گفته ها و نوشته ها

قاطعیت با محتکرین ارزاق عمومی

می گویند در غزنین، خبازان در دکانها بستند و نان نایافت
شد و غربا و بیچارگان در رنج افتادند و به تظلم پیش سلطان ابراهیم رفتند و
بنالیدند. دستور داد تا همه را حاضر کردند گفت: چرا نان تنگ کردید؟ گفتند: هر باری
گندم و آرد که در این شهر می آرند نانوایان تو می خرند و انبار می کنند و می
گویند: فرمان چنین است! و ما را نی گذارند که یک من آرد بخریم. سلطان فرمان داد تا
خباز خاص را بیاوردند و زیر پای پیل (فیل) افکندند چون مرد بر دندان پیل بستند و
در شهر بگرداندند و بر وی ندامی کردند که هرکه در دکان باز نگشاید از نانوایان، با
او همین کنیم، و انبارش تقسیم کردند. هنگام نماز شام بر هر دکانی پنجاه من نان
بمانده و کس نمی خرید.

حجم زمین

برای اینکه تجسمی از میزان حجم زمین داشته باشیم، یک
دانشمند آلمانی تشبیه خوبی کرده است: اگر کرده زمین را قطعه قطعه کرده و تمام آن
را بخواهیم با یک قطار باری حمل کنیم و فرض این براین باشد که در هر ثانیه یک واگن
از این قطار از جلوی چشم ناظری رد شود ده میلیارد سال طول خواهد کشید تا تمام ترن
از جلو ناظر بگذرد. و اما ارقامی که در مورد کره زمین به دست آمده به این شرح است:

شعاع قطبی زمین: 079/356/6 متر.

شعاع استوائی: 397/377/6 متر.

محیط خط استوا: 368/070/40 متر.

محیط نصف النهار: 423/003/40 متر.

مساحت: 000/000/320/083/1 کیلومتر مکعب.

وزن: 10*974/5 تن.

بهترین بندگان خدا

از پیامبر اکرم«ص» پرسیدند: بهترین بندگان خدا چه کسانی
هستند؟ حضرت فرمود: آنانکه هرگاه نیکی کنند شاد گردند، و هرگاه بدی کنند آمرزش
خواهند. و هرگاه به ایشان بخشش شود سپاس گویند و تشکر کنند و هرگاه گرفتار شوند
شکیا و بردبار باشند و هرگاه خشمناک گردند، ببخشند.

سیب، بهترین دارو

بررسی 1300 دانشجویی دانشگاه میشیگان به این نتیجه رسید
که گروهی که هر روز سیب می خوردند ، کمتر از کل گروه دانشجویان مبتلا به بیماریهای
عفونی می شدند.

در همین رابطه روایت جالبی محمد بن مسلم از امام صادق
علیه السلام نقل می کند که فرمود: «اگر مردم می دانستند در سیب چه فوایدی هست،
بیماران خود را معالجه نمی کردند مگر با آن».

علم و مال

شخصی از بوذرجمهر حکیم پرسید: علم  بهتر است یا مال؟ بوذرجمهر گفت: علم. آن شخص
پرسید: پس چرا اهل علم خدمت مالداران را می کنند و اهل مال خدمت عالم نمی کنند؟

بوذرجمهر جواب داد: علتش این است که اهل علم بواسطه
دانشی که دارند، قدر مال را می دانند و مالداران بواسطه جهل خود، قدر علم را نمی
دانند.

آب در غذا

هنگامی که ما به صرف غذا می نشینیم، غذاهایمان خیلی
بیشتر از لیوان  آبی که به عنوان نوشابه می
نوشیم آب دارد. وزن بیشتر غذاها در برگیرنده درصد تعجب آوری آب است. خیار 96درصد،
هنداونه 92درصد، شیر87درصد، سیب84درصد، سیب زمینی78درصد، پنیر 40درصد و نان
35درصد!

هزیمت بود آشتی خواستن

اگر جنگ را خواهد آراستن

                        هزیمت
بود آشتی خواستن

و دیگر که بدخواه گردد دلیر

                        چو
بیند که کام تو آید بزیر

گه رزم چون بزم پیش آوری

                        بفرمان
بری ماند آن داوری

تو با دشمن بد کنش رزم جوی

                        نه
با آتش، آب اندر آید بجوی

چو نیرو ببازی خویش آوریم

                        هنر
هرچه داریم پیش آوریم

نه از پاک یزادن نکوهش بود

                        نه
شرم از یلان چون پژوهش بود

چه گوید ترا دشمن عیب جوی

                        که
بی جنگ پیچی زبد خواه روی؟

از آن پس به فرمان دشمن شویم

                        که
بی جان و ب توش و بی تن شویم          

«فردوسی»

آری! همانگونه که فردوسی در این اشعار گوید، آنگاه که
دشمن بدسگال به جنگ ما کمر می بندد، باید مردانه برابرش بایستیم زیرا اگر در این
هنگام، جویای آشتی و خواهان سازش گردیم، دشمن ما را خوار و بیمایه و سست و بد دل
خواهد پنداشت و بیشتر خواستار فرمان برداری ما می گردد!!

عشق به شهادت

عمرو بن جموح پیرمرد قد خمیده ای که پایش

                        بستگانش
احاطه شده بود، و همه می خواستند او را

در یکی از حوادث آسیب دیده بود، پس از اینکه

                        از
جهاد باز دارند، اصرار و التماس نمود، حضرت

چهار فرزند جوانش را روانه جبهه جنگ با مشرکین

                        رو
به خویشان وی کرده فرمود: مانع نشوید تا در

قریش کرده بود، خدمت حضرت رسول «ص»

                        طریق
اسلام شربت شهادت بنوشد. او خانه را

آمد و عرض کرد: آرزوی شهادت دارم، رخصتم

                        ترک
کرد و در هما حال با خود زمزمه می کرد:

دهید به جبهه روم. حضرت فرمود: خدا تو را

                        خدایا!
توفیق ده در راه تو کشته شوم و به سوی خانه ام مرا باز نگردان!

نتیجه یک عمر جهانگردی

مردی از حکمای پیشین، چندین سال گرد جهان می گشت و این
شش سخن را به مردم می آموخت:

1-هرکه را حلم نیست، او را عزت دو جهان نیست.

2-هرکه را صبر نیست، او را سلامت دین نیست.

3-هرکه را علم نیست، او را از عمل خویش منفعت نیست.

4-هرکه را پرهیز نیست، او را به نزدیک خدای کرامت نیست.

5-هرکه را سخاوت نیست، او را از مال خویش بهره نیست.

6-و هرکه را نصیحت نیست، او را به نزد خدای تعالی حجت
نیست.

چه خواهم از خدا که همه چیز باشد؟

بوذرجمهر گفت: از استاد خود پرسیدم که در دنیا از خدای
تعالی چه خواهم که همه چیز دنیائی خواسته باشم؟ گفت: سه چیز: تندرستی، توانگری،
ایمنی.

گفتم: چه چیز است که به همه وقت سزاوار است؟ گفت: به کار
خود مشغول بودن.

گفتم: در جوانی و پیری چه کاری بهتر؟

گفت: در جوانی دانش آموختن و در پیری بکار بستن.

گفتم: سخاوتمندترین مردم کیست؟ گفت: آنکه چون بخشد، شاد
شود.

معامله بد

شخصی نزد شیرینی فروشی رفت و از او خواست به نسیه یک رطل
شیرینی به او بدهد. شیرینی فروش از او خواست مقداری بچشد تا اگر او را پسند آمد،
ابتیاع نماید. آن شخص گفت: من روزه قضای سال گذشته گرفته ام و نمی توانم بچشم.
فروشنده گفت: معاذالله که با تو معامله کنم، تو با خدایت این قدر بد معامله می
کنی، با من بیچاره چه خواهی کرد؟!

رباعیات

یکی از حکما گوید: چهار چیز است که محتاج به چهار چیز
است: 1-حسب به ادب 2-سروری به امن 3-قرابت به مودت 4-عقل به تجربه و چهارچیز است
که اندک آن اندک نیست: 1-قرض 2-آتش 3-دشمن 4-مرض.

اسلام،
مکتب انسان سازی

استعدادها
و میلهای ویژه انسان

قسمت
سوم

حجه
الاسلام محمد حسن رحیمیان

گفتیم
که در انسان مجموعه ای از میلها وجود دارد که در آن میلها با سایر حیوانات مشترک
است و اصولا میلها و جاذبه ها عواملی هستند که موجودات جاندار را به جهان خارج از
وجودشان پیوند می دهد و بوسیله آنها نیازهای خود را در جهت حفظ و بقاء خود برآورده
می کند مثل احساس گرسنگی و میل به غذا که موجود زنده را به طرف غذا و خوردن آن می
کشناند و هیچ موجود زنده ای بدون این مجموعه از میلها نمی تواند به حیات خود ادامه
دهد.

در
حیطه میلها و جاذبه ها نیز انسان به سایر حیوانات وجه افتراق و تمایز دارد و علاوه
بر میلهای مشترک از مجموعه ای میلها و استعدادهای ویژه نیز برخوردار است و
همانگونه که حیات و زندگی حیوانی بدون وجود آن کششهای ویژه امکان پذیر نیست. انسان
بوسیله این میلها و کششهای ویژه است که به جهان غیر مادی پیوند می خورد و وجود این
نوع جاذبه ها است که انسان را به سوی کمالات والای معنوی سوق می دهد و او را
بدینوسیله نیز بر سایر جانداران فضیلت و برتری می بخشد.

برخلاف
میلهای مشترک که عامل پیوند به جهان ماده هستند و عقل با آنها همسوئی بی قید و شرط
نداشته و عامل بازدارنده و مهارکننده و وسیله شکستن حاکمیت و سلطه آنها در انسان
است، در مورد میلها و جاذبه های ویژه عقل با آنها همسو و همراه است و هر دو به
صورت دو عامل مکمل یکدیگر، اساس فضیلت انسان و وسیله پرواز او به سوی کمال
لایتناهی می باشند. وجود این کششهای ویژه در انسان ضمن آن که نشانگر برجستگی و
امتیاز انسان بر سایر حیوانات است، چون هیچگونه سنخیت و مجانستی با جهان ماده
ندارند و چون واقعیتی هستند غیر قابلانکار در درون هر انسان، وجود جهان دیگری که
از سنخ طبیعت و ماده نیست را در ضمیر انسان به روشنی اثبات و آنچه را عقل در این
زمینه با قلم استدلال ترسیم کرده بر صفحه قلب نگاشته و نقشی زنده و متحرک می بخشد.

با
شکوفائی این استعدادها انسان هم به منزلت والای خود دست می یابد و هم از این رهگذر
به جهان ماوراء طبیعت راه می یابد و به سوی بیکرانگی و هستی و خیر و زیبائی مطلق و
معبود یکتا پرواز می کند. این کششها و میلها گرچه از زوایه عالم کثرت متعدد می
نمایند ولی از دیگر سو همچون کانالهای متعددی که به یک نقطه منتهی می شوند همه
آنها در عالم معنا به وحدت می رسند و به مبدأ هستی منتهی می گردند.

پس
وجه اشتراک بین میلهای مشترک و میلهای ویژه این است که وجود آنها نشانه وجود حقیقت
دیگری است خارج از وجود انسان و همانگونه که اگر غذائی در خارج وجود انسان وجود
نداشت احساس گرسنگی و میل به غذا ممکن نبود، به همین نحو اگر امور غیر مادی نبود،
میل و گرایش نسبت به آنها نیز در انسان امکان پذیر نبود. و اما وجه افتراق بین
میلهای مشترک و میلهای ویژه آن است که تعدد و کثرت میلیهای مشترک، انسان را به
محورها و امور مادی متعدد و متکثر که ویژه تشخصات و تعینات مادی است پیوند می دهد
ولی میلهای ویژه علیرغم تعدد آنها، انسان را به حقیقتی یگانه پیوند می بخشد و
همچون چند دریچه ای که به فضای لا یتناهی و روشن باز شده اند چشم دل را به نور
هستی بیکرانه و کمال مطلق روشنی می بخشد.

حال
به اجمال این استعدادها و میلهای ویژه را بر می شماریم و سپس به گوشه ای از نقش
آنها در تکامل معنوی انسان می پردازیم تا آنچه گفتیم روشن تر شود. استعدادها و
میلهای ویژه انسان تا آنجا که مورد شناخت و قبول قطعی قرار گرفته است به طور عمده
عبارتند از:

1-استعداد
دانائی و حقیقت جوئی و آگاهی از هستی

انسان
در حالیکه از جهل و نادانی گریزان است و حتی در صورت جاهل بودن از پذیرفتن و
اعتراف به آن اکراه دارد همواره مشتاق و مایل است همه چیز را بداند و از آگاهی بر
هر چیزی لذت می برد حتی اگر آگاهی یا عدم آگاهی اش احیانا در جهت مصالح مادی او
نقش مثبت و یا منفی نداشته باشد. پیشرفت انسان در تمام رشته های علوم از
دستاوردهای این استعداد و میل ویژه است گرچه در برخی موارد و علوم داعی و انگیزه
چیز دیگری مانند رسیدن به زندگی بهتر و جلب منفعت یا دفع ضرر نیز در آنها دخیل
باشد ولی در همان موارد هم اگر این استعداد و کشش وجود نداشت این همه پیشرفت
چشمگیر حاصل نمی شد.

