابش نوشته توسط ايشان به آنها رسيده است.

شيخ طوسي در
فهرست خود کتاب النوادر را به تاليفات خود افزوده است.

ابوبصير گويد: بر
امام صادق عليه السلام وارد شدم : از من احوال ابوحمزه ثمالي را پرسيد. عرض کردم:
او بيمار بود. حضرت فرمود: هنگامي که بازگشتي سلام مرا به او برسان و به او خبر ده
که در فلان روز و فلان ماه از دنيا خواهد رفت.

ابوبصير گويد:
عرض کردم: قربانت کردم او به شما علاقه زيادي دارد و از شيعيان شما است.فرمود:
آري! راست ميگويي و آنچه نزد ما است براي او بهتر است.

آنگاه عرض کردم:
آيا شيعيان شما با خواهند بود؟

فرمود:آري!آن
شيعه اي که از خدا بترسد و به سخنان پيامبر ص عمل کند و از گناهان اجتناب نمايد
همراه ما و در درجه ما خواهد بود.

دو روايت از
ابوحمزه

هن ابي حمزه
الثمالي قال: سمعت علي بن الحسين ع يقول: من عمل بما افترض الله عليه فهو من
خيرالناس ومن اجتنب ماحرم الله عليه فهو اعبد الناس ومن اورع الناس و من قنع بما
قسم الله له فهو من اغني الناس.

(امالي مفيد-ص
185)

ابوحمزه گويد:
شنيدم امام سجاد عليه السلام فرمود: هرکس به آنچه خدا بر او واجبکرده عمل نمايد پس
او از بهترين مردم است و هرکس آنچه را خداوند براو حرام کرده از آن اجتناب ورزد پس
او از پارساترين و پرهيزگارترين مردم استو هرکس به آنچه خداوند بر او مقرر کرد
قانع شود پس او از بي نيازترين مردم است.

ابوحمزه ثمالي از
امام باقر عليه السلام نقل مي کند که فرمود: بني الاسلام علي خمس: علي الصلاة
والزکاة والصوم و الحج والولاية و لم يناد بشيء کمانودي بالولاية

(کافي –ج2- ص18)

اسلام بر پنج رکن
استوار گرديده: بر نماز و زکات و روزه و حج و ولايت و به چيزي مانند ولايت اهميت
داده نشده است.

منابع:

رجال کشي-فهرست
شيخ طوسي- فهرست ابن النديم- وسائل الشيعه-معجم الرجال الحديث-اعيان الشيعه-جامع
الرواة-امالي مفيد.

حقوق فرزندان

شک نيست که
بزرگترين حق برعهده هر انساني پس از حق خداوند حق پدر و مادر است و لذا در آيات
قرآن مکرر پس از دستور توحيد در عبادت احسان و نيکي به والدين مورد تاکيد قرار
گرفته است ولي اهميت اين مطلب نبايد موجب شود که پدران و مادران حقوق فرزندان خويش
را فراموش کنند و آنها را ناديده بگيرند. غفلت از اين امر مهم موجب بروز مشکلات
اجتماعي بسيار پيچيده اي مي گردد که حل آنها نياز به صرف وقت وهزينه فراوان دارد و
شايد گاهي لاينحل بماند. مشکلات اجتماعي مانند بيماريهاي شخصي را بايد با پيشگيري
از بروز آن جلوگيري کرد.

بدون شک قسمت
اعظم هر جامعه اي را کودکان و جوانانتشکيل مي دهند گذشه از اين از نظر کيفي نيز
قمت عمده هر جامعه آنها هستند. بي توجهي به مسائل آنها به کل جامعه صدمه هاي غير
قابل جبراني مي زند.اکثر کارهاي انسان نشات گرفته از عوامل دروني است که پي ريزي
آنها اکثرا در کانون خانواده است گرچه محيط مدرسه و جامعه و اطرافيان نيز بسيار
موثر است ولي ريشه تحولات غالبا به عوامل تربيتي خانوادگي برمي گردد.

اسلام وتربيت
کودکان

روي اين اساس دين
مقدس اسلام اهميت فراواني به مساله تربيت کودک داده است. و نه تنها در بدو ولادت
که در ايام حمل بلکه قبل از آن و حتي در موقع اختيار همسر دستورات شارع مقدس اسلام
بيشتر متوجه فرزندان آينده است که چه محيطي براي تربيت آنها به وجود خواهد آمد.

بر اساس روايات
اهل بيت عليهم السلام همانگونه که والدين بر انسان حقوقي دارند که بايد رعايت شود
و اگر نشد عقوق به حساب مي آيد فرزندان نيز حقوقي دارند که عدم رعايت آنها عقوق
است. عقوق در اصل به معناي بريدن و شکافتن است. گويا کسي که رعايت حقوق واجبه پدر
و مادر يا ديگران را نمي کند و روابط را با آنها قطع کرده است.

از رسول خدا صلي
الله عليه و آله نقل شده که فرمود: يلزم الوالدين من العقول لولدهما مايلزم
الولدلهما من عقوقهما همانگونه که پدر 
مادر ممکن است مورد عقوق فرزندان باشند و به اصطلاح فرزند عاق والدين شود
فرزند نيز ممکن است مورد عقوق پدر و مادر باشد و آنها عاق او شوند.

از رسول خدا صلي
الله عليه و آله نقل شده که فرمود:يلزم الوالدين من العقول لولدهما مايلزم
الولدلهما من عقوقهما همانگونه که پدر  و
مادر ممکن است مورد عقوق فرزند باشند و به اصطلاح فرزند عاق والدين شود فرزند نيز
ممکن است مورد عقوق پدر و مادر باشد و آنها عاق او شوند.

و از امام صادق
عليه السلام روايت شده که فرمود برالرجل بولده بره بوالديه نيکي و احسان به
فرزندان مانند نيکي و احسان به پدر و مادر است.

در روايت ديگر
اکرموا اولادکم و احسنوا آدابهم يغفرلکم فرزند خود را گرامي بداريد و اخلاق خوب
بياموزيد خداوند گناهان شما را مي آمرزد.

مردي از امام
صادق عليه السلام پرسيد:به چه کسي احسان کنم؟ فرمود به پدر و مادرت. گفت: آنها
وفات کرده اند. فرمود:به فرزندانت احيان کن.

و امثال اين
روايات فراوان است که نشانگر اهميت و لزوم رعايت حقوق فرزندان در اسلام است.

حقوقي که در
اسلام براي فرزندان ذکر شده بعضي از آنها از نظر فقهي واجب است و حتي از نظر حقوقي
قابل پيگرد و تعقيب قانوني است و آن نفقه لازم او است و اين اختصاص به فرزندان
کوچک ندارد بلکه هر فرزندي واجب النفقه پدر و مادر است و هر پدر و مادري واجب
النفقه فرزندان. ولي ترتيب و شرايطي دارد که در رساله هاي عمليه ذکر شده است.

اجمال مطلب آن که
طبق فتواي حضرت امام در تحريرالوسيله بر انسان واجب است که در صورت تمکن نفقه لازم
فرزند از خوراک و پوشاک و مسکن در صورتي که او نيازمند باشد تهيه کند.

نامگذاري فرزندان

يکي از اين حقوق
نام گذاري است که در روايات زيادي انتخاب نام خوب براي فرزندان مورد تاکيد فراوان
قرار گرفته است.

مردي از پيامبر
خدا صلي الله عليه و آله پرسيد: اين فرزند من چه حقي بر من دارد؟ فرمود:تحسن اسمه
و ادبه و تضعه موضعا حسنا –نام نيکو برايش انتخاب کني و او را اخلاق و آداب نيکو
بياموزي و در جايگاه خوبي قرار دهي.

شايد منظور از
جمله اخير احترام گرامي داشتن فرزند يا به وجود آوردن محيط سالم براي زندگي او
باشد.

اميرالمونين عليه
السلام در نهج البلاغه مي فرمايد: حق الولد علي الولدان يحسن اسمه و يحسن ادبه و
يعلمه القرآن – حق فرزند بر پدر اين است که نام خوبي بر او نهد و او را خوب تاديب
و تربيت کند و قرآن بياموزد وشايد قرآن به معني مصدري باشد يعني خواندن بياموزد.

در روايتي ديگر
از رسول اکرم صلي الله عليه وآله نقل شده که فرمود: از حقو فرزند بر پدر سه چيز
است: نام خوب بر او نهد. و او را نوشتن بياموزد و چون به سن بلوغ جنسي برسد برايش
همسر اختيار کند.

از امام صادق
عليه السلام منقول است که فرمود: وتجب للولد علي والده ثلاث خصال:اختيار لوالدهتة
و تحسين اسمه و المبالغة في تاديبه

سه چيز براي
فرزند بر پدر واجب است که رعايت کند :1- در انتخاب مادرش دقت کافي به عمل آورد.
وشايد منظور از تضعه موضعا حسنا در بعضي روايات همين باشد 2-نام او را از  نام هاي خوب انتخاب کند 3-در تربيت و تاديبش
کوشش کافي بنمايد.

نامگذاري فرزند
از مسائلي است که در اسلام به آن اهميت فراوان داده شده است زيرا نام عنوان شخصيت
انسان است و اگر نامناسب باشد از نظر رواني تاثيرات سوء دارد. بطور کلي نامگذاري
فرزند هميشه حکايت از گرايشهاي جامعه دارد. در روايتي از امام رضا عليه السلام
پرسيدند:چرا عرب نام فرزندان خود را بنامهاي سگ پلنگ و يوزپلنگ و امثال آنها مي
گذارد فرمود: عرب جنگجو است و با اين نامها مي خواستند دشمن را به وحشت بياندازند.

در هر دوراني و
در هر جامعه اي نوع خاصي از نامگذاري شايع مي شود و هميشه حکايت از گرايشها ي
اجتماعي دارد. در دوران سياه گذشته ايرا سعي بر اين بود که نام هاي قديم پارسي را
در ميان مردم ترويج نمايند.يکي از فرهنگهاي اطلاعات عمومي چند صفحه بنامهاي دختران
و پسران اختصاص داده است که همه از همين قبيل است: هوشنگ و فريدون و …براي پسران
و شهناز و مهناز  و … براي دختران!!

ائمه اطهار عليهم
السلام نيز  به همين دليلي مردم را از بعضي
نام ها منع کردند با اينکه در اثر معناي نامناسبي ندارد ولي چون حکايت از شخصيت
هاي بدسابقه اي مي کند آنگونه نامها منع شده است مانند حارث و خالد و حکم و
اباالحکم و امثال آنها. و در روايت است که رسول خدا صلي الله عليه و آله نام اشخاص
و شهرها را اگر زشت بود تغيير مي دادو مي فرمود: نام خوب اختيار کنيد که روز قيامت
شما را به همي نامها مي خوانند.امام موسي ابن جعفر عليه السلام فرمود : اولين
احسان پدر بر فرزند اين است که نام خوبي براي او انتخاب کند.

بهترين نامها

طبق روايات اهل
بيت عليهم السلام راست ترين نام آن است که مشتمل بر عبودين خداوند باشد مانند
عبدالله و عبدالکريم و عبدالرحمان و افضل نامها نام پيامبران است و از همه برتر
نام رسول خدا صلي الله عليه و آله است. واضح است نامهايي مانند عبدالله و
عبدالرحيم و عبدالکريم و امثال آن که معناي همه آنها بنده خدا است راست ترين نامها
است و کودک هنوز هيچ لياقتي از خود نشان نداده که مستوجب مدح يا ذم باشد ولي بنده
خدا بودن واقيتي است که براي همه کس از ابتدا اثبات است.

و اما نامهاي
پيامبران مانند ابراهيم موسي عيسي داود سليمان و به خصوص نام مبارک پيامبر گرامي
اسلام محمد صلي الله عليه و آله و همچنين ائمه اطهار عليهم السلام و بخصوص نام علي
که يادآور شخصيت والالي اميرمنين عليه السلام است از بهترين نامها است:

1-فرزند را بياد
عظمت و فداکاري و قدس و تقواي آنان انداخته و او را ناخودآگاه به سوي پاکي سوق مي
دهد. برخلاف نامهائي مانند چنگيز و صدام که يادآور خونخواري و آدمکشي است که بطور
طبيعي در فرزند انگيزه قساوت و شقاوت به وجودمي آورد و همچنين نام شخصيتهاي خيالي
که در افسانه هائي همچون شاهنامه و امثال آن آمده است که اگر تاثيري در روحيه
فرزند داشته باشد او را به گردنکشي و طغيان و تجبر و تکبر وامي دارد.

2-نشانه علاقه و
محبت انسان به آن شخصيت هاي ارزنده تاريخ بشريت است. طبيعي است که انسان با گذاشتن
نام افراد مورد علاقه خويش بر اولاد و شهرها و خيابانها و مغازه ها و امثال آن سعي
در زنده نگه داشتن نا آن شخصيتها دارد.در روايت است که شخصي از رسول خدا صلي الله
عليه و آله پرسيد: پسري برايم متولد شده نام او را چه بگذارم؟ فرمود محبوبترين
نامها نزد من حمزه است.

به احتمال زياد
اين ولادي پس از شهادت جناب حمزه عليه السلام بوده است و پيامبر خدا صلي الله عليه
و آله با اين پيشنهاد خواستند که نام آن حضرت با نامگذاري مورد توجه بيشتر قرار
گيرد.

و همچنين در
روايات فراواني تاکيد برا اين شده است که تا حد مقدور از نام محمد استفاده شود. از
رسول خدا صلي الله عليه و آله روايت شده که فرمود: هر کس سه پسر داشته باشدو يکي
از آنها را محمد نام ننهد بر من  جفا کرده
است.

و در روايتي ديگر
: رواي از امام پرسيد که ما  نام شما اهل
بيت را بر فرزندانمان مي گذاريم آيا اين کار که دليل علاقه است براي ما نفعي دارد؟
فرمود آري! بخدا قسم

و همچنين در مورد
دختران در روايات آمده است که نام فاطمه برآنها بگذاريد. حضرت زهرا سلام الله
عليها داراي القاب بسيار جالب و نيکو است و مي توان براي دختران نيز از آن نامها
استفاده کرد مانند: زهرا طيبه و طاهره و امثال آنها.

نامها نامناسب

مناسب است در
اينجاتذکري داده شود و آن اينکه بعضي افراد به دليل عدم آگاهي از معاني الفاظ عربي
نامهايي را از پيش خود اختراع مي کنند که معناي مناسبي ندارد. مثلا کلمه سيدة
الزهرا را نام مي گذراند در حالي که معناي آن با ملاحظه اضافه کلمه سيده به زهرا
نامناسب است گويا او بر حضرت زهرا برتري دارد کهسيده او است. بعضي لقب الانسيه
الحوراء را که از القاب حضرت زهرا سلام الله عليه است تفکيک مي کنند و تنها نام
انسيه يا حوراء مي گذاند و اين نيز صحيح نيست و بطور کلي اين لقب حکايت ازيکي از حصائص
آن حضرت مي کند و اطلاق آن بر ديگران حتي به عنوان تيمن و تبرک نيز نامناسب است.

بعضي از افراد
نامهاي مخصوص خداوند يا صفات مخصوص الهي را بر فرزندان خود مي گذارند و اين نيز
ناشي از عدم آشنائي به زبان عربي است مانند نامهاي کريم رحيم رحمن عظيم جبار و
امثال آن که در اصل نام اينها عبدالرحيم عبدالرحمن و … است بخصوص نام رحمن که
علم ذات مقدس الهي است و بر غير از او اطلاق نمي شود. و همچنين نامهائي مانندنبي
که در اصل عبدالنبي و عبدالرسول است.

بعضي از آن فراتر
رفته و راهي براي توجيه نگذاشته اند و بر فرزند خود نام نبي الله مي دارند!! گويا
هر کلمه اي را به الله اضافه کنند مي شود نام اسلامي مناسب ولذا نامهائي از قبيل
آيت الله حجت الله بيت الله (يعني خانه خدا) و امثال آن انتخاب مي کنند! بلکه
شنيده شده است بعضي بر فرزند خودنام الله را مي گذارند که اين ديگر به هيچ وجه قابل
توجيه نيست.نامهاي نامناسب براي فرزند از چند جهت موجب ناراحتي مي شود:

1-اگر نا  قابل تلفظ به سادگي نباشد و هر کس او را به
نحوي صدا کند از نطر رواني اثر سوء دارد و ممکن است موجب احساس دوگانگي در شخصيت
خود بشود.

2- اگر نام معناي
واضحي نداشته باشد ممکن است موجب احساس بي شخصيتي و پوچي بشود. يکي از برادران طي
نامه اي از ما مي پرسيد که معناي نام او چيست؟ و ما هرچه در فرهنگ ها جستجو کرديم
معنائي براي نام او نيافتيم. واضح است که او از بي معنا بودن نام خويش رنج مي برد
که به ما متوسل شده بود.

3- بعضي از نامها
در ميان مردم موجب سرافکندگي است.نامهائي که معناي زشت دارد و بدليل بعضي اعتقادات
خرافي بر فرزندان خويش مي گذارند بخيال اينکه اگر چنين نام نهند زنده مي ماند
غالبا در مواردي که فرزندان پيشين خود را از دست داده اند چنين نامهائي انتخاب مي
کنند.

4-نامهائي که
يادآور شخصيت هاي خونخوار يا متجبر و زورگو 
باشد انسان را ناخودآگاه بسوي همان صفات سوق مي دهد گويا آنرا الگوي خويش
قرار مي دهد. هرگاه که به نام خود توجه مي کند توقع همان صفات را از خود دارد.

5- نامهائي که
مناسب کودکي و ظرافت آن دوران است هميشه انسان را کوچک و پرتوقع و به اصطلاح لوس
جلوه مي دهد و شايد موجب بروز اين صفات در او نيز بشود.

6- بعضي از نامها
ممکن است در جامعه هاي ديگر بخصوص کشورهاي عربي که باين الفاظ آشنا هستند موجب
تنفر و حتي برخورد خصمانه شود.شخصي که نام او نبي الله بوده از قرار مسموع در يکي
از ادارات دولتي يک کشور عربي به اين مسال برخورده است و کارمند عرب حاضر نشده کار
او را انجام دهد تنها بدليل تنفر او از اينکه کسي خود را پيامبر خدا بداند. و حق
هم با همان کارمند است. و همچنين ديگري که نام او اسرائيل است نيز گرفتار چنين
وضعي شده است.

خلاصه شکي نيست
که نام عنوان و معرف شخصيت انسان است. پدر و مادر بايد دقت کافي بعمل آورند و نام
مناسب براي فرزند خويش انتخاب کنند. نامي که يادآور شخصيت هاي محبوب در جهان اسلام
است و مي تواند اورا وادارد که آنرا الگوي خويش قرار دهد و از آنان در زندگي پيروي
نمايد و از سوي ديگر در برابر دوستان و آشنايان و ديگران احساس خجلت و شرمندگي
نکند بلکه نام براي او يک زينت و مايه افتخار باشد.

اخلاق و تربيت
اسلامي          قسمت نهم

حجة الاسلام محمد
حسن رحيميان

صبر

موارد و اقسام
صبر

صبر بر حسب موارد
داراي اقسامي است که در تعابير گوناگون به آنها اشاره شده است.