شکوفائی
کامل این استعداد و اشباع این کشش در انسان توقف پذیر نیست تا  آنجا که به درک حقیقت وجود نائل شود و آنگاه که
انسان به این شکوفائی برسد حتی با دانائی بر موجودات مادی که در ذات خود محدوند و
وابسته و ناقص و نیازمند و مخلوق… در آنها همچون آئینه ای خدا را می بینند که
هستی و کمال مطلق است و غنی و قیوم بالذات و چنین می گوید که: «ما رأیت شیئاً الا
و قد رأیت الله قبله و بعده و معه» هیچ چیز را ندیدم مگر آن که خدا را قبل و بعد و
در آن دیدم. و از خدا چنان شکوفائی را در میل حقیقت جوئی خود می طلبد که: «اللهم
ارنی الاشیاء کما هی».

پس
انسان تحت تأثیر این میل شگرف و این کشش حقیقت هستی را می جوید و پیوند با او را
می طلبد تا ضعفها و کاستی های خود را جبران کند و از آن مبدأ، عزت و قوت گیرد:
«ایاک نستعین» و در این رهگذر اگر به علوم تجربی و مادی می گراید و اگر کوته
نظرانه از آنها برای کسب عزت و قوت و بهبود زندگی خویش استمداد می کند ناآگاهانه
مجذوب همان هستی مطلق و در طلب همان مبدأ عزت و قوت لا یتناهی است، گرچه به ظاهر
آن را جحد و انکار نماید. چرا که حقیقت هستی جر او نیست و قوت و عزتی جز قوت و عزت
او نیست و هرچه هست پرتوی از هستی است.

این
میل هرچه در انسان شکوفاتر و گسترده تر شود به موازات آن کیفیت خواسته ها و شعاع
مطلوبها نیز متعالی تر و گسترده تر می شود و از آنجا که هدف غائی و مطلوب نهائی
یعنی حقیقت هستی، مطلق و بی پایان است و علم او نیز که عین ذات او است مطلق و لا
یتناهی است . انسان در طریق آگاهی و پویش به سوی کمال دانائی راهی بی پایان فرا
روی خویش دارد و هرچه یک گام در راه آگاهی بردارد در حقیقت گامی در چهت نزدیکتر
شدن به کانون دانائی و نور هستی برداشته و به گرمی و روشنی بیشتری در جهت زندگی
انسانی و حیات معنوی خویش دست یافته است و اگر جز این باشد و این میل تکوینی
گرفتار کژی و انحراف شود و دانائی و علم در تنگنای اغراض مادی و ظلمت هواهای
نفسانی محبوس شود، هرچه به علم و دانائی انسان افزوده شود از حقیقت علم و روشنی
دانائی دورتر می شود.

بیان
تضاد بین علم واقعی و دل بستگی به دنیا و اهداف مادی و تلازم بین علم و راه یافتن
به سوی خدا در دو روایت ذیل قابل تأمل و دقت عمیق است:

عن
النبی (ص)

«من
ازداد فی العلم رشداً فلم یزدد فی الدنیا زهداً لم یزدد من الله الا بعداً»   (بحار،ج2/37)

کسی
که در علم رشد یابد و به موازات آن، زهد و وارستگی اش نسبت به دنیا (و مادیات که
خلاف غایت علم که همان دستیابی به حقیقت هستی و کمال مطلق است) افزون نشود چنین
رشد علمی جز به دوری او از خدا (که حقیقت مطلق است و غایت علم) نیفزوده است.

و
در روایت دیگری فرماید:

«من ازداد علماً و لم یزدد هدی لم یزدد من الله الا
بعداً» (مجموعه ورام/220)

کسی که بر دانش خویش بیفزاید و به همان نسبت بر هدایتش
افزوده نشود جز بر دوری خویش از خدا نیفزوده است.

اگر روشنی علم به هدایت و راه یافتن انسان به سوی حق
نیانجامد به معنی این است که علم و آگاهی که راه و کانال است به سوی حقیقت مطلق،
آنگاه که از مجرای تکوینی خود خارج گردید و از آن زوایه گرفت هرچه پیشتر رود فاصله
اش با هدف بیشتر می شود و در این صورت فزونی و رشد علم جهت معکوس می یابد و انسان
را از خدا دورتر می کند و بجای آنکه انسان در پرتو نور علم به نور حقیقت بپیوندد
در حجاب علمی که آلوده به اغراض و تاریکیهای مادی و نفسانی است محجوب و از حقیقت
مهجور می گردد و بدینگونه است که: «العلم هو الحجاب الاکبر» مصداقی بارز می یابد و
دارنده چنین علمی در حقیقت جاهل است و در جهالت خویش هلاک می شود، در حالی که علم
و دانائی اش او را سودی نبخشد. حضرت امیر (ع): «رب علام قد قتله جهله و علمه معه
لا ینفعه» (قصار الحکم 107)

چه بسا عالمی که
جهلش موجب هلاکت او می شود در حالی که علم و دانشش او را سودی نرساند.

مدیریت
اسلامی

قسمت
هفتم

حجه
الاسلام و المسلمین ری شهری

«شرح
صدر»

حسن
خلق

در
قسمتهای گذشته سخن به دومین اثر از آثار شرح صدر یعنی «بینش سیاسی» رسید و گفتیم
که برای تبیین این اثر سه مسأله باید مورد بررسی قرار گیرد. اول معنای سیاست و دوم
رابطه سیاست و مدیریت و سوم رابطه شرح صدر و سیاست، مسأله اول و دوم در مقاله قبلی
توضیح داده شد و اینک ادامه بحث:

سیاست
و شرح صدر

اگر
معنای شرح صدر و مفهوم سیاست را کنار هم بگذاریم، رابطه این دو، و نقش شرح صدر در
تقویت بینش سیاسی نیازی به توضیح ندارد.

عرض
کردیم که شرح صدر به معنای گسترش ظرفیت فکری و روحی است و گسترش اندیشه و روان
موجب می شود که بینش مدیریت در انسان تقویت شود بنابراین با در نظر گرفتن اینکه
سیاست چیزی جز روان شناسی فرد و جامعه برای اجراء نقش مدیریت نیست، نقش شرح صدر در
تقویت بینش و بنیه سیاسی مدیریت جامعه مشخص می گردد.

چیزی
که هست شرح صدر اسلامی یعنی گسترش ظرفیت انسان برای پذیرش حق، بینش سیاسی اسلامی
آدمی را تقویت می کند و مدیریت را در مسیر حق و عدل قرار می دهد. و شرح صدر کفری
بینش سیاسی کفری را در انسان تقویت می نماید و مدیریت را در مسیر کسب قدرت از هر
طریق و با هر وسیله موفق می سازد.

3-حسن
خلق

حسن
خلق یکی دیگر از ویژگیهائی است که برای مدیریت بسیار لازم و ضروری است، اگر یاد
داشته باشید گفتمی مدیریت عبارت است از «انجام کارها از طریق دیگران» و علم مدیریت
«علمی است که انسان را به انجام کارها از طریق دیگران هدایت می کند». و عمل به این
علم، هنر مدیریت نامیده می شود و اخلاق مدیریت خصلتهائی است که عمل باین علم را
میسر می سازد و در میان این خصلتها حسن خلق از اهمیت فوق العاده برخوردار است حسن
خلق نیز یکی از آثار شرح صدر است و تنها افراد با ظرفیت می توانند خوش اخلاق
باشند، برای توضیح این معنا چند مسئله بادی اجمالا مورد بررسی قرار گیرد.

1-تفسیر
حسن خلق.

2-نقش
حسن خلق در مدیریت.

3-زیانهای
سوء خلق برای مدیریت.

4-رابطه
شرح صدر و حسن خلق.

تفسیر
حسن خلق

حسن
خلق را دو گونه می توان تفسیر کرد:

1-زیبائی
جان.

2-خوش
برخورد کردن انسان.

نخستین
معنای حسن خلق زیبائی روان در کنار زیبائی اندام است، گاه اندام انسان زیبا است و
چهره ظاهری او دلربا است و گاهی اندام جان و چهره باطنی او زیبا و جالب توجه است و
اگر این دو زیبائی با هم آمیخته شوند و زیبائی ظاهر در کنار زیبائی باطن قرار گیرد
انسان در کمال زیبائی است.

زیبائی
جسم در زبان عربی حسن خلق، و زیبائی جان حسن خلق نامیده می شود.

ابوحامد
غزالی در این رابطه می گوید:

«الخلق
و الخلق عبارتان مستعملان معا یقال: فلان حسن الخلق و الخلق…».

خَلق
و خُلق دو عبارت هستند که با هم بکار می روند، گفته می شود که فلانی خَلق و خُلق
او نیکو است یعنی ظاهر و باطن او زیبا است، بنابراین مراد از خَلق چهره ظاهری و
مراد از خُلق چهره باطنی است.

در
ادمه این کلام غزالی در تفسیر «خُلق» می گوید:

«خُلق
عبارتست از هیئت راسخه ای در نفس که افعال به آسانی از آن صادر می گردد بدون اینکه
نیازی به فکر و تأمل باشد، بنابراین اگر صورت باطنی بگونه ای باشد که کارهائی که
عقلا و شرعا نیکو هستند از آن صادر گردد، این چهره باطنی «خُلق حسن» و اخلاق نیک
نامیده می شود، و اگر آنچه از چهره باطنی انسان صادر می گردد افعال زشت باشد، آن
هیئت و چهره باطنی که ریشه این زشتیها است «خُلق سیء» و اخلاق زشت نامیده می گردد»[1].

در
بسیاری از روایات اسلامی حُسن خلق به این معنا به معنای زیبائی چهره باطن آمده
است، روایتی نقل شده از امام علی علیه السلام که می فرماید:

«لو
کنا لانرجوا جنه و لا نخشی ناراً و لا ثواباً و لاعقاباً لکان ینبغی لنا أن نطلب
مکارم الاخلاق، فانها تدل علی سبیل النجاح»[2].

فرضا
اگر ما نه امید بهشت داشتیم و نه ترس از دوزخ، نه ثوابی وجود داشت و نه عقابی، هر
آینه عقلا شایسته بود برای ما که در طلب مکارم اخلاق و صفاتی که موجب کرامت و
بزرگواری است باشیم، زیرا این صفات است که انسان را به راه کامیابی دلالت می
نماید.

و
به عبارت دیگر چهره باطنی انسان بحکم عقل باید زیبا باشد و انسان برای تحصیل
زیبائی باید تلاش کند، چه بهشتی وجود داشته باشد و چه وجود نداشته باشد، و چه
اینکه دوزخی وجود داشته باشد و یا اینکه وجود نداشته باشد، زیرا انسان برای
کامیابی و خوب زندگی کردن در این جهان نیز نیازمند به حسن خلق است و مکارم اخلاق
راه خوب زندگی کردن را به انسان نشان می دهد.

در
حدیث دیگری رسول اکرم صلی الله علیه وآله می فرماید:

«ان
الله یحب معالی الاخلاق و یکره سفسافها»[3].

خداوند
اخلاق والا را دوست دارد و از خصلتهای پست بدش می آید[4].

روایت
اول درباره حکم عقلی در رابطه تحصیل حسن خلق است و روایت دوم درباره حکم شرع.

این
معنای اول خسن خلق و اما معنای دوم خسن خلق که در رابطه با مدیریت در این بحث مورد
عنایت است عبارت است از «خوش برخورد بودن».

در
همه روایاتی که «حسن خلق» در کنار سایر صفات نیک مطرح شده است، مقصود از آن خوب
برخورد کردن با مردم است، از باب نمونه امام صادق علیه السلام در حدیثی [5]
مکارم اخلاق را ده صفت می داند، و این صفات را بدین ترتیب ذکر می فرماید:

1-یقین  2-قناعت 
3-صبر  4-شکر  5-حلم 
6-حسن خلق  7-سخاوت  8-غیرت 
9-شجاعت  10-مروت

همانطور
که ملاحظه می کنید در این روایت امام، حسن خلق را قسیم سایر اخلاق حسنه قرار داده
از این تعبیر معلوم می شود که مقصود از آن چیزی غیر از معنای اول است زیرا حسن خلق
به معنای اول مقسم برای همه صفات نیک است نه قسیم آنها، مقصود از حسن خلق در این
کلام همانست در روایت دیگری توضیح داده است.

شخصی
از امام صادق علیه السلام پرسید که حسن خلق را برای من تعریف کنید؟ امام فرمود:

«تلین
جانبک، و نطب کلامک، و تلقی اخاک ببشر حسن»[6].

با
فروتنی با مردم برخورد کنی، سخنت عطرآگین باشد و با برادر دینی خود با چهره باز و
بشاش ملاقات نمائی.

شخصی
آمد خدمت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و از او تقاضا کرد که دین اسلام را
برای او تعریف و تفسیر کند، پیامبر اسلام فرمود: دین عبارت است از حسن خلق، از
آنجا که این تفسیر برای او نامأنوس و نا مفهوم بود پس از مدتی دوباره خدمت حضرت
رسید و باز همین سؤال را تکرار کرد و مجددا همان پاسخ را شنید، دفعه سوم پیش
پیغمبر آمد و سؤال خود را تکرار کرد، پاسخ پیامبر همان جواب اول بود، در ورایت است
که او هر بار برای مسأله خود پیش پیامبر می آمد از سمت خاصی می آمد، بار اول از
روبرو، و بار دوم از سمت راست و بار سوم از سمت چپ، برای آخرین بار از پشت سر حضرت
ظاهر شد و باز پرسید که یا رسول الله دین چیست؟ پیامبر اسلام رو بسوی او کرد و
فرمود: متوجه نمی شوی معنای دین را؟! دین اینست که در برخوردها عصبانی نشوی![7].