حضرت
اميرالمؤمنين عليه السلام از پيغمبر صلي الله و عليه و آله نقل کرده که فرمود:

الصبر ثلاثة :
صبر عند المصيبة و صبر علي الطاعة و صبر عن المصيبة…

اصول کافي –حديث
15- باب الصبر

صبر بر سه قسم
است:سبر بر مصيبت صبر بر طاعت و صبر از معصيت…

و حضرت امير
المومنين عليه السلام فرموده است:

الصبر
صبران:صبرعلي ماتکره و صبر عما تحب

نهج البلاغه
فيض-خطبه 55

صبر بر دوگونه
است: صبر بر آنچه دوست نداري و صبر از آنچه که دوست داري.

ودر حکمت 31 نهج
البلاغه چنين فرموده:

الْإِيمَانُ
عَلَى أَرْبَعِ دَعَائِمَ: عَلَى الصَّبْرِ وَ الْيَقِينِ وَ الْعَدْلِ وَ
الْجِهَادِ-  وَ الصَّبْرُ مِنْهَا عَلَى
أَرْبَعِ شُعَبٍ-  عَلَى الشَّوْقِ وَ
الشَّفَقِ وَ الزُّهْدِ وَ التَّرَقُّبِ- 
فَمَنِ اشْتَاقَ إِلَى الْجَنَّةِ سَلَا عَنِ الشَّهَوَاتِ-  وَ مَنْ أَشْفَقَ مِنَ النَّارِ اجْتَنَبَ
الْمُحَرَّمَاتِ-  وَ مَنْ زَهِدَ فِي
الدُّنْيَا اسْتَهَانَ بِالْمُصِيبَاتِ- 
وَ مَنِ ارْتَقَبَ الْمَوْتَ سَارَعَ إِلَى الْخَيْرَاتِ

وقتي که راجع به
ايمان از آنحضرت سءوال شد در جواب فرمود:

ايمان بر چهار
پايه استوار است:صبر يقين عدل وجهاد. و اما صبر داراي چهار شاخه است:شوق (علاقه
مندي)رس پارسائي و انتظار پس انکس که مشتاق بهشت است خود را از شهوتها و خواهش هاي
نفس پاک کرده و از آنها چشم مي پوشد و هر که از آتش ترسد از آنچه حرام است دوري مي
گزيند و هرکس از دنيا دل برکند مصيبت ها و گرفتاريها را سبک مي شمارد و هر که در
انتظار مرگ بود بسوي خوبيها شتاب مي کند.

در مجموع امور
مربوط به انسان را مي توان به دو بخش کلي تقسيم کرد: يکي- اموري که موافق طبع و
ميل انسان است و ديگر- اموري که موافق ميل او نيست.

صبر بر
سراء(الصبر علي السراء)

اموري که موافق
طبع و ميل است صبر آنها را ((صبر بر سراء))‌ مي نامند. اين امور مانند سلامت و
آسايش جسم رفاهيات زندگي مال جاه مقام زن و فرزند هستند که اگر انسان خود را
بوسيله صبر در برابر آنها کنترل نکند با دلبستگي و دلخوشي مفرط به آنها خود را مي
بازدو دچار غفلت و بازي خوردن او شده و به سرکشي و طغيانگري مي انجامد.

کلا ان الانسان
ليطغي ان راه استغني)) (علق-6و7)

به حقيقت همانا
انسان آنگاه که خود را بي نياز ديد سرکش مي شود.

در حالي که انسان
بايد همواره در پرتو ياد خدا متوجه به فقر و نياز خويش به خدائي که همه چيز از
اوست داشته باشد.

يا ايها الناس
انتم الفقراء الي الله والله هوالغني الحميد (فاطر-15)

اي مردم شما همگي
– در همه چيز- محتاج و نيازمند به خدا هستيد و آنکه – از هر کس و هر چيز- بي نياز
و غني بالذات و ستوده است فقط خدا است.

قرآن براي
پيشگيري از حالت خطرناک سرکشي و طغيان درآيات متعدي عوامل مهم بروز آن را متذکر
شده و بر ضرورت شکيبائي و خويشتن داري در برابر آن تاکيد فرموده:  $pkš‰r’¯»tƒ tûïÏ%©!$# (#qãZtB#uä Ÿw ö/ä3Îgù=è? öNä3ä9ºuqøBr&
Iwur öNà2߉»s9÷rr&
`tã
̍ò2ό «!$# 4
`tBur
ö@yèøÿtƒ y7Ï9ºsŒ
y7Í´¯»s9’ré’sù ãNèd tbrçŽÅ£»y‚ø9$#  منافقون -9

اي کسانيکه ايمان
آورده ايد مبادا اموال و فرزندانتان شما را از ياد خدا بازدارد و کسي که چنين کند
ايشان خود زيانکاران هستند.

$pkš‰r’¯»tƒ
šúïÏ%©!$#
(#þqãZtB#uä
žcÎ) ô`ÏB öNä3Å_ºurø—r&
öNà2ω»s9÷rr&ur
#xr߉tã
öNà6©9 öNèdrâ‘x‹÷n$$sù (تغابن – 14)

اي مومنان برخي
از همسران و فرزندانتان دشمن شما هستند –چرا که انسان را با استفاده از دلبستگي به
آنها به معصيت خدا مي کشانند-پس از آنها برحذر باشيد.

انما اموالکم و
اولادکم فتنة والله عنده اجر عظيم (تغابن -15)

جز اين نيست که اموال و اولاد شما وسيله آزمايش هستند و نزد
خدا است پاداش بزرگ.

در اين امتحان و آزمون الهي انسان بايد با بکار بستن صبر
نفس خويش را از بازي خوردن در برابر  مال و
فرزند باز دارد تا از ياد خدا و رهسپردن به سوي او باز نماند و پاداش عظيم صبر را
از دست ندهد.

انسان براسا حب ذات به تمام چيزهائيکه منسوب به او هستند
دلبستگي و علاقه دارد و اگر محبت و دلبستگي به آنها بيش از حد و خارج از کنترل
باشد و تحت الشعاع محبت به خدا و در طول آن نباشد پرده و حجاب تاريکي بر صفحه دل
مي افکند که انسان را از همه حقايق و واقعيات دور کرده و از ياد خدا که منشا آرامش
واقعي قلب و سعادت حقيقي اوست باز مي دارد.

قرآن مجيد مجموعه اي از اين دلبستگي ها را بدين گونه بيان
فرموده است:

قل ان کان ابائکم و ابنائکم و اخوانکم و ازواجکم و عشيرتکم
و اموال اقترفتموها و تجارة تخشون کسادها و مساکن ترضوها احب اليکم من الله و
رسوله و جهاد في سبيله فتربصوا حتي ياتي الله بامره و الله لايهدي القوم
الفاسقين(توبه-24)

-اي پيغمبر- بگو: اگر پدران پسران برادران همسران و بستگانتان
واموالي که به دست آورده ايد و تجارتي که از کساي آن مي ترسيد و مسکنهائي که
دلخواهتان است نزد شما محبوب تر است از خدا و فرستاده او و جهاد در راه خدا پس
منتظر باشيد تا امر خدا فرا رسد و خدا مردمان فاسق را هدايت نمي کند.

اموري که خلاف ميل هستند

اموري که برخلاف ميل انسان هستند خود شامل سه بخش مي باشند:

1-اموري که در حيطه اختيار و توان انسان هستند که انجام
طاعات و ترک گناهان از اين قبيل هستند.

صبر بر طاعت:

طبع انسان از بندگي و اطاعت ديگران گريزان و به ربوبيت و
مطاع بودن متمايل است و بهمين جهت طاعت خدا نيز خلاف ميل اوست و بي حالي و احساس
خستگي يا بخل يا هرودو کار انجام طاعت و عبادت را با سنگيني و سختي مواجه مي کند.

بي حالي در مثل نماز بحا در مثل زکات و بي حالي و بخل  هردو در مثل حج و جهاد پيش مي آيد صبر قبل از
انجام طاعت براي تحصيل اخلاص و در اثناء عبادت براي توجه به خدا و خضوع و خشوع و
… و بعد از عبادت از افشاء آن و عجب و … نقش خود را ايفاء کند.

صبر از معصيت:

عموم گناهان و کارهاي زشت با طبع و هواي نفس سازگار  است و طبعا ترک آنها برخلاف ميل و کشش نفساني
است.طبيعي است که ترک گناهان و صبر از آنها در همه موارد يکسان نيستند مثلا ترک
گناهي که انسان به آن عادت کرده صبر بر آن نسبت به گناهي که عادت نکرده مشکل تر
است و همچنين صبر از گناهاني که انجام آنها آسانتر باشد مانند گناهان مربوط به
زبان مشکل تر از ساير گناهان است.

2-اموري که وقوع آنها خارج از اختيار انسان است ولي انسان
آنها را دفع نمايد. مانند اين که انسان مورد آزار ديگري قرار مي گيرد که در برخورد
با آن قادر است با عمل به مثل يا انتقامجوئي آن را دفع و به مقابله برخيزد و يا آن
که صبر و شکيبائي را پيشه نمايد و از دايره حق و رضاي خدا خارج نشود.

در برخورد با اين امور معيار عمل تکليف الهي است و جز با
صبر نمي توان آن را تحصيل نمود.

در اينجا به مواردي از اين قبيل که در قرآن مجيد بيان شده
اشاره مي کنيم:

واصبر علي ما يقولون واهجرهم هجرا جميلا (مزمل-10)

و بر آنچه که مي گويند شکيبا باش و از آنها به زيبائي کناره
جوي.

نمونه اي کار اين مورد را در دروغ پراکنيها و تهمتهاي بيحد
وسائل ارتباط جمعي و بلندگو هاي استکبار جهاني عليه انقلاب و جمهوري اسلامي و
رهبران آن شاهد هستيم که بر مبناي همين روش قرآن و مکتب تربيتي آن که هرگز خود را
نباخته و به صورت انفعالي به عکس العمل مشابه آلوده نشده و از مرز حق خارج نگرديده
ايم که حق سرانجام همچون خورشيد عالمتاب از پس پرده هاي تيره جهان را روشن خواهد
کرد.

واذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما (فرقان -63)

و آنگاه که نادانان آنها (مومنين) را مورد خطاب قرار دهند
در پاسخ سلام گويند.

در برخورد با انسانهاي ناآگاه نادان و قريب خورده بهترين
روش اين است که انسان بجاي مقابله به مثل کردن و همسان جاهل شدن صبر و شکيبائي را
پيشه کند تا هم خود را به زينت حلم و فضيلت اخلاق آراسته کند و هم رسالت هدايت و
سعادت انسانها و خدمت به آنها را با بيدارگري و آگاهي بخشيدن به آنان ايفاء نمايد.

لا تستوي الحسنة ولا السيئة ادفع بالتي هي احسن فاذا الذي
بينک و بينه عداوه کانه ولي حميم وما يلقها الا الذين صبروا وما يلقيها الا ذو حظ
عظيم (فصلت-34-35)

نيکي و بدي- در پاداش- يکسان نيستند بدي را به روشي که
نيکوتر است دفع کن. پس آنگاه کسي که ميان تو و او دشمني بود کوئي دوستي نزديک است
و برخوردار نمي شود از اين خصلت نيک مگر کساني که صبر پيشه کردند و از –عقل کامل-
بهره عظيم دارند.

نمونه هائي از اين خصلت والا که از ويژگيهاي صبر مي باشد در
روايتي از رسول اکرم صلي الله عليه و آله چنان بيان شده است:

صل من قطعک واعط من حرمک واعف عمن ظلمک

با هر کس که با تو قطع رابطه کرده پيوند برقرار کن و عطاء
کن به کسي که ترا محروم کردهو چشم پوشي کن از کسي که به تو ستم کرده است.

وقتي که مورد صبر در آيه جائي است که بين طرفين دشمني و
عداوت حاکم باشد و در عين حال از درخت صبر آنچنان ميوه محبت چيده شود به طريقه
اولي و به وجهي مسلم تر در مواردي که دشمني در کار نيست و فقط اموري مانند
سوءتفاهم بدگماني و مسائل جزئي تري مانند اختلاف سليقه و نظر در امور جاري زندگي-
که عموما طبيعي و غير قابل اجتناب است- در بين باشد همين روش بهترين و تنها راه
جلب دوستي و صميميت بين اعضاء خانواده ها و افراد جامعه مي باشد و صبر در بکار
گرفتن اين روش مي تواند ريشه عمده مشکلات و از هم پاشيدگيهاي خانوادگي و تشنجات
اجتماعي را از بين برده و زمينه را براي ايجاد و تحکيم وحدت در جامعه اسلامي فراهم
کند.

واطيعوا الله و رسوله ولا تنازعوا فتفشلوا و تذهب ريحکم
واصبروا ان الله مع الصابرين (انفاق-46)

خدا و رسول او را اطاعت کنيد و با يکديگر نزاع نکنيد که
ضعيف و سست مي شويد و شوکت شما بر باد مي رود و ((صبر)) کنيد به يقين خدا با
صابران است.

در اين آيه ضممن آنکه محور حرکت و وحدت جامعه را در
فرمانبرداري از خدا و رسول او قرار داده مردم را از هر گونه تنازع و رودر روي هم
قرار گرفتن بر حذر داشته و نتيجه تلخ تنازع را هم بيان فرموده است. ليکن از آنجا
که اطاعت از خدا و رسول و نيفتادن در دام تنازع به آساني انجام پذير نيست و عوامل
بازدارنده و مخرب و فراواني بر سر اين راه قرار دارد ناگهانقرآن به مهمترين عنصر
سازنده و بهترين وسيله کمک دهنده تکيه کرده مي فرمايد: ((واصبروا)) صبر کنيد و در
پي آن بالاترين نتيجه حاصله را اعلام مي نمايد:

ان الله مع الصابرين:

به يقين خدا همراه صابران است.

و چه تضمين و پشتوانه اي بالاتر از اين؟!

3-و اما در اموري که وقوع و دفع آنها خارج از اختيار انسان
است مصائب و پيش آمدهاي ناگواري است مانند مرگ عزيزانمان از دست دادن برخي از
اعضاء بدن و امثال اينها که صبر در اين موارد بسيار مشکل و داراي فضيلت فراوان
است.

از پيغمير اکرم نقل شده که:

اسالک من اليقين مايهون علي مصائب الدنيا

خدايا از تو چنان يقيني مسئلت مي کنم که مصائب دنيا را بر
من آسان کند.

مقاومت اسلامي
لبنان در پرتو هدايت رهبريت

الحاج حسين
الشامي     مسئول دفتر حزب الله لبنان در
ايران

آن طوفان شديدي
که در اثر پيروزي انقلاب اسلامي ايران وزيدن گرفت همچنان دستاوردهاي سترگش در
منطقه و جهان فعل و انفعالهاي تازه اي مي آفريند. اين انقلاب بزرگ آرزو و اميد را
در ملت هاي مستضعف پديد آورد و توان قيام و جنبش و مبارزه عليه وضع استکبارموجود
را در آنان ايجاد کرد. و از سوي ديگر چنان خوف و ترس و نا امني و وحشتي در رژيم ها
و حکومت ها و سازمانها و نظام هاي ستمگر و دشت نشانده بوجود آورد که مرگ را در چند
قدمي خود احساس کنند و سرنوشت شوم و سياهي را جلو ديدگان خود ببينند زيرا ملتهاي
مستضعفي که در اين برهه از زمان دستخوش پليدترين توطئه ها و رقت بارترين شکنجه هاي
جسمي و روحي بودند و اين حکومت هاي ستمگر در حق آنان و در حق انسانيت بالاترين
جنايت ها را مرتکب شدند اکنون به پا خاسته اند و نواي انتقام را سر داده اند.

نهضت انتقام

و اين جنب و جوش
هاي سياسي گسترده اي که اکنون در ميان رژيم هاي عربي و بين المللي به چشم مي خورد
و در سالهاي گذشته بي سابقه بوده است بويژه در زيارت ها وديد و بازديدهاي رؤسا و
مسئولين رژيم هاي مرتجع با کشورهاي استکباري و قدرتهاي بزرگ و همچنين دست و دل
بازي هاي پادشاهانو رؤسا و شيوخ منطقه و مسئولين بزرگ دولتي در اين کشورها براي برپائي
کنفرانس ها و امضاي پيمان ها و عقد قراردادهاي دوطرفه اي و يا دسته جمعي که همراه
بوده است با چشم پوشا از وعده هاي گذشته و پايمال کردن حقوق و خون مظلومان و عقب
نشيني بي سابقه از عقيده ها وايده ها و سياست هاي تغيير ناپذير !! همه اينها نشان
دهنده يک مطلبي است که هيچ شک وترديدي در آن راه ندارد و آن اينکه :مرحله کنوني که
مجاهدين مسلمان در برابر درب هاي بصره و يا در جنوب لبنان و مرز فلسطين  و يا در شهرهاي افغانستان آن را ترسيم مي کنند
و آن حرکتها و مقاومتهاي اسلامي در مصر تونس کويت فلسطين و ساير کشورها و منطقه
هائي که شاهد قيام مستضعف مسلمان در برابر حکومتها و سازمانهاي مرتجع و وابسته مي
باشند اين مرحله حساس کنوني خواب رژيم هاي وابسته را آشفته کرده است بويژه اينکه
اين نهضت مقدس اسلامي از چنان بيداري و هشياري ملت ها برخوردار است که حقيقت
شعارهاي انقلابي و مردمي و ناسيوناليستي دروغين سرسپردگان و دست نشاندگان را برملا
ساخته و وعده هاي پوچ و بي اساسي که تا کنون به ملتها داده و موجب فريب بسياري از
مردم شده بود براي همگان هويدا و ظاهر گشته است.

تاثير شيوه هاي
فريب کارانه

اکنون همه
دريافته اند که انگيزه سر دادن آن شعارهاي بظاهر انقلابي و ملي چيزي جز برانگيختن
فتنه ها و حساسيتها و ايجاد شکاف و اختلاف بين برادران و هم کيشان و مسلماناني که
يک ايده  ويک انگيزه و يک هدف داشتند نبوده
است و متاسفانه اين اختلاف اندازي ها و تفرقه ها نتيجه اي جز کشتارهاي برادرانه! و
در نطفه خفه کردن حرکتهاي آزادي خواهانه و لگد کوب کردن نهضت هاي اسلامي و ايجاد
حالت ياس و نوميدي در ملتها  از امکان
مقابله و مبارزه با ابرقدرتها و ابرجنايت ها نداشته است.و همين روشهاي سالوسانه و
شيوه هاي فريب دهنده اين حاکمانغاصب باعث از بين رفتن حقوق ملتها شد تا آنجا که
پذيرش رژيم اشغالگر قدس نزد توده ها امري امکان پذير گشت و نيروهاي جنايتکار با
تبليغات مسموم تا اندازه اي توانستند مردم را قانع کنند که مي شود با اسرائيل غاصب
کنار آمد!

دشمني با انقلاب
اسلامي

دنبال کردن جريان
و رويداد هاي جاري و گفتگو ها و رفت و آمدهاي دو قطب شرقي و غربي و حرکتهاي بي
پرده آنها در برخي از کشورهاي جهان سوم گوياي اين حقيقت است که اکنون منافع مشترک
هر دو ابرقدرت اقتضا مي کند چه از نظر نظامي و چه از نظر سياسي با انقلاب اسلامي
ايران و ملت هاي مسلماني که شانه را از زير بار پيمان هاي استکباري خالي کرده اند
و در حرکتهاي سياسي خويش خط مستقلي را دنبال مي کنند که الهام گرفته از همان
رهبريت شرعي است و دنباله رو خط پيامبران و امامان عليهم السلام مي باشد و در شخص
امام خميني دام ظله متبلور شده است به مقابله و نبرد برخيزند.

اجتماع کشورهاي
استکباري و اتفاق کلمه شان در برخورد خصمانه با انقلاب اسلامي و تمام حرکتهاي
اسلامي اصيل با کليه وسائل  و روشهاي موجود
دليل روشني است بر وحشت بزرگي که انقلاب اسلامي و حرکت هاي جهاد گرايانه ملتهاي
مستضعف منطقه در عمق وجود رژيم استکباري و غاصب ايجاد کرده تا آنجا که قدرت آنها
را در ادامه قبضه کردن سرنوشت توده هاي مستضعف و مسلمان سلب نموده است.و همچنين
اين برخورد خصمانه ابرقدرتها دليل روشني است بر اينکه تمتام روشها و ايده هاي که
تا کنون برملتها تحميل مي شده در حال فرو ريتختن است چرا که هر روز بر حجم بيداري
ملتها افزوده مي شود و استواري و پايداري و صحت خط  امام روشن تر و منور تر مي گردد و لزوم
ايستادگي هرچه نيرومند تر و شجاعانه تر در برابر سپاه دشمن واضح تر مي شود تا آنجا
که ديگر ترسي از بهم پيوستن تمام نيروهاي کفر و شرک و نفاق به دل راه نمي دهند و
در راه ريشه کن کردن اصول  و پايه هاي ظلم
و ستم و کفر و الحاد پايدارتر و مصمم تر مي شوند.

موضعگيري رهبري
هاي دروغين و موضعگيري رهبريت راستين انقلاب

برنامه ريزي و حسابگري
دقيق برخي از رهبريتهاي سياسي در گذشته و منتظر فرصت مناسب! شدن براي تعيين وقت
شرع شدن در حرکت عليه استکبار و صهيونيسم! و اغفال و سرگرمي مردم با چند سوال بي
ارزش و توخالي که گوش ملتها و جامعه ما را خسته کرده بود بي گمان بسياري از
نيروهاو قدرت هاي خدادادي ملت ها را از بين برد و آنان را در حالتي از شک و تردد و
ترس از مقابله و دوري انتظار بر جاي گذاشت به علاوه اينکه خط و برنامه و موضعگيري
بسياري از رهبران حرکتها و جنبش ها و احزاب و سازمانها در کشورهاي اسلامي به صورت
عامل رکورد و واپس گرائي در حرکت بيدارباش و خودشناسي جوامع درآمده بود و باعث
تضعيف روحيه ايثار و شهادت طلبي نزد اغلب افراد ملتمان شده بود و ايده اصلي خلاصه
ميشد در حفظ نفس و دريافت دستاوردهاي ناچيز. و آنچه در انقلاب اسلامي ايران يافتيم
و لمس کرديم روشني خط و برنامه و موضعگيري رهبريت انقلاب بود در ساختن جامعه اي
جهادگرا که امتياز و ويژگي اش در روشن بيني و تعهد و ايثار و بيعتي صادقانه و
راستين با ولايت فقيه است علي رغم اوضاع سخت اقتصادي و نظامي و علي رغم آنهمه
توطئه ها و نقشه هاي خائنانه اي که همواره انقلاب را مورد هجوم قرار داده است.

تجربه اي از دوران
پيش از پيروزي

در دوران پيش از
پيروزي بسياري از سياستمداران تلاش مي کردند که از شدت مقابله با شاه معدوم بکاهند
و مسئله را خلاصه کنند در برآورده شدن برخي اصلاحات ظاهري در رژيم شاهنشاهي تا
اينکه پس از آن در سياستي گام به گام ساير مطالب ملت ايران محقق گشته و شاه
خودبخود به صورت فردي معزوا در آيد و از هدر رفتن خونها و اموال مردم جلوگيري شود!
ولي پايداري و استقامت امام خميني و اصرار معظم له در سقوط بي چون و چراي شاه و
تاکيد بر اينکه حق هرگز گام به گام نمي شود بدست آورد بلکه بايديکجا و به دور از
ملاحظات سياسي و مصلحت جوئي سازشکاران و به طور کامل کسب نمود و هر شعاري جز سقوط
شاه مردم را در هاله اي از شک و ترديد قرار مي دهد و مردم را وادار به پذيرفتن
نيمي از حقوق و چشم پوشي از نيمي ديگر مي سازد و درهمان وقت به شاه فرصت مي دهد که
دوباره خود را تقويت کند و با نيروي افزونتر تمام دست آوردهاي جزئي و کلي را از
بين ببرد و براي هميشه خون شهيدان پايمال گردد. اين استقامت امام درسي فراموش
نشدني براي تمام مبارزين راه حق و فضيلت در تمام مناطق و اعصار است. اين استقامت
بود که شاه را بيرون کرد و انقلاب را پيروز ساخت. و اين استقامت امام است که
انقلاب اسلامي را جاودانه و پابرجا ساخته است.

استقامت امام پس
از پيروزي

پس از پيروزي
انقلاب اسلامي از گوشه و کنار صداهائي بلند شد که خواهان در جا زدن و محدودنمودن
انقلاب بود وبه دنبال آن ايجاد روابط و امضاي پيمان هاي بين المللي و منطقه اي
براي برقراري امنيت کامل درکشور و رفاه ملت ايران و پس از پيدايش شرايط کامل
استقرار و امنيت داخلي و تامين نيروي نظامي قوي و گسترده آنگاه به فکر ساير ملتهاي
مستضعف بيفتد و به کمک آنان بشتابد! ولي امام عزيزمان که از آغاز تا کنون ثابت و
استوار بوده است اين بار نيز موضعگيري ثابت و استوار خود را اعلام نموده وبه مردم
فهماند که موقعيت استراتژي و مهم ايران در منطقه هرگز نبايد فراموش شود و اگر
ايران توانست دست استکبار را قطع کند نبايد از توطئه هاي آينده دشمنان غفلت کرد
چرا که آنها بدون شک براي بازپس گيري اين مرکز حساس و مهم نقشه ها خواهند کشيد و
چه بسا تمام امکانات خود را براي اشغال مجدد آن به کار خواهند گرفت وانگهي آزادي
ملت ايران از قيد و بند استعمار بمعناي سقوط تکليف شرعي مسلمانان ايران از پاسخ
مثبت دادن به ديگر آزاديخواهان مسلماني که زير چکمه ابرقدرتها و رژيمهاي غاصب به
سر مي برند نميباشد.

امام با اتخاذ
اين روش مي خواست اهداف انقلاب را برملا سازد و ديگر ملتهاي مسلمان را وادار به
دنبال کردن وظيفه شرعي مقاومت ظلم و ظالمين و ادامه عمل به اصل امر به معروف ونهي
از منکر بنمايد.

الخير فيماوقع

ايالات متحده
آمرکا و هم پيمانانش براي مجبور ساختن ايران به چشم پوشي و عقب گرد از اصول کلي
انقلاب و براي وادار کردن ايران اسلامي به خضوع و فروتني در برابر نيروهاي قدرتمند
استکباري ايران را در محاصره اقتصادي و نظامي قرار دادند و با تبليغات گسترده اي
که به راه انداختند خطر ناديده گرفتن شرايط آمريکا براي رفع اين محاصره اقتصادي
سياسي را با لحنهاي آمرانه خود هشدار دادند.

در اين ميان
فريادها و سر و صداهاي شکست خوردگان سازشکاران و ترسوهاي بزدل بلند شد که خواهان
کوتاه آمدن و چشم پوشي از برخي اصول کلي و ايده هاي انقلاب بودند از ترس اينکه
مبادا ادامه محاصره اقتصادي ملت را از پا در آورد! وي امام همچنان با قلبي مطمئن و
و استوار با اين مشکل جديد روبرو شد و آن را در نتيجه به نفع ايران و انقلاب
قلمداد کرد و در حالي که تمام مسلمانان را مخاطب قرار داده بود با صدائي رسا
فرمود: الخير فيما وقع گويا اين محاصره اقتصادي از الطاف خفيه الهي است که راه
بازاريابي دشمنان براي قالب کردن کالاهاي بي ارزش خود مي بندند و راه توليد و
خلاقيت و ابتکار و اختراع را بر مستضعف مي گشايد و ما را از  چارچوب دنباله روي بيگانگان و واپس گرائي رهائي
مي بخشد و مقدمات آزادي کامل اقتصادي و سياسي و نظامي را فراهم ميآورد.

واينچنين ايران
اسلمي توانست در مدتي کوتاه خود را از اين چارچوب هاي ننگين خارج سازد و تا آنجا
پيش رود که آمريکائي ها اعتراف به دست آوردهاي ايران کنند و به تعهد هاي خود در
رابطه با هم پيماناني که در نبرد محاصره اقتصادي با آنها شرکت داشتند خيانت ورزند
و آن بيچارگان را دچار شک و ترديد کنند هنگامي که پيشنهاد فروش لوازم يدکي از راه
ماکفارلين بي ايران بنمايند.

تاثير هجوم
صداميان به ايران

کشورهاي استکباري
براي محدود کردن انقلاب و در منگنه قرار دادن ايران اسلامي از راه صدام پليد به
ايران يورش بردند تا در تلاشي ديگر ايران را به تسليم وا دارند و در نتيجه قسمتهاي
گسترده اي از سرزمينهاي ايران به اشغال درآمد.اين بار نيز سر و صداهاي ترسوها بلند
شد که بايد به سازمانهاي بين الملي شکايت برد و به تصميمات آنها تن در داد چرا که
نيروهاي مسلح ايران توانئي مقابله با اين تجاوز و بازپس گيري سرزمينها و مناطق
اشغال شده را ندارد! ولي باز هم افق ديد دورنماي امام مسير جنگ را عوض کرد و انر‍ي
ها و قدرت ها ي مادي و انساني بزرگي که تا آن روز معطل و بي کار مانده بود به کار
و حرکت و نهضت واداشت و نه تنها دشمن متجاوز را سرکوب کرد که يک نيروي نظامي عظيمي
را پايه ريزي و تشکيل داد که نيروها و ارتش استکباري  براي آن حسابي نو بازکردند.

اينها فرازهائي
کوتاه از تجربه هاي انقلاب اسلامي بود که روشني و وضوح افق خط و مشي و موضعگيري
حکيمانه رهبريت انقلاب را ه خوبي نمايان مي ساخت تا درسي باشد براي آنهائي که
صادقانه مي خواهند ملتهاي خود را رهبري و هدايت کنند و درسي براي ما باشد که رهبري
هاي تحميلي بر ملت هاي مستضعف را خوب شناسائي کنيم. همينقدر کافي است که موضعگيري
ها و خط و مشي هاي سياسي اين رهبريت ها را در طولمدت تصديشان مورد بررسي قرار دهيم
تا حقيقت آنها بر ما روشن شود و پايداريشان در مواقع خطر نمايان گردد و ايثار و
گذشنگان براي دلجوئي از مستضعفين و محرومين ملتهاشان آشکار شود!

تشخيص خط و مشي
ها اولين گام

و همانا سرزمين
لبنان شاهد بسياري از حرکت ها سازمان ها و رهبريت ها بوده است چه آنها که در
چارچوب مشکل لبنان حرکت مي کنند و يا آنها که مساله فلسطين را يدک مي کشند.و امروز
مسلمانان آن ديار با الهام از تجربه اي سرافراز انقلاب شکوهمند اسلامي ايران تا
اندازه اي توانسته اند خط و مشي ها را تشخيص دهند و آن جهتي را که دنباله رو خط و
مشي رهبري شرعي تمام مسلمانان جهان است و متمثل در ولي فقيه حضرت امام خميني مي
باشد براي خود اتخاذ نمايند. و از اين روي امت حزب الله لبنان اين پيروي را عملا
به اثبات رسانده و نبرد با اسرائيل را بعدي ديگر بخشيده و از مسلمانان لبناني و
فلسطيني وديگران مي خواهد اين بعد حقيقي مسئله را درک کنند خصوصا اکنون که برخي از
رهبران جنبش ها و سازمان ها در لبنان و منطقه تلاشهاي مايوسانه اي را براي به
تعطيل کشاندن و لکه دار کردن کليه برنامه هاي مقاومت و براندازي رژيم
صهيونيستي  آغاز کرده اند و در نتيجه
کوششها برايتثبيت موقعيت رژيم اشغالگر قدس در منطقه و دست يابي به برخي امتيازهاي
شخصي همچنان ادامه دارد.

مقاومت اسلامي
لبنان با پيروي از خط انقلابي و تعهد کامل نسبت به رهبريت ولي فقيه توانسته است
جريان امور را به حقيقت خود بازگرداند چه در مورد تشخيص مسير واقعي مبارزه که بايد
عليه وجود صهيونيسم و استکبار و دست نشانده هايشان در منطقه باشد و چه نسبت به خلق
حالت جهادگرائي در روحيه مسلمانان و زدودن آثار تردد و ترس از قلوب آنان و مبارزه
با حالت سردرگمي که رهبريت هاي حزبي بوجود آوردند و همچنين در مورد فعاليت و حرکت
در چارچوب وظيفع شرعي تعهد به اصل کلي امر به معروف و نهي از منکر.

و از اينکه تنها
جبهه اي که اکنون عليه اسرائيل به مبارزه مي پردازدهمان منطقه اي است در جنوب و
بقاع غربي لبنان که مجاهدين مقاومت اسلامي در محدوده آن نبرد خود را دنبال مي کنند
از اين رو مقاومت لبناني خود را راهنما و دليلي مي داند براي هموار ساختن راهي که
مي بايست کليه رزمندگان آن راه را دنبال کنند تا اسرائيل را نابود ساخته و قدس
شزيف زا آزاد سازند. وهمگام با حرکت اين مجاهدين در راه خدا نهضت دليرانه مسلمانان
در داخل فلسطين اشغالي و کرانه باختري و بخش اشغالي غزه آغاز شده است که در مجموع
تشکيل دهنده حرکتي نوين در امت اسلامي مي باشد و بيانگر تنها راهي است که با
پيمودن آن مي توان قدس اشغالي را آزاد و مسجدالاقصي را از زير چکمه پليد صهيونيست
هاي غاصب رها ساخت.

پرواضح است که
تلاش هاي شکست خوردگان و ترسوها و منافقين در رژيم ها و سازمانهاي عربي و
همکارانشان براي پايان بخشيدن به قضيه فلسطيني و پايمال کردن خون هزاران هزار شهيد
تاثيري جز اصرار بيشتر بر ادامه مقاومت اسلامي و همکاري با جنبشهاياسلامي درداخل
سرزمينهاي اشغاليبراي مسلمانانيکه خط و مشي و برنامه و رهبريت خود را بخوبي شناخته
است نخواهد داشت و هرچند در اين راه مقدس خونهاي پاک ايثارگران و متعهدان با ايمان
بيشتر ريخته شود تابش فجر پيروزي را بر سرزمين فلسطيني و ساير مناطق اشغالي و بر
فراز گنبد مسجداقصي نزديکتر مي سازد. به اميد آن روز

آيت الله ايزدي
نجف آبادي        قسمت اول

شرح دعاي ابوحمزه
ثمالي

الهي لاتودبني
بعوبتک و لاتمکر بي حيلتک

خدايا مرا به
عقوبتها و مجازاتهاي خود ادن مکن و به مکر و حيله ات مرا غفلگير مساز.

معاي ادب

ادب کردن به
معناي تربيت کردن است. ولي گاهي اين تربيت کردن به آرامي و نرمي است و گاهي در اثر
عصيان و نافرماني به خشونت مي گرايد.

در اين جمله امام
که مي فرمايد: خداوندا! مرا به عقوبتها و مجازاتهايتادب مکن اشاره به اين مطلب است
که ممکن است خداوند بنده اي را-در اثر گناهانش- با کيفر و مجازات تاديب نمايد. و
اين نوع تاديب در زندگي روزمره مان نيز به وضوح ديده مي شود.مثلا گاهي يک معلم
براي تربيت کردن شاگردش از روش هاي ساده معمولي مانند صحبت کردن پند دادن نصيحت
نمودن استفاده مي کند و گاهي در اثر عصيان و نافرماني شاگرد ناچار متوسل به روشهاي
سخت و خشن مي شود مانند توبيخ لفظي يا در درجه بالاتر تنبيه بدني.

خداوند پيامبر را
ادب مي کند

خداوند يک نحوه
تاديب دارد که بوسيله انبيا و اولياء ش انجام مي پذيرد دستوراتي را به بشر مي دهد
و آنچه مصلحت آنها است به آنها گوشزد مي نمايد و از عذاب الهي تحذير وهشدار مي دهد
در ذيل آيه شريفه سوره اعراف به پيامبرش مي فرمايد: خدا العفو وامر بالعرف واعرض
عن الجاهلين[1]– با
عفو بخشش ملازم باش و به کارهاي پسنديده امر کن و از جاهلان روگردان باش.

بمناسبت نزول اين
آيه حديثي از پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله نقل شده که فرموده

ادبني ربي فاحسن
تاديبي[2]
–خداوند مرا ادب کرد و چه خوب ادب کرد

و در حديث ديگري
از اميرالمومنين عليه السلام نقل شده است که فرمود

ان رسول الله صلي
الله عليه و آله ادبه عزوجل و هوادبني و انا اودب المونين…[3]

خداوند تبارک و
تعالي پيامبرش را ادب کرد و او مرا ادب کرد و من مومنين را ادب مي کنم

آري! خداوند
پيامبرش را ادب کرد تاديبي نيکو و زيبا تا آنجا که او را پسنديده و برگزيد و امر
دين را به او واگذار کرد.در روايتي به اين معني از امام صادق عليه السلام نقل شده
است که مي فرمايد

ان الله عزوجلادب
نبيه فاحسن ادبه فلما اکمل له الادب  قال:
وانک لعلي خلق عظيم)) ثم فوض اليه امرالناس و الامة ليسوس عباده…))[4]

خداوند پيامبرش
را ادب کرد و چه خوب ادب کرد و آنگاه که ادب را براي او کامل نمود به او فرمود
همانا تو بر خلقي بزرگ و عظيم آزاسته اي آنگاه امر مردم و امت را به او واگذار و
تفويض کرد تا بندگان خدا را هدايت و راهنمايي کند.

بنابراين ادب
کردن پيامبر ص يعني او را ساختن که خدا پيامبرش را ساخت و تربيت کرد و آنگاه که
پيامبر به حد کمال ادب رسيد امر امت را به او واگذار نمود.

معناي لغوي ادب

علماي لغت گويند
الادب اجتماع خصال الخير- ادب عبارت است از جمع شدن صفتها و خصلتهاي نيکو.