ملاحظه
می فرمائید که پیامبر اسلام سه بار دین را به حسن خلق و بار آخر به عصبانی نشدن در
برخوردها تفسیر می کند، تأکید پیامبر اسلام تا این حد بر حسن خلق و خوب برخورد
کردن با مردم خیلی قال تأمل است، آری برخوردهای اجتماعی هواداران هر دین، معرف و
مفسر عملی آن آئین برای کسانی است که از حقیقت آن بی اطلاعند، چه بسا برخوردهائی
که مخالفین را جذب و چه بسا برخوردهائی که موافقین را نیز دفع می نماید.

روایاتی
که ذکر شد از جمله روایاتی است که حسن خلق را به خوش برخورد بودن تفسیر می کنند، و
اینک دو نمونه از روایاتی که سوء خلق را به بد برخورد کردن تفسیر می نمایند:

به
پیامبر اسلام گفته شد که فلان خانم هر روز روزه می گیرد و شبها تا صبح عبادت می
کند ولی زن بداخلاقی است و همسایگانش را در برخوردها با زبان آزار می دهد، پیغمبر
فرمود:

«لا
خیر فیها هی من اهل النار»[8].

خیری
در او نیست، او از اهل دوزخ است.

در
مراسم تدفین سعد بن معاذ یکی از اصحاب بزرگ پیامبر اسلام ک آنحضرت شخصا در این
مراسم شرکت کرد و فوق العاده نسبت به این صحابی بزرگ تجلیل نمود پس از تمام شدن
کار دفن. حضرت فرمود: «قد اصابته ضمه» سعد گرفتار فشار قبر شد!، اصحاب تعجب کردند
که مرد بزرگواری که پیامبر اسلام در تشیع جنازه و دفن او آنهمه از وی تجلیل کرده
چگونه می شود گرفتار فشار قبر شود! لذا یکی از حضار علت این گرفتاری را از حضرت
پرسید، پیامبر اسلام پاسخ داد: آری «انه کان فی خلقه مع اهله سوء»: او در برخوردها
با خانواده خود بداخلاق بود.[9]

تا
اینجا مسأله اول از مسائلی که برای تبیین رابطه شرح صدر و حسن خلق ضروری است را
اجمالا توضیح دادیم یعنی حسن خلق را تفسیر کردیم و اما مسأله دوم:

نقش
حسن خلق در مدیریت

مدیر
برای اینکه بتواند دیگران را خوب به کار بگیرد باید برای افراد تحت مسئولیت خود
جاذبه داشته باشد، و جاذبه داشتن فرع حسن خلق به معنای دوم یعنی خوش برخورد بودن
است.

روش
مدیریت پیامبر اسلام در برخورد با مردم برای ما درست بزرگی است که پیامبر اسلام
چگونه توانست آن مردم نیمه وحشی و تندخو و بداخلاق و پراکنده را به خود جذب کند و
از آنها امتی متحد و نیرومند و نمونه بسازد؟ از نظر قرآن کریم عمده ترین عامل جاذب
پیامبر برخوردهای خوب او بود.

«فیما
رحمه من الله لنت لهم ولو کنت فظا غلیظ القلب لا تفضوا من حولک»

از
پرتو رحمت الهی در برابر آنها نرم شدی و اگر خشن و سنگدل بودی از اطراف تو پراکنده
می شدند.

یعنی
این رحمت و عنای خدا است که تو برای مردم جاذبه داری، برخودر نرم و نیک تو با مردم
آنها را جذب می کند و به خدمت اسلام در می آورد، اگر تو سنگدل بودی و برخوردهایت
تند و تیز بود آنها از اطراف تو پراکنده می شدند و در ادامه آیه خداوند به پیامبر
اسلام تأکید می کند که:

«فاعف
عنهم و استغفرلهم و شاورهم فی الامر».[10]

یعنی
اگر در ادامه همکاری باز هم دیدی آنها مقصرند- در آنجا که عفو زیانبار نیست – آنها
را ببخش و برای آنها دعا کن که من هم آنها را ببخشم، علاوه بر این توجه داشته باشد
که برای قوت مدیریت ضروری است  آنها مورد
مشورت تو در کارها قرار گیرند و موظف هستی که با همین مردم در کاهای اجتماعی و
سیاسی مشورت کنی.

ادامه
بحث را در شماره آینده ملاحظه خواهید فرمود

ادامه
دارد

درسهائی از
تاریخ تحلیلی صدر اسلام

هجرت
مسلمانان به حبشه

بخش سوم

قسمت سیزدهم

حجه الاسلام
و المسلمین رسولی محلاتی

4-آیا یک
هجرت بود یا دو هجرت

مورخین عموما
گفته اند: مسلمانان دوبار به حبشه هجرت کردند بار اول یک گروه چهارده نفره یا
پانزده نفره مرکب از ده مرد و چهار زن، که در ماه رجب سال پنجم بعثت در نیمه شبی
از مکه خارج شده و خود را به حبشه رساندند، و اینها حدود سه ماه در آنجا ماندند و
در ماه شوال در همان سال پنجم به مکه بازگشتند…

و سبب بازگشت
آنها نیز آن شد که به آنها خبر رسید که اهل مکه مسلمان شده و اختلاف میان آنها و
رسول خدا (ص) برطرف گشته[1]
و آنها نیز خوشحال و مسرور گشته و بسوی مکه بازگشتند ولی به پشت دروازه های مکه که
رسیدند معلوم شد این خبر نادرست و دروغ بوده و چنانچه گفته اند: چند تن از آنها
دوباره به حبشه بازگشتند و بقیه نیز هر کدام در پناه یکی از بزرگان قریش خود را
بمکه رسانده و وارد شهر شدند[2]…

و بار دوم پس
از این هجرت بود که با هجرت جعفربن ابیطالب و همسرش اسماء بنت عمیس شروع شد و
بدنبال او جمع دیگری نیز تدریجا به آنها ملحق شدند و در پایان عدد آنها به هشتاد و
سه مرد و نوزده زن[3] رسید
بجز بچه هائی که همراه آنها بوده اند، که البته این رقم در صورتی است که عمار بن
یاسر و ابوموسی اشعری را هم جزء آنها بدانیم که مورد تردید و اختلاف است… و
این  آخرین رقمی است که در هجرت دوم حبشه
ذکر کرده اند، ولی ممکن است بگوئیم هجرت به حبشه یک هجرت بیش نبوده که در دو مرحله
یا بیشتر انجام شده، چنانچه هجرت رسول خدا (ص) و مسلمانان را به مدینه یک هجرت
بیشتر محسوب نمی دارند اگرچه در طول بیش از یک سال انجام گردیده است…

و ما در
اینجا نام برخی از سرشناسان ایشان را که در بخشهای بعدی نیز نیازمند به دانستن آن
هستیم برای شما ذکر می کنینم و بدنبال سخن خود باز می گردیم:

جعفر بن
ابیطالب –از بنی هاشم- با همسرش اسماء- که عبدالله بن جعفر نیز از آندو در جبشه
بدنیا آمد- در هجرت مرحله دوم- و برخی هم او را جرء مهاجرین اول دانسته اند.[4]

زبیر
بن عوام –از بنی اسد بن عبدالعزی- در هجرت اول.

مصعب
بن عمیر –از بنی عبدالدار- در هجرت اول.

عبدالرحمن
بن عوف –از بنی زهره- در هجرت اول.

عثمان
بن عفان- از بنی امیه- در هجرت اول که همسرش رقیه دختر رسول خدا (ص) را نیز با خود
برد.

عبدالله
بن جحش- از بنی اسد بن خزیمه- که با همسرش ام حبیبه دختر ابوسفیان بحبشه هجرت کرد
و چنانچه در جای خود مذکور خواهد شد وی در حبشه دست از اسلام کشید و به دین
نصرانیت درآمد و همسرش «ام حبیبه» از او جدا شد و چن این خبر به رسول خدا (ص) رسید
برای نجات یک زن مسلمان و با ایمان و بزرگ زاده که در اثر پذیرفتن اسلام و ایمان
به رسول خدا(ص) از محیط خانواده اش دور گشته بود و اکنون دچار یک شکست روحی دیگر و
مشکلات تنهائی در غربت بود نامه ای به نجاشی نوشت و بوسیله او ویرا برای خود
خواستگاری نموده و به عقد خود در آورد تا پس از گذشت مدتی زیاد بمدینه آمد و در
خانه رسول خدا (ص) جای گرفت بشرحی که بعدا خواهید خواند –انشاء الله تعالی-

عثمان
بن مظعون- از بنی جمع- در هجرت اول- که با پسرش سائب بن عثمان و دو برادرش قدامه
بن مظعون و عبدالله بن مظعون بدانجا رفت.

عمار
بن یاسر- که از حلفاء و هم پیمانان بنی زهره بود- در هجرت دوم-

ابوسلمه-
از بنی مخزوم- که با همسرش ام سلمه (که بعدها بهمسری رسول خدا درآمد) بحبشه هجرت
کردند- در هجرت اول-

عبدالله
بن مسعود- از حلفاء و هم پیمانان بنی هذیل- در هجرت دوم-

ابوعبیده
جراح- از بنی الحارث- در هجرت دوم.

عبدالله
بن حارث- از بنی سهم- در هجرت دوم، و او از شعرای عرب بود که چون بحبشه رفتند و
آسوده خاطر گشتند اشعاری در اینباره گفت که از آنجمله است شعر زیر:

یا
راکبا بلغن عنی مغلغله               من کان
یرجو بلاغ الله والدین

کل
امری من عبادالله مضطهد          ببطن مکه
مقهور و مفتون

انا
وجدنا بلاد الله واسعه                 تنجی
من الذل و المخراه و الهون

فلا
تقیموا علی ذل الحیاه و خز        ی فی
الممات و عیب غیر مأمون

انا
تبعنا رسول الله واطرحوا             قول
النبی و عاشوا فی الموازین

5-علت
بازگشت مهاجرین نخست و افسانه «غرانیق»-

جمعی
از اهل تاریخ و مفسران اهل سنت نقل کرده اند که سبب مراجعت مهاجرین اول بمکه آن
بود که شنیدند مشرکان قریش بخاطر گفتاری که از رسول خدا (ص) شنیده اند و در ا«
گفتار از بتهای اهل مکه تمجید و مدح شده است با آنحضرت سازش و صلح کرده و دشتمنیها
برطرف شده و دیگر میان آنها صفا و صمیمیت برقرار گشته است.

و
آن سخنی را هم که رسول خدا (ص) بر زبان جاری کرده و موجب صلح و سازش مشرکان گشته
سخنی بوده که شیطان هنگام خواندن قرآن بر زبان آنحضرت آورده و بتهای مشرکان را
بخوبی و عظمت یاد کرده و آنها را «غرانیق» خوانده است.

و
«غرانیق» در لغت عرب جمع «غرنوق» بمعنای پرندگان آبی یا جوانهای سفید رو و شاداب
می باشد که بتها در زیبائی و بلندی جایگاه بدانها تشبیه شده اند.

و
اصل این افسانه دروغ بگونه ای که در صحیح بخاری و تفسیر طبری و در المنثور و کامل
ابن اثیر و جاهای دیگر با مختصر اختلاف و اجمال و تفصیل آمده اینگونه است که رسول
خدا (ص) وقتی شدت مخالفت مشرکان را با خود دید در دل آرزو کرد که ای کاش از جانب
خداوند دستوری یا آیه ای می رسید که موجب نزدیکی آنها می گشت و این اختلاف و دشمنی
برطرف می شد.

تا
آنکه روزی پس از آنکه حدود دو ماه از هجرت مسلمانان به حبشه گذشته بود رسول خدا
بنزد مشرکان آمد و در کنار آنها نشسته شروع بخواندن سوره نجم کرد و هم چنان آیات
این سوره را خواند تا رسید به آیه:

«أفرأیتم
اللات و العزی، و مناه الثاله الاخری».

یعنی
آیا دیدید لات و عزی و مناه سیمین دیگر را؟

در
اینجا شیطان دو جمله بر زبان آنحضرت جاری کرد که موجب خوشحالی و علاقه مشرکان گشت
و آن دو جمله این بود که بدنبال آن گفت:

«تلک
الغرانیق العلی، و ان شفاعتهن لترتجی».

یعنی
اینهایند پرندگان آبی (یا جوانان سفید روی) بزرگ و براستی که شفاعت آنها مورد امید
است.

مشرکان
با شنیدن این جمله خوشحال شده و تصور کردند که خدای آنحضرت برای استمالت و دلجوئی
آنها این دو جمله را بر او نازل کرده و برای بتهای آنها نیز نصیب و بهره ای قرار
داده است و مسرور گشتند. مسلمانان نیز که نمیدانستند آنها وحی الهی نیست و شیطان
بر زبان او جاری کرده آن جمله ها را با او قرائت کرده و یقین داشتند که وحی الهی
است و بوسیله جبرئیل نازل گشته…

و
بدین ترتیب هم مسلمانان و هم مشرکان بقیه آیات این سوره را بهمراه آنحضرت خواندند
تا رسید به پایان سوره و آیه سجده که مسلمانان همگی سجده کردند و مشرکان نیز
بهمراه آنها سجده کردند و ولید بن مغیره نیز که حاضر بود ولی بخاطر پیر و کهولت
نتوانست بسجده رود کفی از ریگهای زمین را برگرفت و برآنها سجده کرد. و بگفته بخاری
همه جن و انس با آنحضرت سجده کردند..