اين صفت خوبي که
از آن به ادب تعبير مي کنيم گاهي فردي است يعني در  شخصي آن را مي يابيم و گاهي در يک کار است پس
اگر يک کاري به هيئت خوب و طرز پسنديده و جالب انجام پذيرد خود آن کار ادب است ولي
اگر به وضع بدي انجام پذيرد حتي اگر کار در اصل خوب باشد ولي انسان آن را به نحو
بدي انجام دهدآن بي ادبي است.

پس يک معناي ادب
کار کار پسنديده اي است که به وضع پسنديده اي عمل شود نظير درس گفتن و احسان نمودن
و و … مثلا اينکه در شرع وارد شده است که بهتر است نماز را با ادابش انجام داد
اين آداب نماز غير از واجبات است به عنوان نمونه از ادب نماز است که انسان بهترين
لباسش را بپوشد وعطر بزند و در مسجد نماز بگذارد.پس خود کار که نماز است حسن و
نيکو است ولي آنچه ادب نماز است همان است که با آن شيوه زيبا و نيکو نيز انجام مي
پذيرد. اين زي حسن و وضع پسنديده را ادب کار مي نامند.

اما ادب شخصي و
فردي همان ملکاتي است که در اثر آنها حرکات وسکنات آم فرد خوب و به وضع پسنديده اي
واقع مي شود آنجا است که به آن شخص مودب مي گويند.

انواع ادب

نتيجه سخن اينکه
خداوند پس از ايجاد بندگان بوسيله انبياء و فرستادگان خود در مقام تاديب آنها بوده
است و با آگاهي دادن و ارشاد نمودن و هشدار دادن آنان را تاديب نموده  است. گاهي در اثر عصيان و نافرماني بندگان اين
تاديب روش ديگري به خود مي گيرد پس همانگونه که معلم دلسوز گاهي شاگردانش را براي بهتر
تربيت کردن و انضباط داشتن تنبيه مي نمايد يا پدر فرزند دلبندش را کتک مي زند
خداوند نيز بنده گناهکارش را مجازات مي کند و کيفر مي دهد و پس از آنکه پاک شد و
زنگارهايش زدوده شد آنگاه او را به بهشت مي برد. و چه بسا در همين دنيا نيز در اثر
اعمال بد بندگان خداوند آنان را تاديب

نمايد.

حضرت
اميرالمومنين ع در خطبه اي که به مناسبت استسقاء و طلب باران ايراد نموده اند چنين
مي فرمايد: ان الله يبتلي عباده عند الاعمال اليسئة بنقض الثمرات و حبس البرکات و
اغلاق خزائن الخيرات ليتوب تائب و يقلع مقلع و يتذکر متذکر و يزدجر مزدجر…[5]

خداوند بندگانش
را- هنگامي که کارهاي بد و ناشايسته انجام وي دهند- تاديب مي کند به کم کردن ميوه
ها محصولاتش و بازداشتن برکتها و بستن دربهاي خزائن خيرات بر روي آنها تا اينکه
توبه کننده اي توبه کند و گنهکاري از گناه دوري جويد و پند گيرنده اي پند پذيرد و
سرخره اي منزجر گردد و به گناه روي نياورد.

پس اينجا که حضرت
مي فرمايد خداوندا! مرا به عقوبتهايت تاديب مکن مانند اين است که ذکر لازم کرده
باشد و اراده ملزوم يعني

خدايا به من
توفيق ده که خود بخود زيربار دستوراتت بروم و آدم پذيرنده اي باشم و متمرد و خيره
نباشم تا براي تربيت کردن مرا حتما عقوبت کني.

معناي مکر

در جمله دوم مي
فرمايد در حيله ات به من مکر مکن. حيله مصدر مضاف است و افاده عموم مي کند يعني در
ضمن حيله هايت به من مکر مکن.

مکر حيله خدعه و
کيد معاني نزديک به هم دارند که در فارسي همان نقشه کشيدن توطئه کردن و حيله نمودن
مي گويند.

در قرآن کريم مکر
به خدا هم نسبت داده شده است. ميفرمايد:ومکروا مکرا و مکرنا مکرا [6]و
در جاي ديگر ومکروا ومکر الله والله خيرالماکرين[7]
و در واژه خدعه آمده است ان المنافقين يخادعون الله وهو خادعهم[8]
و در واژه کيد مي فرمايد انهم يکيدون کيدا واکيد کيدا[9]

بسياري از مفسرين
چون خدعه و نيرنگ را حمل بر قبح کرده اند و خداوند هم از هر قبح و عيبي منزه است
لذا چنين معني مي کنند که خداوند پاداش مکر را کيفر مي دهد و چون کيفر مکر در
مقابل مکر است لذا تحت نام مکر آمده است و اين را در فن بديع مشاکله مي نامند به
اين معني که چون دشمنان مکر مي کنند و خداوند هم پاداش مکر به آنها مي دهد اين
پاداش بد نام همان عمل بد به خود گرفته است.

ولي به نظر مي
رسد که معناي الهي چيز ديگري باشد. مثلا ممکن است ما حوادثي را پيش بيني و ايجاد
بنمائيم و به نظر برسد که نتيجه اين حوادث چيزي است که خودمان از قبل مقرر نموده
ايم ولي چه بسا در اين ميان يک يا چند نفر کاهائي بکنند که حوادث بگونه اي ديگر
نتيجه بدهد و نتيجه پيش بيني شده از آن گرفته نشود.مثلا درباره جنگ آمده است الحرب
خدعه –معناي خدعه همان ايجاد تاکتيک و نقشه اي است که طرف مقابل از آن باخبر نباشد
و پيش بيني آن را نکرده باشد.

از اين روي خوب
بودن يا بد بودم مکر و خدعه تابع مقصدي است که ماکر وخدعه گر دارد. مادري که
ميخواهد بچه اش را از شير بازدارد آن کار هرگز به ضرر بچه اش نيست ولي چاره اي
ندارد جز اينکه متوسل به نقشه هائي شود تا آن بچه را از شير خوردن باز دارد اين
نقشه ها مکر و خدعه است و خيلي هم بجا و خوب است. ولي آن توطئه هايي که ابر قدرتها
و قدرتهاي شيطاني براي چپاول و به استضعاف کشاندن ملتهاي مظلوم به کار مي گيرند
مکرهاي بد و قبيح است پس خوب يا بد بودن مکر و خدعه دائر ومدار غرض و انگيزه اي
است که ماکر و مخادع در نظر گرفته است.

مکر الهي

داستان حضرت يوسف
را همه خوانده ايم که برادرانش چه نقشه ها و کيدها براي دور کردن او از پدرش
داشتند تا آنجا که او را به چاه انداختند و خيال مي کردند که با اين کار او را
براي هميشه از پدر دور کرده اند. از آنطرف صحنه هائي که پس از آن براي حضرت يوسف پيش
مي آمدکه او را به قيمت ارزاني بفروشند و زنهاي هرزه براي او پرونده سازي کنند و
به زندانش بياندازندو چه رنجها که در اين ميان بر او وارد شد که به صورت ظاهر همه
اش نتيجه بد داشت. ولي شايد تقدير الهي هم اين بوده است که يوسه از پدرش جدا شود و
زليخا به قيمتي ارزان او را خريداري نمايد و به زندانش افکند تا اينکه تعاقب حوادث
و پيش آمده ها شخصيت والاي اورا به مردم بشناساند و کم کم خزانه دار مصر شود و
آنگاه عزيز مصر گردد وخوابش تعبير شود که : آفتاب و ماه و يازده ستاره در برابرش
سرتسليم وکرنش فرود آورند و به او احترام بگذارند.

وجود مردم دانا
مثا زرطلسي است    که هرجا برود قدر و
قيمتش دانند

بزرگ زاده نادان
به شهر واماند          که در ديار غريبش
به هيچ نستانند

برادران يوسف
خواستند از او راحت شوند به خيال خام خودشان او را به چاه انداختند ولي از آنجا که
خداوند چيز ديگري را براي او منظور کرده بود مي بينيم حوادث همچنان- به صورت ظاهر-
به ضرر يوسف پيش مي رود ولي در نتيجه بهترين وضعيت براي او پيش مي آورد. و بي گمان
آنان که کيد بد داشتند و بد عمل کردند خداوند به آنها کيفر مي دهد و کيفر عملشان
را خواهند ديد.

بس دشمنان که
خيال مي کنند با کارهاي بدشان منقصتي در کار خدا ايجاد کنند سخت در اشتباهن چه
اينکه خداوند با قدرت خدائيش همه کارها را جزء نقشه ها و کيدهاي الهي مي آورد و
نتيجه اش تنها به ضرر دشمنان است و چون خداوند هرگز اراده سوئي ندارد لذا کيد
خداوند حسن است.

در مورد ظالمين
در قرآن کريم آمده است که خيال مي کنند ما به آنها مهلت مي دهيم – و امکانات مي
دهيم- اين براي آنها خوب است ولي نمي دانند که اين مهلتدادن به زيان آنها است و
براي اين است که بيشتر گناه کنند تا کيفرشان سخت تر و عذابشان دردناکتر گردد. اين
کيد براي کساني است که در گناه بقدري فرو رفته اند که بکلي از هدايت دور شده اند.
ختم الله علي قلوبهم و علي سمعهم و علي ابصارهم غشاوة وگرنه در مورد بندگان مومنم
خداوند که گاهي به گناه روي مي آورند برخي از بلاها براي اين است که آنان را از
گناه بازدارد و به خود آيند همانگونه که در خطبه حضرت امير عليه السلام ملاحظه
کرديم.

پس اينکه حضرت از
خدا مي خواهد که در ضمن حيله ها و مکرهايش او را قرار ندهد به اين معني است
که:خدايا! مرا جزء کساني که خودبخود ادب نمي شموند و تربيت نمي گردند و آنگاه از
قابليت مي افتند و چه بسه ملت ها و نعمتها و احسانهايت براي آنان نقشه الهي باشد
که بيشتر در گناه فرو روند قرار مده.

ادامه دارد

از سخنان جاودانه
شهيد حجة الاسلام دکتر باهنر

عيد فطر

ما در اسلام دو
عيد داريم يکي عيد فطر و ديگري عيد قربان. و نماز عيد هم در همين دو عيد وارد شده
است و دعوت به اجتماع مردم هم در همين دو عيد مشاهده شده است.اين دو عيد را
برادران اهل سنت در کشورهاي عربي خيلي ارج مينهند و جشم مي گيرند و مراسم بزرگ بر
پا مي کنند.

خوشبختانه در
اوائل انقلاب وپس از آن در ايران اسلامي نيز عيد فطر شکل وشمايل تازه اي پيدا کرد
و برادران و خواهران شاهد بودند که مراسم عيدفطر در تپه هاي قيطريه مبدا حرکت منظم
و راهپيمائي عظيمي در سراسر خيابانهاي تهران بودکه به دنبال آن راهپيمائي ها و
تظاهرات و شهادتها و استقبال از مرگ و حرکت انقلابي به سوي پيروزي به صورت گسترده
اي آغاز شد.

عيد فطر پيروزي
است

عيد فطد و عيد
قربان به دنبال دو توفيق است و در حقيقت عيد پيروزي است. عيد فطر بدنبال پيروزي در
عبادتهاي ماه رمضان است آنان که روزه مي دارند و نماز مي گذارند و قرآن تلاوت مي
کنند و سحرگاهان ماه مبارک رمضان به راز و نياز و عبادت و مناجات مشغول اند و در
محافل و مجالس مذهبي شرکت مي کنند و روح خور را با برادران مسلمانشان در سراسر
دنيا پيوند معنوي مي دهند ماه رمضان يک موفقيت و توفيق الهي است براي آنهاکه
بدنبالش عيد فطر مي آيد.

و چنين است عيد
قربان:آنگاه که سيل عظيمي از جمعيت سراسر دنيا در اجتماع ايام حج و مراسم زيارت
خانه خدا موفق به انجام اين فريضه بزرگ حج مي شوند و اين کنگره عظيم اجتماعي سياسي
اسلامي رابر پا مي دارند پس از آن عيد قربان را که عد پيروزي است و موفقيت در
اعمال و مناسک است بر آنان گرامي خواهد بود.

جلوه هاي عيد
اسلامي فطر

ما معمولا در اين
دوعيد اسلامي سه جلوه بزرگبه دنبال پيروزي مي بينيم که اين سه جلوه براي مراحل بعد
از پيروزي درسي است بسيار آموزنده و جالب:

1-دانستيم که
عيدفطر و قربان در واقع عيد پيروزي است عيد توفيق سربلندي نشاط معنوي و انجام
وظيفه است. و يکي از اعمال جالب و ارزشمند که در اين عيد بر عهده مسلمان است اين
است که سهمي از آنچه دارد براي مستضعفان اختصاص مي دهد.در عيد فطر مردم زکات فطر
را مي دهند يعني حداقل از طرف خود و افراد خانواده و تحت تکفل خويش به اندازه 3
کيلوگرم –تقريبا- از غذاي معمولي روزمره در اختيار بيچارگان و مستمندان قرار مي
دهند و در عيد قربان مردم با قرباني کردن شتر و گاو و گوسفند مي توانند کمکيبه
گرسنگان بکنند

واطمعوا القانع و
المعتر

اين مسئله را مي
توان به عنوان الگوئي از خدمت به مستضعفين دانست و در حقيقت گامي کوتاه و نمونه اي
کوچک از وظايف بعد از پيروزي است که بايد نسبت به بي نوايان و مستضعفان انجام
پذيرد.

دقت کنيد! هر
پيروزي که عليه طاغوت ها مستکبرين مترفين و زورگويان و زراندوزان خون آشام انجام
مي شود بايستي بدنبال آن پيروزي برق نشاط در جبين مستضعفين بجهد.

بايستي اقدام هاي
فعال و جدي در راه حاکميت مستضعفين و روي کار آمدن محرومان و بيچارگان باشد.

بايستي در پرتو
آزادي زير بازوي مستضعف و محروم گرفته شود و آنان بتوانند به حيات و حرکت و آزادي
و حقوق اوليه خود برسند.

ونريدان نمن علي
الذين استضعفوا في الارض و نجعلهم ائمة ونجعلهم الوارثين

اگر اين انقلاب
اسلامي به دنبال پيروزيش طزحهائي نداشته باشد و قدمهاي رسا و استوار براي رهانيدن
مستضعفان جامعه از رنج محروميت و توسري خوري و بردگي و اسارت نداشته باشد پيروز
نشده است. واز اين روي امام علنا اعلام فرمودند: اين حرکت مستضعفين عليه مستکبرين
بوده است.

بنابراين بايستي
در طرحهاي انقلابي تمام نهادهاي انقلابي جوشيده از انقلاب و حرکت و آهنگ اين
انقلاب آهنگ نجات مستضعف و حرکت در سوي حاکميت مستضعفين باشد.

ما برآنيم تا
ببينيم آيا پس از قرنها که اکنون يک تجربه بزرگ را در تاريخ اجتماعي و سياسي خود
انجام داده ايم آيا مي توانيم از اين تجربه به نفع مستضعفين استفاده کنيم؟

آيا مي توانيم در
سايه برنامه هاي اسلامي و در سايه نظام عدل توحيدي اسلام عدالت اسلامي را در سراسر
جامعه خود بگسترانيم؟

آيا مي توانيم
قشر عظيم کشاورز و کارگر و محرومين جامعه خود را که در اعماق روستاها از زندگي
فرهنگ بهداشت و رفاهيت محروم اند طعم زندگي بچشانيم؟

آيا مي توانيم
محيطي بوجود آوريم که آنها احساس کنند در پرتو اسلام زنده شده اند حرکت کرده اند
فرهنگشان کشاورزيشان مسکنشان و رفاهشان تامين شده است؟

آيا مي توانيم در
سايه نظام اسلامي وضعي بوجود آوريم که کارگر ديگر مورد استثمار وبهره کشي غلط
نباشد و حاصل کارش به جيب خود و به کام بچه هاي گرسنه اش برسد و بتواند از زندگي
استفاده کند؟

آيا مي توانيم در
نظام توحيدي اسلام وضعي بوجود آوريم که برادري و برابري در جامعه ما حکمفرما گردد؟
اگر بنا است جمهوري اسلامي برقرار شود بايست تمام نهادهاي انقلابي ما آهنگ حرکتشان
آنگونه باشد که بخواهند نظام عدالت گسترانه اسلامي در سراسر منطقه بوجود آورند…

من به صراحت
اعلام مي کنم:اگر انقلاب اسلامي ما بعد از تصرف آن کاخهاي عظيم و بعد از راندان آن
طاغوتها و مستکبرين تنواند مستضعفين را روي کار آورد و محرومين جامعه را به برگ و
نوائي برساند انقلاب ما پيروز نشده است. اگر انقلاب ما به نفع مستضعفين خودمان گام
بردارد آنگاه مي تواند درسي باشد براي مستضعفين جهان….

ما بسياري از
مظلومين و محرومين جهان سوم را مي بينيم که در مصاحبه ها و گفتارهايشان مي
گويند:بعد از اينکه انقلاب ما پيروز شد ما در اعماق و زواياي دنيا چشم اميدمان را
به اين مرکزي دوخته ايم و آمده ايم تا از شما براي نجات خودمان کمک بگيريم. آري!
مستضعفان دنيا به انقلاب ما به صورت يک پناهگاه مي نگرند و توقع دارند کمک فکري
نظامي مالي و اقتصادي به آنها بکنيم تا بتوانند در مبارزه عليه طاغوتها موفق شوند.

درس تزکيه و خود
سازي

2-درس ديگري که
از عيد فطر و قربان مي گيريم درس نماز است. درس تزکيه خودسازي و پاکسازي درون است.
قد افلح من زکاها و قد خان من دساها- اين آيه ها در نماز عيد خوانده مي شد يعني
وقتي اوج پيروزي مير سد لازم است انسان به خودش بازگردد و خود را از آلودگيها پاک
و منزه کند.

مبادا غرور
پيروزي او را دچار نوعي خودسري و يا انحراف کند؟ و لذا در سوره فتح مي فرمايد:
وقتي نصر و پيروزي پروردگارت رسيد و ديد که فوج فوج جمعيت وارد دين خدا مي شود
خداي را حمد و سپاس گو و استغفار کن. تازه پس از پيروزي موقع استغفار و خودسازي
است.

ما چقدر در اين
مرحله نياز به خودسازي و پاکسازي درون و فکر و انديشه و اخلاق و عمل خود داريم؟ در
اين دوران مرحله دوم پيروزي لازم است مردم ما با رياضت کشيدن با نوعدوستي  با حرکت با پشتکار با گذشت و ايثار و با
جلوگيري از تجاوزها و تعدي ها از انقلاب خود دفاع کنند. راستي چه شرم آور است تا
انقلاب پيروز شد کارمند ما سر را بلند کرد و گفت :اضافه کاري حق ماموريت وو….
بازاري ما سخن از احتکار و گرانفروشي به ميان آوردو ديگران به نحوي ديگر!!
خودخواهان شروع کردند به سودطلبي و توقع پشت سر توقع.انگار اصلا انقلابي نشده
است!!

ما بايد انقلابي
عمل کنيم و دگرگونيهائي در تمام نظام ها و روابط اجتماعي مان به وجود آيد. بايد به
خودآئيم و ببينيم چقدر خدمت کرده ايم؟ ايا باز هم خود خواهيها سود جوئي ها تفرقه
انگيزي ها دشمني ها و فسادهاي اخلاقي –خداي ناخواسته- در بين ما وجود دارد؟ آيا
باز هم بدبيني ها شايعه پراکني ها اتهام ها و دروغها هست يا نه؟ پس بايد اخلاق
انقلابي و فرهنگ انقلابي پيدا کنيم و به تزکيه و خودسازي و تصفيه درون بپردازيم.دزس
بسيج عمومي و همبستگي اجتماعي

3-سومين درسي که
از اين دو عيد بزرگ مي گيريم درس بسيج عمومي و همبستگي اجتماعي و وحدت است. ماه
رمضان را با توفيق پشت سر گذاشته ايم و اکنون عيد فطر را جشن مي گيريم اما درست در
دل متن فرمان نماز عيد و حرکت دسته جمعي مردم و اتحاد هماهمنگي داده مي شود. و در
خطبه هاي نماز عيد برنامه هاي سياسي و اجتماعي براي مردم در يک هماهنگي و وحدت و
بسيج عمومي بيان مي شود.

پس از پيروزي
انقلاب همه شاهد بوديم که دشمنان انقلاب در چهره ها و قيافه هاي مختلف با تهمت ها
دورغ ها شايعه پراکني ها و تبليغات مسموم خود چقدر چهره انقلاب و رهبري انقلاب را
مخدوش کردند و ايکاش به تليغات و اتهامات قناعت مي کردند که به توطئه عملي عليه
جمهوري اسلامي و با مامورين رسمي رژيم گذشته و جاسوسان آمريکائي و عوامل استکبار
همکاري کردندو آن همه جنايت ها و خيانت ها و کشتارها و نفاق افکني ها و تفرقه
افکني ها و تفرقه افکني ها بوجود آوردند و به راستي امام که در تمامفرازهاي تاريخ
انقلاب و همچنين پساز پيروزي بداد انقلاب رسيده است اين بار نيز با پيام خود و
فرياد خود جلوي اين حرکت هاي ضد انقلابي که مي رفت بار ديگر دشمن را بر ما مسلط
کند انقلابي در انقلاب بوجود آورد و با فرمان بسيج عمومي مردم را به حرکت و قيام
در برابر خيانت توطئه گران وا داشت و خوشبختانه مردم قدمهاي بسيار موثري براي در
هم کوبيدن ضد انقلاب و عوامل وابسته به استکبار برداشتند و اين از برکات بسيج
عمومي و همبستگي اجتماعي است.

در اثر همين بسيج
عمومي و ايثار و فداکاري مردم بود که با خون پاک و مقدس خويش از انقلاب دفاع کردند
وبدنهايشان آماج تيرها قرار گرفت و اين شهادتهامبدا يک دگرگوني تازه در روند
انقلاب ما است.

خون شهيد مبدا
شکوفائي است و لاله ها از خون شهيد شکوفا مي شود لاله انقلاب لاله موج لاله بيداري
و لاله حرکت ولذا واقعا مي بينيم که اين قطرات خون به هدر نمي رود و با همه غم و
تاسفي که از مرگ و شهادت عزيزانمان داريم اما چون اين شهدا در راه خدا شهيد مي
شوند و براي خدا جان مي دهند قطرات خونشان مبدا تحرک تازه اي براي انقلاب ما است.

ما اميدواريم که
ان شاء الله اين همبستگي و موج وحدت که گاهي در راهپيمائي وحدت و يا در راهپيمائي
روز قدس تجلي مي يابد براي هميشه باشد تا مردم انقلاب را از ياد نبرند و فراموش
نکنند که رسالت انقلابي بر دوش فرد فرد آنهاست.

اين انقلاب احساس
مسئوليت را در درون ما احيا کرد و اين احساس مسئوليت بايست در بين ما همچنان ادامه
پيدا کند و باقي باشد و ما را در گرماي خود ان شاء الله حفظ کند و نگهدارد تا
بتوانيم مسئوليت خودمان و رسالت خودمان را در اين راه بزرگي که در پيش داريم انجام
دهيم.

بخش دوم                     آخرين قسمت

حجة الاسلام
والمسلمين رسولي محلاتي

نخستين کسي که
اسلام آورد

بحث پاياني و
تکميلي اين گفتار

در خلال گفتار
گذشته همانگونه که خوانديد در محور سن امرالمومنين ع در هنگام بعثت رسول خدا
ص  و ايمان آن حضرت به اسلام اختلافي وجود
داشت چنانچه از داشمندان اهل سنت از حاکم در مستدرک نقل شده بود که گفته است

و لا اعلم خلافا
بين اصحاب التواريخ ان علي ابن ابطالب رضي الله عنه اولهم سلاما وانما اختلفوا في
بلوغه.

از نويسندگان
معاصر نيز هاشم معروف حسني در کتاب سيرة المصطفي گويد

لقد اتفق المورخون
و المحدثون علي ان عليا علي السلام اول الناس اسلاما ولکن اختلفوا في سنه يوم
اسلامه[1]

ولي اين اختلاف
سبب آن شده که برخي خواسته اند در اين فضيلت بزرگ که مخصوص علي عليه اسلام بوده
خدشه وارد کرده و سن آنحضرت را در آن روز که بسياري گفته اند کمتر از حد بلوغ بوده
سبب نقض و در نتيجه کاسته شدن اهميت بسياري که اين فضيلت داشته است يحساب آورند.

چنانچه شيخ مفيد
ره فرموده:

اجمعت الامة علي
ان اميرالمومنين عليه السلام اول ذکر اجاب رسول خدا صلي الله عليه وآله و لم يختلف
في ذلک احد من اهل العلم الا ان العثمانية طعنت في ايمان اميرالمونين  عليه السلام بصغرسنه في حال الاجابة[2]

يعني اجماع امت
اسلامي بر آن است کع علي عليه السلام نخستين مردي است که دعوت رسول خدا ص  را اجابت کرده و به آنحضرت ايمان آورد و هيچ يک
از اهل علم در اين باره اختلاف ندارند جز اينکه عثمانيه در مورد ايمان اميرالمومنين
کم سني آن حضرت را عيب شمرده و گفته اند:وي در آن زمان بالغ نبوده و در نتيجه
ايمان او از روي شناخت صحيح انجام نگرفته… و روايات ديگري هم بود که نخستين
انساني که ايمان آورد خديجه بود در پاره اي از روايات هم نخستين مسلمان را ابوبکر
و يا زيدابن حارثه دانسته اند.

و روي همين بعضي
ها خواسته اند براي اينکه دل همه را به دست آمرده باشند وسط افتاده و پا در مياني
کرده و به قول دانشمندان ميان همه روايات را جمع کرده و چنين گفته اند

الا ورع في الجمع
بين هذه الاقوال اي يقال ان اول من اسلم من الرجال الاحرار ابوبکر و من نساء خديجه
و من الصبيان علي ومن المالي زسدابن حارثه…[3]

يعني نزديکتر به
احتياط در جمع بين اين قولها آن اسن که گفته شود نخستين کسي که از جنس مردان آزاده
اسلام اختيار کرد ابوبکر بود و از زنان خديجه از کودکان علي و از موالي آزاد شدگان
زيد ابن حارثه…

و چنانچه از جلال
الدين سيوطي نقل شده نخستين کسي که اين جمع را کرده است ابوحنيفه بوده و به دنبال
اين جمع ابن کثير گفته است و اسلام ابوبکر از 
اسلام آن چند نفر ديگر سودمندتر بود براي اينکه او شخصيت بزرگي بود و در
ميان قريش رئيسي بود که مورد احترام آنها و مالدار بود …[4]
و ….

ولي بد نيست
ندانيد همين آقاي ابن کثير در جاي ديگر اعتراف کرده که از نظر زماني ايمان آن سه
نفر ديگر مقدم بر ايمان ابوبکر بوده است چنانچه ابن حجر عسقلاني پس از نقل نقل
مزبور در الصواعق المحرقة از او نقل کرده که گفته است

و خالف في ذلک
ابن کثير فقال الظاهر ان اهل بيته صلي الله عليه و آله و سلم آمنوا قبل کل احد
زوجته خديجة و مولاه زيد و زمجته ام يمن و علي وورقه[5]

يعني ابن کصير با
اين کيفيت جمع مخالفت کرده و گفته است ظاهر آن است که خاندان آن حضرت ص پيش از هر
شخص ديگري ايمان آوردند و آنها عبارت بودند از خديجه همسر آن حضرت و آزاده شده او
يعني زيد ام المين و علي و ورقة …

و از گفتا راين
دو دانشمند و محدث اهل سنت که تعصب بيشتري نسبت به معتقدات خود و اهل مذهب خود از
ديگران دارند و از کتابها و نوشته هايشان مانند همين کتاب الصواعق المحرقة و کتاب
البداية و النهاية و اهانتها و دشنامهائي که نثار شيعيان و رافضيان کرده اند بخوبي
معلوم مي شود که اين طريقه جمع ميان اين اقوال صحيح نيست زيرا بحث در اين است که
آيا علي عليه اليلام و ديگران کداميک از نظر زماني در ايمان به رسول خدا ص و اسلام
سبقت جستند و پس از اعتراف به اينکه علي عليه السلام از اين نظر سبقت داشته ديگر
جاي آن يحث باقي نخواهد ماند….

و خوب بود اين
آقايان اگر هم مي خواستند ميان روايات را جمع کنند بگونه اي که با عقيده شان نيز که
ابوبکر را برتر از علي عليه السلام ميدانند مخالفنباشد همانند برخي مي گفتند منور
از اينکه ابوبکر مسلمان بود يعني نخستين کسي بود که اسلام خور را اظهار کرد ولي
ديگران از ترس مشرکان جرئت اظهار آنرا نداشتند که آنهم مورد بحث است و مسما از
رسول خدا و خدايجه و علي عليه السلام زودتر اظهار اسلام نکرده چنانچه از روايت
عفيف کندي که پيش از اين نقل کرديم معلوم مي شود و بلکه از ابوذر غفاري چنانچه پس
از اين خواهد آمد.

ويا همانگونه که
از برخي ديگر مانند سعد ابن ابي وقاص و محمدابن حنفيه روايت کرده اند جمع مي کرده
اند که آن دو درباره ابوبکر گفته اند

لم يکن اولهم
اسلاما و لکن کان افضلهم اسلاما[6]

ابوبکر در ميان
آنها نخستين مسلمان نبود ولي اسلام او برتر بود. و يا روايت ديگري که همين آقاي
ابن کثير از ابي جرير بسندش از محمدبن سعدبن ابي وقاص روايت کرده که گويد:

قلت لابي اکان
ابوبکر اولکم اسلاما؟ قال لا ولقد اسلم قبله اکثر من خمسين و لکن کان افضلنا
اسلاما[7]

يعني به پدرم
سعدبن ابي وقاص گفتم آيا ابوبکر در ميان شما نخستين مسلمان بود گفت نه بلکه قبل از
او بيش از پنجاه نفر مسلمان شدند ولي ابوبکر برترين ماها بوداز نظر اسلام…

که البته اين
مطلب هم بر فرض صحت روايت جز يک اجتهاد شخصي و اظهار نظري خصوصي بيش نيست که براي
ديگران ارزشي نداردکه بهتر آن است که از اين يحث صرفنظر کرده همان بحث ديگر را
دنبا کرده و بگذريم.

باري همانگونه که
گفته شد در سبقت اسلام و ايمان علي عليه السلام ظاهرا جاي ترديد نيست و مطلب
همانگونه که نقل کرديم اجتماعي و اتفاقي است منتهي براي اينکه اين فضيلت بزرگ را
خدشه دار کرده و زير سوال ببرند به اين گفتار متشبث شده اند که ايمان علي عليه
السلام درآن روز که ده سال بيشتر از سن او نگذشته بود از روي تدبر و تفکر نبوده بلکه
از روي تقليد و تلقين بوده ولي ديگران که پس از بلوغ و در سنين بالاتري ايمان
آورده اند ايمانشان از روي تعقل و تدبر و معرفت و يقين بوده است.

که در اين باره
نيز به طور اختصار و فشرده مي گوئيم:

اولا- همانگونه
که در خلال گفتارهاي گذشته از حاکم نيشابوري و يعقوبي و ديگران شنيديددرباره سن آن
حضرت در هنگام بعثت رسول خدا ص و ايمان او به آنحضرت اختلافي است و نظر قطعي در
اين باره اظهار نشده زيرا از برخي روايات مانند روايات قتاده از حسن بصري و ديگران
که در کتابهاي اهل سنت و شيعه[8]
نيز آمده است سن آنحضرت در آن روز پانزده يا شانزده سال بوده که از آنجمله است اين
دو روايت:

1-روي قتاده عن
الحسن و غيره قتال: کان اول من آمن علي بن ابي طالب عليه السلام و هم ابن خمس عشرة
سنة اوست عشرة[9]

يعني قتاده از
حسن و ديگران نقل کرده که نخستين کسي که ايمان آورد علي ابن ابيطالب عليه السلام
بود در حالي که پانزده ساله يا شانزده ساله بود.

2-وروي شدادبن
اوس قال: سولت خباب بن الارت عن اسلام علي بن ابطاالب عليه السلام قال:اسلم وهو
ابن خمس عشرة سنة ولقد رايته يصلي مع النبي ص و هو يومئذ بالغ مستحکم البلوغ[10]

يعني شدادبن اوس
گفته است: از خباب بن ارت درباره اسلام علي ابن ابيطالب سوال کردم؟ در پاسخ گفت:
او در سن پانزده سالگي اسلام آورد و من او را ديدم که با رسول خدا نماز ميخواند و
در آنروز بحد کمال و بلوغ رسيده بود.

و اين دو شعر هم
از عبدالله بن ابي سفيان نقل شده که گويد:

وصلي علي مخلصا
بصلاته     لخمس و عشر من سنيه کوامل

و خلي اناسا بعده
يتبعونه      له عمل افضل به صنع عامل [11]

و در پاره اي از
روايات آمده است که آنحضرت در آنروز چهارده ساله بود چنانچه علي ابن زيد از ابي
نصرة روايت کرده که گويد:

اسلم علي عليه
السلام و هو ابن اربع العشرة سنة[12]

و در روايات
ديگري آمده که آنحضرت دوازده ساله و يا يازده ساله بود که همانگونه که قبلا نيز
تذکر داده ايم مشهور نزد علماي اهل شيعه و اهل سنت و روايات معتبر آن  است که آنحضرت در آن روز ده ساله بود…

ولي آنها که
خواسته اند در اين فضيلت بزرگ خدشه وارد کنند بايد نخست اين مطلب را ثابت کنند که
سن آنحضرت کمتر از سن بلوغ بوده و سپس به خيال خود آنرا مخدوش يازند…در صورتي که
در بسياري از رواياتي که خود ايشان از علي عليه السلام و ديگران نقل کرده اند با
اين تعبير آمده بود که نخستين کسي که از مردان رجال ايمان آورده آنحضرت بوده مانند
روايتي که ابي داوود و ديگران بسندهاي خود از علي عليه السلام روايت کرده اند که
فرمود:

انا اول رجل اسلم
مع رسول الله[13]

يعني من نخستين
مردي بودم که با رسول خدا ص اسلام آموردم

و يا در تاريخ
يعقوبي آمده بود که

کان اول من اسلم
خديجه بنت خويلد من النشاء و علي بن ابيطالب من الرجال ثم زيد بن حارثه ثم
ابوذر…[14]

و ثانيا- رسيدن
به سن پانزده سالگي که يکي از سه نشانه حد بلوغ در باب تکاليف شرعيه است همانگونه
که برخي از اهل سنت گفته اند در سالهاي پس از هجرت و در  داستان غزوه خندق تعيين شده و بعنوان حدي از
حدود تبليغ آمده و گرنه قبل از آن ميزان در بلوغ و تکليف تميز و ادراک بوده نه سن
و سال چنانچه از کتاب اسعاف الراغبين و سيره حلبيه نقل شده است.[15]

وثالثا-مسئله
پذيرش ايمان و امور اعتقادي و بلکه عبادت افراد و بندگان الهي در نزد خداي تعالي
توقفي بر بلوغ و رسيدن به حد تکليف شرعي ندارد چنانچه فقهاي اسلام در باب عبادات
صبي بطور مشروح مستدل بيات داشته اند و ارزش عمل آنها از نظر پاداش و ثواب و قبولي
آن در نزد خداي تعالي با عمل آنهائي که بحد تکليف و بلوغ رسيده اند تفواتي ندارد
اگر نگوئيم پاداش بيشتري دارند…

و عمل رسول خدا
ص  و گفتار آنحضرت درباره ايمان علي عليه
السلام نيز مي تواند بهترين گواه براين مطلب باشد که در طبق روايات بسياري که در
کتابههاي شيعه و اهل سنت آمده رسول خدا ص علي عليه السلام را دعوت به اسلام کرد و
پ س از آنکه او ايمان آورد بعنوان نخستين مسلمان و مومن بخود او را مورد آنهمه مدح
وستايش قرار داده بدو گفت:

ان هذه اول من
آمن بي وهو اول من يصافحني…

ويا آنکه فرمود:

و يا آنکه اول
الناس ورودا علي الحوض اولهم اسلاما

و يا به فاطمه
عليها السلام فرمود:

زوجتک اقدمهم
سلما

و يا آنچه را
اميرالمونين به عمنوان افتخار ذکر مي کند که مي گويد:

صليت قبل ان يصلي
احد

و يا آنکه فرمود:

عبدت الله مع
رسول الله قبل ان يعبده احد

و يا روايات ديگري
که در گفتار پيش از اين با تفضيل بيشتري نقل شده… که بنا بگفته اينان اينگونه
روايان هيچ معني و مفهوم صحيحي ندارد زيرا عبادت و نمازي که در سن ده سالگي و يا
کمتر انجام پذيرد ارزش و پاداشي ندارد تتا موجب افتخار و سربلندي بوده و قابل ذکر
باشد.

 و ممکن است اين بحث به آياتي از قرآن کريم چون
داستان دلادت حضرت عيسي عليه السلام نيز سرايت کرده و مورد يوال قرار گيرد که وقتي
آنحضرت در گهواره به زبان آمده و ميگويد:

… اني عبدالله
آتاني الکتاب و جعلني نبيا و اوصاني بالصلوة والزکاة مادمت حيا و برا بوالدتي و لم
يجعلني جبارا شقيا…[16]

يعني براستي که
من بنده خدايم که او بمن کتاب داده ومرا پيامبر قرار داده و مرا در هر کجا باشم
مبارک گردانده و مرا به نماز و زکاة سفارش کرده تا آنگاه که زنده ام و يه نيکي و
مهرباني نسبت به مادرم و مرا نافرمان و سخت دل قرارم نداده…

و در اينجا نيز
کسي بگويد اين چه افتخاري است که حضرت مسيح مي کند که خدا در گهواره به او کتاب
داده و او را پيامبر قرار داده و به نماز و زکات و نيکي بمادر سفارش کرده…؟!