و
در برخی از نقلها نیز آمده که وقتی این دو جمله برزبان آنحضرت جاری گشت مشرکان مکه
از خوشحالی آنحضرت را بر دوش خود گرفته و در اطراف مکه گرداندند…

این
ماجرا گذشت تا چون شب شد جبرئیل برآنحضرت نازل گشت و رسول خدا (ص) آیاتی را که
خوانده بود از سوره نجم با همان دو جمله ای که شیطان بر زبانش جاری کرده بود برای
جبرئیل خواند، و جبرئیل به آنحضرت عرض کرد: این دو جمله در وحی الهی نبود، و تازه
رسول خدا (ص) فهمید که آنرا شیطان بر زبان او جاری کرده و سخت نگران شد، و در همین
زمینه آیات زیر در عتاب و سرزنش رسول خدا (ص) نازل گردید:

«وان
کادو الیفتنونک عن الذی اوحینا الیک لتفتری علینا غیره و اذا لا تخذوک خلیلا و
لولا أن ثبتناک لقد کدت ترکن الیهم شیئا قلیلا اذا لأذقناک ضعف الحیاه و ضعف
الممات ثم لا تجدلک علینا نصیرا…»[5].

هر
آینه نزدیک بود فریبت دهند از آنچه وحی کردیم بسوی تو تا دروغ بندی برما جز آن را
و در آ«هنگام تو را دوست خود می گرفتند، و اگر نبود که تو را استوار نگه داشتیم
همانا نزدیک بود که اندکی بسوی ایشان نزدیک شوی، و در آنوقت می چشاندیدیم تو را دو
چندان زندگی و دو چندان مردن، و سپس نمی یافتی برای خویش در برابر ما یاوری.

و
نیز این آیات در اینباره برآنحضرت نازل گردید:

«وما
ارسلنا من قبلک من رسول و لا نبی الا اذا تمنی القی الشیطان فی امنیته فینسخ الله
ما یلقی الشیطان ثم یحکم الله آیاته والله علیم حکیم لیجعل ما یلقی الشیطان فتنه
للذین فی قلوبهم مرض والقاسیه قلوبهم و ان الظالمین لفی شقاق بعید…»[6]

و
نفرستادیم پیش از تو فرستاده و نه پیامبری جز آنکه هرگاه آرزو می کرد می افکند
شیطان در آروزی او، پس بر میانداخت خداوند آچه را شیطان می افکند سپس استوار می
داشت خداوند آیتهای خویش را که خدا دانه و فرزانه است، تا بگرداند آنچه را که
شیطان می افکند آزمایشی برای آنها که در دلشان بیمارس است و سنگ دلان، و براسیت که
ستمگران در دشمنی دور و دراز هستن.

و
این بود ملخص آنچه در صحیح بخاری و تفسیر طبری و درالمنشور سیوطی و کال التواریخ
ابن اثیر و کتابهای دیگر اهل سنت با اجمال و تفصیل نقل شده.[7]

ولی
این افسانه دروغ و باطل گذشته از اینکه با مبانی اعتقادی و اصول ما مخالف است[8]
و سند معتبری هم از نظر ما ندارد، با خود همین آیات نیز یعنی با آیات سوره نجم و
سوره اسراء و حج نیز سازگار نیست و مخالفت دارد، و بعبارت دیگر شاهد و دلیل بر
بطلان آن در خود این آیات بوضوح دیده می شود.

زیار
در خود سوره مبارکه نجم، قبل از آیه «أفرأیتم اللات و العزی…» خدای تعالی درباره
رسول خدا (ص) می فرماید:

«…و
ما ینطق عن الهوی ان هو الا وحی یوحی…».

و
او از روی هوی و هوس سخن نمی گوید و نیست آن (سخن او) جز وحی که بدو وحی می شود…

و
پس از آن می فرماید:

«…
الکم الذکر و له الانثی، تلک اذا قسمه ضیزی، ان هی الااسماء سمیتموها انتم و
آباؤکم ما انزل الله بها من سلطان…».

-آیا
از آن شما است نرو از آن او است ماده؟ این قسمتی است ناهنجار، نیست آن (بتها) جز
نامهائی که شما و پدرانتان آنها را بدان نامیده اید و خدا برای آنها فرمانروائی
نفرستاده…

که
برای هرکس اطلاع مختصری از معانی قرآن و ادبیات عرب داشته باشد بخوبی روشن است که
آیات قبل و بعد این دو جمله که ادعا کرده اند شیطان به دهان رسول خدا گذارده
هیچگونه سازشی با آن ندارد، و چگونه ممکن است که خدا بفرماید: این پیغمبر از پیش
خود چیزی نمی گوید و هرچه می گوید وحی الهی است… و از آنسو شیطان جملاتی بر زبان
او بگذارد..؟

و
چگونه ممکن است که پیامبر گفته باشد: این بتها همانند مرغان دریائی بلند جایگاه
هستند و امید به شفاعتشان می رود، و بلافاصله پس از آن بگوید: این چه نامهائی است
که شما روی آنها گذارده اید؟ اینها نیست جز نامهائی که شما خود و پدرانتان برآ«ها
نهاده و خدا چنین فرمانروائی برای آنها فرو نفرستاده؟!

و
یا در آیات سوره اسراء که خداوند صریحا می فرماید: ما تو را از افتراء و دروغ بستن
نگاه داشتیم وگرنه نزدیک بود به آن ها متمایل شوی…؟

و
آیات سوره حج نیز که به اتفاق مفسران در مدینه نازل شده نمی تواند مربوط به
داستانی باشد که هفت سال قبل از هجرت اتفاق؟

و
بهره صورت مربوط ساختن این آیات به داستان مزبور هیچ راه و دلیلی ندارد، و بهمین
جهت بسیاری از دانشمندان و اهل تفسیر نیز این داستان را منکر شده و آن را دروغ و
مجعول دانسته اند مانند محمد بن اسحاق و قاضی عبدالجبار و بیهقی و رازی و دیگران و
غالبا گفته اند: این داستان از مجعولات زندیقان و دسیسه ملحدان بوده، که می خواسته
اند بدینوسیله چهره مقدس رسول خدا(ص) را مشوه سازند و آیات قرآنی و تعلیمات اسلامی
را زیر سئوال ببرند و برای اطلاع بیشتر باید به کتابهائی که بتفصیل در این باره
قلمفرسائی کده اند مراجعه نمائید.[9]

و
انگیزه بازگشت مهاجران نیز چنانچه برخی احتمال داده اند آن بود که پس از هجرت آنها
بحبشه و اسلام حمزه بن عبدالمطلب و عمربن خطاب و دیگران که در همان ماهها اتفاق
افتاد مشرکان قریش بفکر افتادند که این شکنجه و آزارها که سودی نداشت بلکه اثر
معکوس پیدا کرد و خوب است اگرچه موقت هم شده دست از شکنجه و آزار مسلمین بردارند و
راه دیگری را برای جلوگیری از گسترش اسلام در پیش گیرند، و بهمین منظور مدتی دست
از آزار مسلمانها کشیدند و این خبر بگوش مهاجران رسید و خیال کردند تصمیم آنها عوض
شده و یا تحولی ایجاد گردیده…

و
از طرفی برای نجاشی پادشاه حبشه نیز اتفاق ناگواری افتاد و جمعی از مردم کشورش
برضد او قیام کردند[10]
و مسلمانان مهاجر که مورد حمایت او بودند بفکر افتادند بهتر است در این موقعیت از
حبشه خارج شوند تا از ناحیه آنها مشکلی برای نجاشی پیش نیاید، و این دو جهت سبب
شده که آنها تصمیم به بازگشت گرفتند. بشرحی که قبل از این گذشت…

ادامه
دارد

شرح دعای
ابوحمزه ثمالی

قسمت سیزدهم

نیکوکاران و
بنیانگذاران خیر

آیت الله
ایزدی نجف آبادی

«اللهم اغفر
للؤمنین و المؤمنات الأحیاء منهم و الأموات و تابع بیننا و بینهم بالخیرات اللهم
اغفر لحیّنا و میّتنا و شاهدنا و غائبنا، ذکرنا و انثانا، صغیرنا و کبیرنا، حرّنا
و مملوکنا».

پروردگارا!
مردان و زنان مؤمن را بیامرز چه زنده و چه مرده، با انجام خیرات بین ما و بین آنها
پیروی برقرار نما، خدایا! زنده و مرده ما را و حاضر و غایب ما مرد و زن و کوچک و
بزرگ ما، آزاد و برده ما را بیامرز.

در این جمله
از دعا که طلب آمرزش و مغفرت برای تمام اقشار مؤمنین است، دو نکته ظریف نظر می
رسد:

1-نظر باینکه
از نظر توحید، همه بندگان خداوند، زشت و زیبا، عرب و عجم، مرد و زن و برده و آزاده
بر یکدیگر امتیازی بجز امتیاز تقوی و عمل صالح ندارند و این مطلب، اصل اساسی حقوق
بشر است و سزاوار است که بنده خدا هم در بهترنی حالات که حالت دعا و عرض حاجت
بدرگاه خداوند است، همه را در نظر بگیرد.

بنیانگذاران
خیر

2-نکته دیگر
اینکه در این چند جمله از دعا که طلب مغفرت برای همه اقضار است، در ضمن، طلب توفیق
برای انجام خیرات نیز هست اما باینصورت «تابع بیننا و بینهم بالخیرات» -در انجام
خیرات بین ما و آنها پیروی برقرار فرما. و این خود نکته ظریفی دارد و آن ایت است
که بنده موفق بکار خیر در عین اینکه کار خیر را از این جهت که کار خیر است انجام
می دهد –که شاید اخلاص در نیت را بتوان به همین معنی گرفت- علاوه بر این در نظر
داشته باشد که کار خیرش ادامه راه بنیانگذاران خیرات و به تعبیر دیگر ادامه راه
انقلاب ایمانی باشد.

بسیار فرق
است بین کسیکه کار نیک انجام می دهد فقط بداعیه خیر و بین کسیکه علاوه بر این
انگیزه این را هم داشته باشد که مانند پیشوایان و رهبران جامعه از انبیاء و اولیاء
و یاران آنها که با کوششهای خستگی ناپذیرشان بجامعه، فرهنگ و بینش صحیحث دارند و
آنها را در راه خیرات بحرکت در آوردند، بنیانگذار خیر باشد که بقول مولای رومی:

رنجها بسیار
بردند انبیاء          تا که در گردش فتاد
این آسیا

خوب است ما
هم زحمت آنها را بثمر و بنای آنها را به اتمام برسانیم، که این داعیه اضافی هم
قدردانی از نعمت بنیانگذاران خیر و هم ادامه دادن ره آنها است.

شاید این
نکته در آیه 10 سوره حشر منظور باشد که خداوند بعد از آنکه در آیات قبل از مهاجرین
(یعنی از مسلمانان مکه برای حفظ دینشان بمدینه هجرت کردند) و از انصار (یعنی
مسلمانان مدینه که پیغمبر اکرم و مهاجرین را به خانه های خود جا دادند و به همیاری
یکدیگر رنجها را تحمل کردند و اسلام را پیش بردند) می فرماید: «والذین جاؤا من
بعدهم یقولون ربنا اغفرلنا و لا خواننا الذین سقونا بالایمان…»- و کسانیکه بعد
از اینها (مهاجرین و انصار اول) آمدند می گویند پروردگار ما را و کسانیکه بر ایمان
بر ما پیشی گرفتند بیامرز.

این آیه این
مطلب را می رساند که گروه بعد که می آیند و بنای خیری که مهاجرین و انصار گذاشته
اند پیروی کرده و بعنوان اینکه گذشتگان بر ما سبقت داشته اند خود را مدیون آنها می
دانند و از این جهت برای آنها طلب آمرزش می کنند.

باز از طرف
دیگر باید گفت که فرق است بین کسی که خیر را فقط بانگیزه خیر انجام می دهد و بین
کسی که علاو بر انگیزه، بنیانگذاری خیر و اجراء سنت حسنه دارد که: «من سنّ سنّه
حسنه فله اجرها و اجر من عمل بها»- کسی که راه پسندیده پیش پای مردم گذارد پاداش
اجر آن را و اجر هر که به آن عمل کرد دارد.

در آیه 100
از سوره توبه می فرمای: «والسابقون الاولون من المهاجرین و الانصار والذین اتبعوهم
باحسان رضی الله عنهم و رضوا عنه…»- پیشگامان نخستین از مهاجرین و انصار و آنهائی
که پیروی از آنها به نیکی کردند خداوند از آنها راضی و آنها از خداوند راضی هستند
اشاره به بنیانگذاران و ادامه دهندگان راه انقلاب ایمانی شده

«کذب
العادلون بالله و ضلوا ضلالا بعیدا و خسروا خسراناً مبینا»- دروغ گفتند (و چه گنان
غلطی بخود راه دادند) آناناکه برای خداوند عدل و همانند گرفتند و چه سخت گمراه شده
و چه زیان آشکاری بخود خریدند.

دروغترین
دروغها

از آنجائی که
واقعیت و حقیقت خاصه ذات خداوند است و او است حقی که هیچگونه بطلانی به او راه
ندارد و سراسر پدیده های جهان هستی باندازه ارتباط  به واقعیت و حقیقت آن ذات یگانه از واقعیت و
حقیقت سهم دارند. چنانچه در سوره لقمان آیه 31 می فرماید: «ذلک بان الله هوالحق و
ان ما یدعون من دونه الباطل»-این (یعنی نظاماتیکه در آیات قبل آمده) بدین سبب است
که خدای یکتا حق مطلق و آنچه بجز او بخدائی می خوانند، همه پوچ و باطل است.