و يا در داستان
حضرت يحيي عليه السلام که خدا يتعالي درباره اش مي فرمايد:

و اتيناه الحکم
صبيا[17]

يعني ما حکم نبوت
و يا حکمت و فرزانگي را در کودکي به او داديم…

کسي بگويد: اين
چه افتخاري بود که خدا ي تعالي آنرا ذکر کرده و به يحيي عطا فرموده؟!

و يا در داستان
شاهد يوسف که مي فرمايد:

وشهد شاهد من
اهلها ان کان قميصه قد من قبل فصدقت و هو من الکاذبين و ان کان قميصه قدمن دبر
فکذبت و هو من الصادقين.

بيشتر مفسران
گفته اند که آن شاهد و گواه کودکي گهواره اي بود که خداوند براي تبرئه بنده
بزرگوارش حضرت يوسف او را به سخن آورد و راه تحقيق صحيح را به عزيز مصر آموخت…

ونمونه هاي ديگري
که در تاريخ و روايات هست و شهادت و عبادت کودکان نابالغ مورد پذيرش و تمجيد و
افتخار قرار گرفته است که همه آنها زير سوال رفته و مخدوش ميشود…

.لي بهتر همان
است که بگوئيم:

شب پره گر وصل
آفتاب نخواهد          ذره اي از قدر آفتاب
نکاهد

و اين اشکال
تراشيها و تشبثات موهوم نمي تواند اين فضيلت بزرگ را مخدوش ساخته و زير سوال ببرد
و شايسته تر آن است که دامنه اين بحث را نيز جمع کرده و بهمين جا خاتمه دهيم و به
سراغ بحث بعدي برويم.

ولي به عنوان
نمونه اي از تناقض گوئيهاي اين آقايان بدنيست قسمت زير را بخوانيد: ابن کثير در
کتاب السيرة النبويه خود پس از نقل روايات و سخنان زيادي از راويان و ترجيح اينکه
نخستين کسي که اسلام آورد ابوبکر بوده آنگاه روايت زير را از ابن اسحاق نقل کرده
که خود اين روايات مي تواند گوياترين دليل بر رد اين مدعا باشد متن روايت اينگونه
است:

حدثنا احم قال
حدثنا يونس عن ابن اسحاق قال ثم ان ابابکر نبا رسول الله صالي الله عليه و سلم
فقال احق ما تقول قريش يا محمد بن ترکک الهتنا و تسفيهک عقولنا و تکفيرک آبائنا
فقال رسول الله صلي الله عليه و سلم يا ابابکر اني رسول الله و نبي و بعثني لا بلغ
ريالته فادعوک الي الله بالحق. فوالله انه الحق و ادعوک الي الله يا ابابکر وحده
لا شريک له و لا يعبد غيره و الموالات علي طاعة اهل طاعته)) … و قرء عليه القرآن
فلم يقر ولم ينکر و اسلم و کفر بالاصنام و خلع الانداد و اقرا بحق الاسلام و رجع
ابوبکر و هو مومن مصدق[18]

که آن را اين
حديث که ابن کثير آن را پذيرفته است بخوبي روشن مي شود که

اولا داستان بعثت
رسول خدا ص را ابوبکر از زبان ديگران شنيده اند از قول آنحضرت. ثانيا پس از آنکه
دعوت علني شده بود و قريش شنيده بوده است و در بحث آينده خواهيد خواند که طبق نقل
مشهور علني شدن دعوت رسول خدا ص پس از گذشت سه سال يا پنج سال از بعثت رسول خدا ص و
ايمان آوردن بيش از چهل يا پنجاه نفر بوده و ثانيا پس از تردد و دودلي اسلام آورده
که همه اين مسائل با گفتارهاي ديگرشان تناقض و مخالفا دارد. والله اعلم.

پيام شهيد

اين وصيت نامه ها
انسان را ميلرزاند و بيدار مي کند      
امام خميني

تاريخ شهادت:
19/10/65 عمليات کربلاي 5

قسمتي از
وصيتنامه شهيد ابراهيم مهري

امروز که جريان
حق و باطل هر کدام خالص تر از هميشهو با اصراري بيشتر به نبرد هم آمده اند وظيفه
اهل حق اين است که حق را بگيرند وگرنه بر باطلند و امروز است که مدعيان بايد ادعاي
خود را به اثبات برسانند و نشان بدهند که مدعي کذب و دروغ نبوده اند. هر کس بر
مظلوميت حضرت اباعبدالله گريه مي کند و يا ليتنا کنا معکم مي گويد اکنون بايد به
ياري برخيزد وگرنه از کساني است که مصائب را شنيدند و به آنها راضي شدند و مورد
لعن ابدي قرار گرفتند.

ميدانم امروز که
خيلي مثل آن زمان که پيامبر ص و اميرالمومنين و امام مجتبي و امام حسين عليه
السلام به جنگ دعوت مي کردند بهانه مي آورند و بر سر کلاه شرعي مي گذارند. يکي
مشکلات زندگي را بهانه مي آورد ديگري از جاي خود حرکت نمي کند تا امام زمان عج
بيايد. عده اي به بهانه اينکه ما جمهوري اسلامي واقعي نداريم و ايتهمه گرفتاري و
مشکلات روحي وجود دارد و مديران همه پاک و منزه نيستند و خطا و انحراف وجوددارد
جبهه را جبهه حق نمي داندو شرکت نمي کند. همه مي دانيم که مشکل هست و زياد هم هست
و گرفتاري ها از هر سو بر ما مي بارند عده اي از خارج گروهي از داخل دانسته يا
ندانسته ضربه ميزنند. آري! ما به همه اينها نه کم بلکه زياد هم واقفيم ولي قضيه
اصلي در اينجاست که بنيان اين جمهوري و قانون اساسي آن بر پايه اسلام است و در
مقابل دشمنان آن چنان گرگ هاي هستند که اگر بر ما مسلط شوند به هيچ مسلماني هم رحم
نمي کنند و پايه اسلام را از بن مي کنند که البته خدا جلويشان را گرفته و مي گيرد.
وظيفه ما است که در اين شرايط حساس که کفار و منافقين دنيا از هر طرف به جائي که
مرکز تشيع است حمله ور شده اند و در کمين مومنان و خالصان نشسته اندقيام کنيم و
ابتدا شر آنها را دفع کنيم آن وقت برگرديم و به معالجه امراض داخلي مشغول شويم.

از همه آنان که
اين جنگ را مقدس و مشروع نمي دانند و خود را پيرو حضرت وليعصر عج هم مي خوانند مي
پرسم که اگر اين حکومت هم از هم بپاشد ديگر به کجا پناه خواهيد بردو پرچم تشيع را
در کدام قسمت جهان مي خواهيد برافرازيد؟ جواب شما به لبنان که اميدشان تنها و تنها
ايران است چه خواهد بود؟ و اگر در نتيجه سستي و سهل انگاري ما طوري بشود که فرياد
اسلام خواهي سالها خاموش گردد جوابي نداريم که به حضرت رسول ص  و ائمه اطهار و حضرت مهدي عج بدهيم.البته همه
بايد مطمئن باشيم که خدا حافظ و ناصر دين مبين است ولي اگر در اين امتحان قبول
نشويم به ضرر خودمان تمام مي شود و خدا علم حق را به دست قومي ديگر مي دهد. خلاصه
آنکه من با علم به مشکلات و  گرفتاريها و
فشارهاي روحي و جسمي که امروز به اسلام و مسلمين وارد مي آيد به جبهه آمدم و
اميدوارم خداوند متعال اين آمدن مرا قبول کند و عاقبت خير به من عطا فرمايد.

قسمتي از
مصيتنامه شهيد سيد محمد حسيني مهري

خدايا بار
پرودگارا الها معبودا تو را قسم مي دهم به حق محمد و آل محمد ص که اگر قرار است در
اين دنيا بمانم و بر گناهانم افزوده گردد مرا لحظه اي در اين دنيا قرار مده.

مولاي من اگر
مصلحت بر اين است که مرا از اين دنيا ببري شهادت در راهت را نصيبم کن.

خدايا اگر رضاي
تو بر اين است که شهيد شوم مرا همچون حسين با نيت حسين با اخلاص حسين و با هدف
حسين ع در جوار خودت ببر و مرا با شهداي کربلا مشحور گردان.

و در پايان شما
را و دين شما را به خدا مي سپارم و قسمتان مي دهم که امام عزيزمان را رها نکنيد و
به سخنانش عمل کنيد و تذکر مي دهم که دل به اين دنياي فاني نبنديد. همه ما رفتني در
پيش داريم که ان شاء الله عاقبت به خير شويم.

آيت الله محمدي
گيلاني         قسمت دوازدهم

فتنه و ايمان

قرآن و سنن الهي
در اجتماع بشر

تاويل کتاب الهي

*مقدمه دوم در
تبيين ضرورت وجود متشابه در قرآن درک مفهوم تاويل کتاب الله تعالي است*روش و طريقي
که قرآن براي استنتاج صحيح پيشنهاد مي کند تدبر است* تدبر يعني ترتيب امو معلومه
پشت دبر يکديگر براي کشف مجهول*و تذکر مقابل تدبر اختصاص به اولوالالباب دارو که
از سنخ مواهب است نه از سنخ مکاسب* نقل آراء اهل لغت در مفهوم تاويل* آمار سور و
آياتي که در آنها لفظ تاويل آمده است*از آيه سوره اعراف و سوره يونس ظاهر مي شود که
همه قرآن شريف مشمول تاويل است*ارتباط تاويل با معارف و مواعظ و احکام و جامعتر:
با همه محکمات و متشابهات قرآن*نتيجه تدبر در آيات مربط بتاويل اين است که تاويل
واقعيت عينيه اي است که بر مجموعه کتاب در صعود و اول الي الله تعالي مترتب مي شود
وتنزيل مقابل آن است در قوس نزول* وحدت منشا تنزيل و موطن تاويل نهايات همان رجوع
به بدايات است*علم به تاويل قرآن مختص به خداوند متعال و بمطهرين ازرجس عليهم
السلام است.

مقدمه دوم در
تبيين ضرورت وجود متشابه در قرآن

معرفت دقيق مفهوم
تاويل کتاب الله تعالي در پرتو رهنمودهاي خود قرآن است و طريقي که قرآن سلوک آن را
منتهي به شناخت صحيح مقاصد خويش متکررا اعلام فرموده همانا تدبر در ايات شريف آن
است.

تدبر يعني ترتيب
دادن صحيح معاني معلومه و قرار دادن هر يک از آنها پشت سر دبر معني ديگري که محل
طبيعي آن در قواعد استنتاج است و اعتبارعقلي چنين ترتيب و نظمي را  جهت کشف و استحصال مطلوب اقتضاء دارد و کافي
است در وجوب تعييني سلوط اين طريق در استنباط مقاصد قرآني آيه کريمه ((كِتَابٌ
أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ مُبَارَكٌ لِّيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَلِيَتَذَكَّرَ
أُوْلُوا الْأَلْبَابِ))(سوره ص- آيه 29)که انزال کتاب مبارک و چشمه جوشان برکات
را به انگيزه احياء افکار انسانها بوسيله تدبر در آياتش اعلام نموده که با ترتيب
دادن معاني معلومه بگونه اي که هر يک در محل مقتضي پشت يکديگر قرار گرفته و از اين
ينبوع مبارک مجاري برکات را جاري سازند مضافا بر اين يادگيري اولو الالباب-نه اولو
الاقشار!- علوم دفين در فطرتشان رابا استعانت از انوار قرآن ياآور مي شوندو
استضائه از پرتو قرآن براي صاحبان لب هم تعلم و يادگيري است و هم تذکر و يادآوري
است يادآوري معلوماتي که مغروس در نفوس آنهاست که بواسطه استغراق در تدبير شئون
ابدان حجابي از غفلت آن معلومات را مستور نموده و در ديجور فراموشي سپرده شده اند
و با استضائه از منبه الانوار بي پايان قرآن ديجور فراموشي و غفلت نابود مي گردند
و معلومات مغروس ونفوس بادآوري شده و بالنده مي گردند که تعبير: ليتذکر در بيان
مقام تذکر که مواهب است و تعبير: ليدبروا در مقام بيان تعلم که مکاسب است و با اين
بيان ميتوان گفت تخاصم ديرينه بين فلاسفه که آيا تعلم يادگيري است يا تذکر و ياد
آوري است بمالصحه منتهي مي شود.

مفهوم تاويل در
لغت

باري!با توجه به
وجوب تعييني سلوک طريق ياد شده لازم است احصاء لفظ تاويل در سوره قرآني و آيات
مربوط بمقصد ما را در معرض تدبر و تربيت صحيح قرار دهيم باشد که به عنايت پرودرگار
استنتاج مطلوب –بطور متقي- از آنها نموده باشيم و پيش از عرضه آيات شريفع مناسب
است کلام اهل لغت را در تفسير تاويل نقل کنيم و نظر آنها در معني تاويل براي ما
روشن شود: جوهري در صحاح مي گويد:التاويل:تفسير مايوول اليه الشيء – تاويل تفسير و
پرده برداري از واقعيتي است که چيزي به آن واقعيت بر مي گردد.

و ابن منظور در
لسان عرب مي گويد: الاول: الرجوع… طبخت النبيذ حتي آل الي الثلث او الربع اي
رجع- اول به معني رجوع است… شراب را پختم تا اول به ثلث يا ربع کرد يعني به ثلث
يا ربع برگشت.

و راغب در مفردات
آورده: التاويل من الاول اي الرجوع الي الاصل ومنه الوئل للموضع الذي يرجع اليه و
ذلک رد الشيء الي الغاية المرادة منه علماکان او فعلا ففي العلم نحو قوله: و ما
يعلم تاويله الا الله و الراسخون في العلم )) وفي الفعل کقول الشاعر: وللنوي قبل
يوم البين تاويل- تاويل ماخوذ از اول به معني رجوع به اصل است و از همين معني است
موئل که موضع بازگشتن است و معني آن راندن چيزي بسوي غايتي است که از آن چيز مطلوب
است چه آن تاويل علمي باشد مانند  وما يعلم
تاويله… يا فعل خارجي باشد مانند قول شاعر: براي هسته قبل از روز شکافتن و
شکوفائي تاويل است يعني قبل از رسيدن به غايت شکفتن ناگزير از رجوع و رانده شدن به
سوي شکوفائي است و بعبارتي : هسته فرآيندي دارد که متصل به شکوفائي آن است.

وحاصل جمع آراء و
اقوال اهل لغت اين است که: تاويل مطلق رجوع نيست بلکه رجوع و راده و روانه شدن به
سوي چيزي غايت و غرضي است که از آن چيز مترقب است مانند افشره انگور و غيره که
بوسيله طبخ آن را به غايتي مي رانند که طباخ آن غايت را اراده کرده مثلا به ثلث يا
ربع منتهي شود يا مانند هسته که با حرکت جوهري به سوي غايت شکوفائي و باروري که از
آن مترقب است رانده مي شود و فرآيندي دارد که به غرض متناسب با آن مرتبط است و
همين معني که از اهل لغت استفاده شد تقذيبا از آيات کريمه با تدبر و و امعان
استفاده مي شود چنانکه خواهد آمد واما آثار لفظ تاويل مذکور در قرآن و عرضه آيات
مرتبط به مقصد ما:

تاويل در قرآن

لفظ تاويل در
آيات 6 21 36 37 44 45 100 101 از سوره يوسف عليه السلام و در آيات 78 82 از سوره
کهف و در آيه 59 از سوره نساء و در آيه 35 از سوره اسراء و در آيه 39 از سوره يونس
عليه السلام و دوبار در آيه 7 از سوره آل عمران و در بار در آيه 53 از سوره اعراف
آمده است که مجموعا هفده بار در اين هفت سوره تکرار شده است.

از آيه سوره
اعراف ظاهر مي شود که مجموع قرآن کريم – اعم از معارف و احکام و قصص و مواعظ و به
تعبير جامع -: محکمات و متشابهاتش- داراي تاويل است : ولقد جئناهم بکتاب فصلناه
علي هدي و رحمة لقوم يومنون هل ينظرون الا تاويله يوم ياتي تاويله يقول الذين نسوه
من قبل قد جاءت رسل ربنا بالحق فهل لنا من شفعاء فيشفعوا لنا او نرد فنعمل غير
الذي کنا نعمل قد خسروا انفسهم و ضل عنهم ما کانوا يفترون.

و سوگند ياد مي
کنم که تحقيقا براي مردم کتابي آورديم که بر اساس علم خويش آن را در همه ي ابعاد
سعادت انسانها تبيين و تفضيل داديم. بهره گيري از هدايت و رحمت اين کتاب ويژه
مومنان است آيا انتظارشان جز ظهور تاويل و فرآيند کتاب مذبور است؟ روزي که تاويل
آن کتاب مي آيد آنان که چنين روزي را فراموش کرده اند مي گويند: حقا که پيامبران
پروردگار ما برنامه سعادت حقيقي را آورده بودندآيا براي ما هيچ شفيعاني پيدا مي
شوند که ما را شفاعت کنند يا راه بازگشت به دار عمل براي ما ممکن است تا بجاي
اعمال بدي که انجام داديم اعمال نيک انجام دهيم؟‌ راستي که اينها به دست خويش
خويشتن را در زيان جبران ناپذير گرفار کرده اند و آنچه را که به افتراء معبود خويش
مي پنداشتند از ايشان گم گرديده است.

لفظ تائيل که
دوبار بضميري که مرجعش لفظ کتاب است اضافه شده است دلالت مي کند که مجموع کتاب
بدون استثناء داراي تاويل است و روز آمدن تاويل مقارن با تصديق اضطراري
فراموشکاران به حقانيت انبياء عليهم السلام و برنامه سعادتي که آورده اند مي باشد
امام تصديق اضطراري با ظهور تاويل و فرايند معارف و احکام متصل بغايات هيچ سودي
ندارد نه شفيعي براي آنان برانگيخته مي شود و نه راه بازگشت به دارالعمل را براي
آنان مي گشايد و همه سرمايه در سعادت سوزي و شقاوت سازي صرف گرديده است؟

پس اضافه لفظ
تاويل به کتاب دلالت دارد بر اينکه مجموع کتاب مشمول تاويل است و روزي خواهد آمد
که همه معارف و اخکام و مواعظ و جمله محتوياتش که نفوس انسانها را بغايات تقدير
شده سوق مي دهند بمواطن اصلي خود بر مي گردند و نهايات با بدايات متحد مي شوند. و
نظير آيه مذکور در دلالت بر شمول تاويل مجموع کتاب شريف ا آيه کريمه از سوره يونس
عليه السلام: (( وَمَا كَانَ هَذَا الْقُرْآنُ أَن يُفْتَرَى مِن دُونِ
اللّهِ وَلَكِن تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ الْكِتَابِ لاَ
رَيْبَ فِيهِ مِن رَّبِّ الْعَالَمِينَ أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَاهُ قُلْ فَأْتُواْ
بِسُورَةٍ مِّثْلِهِ وَادْعُواْ مَنِ اسْتَطَعْتُم مِّن دُونِ اللّهِ إِن كُنتُمْ
صَادِقِينَ بَلْ كَذَّبُواْ بِمَا لَمْ يُحِيطُواْ بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ
تَأْوِيلُهُ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَانظُرْ كَيْفَ كَانَ
عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ)).

و بهيچ وجه شان
اين قرآن نيست که افتراء شده از غير خدا باشد ولي آن کتب پيمبران پيشين را تصديق
دارد و خود تفصيل برنامه سعادت انسانها در همه ابعاد است ترديدي در آن نيست از
جانب پروردگار عالميان استآيا مي گويند پيمبر ما قرآن را از خود ساخته و به دروغ
به خدا نسبت داده است؟! بگو: شما فصحاء عرب فقط يک سوره در قرآن در اسلوب و نظم و
تاثير و هدايتش بياوريد و غير خدا هر کس را مي توانيد بمظاهرت و پشتيباني خود در
ساختن اين يک سوره دعوت کنيد اگر در اين دعوي افتراء راستگو هستيد بلکه حقيقت اين
است: اينها به همه جوانب حقائق قرآني احاطه ندارند و هنوز تاويل آن حقايق بسراغشان
نيامده – و بالاضطرار تصديق کنند- اين چنين بوده تکذيب امم پيشين انبيائشان را پس
به کيفيت عاقبت ستمکاران نظري کن که پايان تکذيبشان چه مصائبي را ببار آورد.

صريح آيه مذکور
از سوره اعراف و لحن آيه مورد بحث از سوره يونس عليه السلام دلالت دارد که ظهور
تاويل موجب تصديق ناچاري کافران بآنچه که پيمبران عليه السلام آورده بودند ميگردد
و آنها اظهار اضطراري مي کنند: قد جاءت رسل ربنا بالحق پس ترتب اين تصديق ناچاري
بر ظهور تاويل کتاب و آمدن آن بسراغشان روشن ميکند که تاويل واقعيت عينيه اي است
انکار ناپذير که مرتبط با جاءت رسل ربنا بالحق است و آن معارف حقه و احکام مربوط
بعما و غيره که رسولان پروردگار آورده بودند در فرايند صعود الي الله همانند هسته
هائي هستند که شکوفا گرديده اند و بعين اليقين ترتب تاويل را-يعني واقعيت عينيه-
بر واقعيت معارف و غيره مشاهده مي کنند و راهي براي انکار نيست زيرا ارتباط شکوفه
هاي برخواسته از شاخه هاي درخت با ريشه هاي آن انکارناپذير است.

علي اي حال تاويل
کتاب نه مدلولات و مفاهيم ذهني الفاظ موضوعه است که با وضع اعتبار علاقه دلالي بين
الفاظ و مفاهيم پديد آمده است و نه مصاديق خارجي آنها است که تکيه گاه کلام است
بلکه تاويل آن آثار و حقايق عيني است که از سنخ غايات مترتبه بر ذي الغايات است
مثلا مي گويم: فرزندم را کتک زدم. وجود خارجي اين ضرب و کتک که تکيه گاه براي خبر
است تاويل کلام من نيست بلکه اين ضرب و کتک به انگيزه تاديب بوده ترتب اين اثر
برضرب تاويل کلام مفروض است.مثلا صورت رويائي که براي يوسف عليه السلام تجلي کرد
عبارت بود از سجود يازده کوکب و خورشيد و ماه به آن حضرت که اين واقعه را با
تعبير: يا ابت اني رايت احد عشر کوکبا و الشمس و القمر رايتهم لي ساجدين براي پدرش
حکايت مي کند وجود اين واقعه رويائي مولول کلام يوسف است نه تاويل آن بلکه تاويل
اين واقعه آن واقعيت عيني است که در فرآيند زندگي يوسف پديد مي آيد و همان صورت
نومي شکوفا مي گردد و آثار مرغوبه آن هويدا مي شود چنانکه بهمين حقيقت در وقت
شکوفائي جلال و اقتدارش تصريح فرمودند: خروا له سجدا وقال يا ابت هذا تاويل روياي
قد جعلها ربي حقا – پدر و مادر و برادرانش براي ائ فرئتني و سجده نمودند و يوسف
گفت پدرم اين تاويل همان رويايي قبلي من است که پروردگارم آنرا حق گردانيد و اين
گونه شکوفايش ساختند.

مي بينيد که
تاويل در کلام حضرت صديق عليه السلام ترتب شکوفائي عظمت و حشمت آن بزرگوار بر
واقعه رويائي است که خود واقعيتي است.

و بر همين معني
دلالت مي کند لفظ تاويل که در قصه حضرت موسي و خضر عليهما السلام آمده است و جناب
خضر عليه السلام آثار عيني مترتب بر افعال خارجي خويش را در سه مورد مذکور در قرآن
تتاويل مينمايد به تين توضيح:

پيمبري از
پيمبران اولوالعزم چون موسائي عليه السلام به انگيزه تعلم خدمت خضر عليه السلام با
تحمل آن همه رنج صفر و گرفتاري ميرسد ولي آن معلم رباني در پذيرفتن اين رسول معظم
بعنوان تلميذي گراني نشان ميدهد و تحمل ثقل علم را در وجودش حدس نمي زند و جبرا
اعلام ميدارد: انک لن تستطيع معي صبرا و کيف تصبر علي مالم تحط به خبرا از موسي
ميثاق مي گيرد آنچه که مي بيند شکيبائي کند و در مقام سوال و اعتراض برنيايد تا
خود آنحضرت سر فرصت براي او چيزي مربوط به ماجري ذکر کند.

اما معلمي رباني
چون خضر عليه السلام آن هم معلم پيمبري از پيمبران اولوالعزم چون کليم خداوندمتعال
عليه السلام پس از سوار شدن دبه کشتي که در دريا روان است و آن همه سرنشين دارد
بايجاد شکافتن در کشتي مشغول مي شود و خرق و شکافي در کشتي پديد مي آورد روشن است
که اين خرق بدنبالش غرق است!

آنگاه پس از فرود
آمدن از کشتي بجواني که در طول راه برخورد مي کند بدون هيچ مجوزي او را به قتل مي
رساند! سپس ديوار در در شرف سقوط قريه اي را که اهل آن قريه از ضيافتشان امتناع
بدون هيچ ملاکي ظاهرا مرمت و راست مي کند!

اين افعال از هر
انسان عادي که انجام مي گرفت اعتراض انگيز بوده تا چه رسد که از مانند خضر معلم
کليم الله عليهما السلام صادر شود که مستوجب اشد الاعتراضات است لذا موسي عليه
السلام اعتراض نموده و افعال سه گانه انجام شده را تقبيح کردند خرق و شکاف در بدنه
کشتي را کاري بس زشت و کشتن جوان بي گناه را کاري بد وراست کردن ديوار قريه را
فعلي مفت و بي مورد خواندند و ظاهر امر هم حق را بموسي ميداده است ولي با تخلف
وفاء بميثاق از جانب موسي عليه السلام براي خضر عليه السلام بهانه اعلان از جدائي
از مصاحبت فراهم گرديد و فرمود: هذا فراق بيني و بينک ولي شما ره به تاويل کارهائي
که از حوزه صبرت بيرون بوده آگاه مي کنم: اما کشتي مربوط به گروهي از مساکين بوده
که براي تايمن معيشت در دريا بکار اشتغال دارند و با خرق و شکاف به ان کشتي عيب
رساندم تا از غصب سلطاني که هر کشتي سالم را غصب ميکند محفوظ بماند و اما جوان
مزبور پدر و مادرش مومن بوده اند و از ناحيه اين جوان در معرض طغيان و کفر واقع مي
شدند با کشتن او سرمايه ايمان ابوينش مصون مي ماند و بهتر از آن خداند متعال به
آنان موهبت ميفرمايد و اما ديوار مربوط به دو يتيم در آن شهر بوده که در زير آن
گنجي بوده پدرشان مرد صالحي بوده ديوار را از سقوط و افتادن با مرمت و راست نمودن حفظ
کرديم تا آن دو يتيم بعد از بلوغ و کمال آن گنج را استخراج کنند و تمام اين کارها
به اراده و امر پروردگارت انجام گرفته و جملگي رحمت بوده است و هيچ يک از اين امور
که مشاهده کردي به راي و اجتهاد خودم نبوده است ذلک تاويل مالم تستطع عليه صبرا
اين بود تاويل کارهائي که بر صبر و شکيبائي تو سنگيني داشت و از وسعت و توان صبرت
بيرون بوده است.

تيجه آنکه در
بيان حضرت خضر عليه السلام آثارخارجي: حفظ کشتي از غصب حفظ ايمان پدر و مادر مقتول
حفظ گنج از ضايع شدن که مترتب بر افعال خارجي خرق و شکافتن کشتي کشتن پسرک مرمت و
راست کردن ديوارگديده تاويل ناميده شده است.

با توجه به آنچه
گفته شد تاويل قرآن مجيد و کتب الهي آن حقائق عيني معارف و مواعظ و قصص و محکم
ومتشابه اش در اول و صعود الي الله خواهد بود چنانچه موطن حقيقي قرآن در مقام
تاويل کتاب مبين که مستقر در او الکتاب است بوده است و مبدا تنزيل و منتهاي تاويل
را جز خداوند متعال- وما يعلم تاويله الا الله- احدي نمي داند و از مساس و دسترسي
همه بيرون است مگر مطدوه يعني آناني که طهرهم الله عن الرجس: فلا اقسم بمواقع
النجوم و انه لقسم لو تعلمون عظيم انه لقرآن کريم في کتاب مکنون لا يمسه الا
المطهرون صدق الله العي العظيم.

ادامه دارد

شهيدان شمع محفل
بشريتند

شهيد انصاري
غريبي در وطن شهيد بزرگوار حاج شيخ مصطفي انصاري در سال 1326 در آبادان به دنيا آمد
و زندگي پربار خود را با توکل به خدا و رهنمودهاي خانواده روحاني اش که چنديدن نسل
از سربازان امام زمان ((عج)) بوده اند آغاز نمود. و از همان اوان کودکي به فراگيري
علوم اسلامي مشغول تحصيل شد و ضمنا دوران دبستان و دبيرستان را پشت سر گذاشت.

پس از چند سالي
که از تحصيلش مي گذشت راهي حوزه علميه قم شد و در آنجا از محضر استاداني که از
شاگردان مبرز امام عزيزمان بودند مشغول فراگيري علوم اسلامي شد.

شهيد انصاري در
سال 1340 با آشنائي به رهبريت خط امام وارد جريانات سياسي شد و با بعضي از همدرسان
خويش با پيروي از فرامين امام به فعاليت پرداختند.و در سال 1342 در سخنراني امام
در مسجد اعظم قم با تهيه طوماري از حرکت خروشان ملت پشتيباني کرد.

پس از سال  که42 در اثر فشار بيش از حد رژيم فعاليتهاي
سياسي خفيانه صورت مي گرفت به دورود آمد و با بيان شيواي خود به تبيلغ و ترويج در
راستاي خط امام پرداخت.

در سال 1347 در
دفتر مذهبي کارخانه سيمان و فارسيت دورود و کتابخانه آن با کمک همکارانش جزواتي از
رهنمودهاي ائمه اطهار عليهم السلام منتشر نمود و تا سال 1356 همطمان به آوردن
اعلاميه و نوارهاي سخنراني حضرت امام و تکثير پخش آنها بوسيله افراد متعددي که آن
زماندر آموزشگاه ها و ادارات و کارخانه سيمان فعاليت مي کردند نمود. و مانند ديگر
روحانيون مبارز در افشارگري اعمال زشت رژيم منفور پهلوي گامهاي مثبت و استواري
برداشت و از هيچ کوششي دريغ نورزيد تا اينکه در جمع هزاران تن از مردم دورود در
مسجد قائم سخنراني گرمي ايراد کرد و پس از اتمام سخنراني توسط ساواک دستگير شد.
مردم دورو براي آزادي او روزها در محل دادگاه متحصن مي شدند و پس از 33 روز شهيد
انصار با ديگر همرزمانش آزاد گرديد.

پس از پيروزي
انقلاب اسلامي با پيروي از خط امام در پيشبرد اهداف عاليه اسلام کوشا بوده و در
سنگر دفاع مقدس از انقلاب بر عليه خطهاي انحرافي و گروهاي ضدانقلاب شوريد و با
تشکيل جلسات ديني وتدريس اصول عقايد اسلامي و کلاسهاي مختلف و تاسيسي انجمن اسلامي
مجتمع صنعتي سيمان و فارسيت با همکاري عده اي از برادران متعد فعاليت نمود و ضمن
جلسات مختلفي که در ارگان ها و ادرات داشته حمايت از انقلاب اسلامي تا سر حد شهادت
را در راس هر کار مي دانست.

بارها بوسيله
مسئولين به گرفتن مسئوليت هاي مختلف در ارگانها و نهادهاي انقلاب دعوت مي شد ولي
به عقيده خودش با منحصر نبودن کار در يک واحد بهتر مي توانبه وطيفه ارشادي خود عمل
نمودو بدينوسيله از گرفتن هر مسئوليتي امتناع مي ورزيد. تا اينکه در سال 62 با
اصرار فرماندهي کميته هاي انقلاب اسلامي کشور و احساس نياز فوق العاده آن ديار به
فرماندهي کميته هاي انقلاب اسلامي استان لرستان منصوب شد و پس از مدت يک سال و با
خدمت زيادي که انجام داد به تدريس بينش ديني و عربي در آموزش و پرورش و علوم
اسلامي و اصول اعتقادات در کلاسهاي صنايع دفاع نظامي دورود مشغول فعاليت شد.

سرانجام پس از
گذراندن 39 سال عمر پربرکت خويش و فعاليت هاي مداوم و خستگي ناپذير در راه احياي
اسلام و قرآن و دفاع از انقلاب مقدس اسلامي در تاريخ 2/11/65 در بمباران وحشيانه
رژيم پليد بعث عراق به شهيدان راه حق و فضيلت پيوست. درود بي پايان خداوند بر او
باد.

مجله پاسدار
اسلام براي ارج نهادن به مقم مقدس روحانيت اصيل مه در راه مکتب شهادت را برمي
گزيند به عنوان تقدير و سپاس از زحمات بي شائبه شهيد انصاري نسبت به نشر و تبليغ
مجله – که اين را جز وظايف مقدس خود برمي شمرد و براي خدا بيشترين تلاش را در اين
راه مبذول مي داشت- يادي از آن بزرگوار نموده و شهادت پرافتخارش را به حضرت ولي
عصر ارواحنا فداه و امام امت و ملت شهيد پرور و خانواده داغدارش تبريک و تسليت عرض
مي نمايد.

معاد               قسمت هفتم

آيت الله حسين
نوري

زنده شدن زمين در
فصل بهار

تشبيه جالب

کاخ رفيع هستي

ان البنا ايبهم
ثم ان علينا حسابهم

بحث ما در مقاله
گذشته –در رابطه با عنايت مخصوص قرآن کريم به موضوع ((معاد))-

درباره
استدلالهايي بود که در اين کتاب جاويدان براي اثبات ((معاد)) بعملآمده است.

و چنانچه گفتيم
اساس يکي از اين استدلالها خلقت انسان است که بطور خلاصه اين موضوع را بيات ميکند
که: شما انسانها درباره خلقت خود فکر کنيد که در آغاز چه بوده ايد و چه مراحلي را
پيموده ايد تا به اين صورت در آمده ايد و آن دست قدرتي که آفرينش شما را در جهان
از رحم آغاز کرده و پس از گذراندن از مراحلي به اين جهان آورده است البته قدرت
دارد که شما را پس از مرگ زنده کند و در جهان ديگري براي پاداش و کيفر اعمالتان
بسيج نمايد. اين استدلال به طور مشروح با ذکر مواردي از قرآن مجيد در مقاله قبل
ذکر گرديد.

يکي از
استدلالهاي قرآن با پديد آمدن بهار و زنده شدن زمين پس از مرگ خزان ارتباط دارد که
مي گويد:

((وَتَرَى
الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ
وَأَنبَتَتْ مِن كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ ذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ
وَأَنَّهُ يُحْيِي الْمَوْتَى وَأَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ وَأَنَّ
السَّاعَةَ آتِيَةٌ لَّا رَيْبَ فِيهَا وَأَنَّ اللَّهَ يَبْعَثُ مَن فِي
الْقُبُورِ))[1]

يعني: (( سطح
زمين را خشک و بي گياه مي بيني ولي هنگامي که باران برا او فرو باريم به جنبش در
ميآيد و نمو مي کند و از هر گياه بهجت زا مي روياند.

اين موضوع نشانه
آن است که خداوند حق است و او مردگان را زنده مي کند و او بر هر چيزي توانا است و
به طور مسلم و بدون هيچ شک و ترديد قيامت خواهد آمد و خداوند مردگان را از قبر
برخواهد انگيخت.))

و يا ميفرمايد:
(( و احيينا به بلدة ميتا کذلک الخروج.))[2]
يعني : ((‌بوسيله باران زمين مرده را زنده ساختيم و زنده شدن و سر بر آوردن شما از
خاک نيز به همين ترتيب است.))

و نيز مي گويد:
((وَاللَّهُ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَسُقْنَاهُ إِلَى
بَلَدٍ مَّيِّتٍ فَأَحْيَيْنَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا كَذَلِكَ
النُّشُورُ))[3]

يعني: ((‌خداوند
آن کسي است که بادها را مي فرستد تا ابرها را برانگيزد ما آن ابرها  را به شهر مرده مي رانيم و بوسيله بارانش زمين
را پس از مرگ خزان زنده مي گردانيم حشر و نشر مردگان نيز روز قيامت به همين ترتيب
خواهد بود.))

و يا مي گو يد:
((وَمِنْ آيَاتِهِ أَنَّكَ تَرَى الْأَرْضَ خَاشِعَةً فَإِذَا أَنزَلْنَا
عَلَيْهَا الْمَاء اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ إِنَّ الَّذِي أَحْيَاهَا لَمُحْيِي
الْمَوْتَى إِنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ))[4]

يعني: ((از جمله
آيات قدرت الهي اين است که زمين را مي بيني که خشک و خاموش است ما چون ما بر آن
باران فرود آوريم بحرکت در ميآيد و نمو مي کند آن خداوندي که آن زمين را زنده مي
کند مردگان را نيز مجددا زندگي مي بخشد که او بر هر چيز قادر است.))

تشبيه جالب:

تشبيه برانگيخته
شدن انسانها در روز قيامت به زنده شدن زمين در فصل بهار تشبيه بسيار مناسب و جالب
است:

زمين خزان ديده
در زمستان مرده است. و به نظر مرده ميآيد اما در عين اين خشکي و خموشي در درون آن
دانه ها و ريشه هاي  زيادي که يادگار و
بقاياي دوران زندگي و فعاليت تابستان قبل است وجود دارد که از نظر ما پنهان است.
اين دانه ها ريشه ها در زير خاک محفوظ هستند و از خود آثاري ابراز نمي دارند اما
همين که فصل بهارفرا رسيد و هوا ملايم و مساعد شد باد بهاري وزري و قطرات باران بر
سطح آن باريد و محيط از جهت حرارت و رطوبت مساعد گرديد اين زمين که خاموش بود بجنب
و جوش در ميآيد سبزه ها و گلها را ظاهر مي کند درختانش مي شکفد گل و خار و شکر و
حنطل ميروياند.