از رسول اکرم
نقل شده که درباره شعر لبید شاعر که می گوید: «الا کل شیء ما خلا الله باطل»- آگاه
باشید که هر چیز غیر خداوند باطل است فرموده: «اصدق شعر قالته العرب»- راست ترین و
درست ترین شعری است که عرب سروده است.

بنابراین
باید گفت که دروغی دروغتر و اعتقاد باطل و جهلی عمیق تر نیست از این گفته و این
اعتقاد که خداوند را عدلی و همتائی هست «کذب العادلون بالله».

دشوارترین و
آشکارترین گمراهی ها

و همچنین
باید گفت که گرائیدن به غیر خدا و شرک به او (چه شرک جلی و آشکار باشد و چه پنهان
به تمام مراتب آن) گمراهی است که در عین اینکه گمراهی بودن آن آشکار است گمراه است
که از هر گمراهی انسان را از مقصد دور و برگشتن از ان دشوارتر است. تمام افراد و
جوامع بشری و انسانها که در استفاده از مواهب طبیعی و بهره بردای از موجودات عالم
ماده چه مؤمن و چه کافر، با دانش و بینشی که از جهان دارند از آنچه در دسترش آنها
است بهره برداری می کنند، در این رهگذر بسیار می شود که دچار اشتباه شوند مثلا
چیزی را که زیانبار است سودمند بپندارند یا بعکس، سودمند را زیان آور ببینند. به
مقصدی مسافرت می کنند ولی رو به ترکستان می روند در عوض این که به کعبه بروند،
بالنتیجه از مقصد دورتر شوند.

ولی بحکم
خداوند که در آیه 11 سوره انشقاق می فرماید: «یا ایها الانسان انک کادح الی ربک
کدحا فملاقیه»- ای انسان، تو با تلاش و رنج و زحمت به سوی پروردگارت می روی و
سرانجام او را ملاقات خواهی کرد.

مقصد اصلی
انسان سعادت مطلق و وصول بجوار رحمت حق و ملاقات او است. بنابراین، ضلالت واقعی و
حق گمراهی، گم کردن این مقصد که رو بغیر خداوند کردن و عدل و همتا برای او گرفتن است
چنانچه در سوره نساء آیه 116 می فرماید: «و من یشرک بالله فقد ضل ضلالا بعیدا»- و
آنکس که بخدا شرک آورد حقا که بسیار گمراه است.

زیان چیست و
زیانکار کیست؟

معنا و مفهوم
زیان و ضرر از معانی و مفاهیم واضحه است و آن این است که انسان سرمایه و امکاناتی
که در اختیار دارد و بسا تلاش و وقت گذرانی هم روی آن کرده، همه را یا بعضی از آن
را از دست بدهد و غالبا  از نظر عرف و
عادت، چون تنها به مال و ثروت که در تجارت یا کشت و صنعت به کار گرفته می شود
سرمایه گفته می شود، از این رو از نظر ساده، خسران و ضرر هم باین گفته می شود که
انسان مثلا بعد از گذشت یکسال همه یا بعضی از آن سرمایه را از دست بدهد.

بلی، حق این
مطلب را باید از قرآن شریف بدست آورد.

خداوند در
سوره والعصر می فرماید: «والعصر الانسان لفی خسر الا الذین آمنوا و عملوا الصالحات
و تواصوا بالحق و تواصوا بالصبر»- به عصر سوگند که انسانها همه در زیانند، مگر
کسانی که ایمان آورده و عمل صالح انجام دهند و یکدیگر را به حق و استقامت و
شکیبائی توصیه نمایند.

با در نظر
گرفتن این که تنها حیات انسان این زندگی چند روزه دنیا نیست بلکه این حیات مقدمه
حیات بعد از مرگ یعنی علام برزخ و قیامت است، باید گفت که سرمایه انسان، وجود خود
او و سرمایه درونی از جمله قوه فکر و نعمتهائی همچون نعمت سلامت، فرصتهائی است
برای قدم برداشتن در راه ایمان و توحید و بالنتیجه رسیدن به همان مقامی که به لقاء
الله تعبیر شده است.

بنابراین اگر
آدمی به شرک گرائید حقیقتا پشت به مقصد کرده و نه تنها سرمایه های خدا داد را از
کف داده بلکه هرچه بیشتر در هاویه شقاوت سقوط کرده است. و چه خسرانی بالاتر و چه
زیانی بدتر از این، چنانچه در جمله مورد نظر از دعا، امام معصوم عرض می کند: «و
خسروا خسرانا مبینا».

در بیانی این
زیان و خسران خداوند در آیه 31 سوره حج می فرماید: «و من یشرک بالله فکانما خر من
السماء فتخطفه الطیر او تهوی به الریح فی مکان سحیق»- هر کس شریکی برای خدا قرار
داد، گوئی از آسمان سقوط کرده که پرندگان (وسط هوا) او را بربایند یا تندباد او را
به دره عمیقی پرتاب کند.

و نیز در آیه
20 سوره احقاف می فرماید: «و یوم یعرض الذین کفروا علی النار اذهبتم طیباتکم فی
حیاتکم الدنیا واستمتعتم بها فالیوم تجرون عذاب الهون بما کنتم تستکبرون فی الأرض
بغیر الحق و بما کنتم تفسقون»- آن روز که کافران را بر آتش عرضه می کنند (به آنها
گفته می شود) از طیبات و لذائذ زندگی دنیای خود بهره گرفتند اما در امروز عذاب ذلت
بار بخاطر استکباری که در زمین بناحق کردید و بخاطر گناهانی که انجام می دادید
جزای شما خواهد بود.

راستی چه
زیانی بالاتر از این خواهد بود که انسانی که بحکم: «و علم آدم الاسماء کلها» می
تواند مظهر اسماء و صفات حق شود و انسانی که بحکم آیه 4 در سوره والتین که می
فرماید: «لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم»- ما انسان را در بهترین شکل و نظام
آفریدیدم که مفهومش این است که خداوند انسان را از هر نظر چه از نظر روحی و چه از
نظر عقلی و چه از نظر جسمی، هرگونه استعدادی را در وجود او قرار داده که آماده
پیمودن قوس صعود کمال باشد، متأسفانه در اثر فرورفتن در لذات جسمانی و حیوانی به
پست ترین مراحل حتی پست تر از حیوانات سقوط کند که در آیه 5 می فرماید: «ثم رددناه
اسفل سافلین»- پس از آن او را به پست ترین پستها فرود آوردیم. شاعر می گوید:

گوهر خود را
هویدا کن کمال این است و بس              

خویش را در خویش پیدا کن، کمال این است و بس

ای خلیفه
زاده بی معرفت

                چون پدر تعلیم اسما کن، کمال این
است و بس

هر دو عالم
در وجودت یک معما کرده اند

                ای پسر حل معما کن، کمال این است
و بس

باز هم جمله
دعا را تکرار باید کرد: «کذب العادلون بالله و ضلوا ضلالا بعیدا و خسروا خسرانا
مبینا».

ادامه دارد

مصاحبه با:
نخست وزير محبوب آقاي مهندس مير حسين موسوي

پيرامون:

*گسيختن رشته
هاي وابستگي

*در صدد نرخ
تورم و کنترل قيمت کالاهاي اساسي

*مصرف زدگي و
ارتباط ناسالم فرهنگي

*استقامت در
زمينه هاي اقتصادي

*رشد کشاورزي
و رشد صنعتي

*ضرورت
مراقبت همگاني

*مقاومت در
جنگ

*رهائي از
بيگانان

*ساده زيستن

بسم الله
الرحمن الرحيم – با تشکر از جناب مستطاب آقاي مهندس موسوي نخست وزير محبوب جمهوري
اسلامي ايران که در آستانه گرفتن رأي اعتماد مجددا از مجلس شوراي اسلامي و در اوج
مشاغل و مسئوليتهاي سنگين، پذيرفتند که وقت گرانبهايشان را در اختيار پاسدار اسلام
و امت پاسدار اسلام قرار بدهند، سؤالاتي را مطرح مي کنيم و اولينه سؤال به اين
صورت مطرح مي شود:

*با توجه به
اينکه در جنگ تحميلي ما معتقد هستيم که کل جهان استکبار نه فقط صدام بصورت رو در
رو و با تمام نيرو عليه جمهوري اسلامي بپا خاسته اند و محتمل است که اين جنگ براي
سالهاي متمادي طول بکشد و طبعا از اين جنگ و در اين شرايط ما مي توانيم بهره
برداري زيادي را براي حل بسياري از معضلات و مشکلات اساسي جامه بکنيم و از طرفي
تهيه و تدارک لازم را در جهت ادامه اين جنگ دراز مدت داشته باشيم؛ چه پيشنهادات و
چه طرحهايي در سيستم اداري و حکومتي نظام جمهوري اسلامي در نظر داريد و چه
انتظاراتي در اين رابطه از امت پاسدار اسلام و انقلابي و مسلمان ايران داريد؟

*بسم الله
الرحمن الرحيم- با تشکر از اين فرصتي که برادران عزيز پاسدار اسلام در اختيار بنده
گذاشتند و با توجه به خواننده هاي برگزيده و خاصي که اين مجله دارد و در حقيقت
پاسداران اسلام هستند، سعي مي کنم جوابهايم را بدهم، گرچه در خطوط اصلي همان چيزي
است که معمولا در موضع گيريهاي کلي دولت و مسائلي که مطرح مي کند هست. کلا از آغاز
جنگ، تصورها نسبت به ختم جنگ دجار فراز و نشيب هاي زيادي بوده. ما وقتي به اول جنگ
مي نگريم و آن کلام پرمعناي حضرت امام را مي بينيم که فرمود: اگر اين جنگ 20 سال
هم طول بکشد ما ايستاده ايم» به نظر مي آيد که ايشان، در آن مقطع احساس مي کنند
ممکن است دشمنان اين جنگ را طول بدهند و بحالت فرسايش سعي کنند روحيه ما را تضعيف
کنند، منابع ملي ما را به انتها برسانند، صبر و حوصله مردم را از بين ببرند و با
تحميل يک جنگ رواني شديد ما را وادار به تسليم بکنند و براي همين از اول يک خطي را
ترسيم مي کنند در مورد طول زمان جنگ به اين معنا که جنگ هر چقدر طول بکشد با تمام
مشکلات و عوارضي که ممکن است داشته باشد، ما خواهيم ايستاد. خود اين کلام هم بر مي
گردد به يک اصل مهم تريو آن اين است که ما اين جنگ را نخواستيم و اين جنگ برما
تحميل شده، اين جنگ براي از بين بردن اصول انقلاب اسلامي ما و تمام اهداف و
آرمانهايي است که ما بخاطر آن انقلاب کرديم و ما بدون اين اهداف و آرمانها چيزي از
دنيا نمي خواهيم ودنبال چيزي نيستيم و بدون اينها نه تاريخ ملت ما مي تواند داراي
معنايي باشد و نه مبارزه ما و نه تمام تلاشهاي ما. فرض کنيد که ما فعاليتهاي
اقتصادي خيلي خوبي هم انجام داديم، امکانات رفاهي هم تهيه کرديم ولي در مقابلکي
کشور برده اي باشيم از نظر فرهنگي و يا يک نوکري باشيم از نظر سياسي براي قدرتهاي
ديگر و رسالت خودمان را در قبال امت بزرگ اسلامي از ياد ببريم!! آيا چنين رفاهي
ارزش دارد؟! مردم بخاطر اين انقلاب نکردند. همانطور که بارها رهبر انقلاب فرمودند.
بلکه بخاطر اسلام، انقلاب شده و براي همين اگر قرار باشد ارزشهاي اسلامي ما که تحت
عنوان شعار «استقلال، آزادي، جمهوري اسلامي» خلاصه مي شود به خطر بيفتند ما ما
حاضريم هر چقدر اين جنگ طول بکشد و هر عوارضي که داشته باشد آن را قبول کنيم و
بايستيم و مقاومت نمائيم.

متأسفانه اين
طرز فکر – به اعتقاد من- واقعا پذيرفته نشده يعني چنين حالتي وجود داشته و چه بسا
ما دچار خوشبيني شديم وقتي که فتح و پيروزي در جنگ نصب ما گرديد و فکر کرديم
استکبار جهاني خيلي راحت از اين مسئله خواهد گذشت ولي گذشت زمان قاعدتاً تا الآن
بايد به ما ياد داده باشد که اگر ما در اين جنگ بايستيم و با همان روحيه اي که
حضرت امام مي گويند درست است که نهايتا به پيروزي ما انشاء الله به اتمام خواهد
رسيد ولي در عين حال براي اين که ما پيروز نشويم همه قدرتهاي جهان، از جمله آمريکا
تمام تلاش خودش را به کار خواهد گرفت؛ ما اگر اين مسئله را قبول بکنيم و مقاومتمان
را ادامه بدهيم، تحمل بسياري از سختيها و مشقتها آسانتر خواهد شد، برنامه ريزي ما
هم در آينده دقيق تر خواهد شد و ما مي رويم به سمت ترسيم الگويي از اقتصاد اداره
کشور که منطبق بر يک مقاومت طولاني است. بنده اعتقاد دارم که اگر ما به اين سمت
قوي برويم، فتح و پيروزي هم زودتر به سراغ ما خواهد آمد چرا که دشمنان اگر احساس
بکنند که ملت خودش را براي هر نوع عواقبي، آماده کرده، طبيعي است آنموقع است که
مأيوس مي شوند و آنموقع است که فشارهايشان به حداقل مي رسد.

چاره اي جز
مقاومت نيست

بنده هميشه
ملاحظه کده ام: وقتي که ما با قدرت در جهان صحبت مي کنيم، نقطه ضعفي نشان نمي دهيم
و از نظر اعلام مواضع خودمان مواضع محکمي در دنيا داريم که کاملا مشخص باشد براي
جهان که ما محکم و قرض خواهيم ايستاد، به همان اندازه فشار بر ما کمتر مي شود. در
سياستهاي خارجي و روابط بين الملل واقعا قانون جنگل حکمفرسات. اينطور نيست که شما
يک مقدار کوتاه بياييد طرف مقابلتان کوتاه بيايد و با شما يک کمي عقب بنشينيد او
هم بيايد متوقف بشود در يک نقطه اي، بعد بگويد اينها انسانيت کردند و خوبي کردند
ما هم خوب است که الان ساکت بشويم!! نه، شما اگر عقب نشيني کنيد، آنقدر شما را تحت
فشار قرار مي دهند که دم ديوار له مي کنند و حتي آن ها حاضر نيستند که نامي از
انقلاب اسلامي در تاريخ باقي بماند اگر قدرتشان برسد. ولذا چاره اي جز مقاومت نيست
در مقابل نيروهايي که به ما هجوم آوردند. پيروزيهاي انقلاب اسلام هم درست به همين
طريق يعني وقتي که چنين طرز تفکري حاکم بوده به دست آمده. اگر دقت بکنيم روش حضرت
امام براي سقوط رژيم شاه همين بود که ايشان سازش نمي کرد و تا انتهاي مسئله را مي
خواند. امام محکم ايستاد و به هيچ کمتر از سقوط شاه و تأسيس نظام جمهوي اسلامي
رضاي نشد و بهمين دليل هم ما پيروز شديم. اگر ايشان يک ذره در اين زمينه کوتاهي مي
کرد ما به هيچ شکل نمي توانستيم 22بهمن داشته باشيم و اصلا تأسيس جمهوري اسلامي را
حتي در عالم خيال نمي توانستيم بنمائيم! در رابطه با جنگ هم ضروري است که اين روحيه
را داشته باشيم. البته من نمي خواهم بگويم که اين روحيه نيست ولي اگر اين ورحيه در
جاهايي دچار خدشه بشود، درست ما در همان جاها ضربه مي خوريم، الآن مخصوصا در اين
مقطع که ما يک مقدار فراز و نشيب در جنگ داشتيم لازم است که بيشتر از هميشه به اين
مسئله بپردازيم و ما بايد برگرديم به اين موضوع که از نظر موقعيت سياسي،
جغرافيائي، از نظر منابع ملي، از نظر آتيه کشور و از نظر برخوردار بودند از يک
نيروي انساني وسيع اگر به آن مسئله ايمان و اسلام هم اضافه بشود يقينا ما در دراز
مدت پيروزيم به شرط اينکه قصد اين کار را داشته باشيم که اگر جنگ بطول هم بيانجامد
مقاومت بکنيم . برعکسش هم هميطور است؛ اين فراز و نشيبهاي جنگ بخوبي نشان مي دهد
که اگر ما هر چند کم اسير توهم بشويم که مثلا دردسر جنگ زياد شده و بهرت است
مقداري کوتاه بيائيم و نظاير اينها، اين تصور ما را به آنجا خواهد رساند که درست
از همين نقطه دشمنان ما استفاده بکنند و اگر مقاومت ملت ما بسياري از آن خواب و
خيالهاي آنها را از کله شان بدر کرده که بيايند ادعاهايي در سرزمين ما و انقلاب ما
داشته باشند باز هم آن خواب و خيالها در ذهن آنها بيدار خواهد شد.

پس ما چاره
اي جز اين نداريم که اين شعار را در ذهنمان بيدار کنيم، که اگر دشمن اين جنگ را
ادامه بدهد ما بايد آنقدر بايستيم که دشمن را ضربه بزنيم و با مقاومت خودمان، او
را مستأصل بکنيم و بطور کامل نابود بکنيم و سرکوبش بنمائيم و به پيروزي دست بياييم
و در چنين حالتي است که انقلاب اسلامي حالت جهاني خودش را حفظ خواهد کرد و از نظر
ملي هم در داخل کشور مستقر خواهد بود.

استقامت در
زمينه اقتصادي

اين طرز تفکر
طبيعتا يک نوع استقامتهائي را مي خواهد يعني قبول سختيها، قبول يک الگوهاي
خاصي،قبول يک شيوه عمل خاص را بيرون از خودش مي طلبد که در زمينه اقتصادي به نظر
مي آيد وقتي که ما به اين طرز تفکر برگشتيم، بايد تلاش بکنيم که در سحطح جامعه
انتظارات خودمان را از رفاهي که بحق دنبال آن هستيم. من جنبه ناحق را نمي گويم.
بايدکاهش بدهيم. بنده در مصاحبه ها دائم به شعب ابيطالب اشاره مي کنم به آن الگوي
اوليه اي که مسلمانان در مکه و حتي در مدينه داشتند اشاره مي کنم و حقيقتش اين است
که آن موقع مسماني که از مدينه حرکت مي کرد و مي آمد به طرف آن سلسله مستکبر
ساسانيان، يا مي رفت به طرف قيصرهاي روم و يا خرما دو تا مجاهد مي توانستند 24ساعت
را بگذرانند و آن راههاي دشوار را طي بکنند و وارد رزم بشوند و پيروز هم برگردند،
اين نشان مي دهد که انتظارشان از جامعه اي که ايجاد کرده بودند. از نظر مادي- خيلي
پائين بوده و همين پائين بودن رفاه بعدي اقتصادي مالي را هم به دنبال خودش مي
آورد.

درجامعه مام
متأسفانه اين حالت هست که مقتضياتي که اين جنگ به ما تحميل ميکند ما به آن توجه
نمي کنيم و مي خواهيم همه چيزمان بر جاي خودش باشد و بهترين مصرف و بهترين امکانات
را داشته باشيم و گاهي مي بينيم در حالي که ما از نظر گردش کار در داخل کشور
امکاناتمان در مقايسه با بيشتر کشورهاي جهان سوم بهتر است با ملاحظه شرايط جنگي؛
باز هم گفته مي شود که فلان چيز را نداريم! قيمت فلان چيز بالاست! ما مي گوئيم به
اين کشورهاي اطراف هم يک نگاهي بکنيد که جنگ ندارند، نرخ تورم در ترکيه الان
70درصد است، نرخ تورم در آمريکاي لاتين سه رقمي است، روز بروز قيمت کالان بالا مي
رود و يک فقر وحشتناکي حاکم است بر جامعه شان و جامعه بشدت طبقاتي است، ممکن است
5درصد 6درصد 10درصد جامعه در يک رفاه عجيب و غريبي غوطه ور باشند و بقيه جامعه
آلونک نشين و زاغه نشين و ما زندگي مان اينطوري نيست ولي عليرغم اينها دائم مي
بينيم مي گويند فلان چيز کم هست مي گويند يک صفي در اينجا و آنجا تشکيل مي شود
بلافاصله تبديل بهيک چيز عمده اي مي شود اين همان چيزي است که به مردم رسانده
بشوند که در عين حال که در مقايسه با کشورهاي مختلفي که در جهان هستند و جنگي
برآنها حاکم نيست و سيستم هاي پولي جهان از آنها حمايت مي کنند و رسانه هاي گروهي
جهان عليه آن ها برنامه اي ندارند، وضعمان نسبت به آنها به مراتب. به اعتقاد من
بهتر است ولي بهرحال ما حتي نسبت به اين بهتر بودن نبايد افتخار بکنيم يعني اگر ما
بخواهيم بجنگيم، مجبوريم که در تمام زندگي مان يک صرفه جويي را بپذيريم و  يک نوع خلاصه کردن براي زندگي مان داشته باشيم.
اين کشورهايي که جنگ کردند نه از اسلام و نه از ايمان ملت ما برخوردار بودند
ملاحظه مي کنيم که گاهي تمام خوراکشان در 24ساعت مثلا چند تا سيب زمين بوده ويا
مثلا امکانات ابتدايي زندگي بوده و حتي در ترکيبات جامعه خودشان به حدي اينها پيش
مي روند براي اين که اوضاع را بچرخانند و خودشان را قادر بکنند که در مقابل هجوم
دشمنان مقاومت بکنند که در انگلستان کوچکترني کارگاههايي که حتي کي دو نري که
کالاي متروک توليد مي کرده  مي رود زير
پوشش دولت قرار مي گيرد در حالي که انگلستان مهد سرمايه داري هم هست که از آنجا به
آمريکا مي رود به جاهاي ديگر مادرش انگلستان هست که آنجا به آمريکا مي رود به
جاهاي ديگر مي رود ولي به اين ترتيب زندگي مردم تنظيم مي شود براي اينکه آنها
مقاومت بکنند؛ ما هم مجبور هستيم به اين الگو برگردي، اگر برگرديم آنوقت يک تحول
در جنگ را شاهد خواهيم بود.

گسيختن رشته
هاي وابستگي

نکته ديگر که
در سؤال  جنابعالي هم مطرح بود، خود اين
جنگ فرصتي را در اختيارمان مي گذارد که سريعا به سمت گسيختن رشته هاي وابستگي پيش
برويم. بنده اين را بارها گفتم يعني لمس مي کنم و اين چيزي است که اصلا جنبه نظري
براي بنده ندارد، بسياري از اين رشته هاي وابستگي بدون اين جنگ، بدون سختيها، بدون
مشقات در داخل کشور قابل گسيخته شدن نبود. الآن ما اگر مي توانيم يکسال يا کمتر از
7ميليارد دلار درآمد ارزي نفتي، کشور را اداره بکنيم و جنگ را ادراه بکنيم و دو
ميليون مهاجر افغاني را اداره بکنيم – که نشان دهنده عظمت ملت ما و عظمت انقلاب هم
است. نشان دهنده اين است که در اين کشور زير اين فشارها بسياري از اين رشته هاي
وابستگي گسيخته شده و در يک عرصه مرگ و حيات،‌ملت ما حيات را انتخاب کرده و تسليم
نشده و سر خم نکرده و مشکلاتش را حل کرده. گفتم اين سختي ها باعث شده ما در صنعت
خودمان، در نوآوريهاي خودمان، در دانشگاههاي خودمان، در جاهاي مختلف متوجب بشويم
نقاط آسيب پذير در يک عرصه رقابتي که واقعا مسئله مرگ و حيات است دارد حدف مي شود
يعني فرض بکنيم ما يک صنعتي داريم صد درصد وابسته، اين صنعت به خودي خود الآن قدرت
ادامه حيات ندارد و حذف مي شود، صنعتني که خودش را با وضعيتي جديد منطبق مي کند که
بمنابع ملي بر مي گردد، به نيروي انساني، متخصص داخلي بر مي گردد، به کارشناسهاي
داخلي براي محل مکلاتش بر مي گردد و نو آوري دارد، قدرت حيات پيدا مي کند استوار
هم مي شود مثل پلاد باصطلاح خيلي قرص و آبديده مي شود که در آينده سرمايه هاي
ماست. اين چيزي است که خوشبختانه الآن خوب از آن استفاده مي شود با الآن بين
دستگاههاي اجرايي و دانشگاهها اربتاط قوي برقرار شده که قبل ا انقلاب اصلا سابقه
نداشته و اوايل انقلاب هم سابقه نداشت ولي سختي ها باعث شده که براي نوآوري و
استفاده از نيروي خلافه دانشگاههاي خودمان دستگاههاي اجرايي بر گردند راه حل
بطلبند براي اين سختي ها و راه حل هم پيدا مي شود و اين همان چيزي است که ما آنها
ا براي ملت عزيزمان به عنوان برکات جنگ نام مي بريم البته مسئله ساختن سلاح و
خمپاره و گلوله ها و موشک و حتي هواپيما و اينها يک مقدار روشن هست و بعضي
قسمتهايش هم که سري است و گفته نشده در زمينه هاي صنعتي هنوز خيلي روشن نيست ما
بيشتر از اين بايد تبليغ بکنيم که نشان بدهيم که اين سختيها چه گرايشهاي اميد
برانگيزي را در داخل کشور ما ايجاد کرده که آنها را بايد بيشتر پر و بال بدهيم.

رهائي از
بيگانگان

نکته آخري که
من مي خواهم اضافه بکنم اين است که ما همين لحظه هم اگر چنگمان به اتمام برسد
بخاطر اين سختي که تحمل کرديم و تحمل سختي هم با خم کردن سر نبوده بلکه با قامت
افراشته و با مبارزه و مقاومت بوده و با اين حالت بوده که فهميديم کجا سرمايه
گذاري کنيم و کجا سرمايه گذاري نکنيم به نظر مي ادي که بدون جنگ ما ممکن بود که يک
زندگي مرفهي براي مدت محدودي داشته باشيم ولي اين رشته هاي نامرئي وابستگي که ما
در طول جنگ آنها را کشف کرديم و دانه دانه اش را از هم گسيختيم، اگر وجود مي داشت
در جامعه ما پس از هفت، هشت سال از انقلاب، ما را کاملا در کام غرب فرو مي برد و
باز هم پاز مدتي چشم باز مي کرديم و مي ديديم که نام اسلام را داريم و شايد مثلا
حکومت اسلامي را داريم ولي عملا در چنگال شرکتهاي چند مليتي اسيريم و در داخل کشور
کاري را صورت نداديم، متخصصينمان رشد نکردند همه چشم شان را  به پايتختهاي اروپا و آمريکائي دارند مي دوزند
و اما امروز با وجود شرايط شديد جنگي و فشارهايي که بر ما وارد شده تمام آنها را
دور ساختيم و الان مي دانيم که پا بکجا مي گذاريم و مديريت کشور مي داند که از اين
فرصتهاي بدست آمده چگونه استفاده بکند به نفع اهداف انقلاب اسلاي ان شاء الله.