بنابراين پيدايش
بهار که سالي يک مرتبه تکرار مي شودنمونه اي است از قيامت و شما در عمر پنجاه ساله
و هفتاد ساله خود 50 بار و يا 70 بار اين نمونه را مشاهده کرده ايد و اين نمونه
مکرر و منظم را که نشانگر قدرت لا يزال الهي است ديده ايد قيامت نيز به همين ترتيب
است.

در روز قيامت نيز
پس از اينکه ذرات بدن انسانها بقايائي از اعضا و اندام از چشم ها و گوش ها از
مغزها و جهاز اعصاب از زبانها و دلها از دست ها و پاها که هزاران بلکه ميليونها
سال در بين خاکها  در دل درياها در آغوش
سنگ ها در دامن تپه ها پنهان گرديده است ولي در کتاب حق تعالي محفوظ و معين است
خاموشند و در سکوت عميق و طولاني فرو رفته اند اما همين که نفخ صور بوجود آمد و
اعلان بسيج عمومي فرا رسيد همه به حرکت و خروش در ميآيند و زنده مي شوند و همان
طور که در آغاز بهار از نقطه اي گل و از نقطه اي خار ميرويد از زميني شکر و از
زميني حنطل پديد مي آيد در روز قيامت هم از يک خاک چهره اي روشن مانند ماه و از
نقطه اي چهره اي سياه و تاريک سر بر مي آورد :

((وجوه يومئذ
مفسرة ضاحکة مستبشرة و وجوه يومئذ عليها غبرة ترهقها قترة))[5]

((چهره هائي چون
صبح فروزان خندان و شادمان وچهره هائي بر آنها گرد و غبار غم و اندوه نشسته و خاک
مذلت آنرا فرا گرفته است.

((وُجُوهٌ
يَوْمَئِذٍ خَاشِعَةٌعَامِلَةٌ نَّاصِبَةٌ صْلَى نَارًا حَامِيَةً تُسْقَى مِنْ
عَيْنٍ آنِيَةٍ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ نَّاعِمَةٌ لِسَعْيِهَا رَاضِيَةٌ فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ
))[6]

((رخسار گروهي
ترسناک و ذليل در رنج و مشقت است و بالاخره در آتش فزوزاد دوزخ معذب خواهد شد و از
چشمه آب جوشان جهنم خواهد نوشيد.

چهره هائي در
پرتو نعمت هاي الهي شادمان و خندان و از سعي و کوشش خود که از امروز به نتيجه
رسيده است خشنود است و در بهشت بلند مرتبت بسر خواهد برد.))

چنانچه ملاحظه
کرديد اين تشبيه يعني تشبيه زنده کردن مردگان در روز قيامت به زنده کردن زمين به
فصل بهار بسيار جالب  و پرمحتوا است. آري:

اين بهار نور
زبعد برگ ريز                  هست برهان
بر وجود رستخيز

آتش و باد ابر و
آب و آفتاب                رازها را مي
برآرند از تراب

در بهاران راز ها
پيدا شود                  هر چه خورده است
اين زمين رسوا شود

بردمد آن از دهان
و از لبش                تا پديد آيد ضمير
مذهبش

سر بيخ هر درختي
و خورش              جملگي پيدا شود آن بر
سرش

رازها را مي کند
حق آشکار               چون ببايد رست تخم
بد مکار

اي دريده پوستين
يوسفان                گرگ برخيزي از اين
خواب گران

گشته گرگان يک به
يک خوهاي تو      ميدرانن از غضب اعضاي تو

کاخ رفيع هستي

يکي ديگر از
استدلالهاي قرآن کريم در برابر کساني که با ديده ترديد و يا انکار به موضوع معاد
مي نگريستند و اين حقيقت بزرگ را باور نمي کردند اين است که آنها را به آفرينش
آسمانها متوجه مي کند و مي گويد: ((که خلقت شما در برابر خلقت اين فضاي پهناور و
اين کاخ رفيع و اين اجرام کيهاني بسيار حقير است و آن پروردگار توانائي که اين
دستگاه بسيار با عظمت را آفريده و اداره مي کند مسلما قدرت دارد که شما را پس از
مرگ مجددا زنده و به عرضه قيامت بسيج کند.))

در اين مورد براي
نمونه به اين آيات توجه کنيد: ((اءنتم اشد خلقا ام السماء بنيها رفع سمکها فسويها
واغطش ليلها و اخرج ضحيها))[7]

((آيا خلقت شما
سخت تر و محکم تر است ياخلقت آسماني که خداوند آن را بنا کرد و سقف ارتفاع آن را
بالا برد و آنرا استوار و متعادل ساخت و شب هاي آن را تاريک و روزهاي آن را روشن
گردانيد))؟

در اين آيات در
اين چنر نکته بايد دقت کنيم:

1-بناي  آسمان:

در قرآن مجيد
خداوند بزرگ در 7 مورد از بناي آسمان سخن گفته است که البته اين تعبير تنها بمنظور
يک تشبيه به کار نرفته است بلکه مقصود اصلي اين است: همانطور که در بناي يک
ساختمان قطهات متعددي از قبيل سنگ آهن آجر آهک سيمان گچ چوب و شيشه هر يک در جاي
خود به کار رفته تا يک ساختمان برپا گرديده است در ساختمان بناي بند آسمان نيز اين
اجرام کيهاني ثابت و سيار درخشان و تاريک نجوم و کواکب و اقمار با حجم ها و وزنهاي
مختلف با دندازه گيري و محاسبه دقيق به کار رفته و هر يک در محل و موقعيت مخصوصي
قرار داده شده است و درباره حجم و جرم وفاصله و سرعت حرکت و جهت حرکت هر يک از
آنها حساب دقيقي صورت گرفته تا برپا شده است بطوريکه کوچکترين اختلال در يکي از
آنها موجب به هم خوردن نظمو نظام آنها مي گردد.

بس کاخها خراب شد
و آسمان به جاست       بنياد علم بين که چه
سان محکم توفتد

2-رفعت آسمان:

قرآن کريم در 4
مورد از رفعت آسمان سخن گفته و اين موضوع را يکي از نشانه هاي قدرت آفريدگار جهان
قلمداد کرده است و مقصود اصلي از اين عبارت نيز اين است که به ارتفاع اين سفق با
عظمت که بدون تکيه گاه و ستون برافراشته شده است با نظر دقت کنيم و از اين رهگذر
درس بزرگي در رابطه با علم و قدرت خداوند را بخوانيم.

اين ارتفاع به
اندازه اي زياد و اين مسافت بقدري دور است که تنها با سرعت سير نور که در هر ثانيه
300 هزار کيلومتر و در هر دقيقه سه ميليون فرسخ را طي مي کند ميتوان آنرا اندازه
گيري کرد.

و نيز نکته  قابل توجه اين که سير نور ئدر هر ثانيه و ساعت
از عهده بيان اين مسافت ها برنمي آيد و لذا دانشمندان تنها مقياسي که آن را  به عنوان واحد در زمينه معرفي مقدار اين
ارتفاعها و مسافتهاي آسماني پذيرفته اند و در رشته نجوم و هيات معمول و متداول
گرديده است سالنوري است يعني آن مقدار مسافتي که امواج سريع السير آنرا در ظرف يک
سال مي پيمايد.

ميدانيم که يک
سال 000/558/31 (سي و يک ميليون و پانصد و پنجاه و هشت هزار) ثانيه است و سرعت
امواج نور- چنانچه گفته شد- در هر ثانيه 300 هزار کيلومتر است.[8]

بنابراين سال
نوري عبارت از حاصل شرب رقم 000/558/31(مجموع ثانيه هاي يک سال) در 000/003
کيلومتر است که مساوي است با 000/000/400/467/9 کيلومتر (نه هزار و جهارصد و شصت و
هفت ميليلرد و چهارصد ميليون).

براي روشن تر شدن
مطلب فرض کنيد که هواپيمائي در هر ثانيه 300 هزار کيلومتر راه طي مي کند نشسته ايد
و ميخواهيد به يک مسافرت فضائي اقدام کنيد پس از پيمودن يک ثانيه و يک چهارم ثانيه
به ماه و پس از پيمودن 8 دقيقه و 20 ثانيه به خورشيد ميرسيد!

ولي براي رسيدن
به ينزديکترين ستاره که نامش پروکسيما و در جنوب آسمان واقع گرديده است 4 سال با
اين مرکب بايد راه بپيمائيد.

و براي رسيدن به
ستاره شعراي يماني 9 سال.

براي رسيدن به
ستاره عيوق 47 سال.

براي رسيدين به
ستارگان 7 برادر بزرگ 60-80 سال.

برايرسيدن به
ستاره قطبي جدي 300 سال.

براي رسيدن به
ستارگان پروين 330 سال.

براي رسيدن به
کهکشان ما(نزديکترين کهکشان نسبت بما که منظومه مشسي ما جزئي از آن است)000/45
سال.

براي رسيدن به
کهکشان المرئة المسلسلة 000/800 سال.

براي رسيدن به
کهکشان دب اکبر 000/500/1 سال.

براي رسيدن به
کهکشان فرس اعظم 000/500/3 سال.

و
بالاخرهکهکشانهائي وجود دارد که ميايونها و مياياردها سال نوري با ما فاصله دارند
و دانشمنداي که با دقت بسيار زياد اين معماي بزرگ و راز دقيق آفرينش يعني موضوع
تعيين مرز عالم هستي را مورد مطالعه قرار داده اند هنوز نتوانسته اند جوابي پيدا
کنند که آيا عالم هستي مرزي دارد يا نه؟

يکي از داشمندان
علوم فضائي برونو بورگل مي گويو: ((بهتر است از اين مسائل(مرز جهان هستي کجا
است؟)که هنوز لاينحل به نظر ميرسد صرف نظر کنيم زيرا ما را بوضع و حال نابينائي که
با چوب دست خود را در صحراي بيکراني ميان مه کورمال کورمال ميکند دچار ميسازد.))[9]

3-آسمان سازماني
است استوار و متعادل:

نکته سوم در
رابطه با تعبير فسويها است . در اين مورد نخست بايد توجه داشت که تعداد ستارگان
آسمان بسيار زياد است و علماء اين فن پس از پيگيري زياد و تحقيقات فراوان به اين
نکته رسيده اند که آنها در فضا بدون نظو و ترتيب پراکنده نيستند بلکه مجموعه هائي
را که کهکشان ناميده مي شود و حداقل هر يک از آنها 000/000/000/100 (صد هزار
ميليون) ستاره است را تشکيل مي دهند و تعداد اين کهکشانها نيز مجموعا حداقل به
000/000/000/100(صدهزار ميليون) بالغ ميگردد.

اکنون حساب کنيد
که حاصلضرب رقم صد هزار ميليون تعدادکهکشانها در صد هزار ميليون تعداد ستارگاني که
در هر يک از اين کهکشانها موجود است چقدر است؟

000/000/000/000/000/000/000/100=000/000/000/100*000/000/000/100

(ده هزار ميليارد
ميليارد)

براي اينکه تصور
صحيحي از اين رقم داشته باشيم بايد بگوئيم: اگر کليه جمعيت روي زمين را سه هزار
ميليون نفر در نظر بگيريم و فرض کنيم که همه آنها زن و مرد و پير و جوان براي سر
شماري اين ستارگان که تا کنون کشف شده است بسيج شوند و خيلي هم با سرعت اين کاررا
انجام بدهند بطوري که هر يک از آنها در هر ثانيه 10 تا از اين يتاره ها را بشمارند
و تمام عمر خود را از آغاز تا انجام به ستاره شماري بپردازند در صورتي مي توانند
از عهده اين سرشماري برآيند که هر يک داراي 30 هزار سال عمر باشند.[10]

البته اين رقم
تقريبي است و حقيقت مطلب اين است که دانشمندان علوم فضائي مي گويند: تعداد ستارگان
آنقدر زياد است که نمي توان آنها را در هيچ رقمي محصور و محدود نمودو هر قدر
دستگاه هاي نيرومندتري براي کاوش فضا اختراع مي گردد در فاصله دور دست تر ستارگاني
مشاهده مي شود.

بطوريکه يکي از
آنان مي گويد: ((شماره ستارگان آسمان بيش از ذرات ماسه کنار درياهاي دنياست.))[11]

اکنون با توجه به
اين ارقام و آمار اين مطلب روشن مي شود که ايجاد تعادل و توازن ميان اينهمه ستاره
که همه نيز در حال حرکت مي باشند و جهت حرکت همه آنها نيز يکسان نيست نشانگر علم و
قدرت آن آفريدگاري است که اين کاخ با عظمت را برافراشته و برپا ساختهاست و مسلما
آنها نيز مسکون هستند و موجودات زنده اي در آنها به فعاليت هاي زندگي مي پردازند.

4-نظام نور و
ظلمت:

چهارمين نکته اي
در آيات گذشته مورد تذکر واقع شده است مسئله نظام نور و ظلمت است که اين نظام دقيق
نيز مانند نظام هاي ديگر آفرينش يکي از شگفتيهاي جهان است و بيانگر علم و قدرت
خداوند است.

نتيجه:

نتيجه اي که اين
آيان بر آن دلالت دارند اين است آن خداوندي که اين جهان با عظمت را باين ترتيب
آفريده واين نظام متقن و بديع را پديد اورده است توانائي آن را دارد که پس از مرگ
شما را زنده کند و به حساب اعمال و اخلاق و عقايد شما بطور کامل بردسد و به مجازات
و پاداش و کيفر لازم برساند.

((ان الينا
ايابهم ثم ان علينا حسابهم))[12]

((بازگشت همه
بسوي ما و حساب همه نيز بر ما است.))

سخنان معصومين

جهاد در راه خدا

پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله:

مردي به حضور رسول خدا (ص) رسيد و عرضه داشت من براي جهاد
کاملا آماده ام پيامبر فرمود: ((فجاهد في سبيل الله فانک ان تقتل کنت حيا عندالله
ترزق و ان مت فقت وقع اجرک علي الله و ان رجعت خرجت من الذنوب الي الله.))

(تفسير نورالثقلين-جلد1-ص409)

پس به جهاد در راه خدا بپرداز که اگر شهيد گردي به حيات
جاودانه دست يابي و چنانچه (در بازگشت) به مرگ طبيعي از جهان رخت بندي اجرت بر
خداست و در صورت بازگشت به وطن فارغ از گناهان به سوي فيض الهي مراجعت مي نمائي.

پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله:

در زمان رسول خدا صلي الله عليه و آله مردي از جامعه  کناره گرفته و به منظور عبادت به کوهي پناه برد
خانواده او وي را به حضور پيامبر آوردند حضرت او را از اين عمل نهي نموده و فرمود:

ان صبر المسلم في بعض مواطن الجهاد يوما واحدا خيرله من
عبادة اربعين سنة 

(مستدرک-جلد 2-
ص245)

يک روز صبر و
پايداري مسلمانان در بعضي از مواضع جهاد بهتر از جهل سال عبادت است.

اميرمؤمنان عليه
السلام:

((ان الجهاد اشرف
الاعمال بعد الاسلام …. والبشري في الجنة بعد الشهادة))

(تفسير نور
الثقلين جلد 1 ص 408)

پس از پذيرش
اسلام جهاد برترين اعمال است و مژده باد مجاهدان را پس از شهادت به بهشت برين.

اميرمومنان عليه
السلام:

((ضاربوا عين
دينکم بالظبي و صلوا السيوف بالخطا و انتصرو بالله تظفرئا و تنصروا.))

(غررالحکم –
ص463)

اميرمومنان در
جنگ صفين به سپاهيان خويش فرمود:

دشمن را براي
پايداري دينتان از دم شمشير بگذرانيد و گامي فراتر صلاحتان را به آنها رسانيد و از
خداوند ياري جوئيد تا پيروزي و نصرت حق شامل حالتان شود.

اميرمومنان عليه
السلام:

((ان الله فزض
الجهاد و عظمه و جعله نصره و ناصره و الله ما صلحت دنيا ولا دين الا به.))

(وسائل –جلد11-
ص9)

خداوند جهاد را
واجب ساخت و آن را بزرگ و گرامي داشت و وسيله پيروزي (دين) خويش قرار داد و خود آن
را ياري نمود به خدا سگند که دين و دنيا جز با جهاد اصلاح نگردد.

امير مومنان عليه
السلام:

حضرت اميرمومنان
عليه السلام در دعا به رزمندگان اسلام به پيشگاه پروردگار عرضه مي داشت:

(( اللهم الهمهم
الصبر و انزل عليهم النصر و اعظم لهم الاجر.))

( شرح نهج
البلاغه ابن ابي الحديد جلد4 ص 26)

خداوندا! صبر
شکيبائي بر سختيها و مشکلات جنگ را به آنها الهام فرما و پيروزي و نصرت بر آنان
فرو فرست و اجرشان را افزون ساز.

امير مومنان عليه
السلام:

((ان الله کتب
القتل علي قوم والموت علي اخرين و کل اتيه منيته کما کتب الله له فطوبي للمجاهدين
في سبيله والمقتولين في سبيله.))

(شرح نهج البلاغه
ابن ابي الحديد- جلد 3- ص 184)

خدانود شهادت را
براي گروهي و مرگ طبيعي را براي گروهي ديگر مقدر فرموده و هر انسان به مرگي که خدا
برايش تقدير نموده از دنيا مي رود پس خوشا به حال مجاهدان في سبيل الله و شهيدان
راه او.

اميرمومنان عليه
السلام:

((الجاد عماد
الدين و منهاج السعداء))

(غرر الحکم)

جهادستون استوار
دين و روش سعادتمندان است.

امام رضا عليه
السلام:

((ما اعمال
العباد کلهم عندالمجاهدين في سبيل الله الا کمثل خطاف اخذ بمنقاره من ماء البحر.))

(کنز المعال حديث
10681)

تمام اعمال
بندگان در مقايسه با جهاد مجاهدان في سبيل الله همچون قطره آبي است که پرستوئي با
منقارش از دريا بگيرد.

هدايت در قرآن

قسمت هشتم

بررس آيه
ميثاق   آية الله جوادي آملي

در رابطه با آيه
شريفه ميثاق نظر استادعلامه طباطبائي رضوان الله تعالي عليه و اشکالات پنچ گانه اي
که بر آن وارد بود بيان شد. بنابراين بايد ديد که براي احتراز از اشکالات ياد شده
آيه شريفه را بر چه معنائي مي توان حمل نمود؟

معناي تمثيلي:

چنانچه گفتيم
جمعي از مفسران و از جمله مرحوم سيد شرف الدين رضوان الله عليهم آيه مزبور را حمل
بر تمثيل نمود ه اند. ما اگر اين نظريه را بعنوان يکي از احتمال ها بپذيريمهيچ يک
از آن اشکالات پنچگانه ديگر وارد نخواهد بود چنانچه آيه کريمه (( فقال لها و للارض
ائتيا طوعا او کرها قالتا اتينا طائعين))[1]
–خداوند به آسمان و زمين فرمود: با ميل و يا به اجبار بيائيد (و اطاعت نمائيد)
گفتند: ما از روي ميا آمديم و سر به فرمان نهاديم بر همين معناي تمثيلي حمل گرديده
است.