اين نکته اي
که شاره فرموديد در مورد ميزان تورم و نرخ تورم در جمهوري اسلامي که خيلي اندک است
نسبت به جاهاي ديگر، گاهي مخصوصا در اين شرايط اخير که بعضي از اجناس چند صد در صد
نرخ تورم داشته با توجه به آن نرخ پائين که شما فرموديد چطور قابل توجيه هست؟

درصد نرخ
تورم

ما الان در
رابطه با کالاهي خودمان يک تقسيم بندي داريم، بطور مثال در سبد هزينه خانواده ما
نان اهميت خيلي بالايي دارد يعني ده درصد هزينه خوراکي قشرهاي مستضعف ما را ممکن
است نان تشکيل بدهد، در کشور ديگري ممکن است اين مثلا به 15 درصد برسد، در يک کشور
ديگر ممکن است 5درصد برسد، ممکن است در کشورهاي اروپائي و آمريکايي که مصرف
پروتئين خيلي بالاست اين رقم بسيار اندکي را تشکيل بدهد در سبد هزينه خوراکي مردم.
ما مي گوئيم وقتي که شما نرخ نان را کنترل مي کنيد نرخ درصد از مصارف عامه مردم را
مخصوصا مردم مستضعف را کنترل مي کنيد يا شما دارو را نگاه بکنيد، دارو در کشور ما
از اول انقلاب با طرح انقلابي ژنريک که جا دارد بنده هم يادي از پايه گذاردن اين
طرح بکنم و هم يادي از شهيد بزرگوار رجايي که در زمان ايشان شروع شد و با قدرت
ادامه پيدا کرد. اين باعث شده که ما،‌در نرخ داروها افزايش نداشته باشيم، دارو يک
سهم قابل ملاحظه اي را در مصارف خانواده هاي ما دارد. البته ممکن است گفته شود که
فلان دارو کم اس، آن مسئله ديگري اس؛ ما کمبود داريم ولي قيمت دارو را ثابت نگه
داشتيم و در اينجا شما افزايشي را نمي بينيد، در صورتيکه در کشورهايي که من نام
بردم تمام اينها چه نخر نان باشد يا نرخ دارو و يا نرخ برنج و شکر باشد، همان
چيزهايي که در کشور ما با سهميه بندي داده مي شود،‌اينها دائما با قيمت بازار آزاد
بالا مي رود. براي همين وقتي مي گوئيم که تورم 70درصد در ترکيه يعني تخم مرغشان،
شکرشان، نانشان و گوشتشان و … بطور ميانگين دارد بالا مي رود.

در کشور ما
سياستهايي که در پيش گرفته شده عملا اگر دقت بکنيم در رابطه با کالاهاي اساسي،
کالاهايي که دولت رويش دست گذاشته مثل شکر، نان و دارو که دقيقا مراقبت مي شود و
بعضي کالاهي ديگر ما تلاش کرديم که قيمت اينها را يا ثابت نگه داريم يا اگر
تغييراتي در ان هست، يک تغييرات جزئي است. اين يک سياس است. و اما غير از کالاهاي
اساسي يک مقدار کالاهاي حساس ديگر داريم که الآن تعزيزات حکومتي آنها را زير پوشش
دارد فرضا الآن ما نسبت به ساير کشورها،ميوه سهم قابل ملاحظه اي را در ان سبد
هزينه خانوارها به خودش اختصاص مي دهد، اين مقدار سياستهايي که به کار گرفته مي
شود نه اينکه جلوي تورم را صد رد صد بگيرد ولي ان را کنترل مي کند. ما اگر مقايسه
بکنيم تورمي که الآن در جامعه ما هست با کشورهاي ديگر براساس سهمي که هر کالا در
مصرف سرانه مردم دارد، خواهيم ديد که ما نرخ 
تورم پائين تري از يبسياري از کشورهاي اطرافمان داريم. بله، شما مي بيندي
که مثلا پيکان گران شده براي اين است که ما توليد پيکان نداريم و حزو کالاهاي زير
پوشش طرح تعزيرات هم نيست بخاطر اين که طرح تعزيرات اصولا معطوف، به اين قضيه نيست
که همه چيز را زير پوشش خودش قرار بدهد زيرا دولت قوانين لازم را براي اين برخورد
در اختيار ندارد که من اين را اشاره اي خواهم کرد، منتها ما کالاهايي را که براي
مردم بسيار مهم هستنند انتخاب کرديم و آنرا کنترل کرديم. در ميانگين محاسبه تورم،
اين نرخ را به ما مي دهد که فرضا کالاهاي خوراکي مردم افزايش شتاب تورم بر آنها
سال گذشته 12درصد بوده، کالاهايي که زير پوشش نبوده بطور ميانگين حدود 30درصد
بوده، اين البته براي ما قابل قبول نيست ما سال 64 که وضعيت ارزيمان بهتر بود،
فشار کمتري را تحمل مي کرديم حتي با سياستهايي که پيش گرفتيم، دولت توانست نرخ
تورم را زير 5درصد کنترل بکند که اصلا شکايتها نسبت به قيمتها در جامعه ما بکل از
بين رفته بود و نرخي که داشتيم قابل مقايسه با کشورهاي بزرگ است که اقتصاد نيرومند
دارند از نظر کنترل نرخ تورم ولي در سالهاي جديد که روي فشارهاي مختلف براي ما پيش
آمده، اين سياستهايي که پيش گرفته شده، باعث شده که ما اين نرخها را کنترل بکنيم
منتهي مردم نبايد مقايسه بکنند يک دفعه مي روند مثلا يک ماشين گوشت خوردکني با
يخچال يا هر چيز ديگري مي خواهند بخرند، قيمت آن 5 برابر شد يا ده برابر شده يا صد
برابر شده، ما بايد ببينيم که سهم آن يخچال در مصرف سرانه ملي ما و در سبد هزينه
خانواده هاي ما مخصوصا قشرهاي متوسط و پائين چقدر است و چقدر مي تواند اين منحني تورم
را بالا بکشد، به اين ترتيب است که مي خواهيم بگوئيم: نرخ تورم تا اندازه اي کنترل
شده منتهي آيا اين رقم اصولا قابل قبول هست يا نه خودمان هم قبول نمي کنيم يعني
وقتي شما افزايش حقوق براي کارمندانتان، کارگرانتان نداريم، درآمدها ثابت هست،
همين افزايش هم به مردم زندگي سختي را تحميل مي کند، سفره شان رنگش کمتر است،
مصرفشان کمتر اس، لباس کمتري مي توانند بخرند. پارچه کمتري مي توانند بخرند، از
امکانات رفاهي کمتري مي توانند استفاده کنند، قدرت خريد کمتري دارند، تمام اينها
فشارهايي را وارد مي آورد که هيچکداممطلوب دولت نيست ولي ما مي خواهيم بگوئيم: در
مقايسه با ساير کشورهايي که حتي جنگ در آنها نيست، در اين زمينه ها نسبتا اوضاع
قابل کنترل است و اگر بخواهيم که مقاومت بکنيم. که اصل است براي ما اين مقاومت.
بايد خودمان را حاضر کنيم براي تحمل اين سختي ها و چاره اي نداريم.

کنترل قيمت
کالاهاي اساسي

دولت الان يا
بايد بجنگند يا بايد برود پيکان بخرد! دولت يا بايد بخواهد از اصول انقلاب اسلاي
دفاع بکند و يا يخچال را زياد بکند! دولت سر دو راهي هايي که قرار مي گيرد از اين
نوع است، پس اگر براي وجبه المله شدن و رضايت آني مردم کسب کردن باشد، شايد انتخاب
اين راه بهتر باشد که ما يک دفعه هزينه اي که آنجا مي کنيم بيائيم آن را قطع
بکنيم، سازش بکنيم يک دفعه در جامعه برنج زياد مي شود، کالا زياد مي شود، شکر زياد
مي شود، همه چيز زياد مي شود و يخچال هم بخاطر اين که مواد اوليه و قطعات زيادتر
وارد مي کنيم، زيادتر مي شود و کارخانه ها قدرت توليدي بالايي دارند، مديريت قوي
هم داريم چندين برابر قبل از انقلاب ما مي توانيم پيکان و رنو و ساير چيزها توليد
بکنيم، خوب اينها وقتي زياد شد قيمتهايش نيز پائين مي آيد يک رضايت کوتاه مدتي
براي مردم ما ايجاد مي شود ولي نهايتش چيست؟ نهايتش اين است که ما از آرمانهامان
دست برداشتيم! از اين فرصت تاريخي که شايد بعد از ظهور اسلام براي اولين بار است
که براي کشور ما پائين آمده براي اين که عزت خودمان را باز بياييم و هويت اسلامي
خودمان را باز بيابيم، آنها را فدا بکنيم و به اين امکانات برسيم، دولت آنوقت آن
راه را انتخاب مي کند مي گويد بگذاريد کمي اين سختي ها را تحمل بکنيم حتي يک مقدار
فشار به دولت تحميل بشود ولي ما جنگ را داشته باشيم، حافظت از اصول را داشته باشيم
اگرچه رفاه را پائين بياوريم.

الان در
زمينه هاي مختلف بنده مي توان اين را به مردم توضيح بدهم يک مثال ديگر مي زنم و
اين بحث را تمام مي کنم: در مورد شکر، مردم ما الآن مي دانند که بازار آزادش حدود
صد يا صد و ده تومان است ولي ما قيمت شکر را ثابت نگه داشتيم يعني بطور سرانه به
مردم داده مي شود و تمامي مسئولني هم از آن استفاده مي کنند. ما هميشه در خانه
ديديدم که شکر به اين اندازه کافي است و حتي گاهي زياد هم پيش مي آيد، بعضي
خانواده ها را من مي دانم که زيادتر مصرف مي کنند و کم مي آورند و در بين خانواده
ها يک عادت ايجاد شده اين به آن شکر مي دهد 
آن به اين قند مي دهد و نظاير اينها و يک چنين مراوداتي هست و شما حجم عظيم
شکر را که دولت الآن دارد توزيع ميکند اگر دقت بکنيد دست خود مصرف کننده مي رسد
قيمتش ثابت است. ما ده شاهي هم به آن اضافه نکرديم. هر موقع بحث شد شوراي اقتصاد
ما براي اينکه هزينه هاي دولت کم بشود و ما بيائيم دو ريال، سه ريال و يا 5 ريال
به اين اضافه کنيم، ما مقاومت کرديم و گفتيم اين را ثابت نگه داريم. در مقابل يک
دفعه يک ميليون و دويست هزار تن مصرف شکري که ما داريم که شايد حدود چهارصد هزار
تن آن وارداتي است، حدود هشتصد هزار تنش به دست مصرف کننده با قيمت ثابت مي رسد
تازه بقيه هم با قيمت بيست و پنج تومان به صنف صنعتي نسبتا به قيمت ثابتي مي رسد،
يک مقدار هم متوجه بازار آزادي مي شود از کانالهاي فاسدي که بايد برخورد کرد با
آن. در مجموع ما مي خواهيم بگوئيم اين قلم شکر را که سهم قابل توجهي در هزينه هاي
مصرفي مردم دارد، توانستيم کنترل بکنيم. اين مي توانست اينطور باشد که ما رها
بکنيم مثل بقيه کشورهاي ديگري که اشاره کردم، برود روي پنجاه تومان، شصت تومان، صد
تومان، آنموقع محسوس مي شد که چقدر در زندگي خانوار مي تواند سهم داشته باشد. مردم
ما عادت کردند که چاي بخورند، عشاير ما روستاهاي ما، خودمان و قند و شکري که الآن
قيمت خيلي کمي براي آن مي پردازيم آنموقع شايد ده برابر بايستي پول مي پرداختيم و
آنگاه محسوس مي شد که تورم واقعا معنايش چيست؟ در رابطه با کالاهاي اساسي ما مي
گوئيم اين سياستها تا اندازه زيادي موفق بوده موفقيت را نسبي مي گيريم و به معناي
اين نمي گيريم که مردم هيچ نوع فشاري را تحمل نمي کنند، اين فشارها را ما کاملا
لمس مي کنيم.

سؤال دوم که
بي ارتباط با مسئله اول نيست در مورد پديده مصرف گرائي متأسفانه در رژيم گذشته با
اوج خود رسيد و بعد از انقلاب نيز همان روند ادامه يافت و در بعضي زمينه ها شدت
بيشتري هم پيدا کرد با توجه به اين که اين پديده منفي و زشت اصولا با آرمانهاي
انقلاب و با شرايط وي‍ژه جنگي تضاد و ناهماهنگي دارد و چنانچه اين روند مصرف گرائي
متناسب با افزايش توليد نباشد بلکه احيانا نسبت معکوس داشته باشد و جمعيت هم به
سرعت رو به ازدياد باشد و آنطور که محاسبه شده تا پانزده سال ديگر به بيش از صد
ميليون نفر برسيم يک چنين وضعيتي براي جامعه ما که مي خواهد مستقل باشد و از
وابستگي ها رها شود، فاجعه آفرين است.

به نظر مي
رسد چنانچه يک حرکت و تحول همه جانبه و مسبوق به کار فرهنگي و برنامه ريزي دقيق و
گسترده ايجاد کنيم – که البته پرچمدار اين کار بايد دولت جمهوري باشد- نقطه عطف
بسيار اساسي براي تثبيت و تحقق نظام اسلامي بوجود خواهد آمد و مردم نيز که اين همه
خون و جان براي اين انقلاب داده اند يقيناً خواسار چنين حرکت بزرگي هستند.  آيا دولت خدمتگزار و جنابعالي نظرتان چيست و چه
برنامه هائي را در اين زمينه تدارک ديده ايد؟

مصرف زدگي

اين سئوال
شما يک نکته اي در درونش دارد که من آن را  توضیح بدهم. بعد از انقلاب ما از نظر توزیع مواد
مصرفی مورد نیاز مردم به سمت عدالت پیش رفتیم که من آنرا مصرف گرائی نمی گویم.
مصرف زدگی نمی گویم. با همان صحبت جنابعالی موافق هستم بطور مثال ر روستاهای ما
مصرف صابون و وسایل بهداشتی در قبل از انقلاب در حداقل ممکن خودش بود و جزو
افتخارات نظام جمهوری اسلامی است که این پودرهای شوینده و صابون و امثال اینها را
بطور گسترده ای وارد الگوی مصرف همه جانبه کرده است خوب این اثراتش روی بهداشت
مردم، رشد مردم و جلوگیری از امراض و ضعفهای گوناگونی که متوجه نسلهای ملت ما می
شود می تواند مورد توجه قرار بگیرد، لذا ما این را جزو محسنات می شماریم یا از نظر
مقدار موادی که کالری لازم را در هر انسان ایجاد می کند برای کار و فعالیت، ما فکر
می کنیم که توزیع این مسئله بعد از انقلاب، شیوه عادلانه تری داشته و در رابطه با
همین از طریق مسئله کوپن بندی و کنترل قیمت کالاهای اسای و توزیعی که در سراسر
کشور بطور هماهنگ بطور نسبی صورت می گیرد ما می گوئیم که این سهم خوبی داشته که
عملا قشر متوسط و ضعیف شهری با قشرهای روستایی نزدیک بهم از چیزهایی استفاده می
کنند که ما دیگر آنها را مصرف گرائی نمی دانیم بلکه لازمه یک نسل پرقوت و پرقدرت
است بطور نسبی.

البته ما در
مقایسه کشورهای پیشرفته که تولیدشان بالا است در این زمینه خیلی عقب هستیم ولی
بطور نسبی این را خوب توزیع کردیم. اگر در گذشته عده ای بودند که خوب می خوردند و
خوب می پوشیدند در جامعه ما، طبق آمارها و اطلاعاتی که ما داریم، بعد از انقلاب به
سمت یک روش عادلانه ای پیش رفته است منتهی آن چیزی که حضرتعالی اشاره کردید، آن
مصرف زدگی در جامعه ما متأسفانه کاملا ریشه کن نشده است.

اول انقلاب
بخطار این که این مسئله قبل از هر چیز دیگر جنبه ارزشی دارد با آن برخورد سختی شده
و ما یک چهره پاک و سالمی را در جامعه خودمان مشاهده می کردیم فرضا در این شرایط
سوار شدن در یک ماشین بزرگ نه تنها فاجعه می آفرید بلکه یک چیز غیر ارزشی هم بود
یا داشتن خانه های بزرگی که خارج از مثلا نیازهای عادی و طبیعی انسان است، چیز
خوبی به نظر نمی آمد. برای همین افراد میل داشتند که طوری بنمایانند خودشان را در
جامعه که زندگی قشرهای مستضعف یا حداکثر متوسط را دارند خود این مسئله بطور طبیعی
اثری گذاشت در پوشش مردم و رفتار مصرفی مردم و این حالت مصرف زدگی را به شدت کاهش
می داد. متأسفانه این جنبه های ارزشی را یک مقدار در وضعیت فعلی که داریم باید
بگوئیم افول کرده نه اینکه از بین رفته باشد بلکه قابل احیا و قابل گسترش است. ولی
در قشرهای مرفهان متدسفانه این مسئله وجود دارد که به اعتقاد من قبل از ایکه
الگویی را دولت مطرح بکند از نظر ارزشی باید به آنها تاخت، و من فکرذ می کنم این
مسئله ضمن اینکه مربوط به دولت هست مربوط به روحانیت عزیز ما، مساجد ما، رادیو
تلویزیون ما و دانشگاههای ما هست و باید ما این را در سطح جامعه جا بیاندازیم.

ارتباط
ناسالم فرهنگی

مسئله دوم،
مراودات ما به کشورهای خارجی به اعتقاد من بیش از اندازه بوده. در سال گذشته ما
حدود یک میلیون و دویست هزار مسافرت داشتیم که حدود ششصد هزار نفر مسافر خارج از
کشور داشتیم که اکثریت آنها به کشورهای اروپائی می روند غیر از آنجا ما یک مقدار
سوریه داریم یک مقدار حج داریم که ما فکر نمی کنیم از آنجا میکربی همراه آورده
بشود برعکس آنجاها مردم می روند معنویاتی پیدا می کنند، زیارتی می کنند و به
خودشان بر می گردند ولی در مسافرت به اروپا اینها با خودشان که می روند کلی از این
میکروب فرهنگی غربی را با خودشان می آورند که یک نوع اراده ملی برای کنترل این
قضیه باید بوجود بیاید و دولت در این زمینه بطور تنها کار نمی کند. سر همین قضیه
ای که باصطلاح قرار شده بلیط هواپیمائی به دلار گرفته شود البته به خاطر مسائل
مالی بود که ما داشتیم و دلیل داشتیم چون قبل از آن خیلی از کالاها بود که بصورت
دلاری فروخته می شد که کار دستی نبود ولی حرف نبود اما این مسئله خیلی غوغا کرد.
به اعتقاد من غوغای اصلی بر می گشت به این مسئله که محدود می کرد این نوع مسافرتها
را و محدود می کرد ورود این نوع میکروب را به داخل کشور و محدودیتی برای این
ارتباط ناسالم فرهنگی بوجود می آورد ما چکار داریم که افرادمان بلند شوند بروند تو
فرانکفورت بگردند و مثلا آنجا تفریح بکنند چرا به یک کشور مثلا آسیایی نروند به
کشور آفریقایی نروند چرا به یک زیارتی نروند با حالت یک صفای درونی برگردند چرا
باید گردشگاههای ما و یا محلهای خرید ما این نوع کشورها باد. خوب اینها نشان می
دهد که در کشور ما یک نوع جهش همگانی که بخشی از آن برمی گردد به دولت، باید وجود
داشته باشد برای این که ما این حالت را از بین ببریم که نمونه اش گفتم که سر همین
بلیط های هواپیما بود که متأسفانه من دیدم جراید همه علیه این مطلب تبلیغ کردند نه
اینکه با نیت بد ولی پشت سرشان می دیدم که این آژانسهای فروش بلیط ها چه برنامه
هایی اجرا می کردند! بنده دو سه مرتبه رفتم به صورت ناشناس به فرودگاه سرزدم
افرادی که از خارج می آیند شما بروید مثلا توی این صفها ببینید که یک خانیم آمده 5
دست از این جینهای عجیب غریب و لباسهای عجیب و غریب وسایل مصرفی عجیب غریب می بینی
تک تک اینها حامی پیامی هستند برای ما. هیچ کالای صنعتی و مصرفی طراحی شده ای نیست
که یک پیام فرهنگی نداشته باشد.

این مسئله
واضحی است کسانی که در زمینه های صنعتی کار می کنند طراحی کار می کنند رشته های
هنری کار می کنند می دانند حتی شکل یک فنجان حاوی یک پیام فرهنگی می تواند باشد
خوب ما دروازه را باز گذاشتیم در حالی که خودمان منادی پیامهای انقلاب اسلامی و
ارزشهای انقلاب اسلامی هستیم این بلند گوها را هم به سمت گوشهای خودمان، نسل جوان
خودمان بچه های خودمان باز گذاشتیم.

مظاهری که ما
حساسیتمان را بآن از دست دادیم اینجور نیست که ما چون حساسیتما را از دست دادیم
اثر نمی گذارد، یک بچه 14-15 ساله است یک پسر بچه است یک دختر بچه است بزرگ می شود
و می رود در خیابانها و این لباسها این چیزهای مصرفی را می بیند و در کنار دیدن آن
بطور مستقیم پیام آنرا دریافت می کند و ناخودآگاه به این مسئله کشده می شود و می
بیند که در او مقاومتی در مقابل ارزشهای اسلامی در می آید.

ما باید توجه
داشته باشیم که ما مثل یک آب باریک نیرومندی هستیم که خلاف یک حرکت رودخانه عظیم
داریم حرکت می کنیم یعنی یک جریان عظیمی در دنیا هست و به یک سمتی می رودف ما یک
موجی ایجاد کرده ایم که درست برخلاف آن حرکت عموم داریم حرکت می کنیم. یک ذره
مراقب نباشیم در گردابی که ایجاد ی شود تمام ملت ما می تواند غرق شود. بنده آن
چیزی که احساس خطر می کنم این است که بخاطر آن روحیه آزادی که هست که می گویند
باید مردم را یک کمی آزاد گذاشت. باید راحت گذاشت، ارتباطات را باید بیشتر بکنیم
خدای نکرده بخاطر عدم دقت به این مسائل، یک موقع چشممان را باز می کنیم که یک
نسلی، در مقابلمان است که خیلی غریب هست نسبت به آن ارزشهایی که ما در سال
60،61،62 با قدرت در این کشور می افکندیم.

ضرورت مراقبت
همگانی

این مسئله
فقط مربوط به دولت نیست من فکر می کنم یک نوع مراقبت و حساسیت همگانی می خواهد.
بنده دیده ام که افرادی که فرضا می روند حج یک مقدار از این کالاها می آورند البته
آنجا یک مقدار از انتخاب شده تر است. وقتی که گفته می شود فلان کالا نباشد
بلافاصله می گویند خوب جاجی است! رفته و زحمت کشیده بگذارید حالا یک کمی خوشحال
باشد و فلان چیز را بیاورد. دقت نمی شود که حتی در فرم یک دانه چیز ساده و مذهبی،
کلی پیام فرهنگی دارد. بنده این را به عنوان یک متخصص می گویم چون بنده رشته
معماری خوانده ام و تاریخ هنر را مدتی درس می داده ام و می دانم که مجموع اینها
است که فرهنگ یک کشور را تحت تأثیر خودش قرار می دهد و متأسفانه ما دروازه ها را
باز گذاشته ایم در این قضیه. برای همین مخالفت با مسئله مصرف گرائی فقط بر عهده
دولت نیست، دولت البته مراقبتهای خودش را باید داشته باشد. در جامعه ما کلا باید
به این خطر توجه بشود و از نظری هم باید باز بشود.

بنده دیده ام
که بحثهای فقهی خیلی خوبی داریم و بحثهای اسلامی خیلی خوبی داریم منتهی در زمینه
مسائل مصرفی و آثار فرهنگی این موضوع من تا حالا یک مقاله جالب توجهی که ریشه ای
این قضیه را باز کرده باشد ندیده ام در صورتی که در خود غرب که الآن دچار مصرف
زدگی عمیقی هست تحت عنوان «مس مدیا» می بینیم که شاید در سال صدها کتاب منتشر می
شود و هزاران مقاله هشدار دهنده برای خودشان بوجود می آید که این نوع زندگی مصرفی،
بشر را به جایی نمی رساند. در حالی که ما معیار داریم، مبنا داریم برای نقد این
نوع روشهای زندگی و این نوع مصرف زدگی منتها می بینیم در جامعه خودمان متأسفانه
بحث و گفتگوئی نیست.

در مورد بعضی
از موارد که ذکر فرمودید می شود گفت موضوعاً از مسئله مصرف گرائی خارج است. نکته
ای که جای سؤال دارد این است که علاوه بر نکاتی که تذکر فرمودید ما می بینیم زندگی
مردم نسبت به بیست سال گذشته مصرفی تر شده. لباس، خوراک و سفره ساختمان و وسیله
نقلیه و… در گذشته ساده تر بود. مثلا از باب نمونه مصرف برنج در گذشته به این
صورت روزانه مطرح نبود و حالا ما باید پول نفت را که باید صرفا برای سرمایه
گذاریهای ثابت و ماندگار هزینه کنیم با آن اتوبان و راه آهن و سد و کارخانجات مادر
بسازیم سالی صدها میلیون دلار بابت خرید برنج از خارج پرداخت می کنمی و آنرا تبدیل
به فضولات می نمائیم و نمونه دیگر نان است که علیرغم آنکه حتی برخی از استانهای
ایران زمینه آنرا دارد که نان کل ایران را تأمین کند ما الآن داریم سالی میلیونها
تن گندم وارد می کنیم که ما فکر می کنمی برخلاف برنج که ما برای رسیدن به خودکفائی
نیاز به مقداری قناعت اجتماعی داریم. در مورد نان قناعت هم لازم نیست بلکه کافی
است که اصراف و تبذیر نکنیم. چرا که در اثر بدی پخت در نانوائیها و سوخته ویا خمیر
بودن و همچنین تبذیرهائی که در بیمارستانها، رستورانها، پادگانها، مهمانیها و…
می شود مجموعا در حدود ثلث آن دور ریخته می شود یا حداکثر به مصرف خوراک حیوانات
می رسد و کافی است که مثل گذشته نان، خوب پخته شود و خوب مصرف شود تا ما نیاز به چند
میلیون تن واردات گندم در ازاء پول نفت نداشته باشیم. حال با این وضعیت که هر روز
به مصرف کننده های ما  و مهاجرین به شهرها
افزوده و از تولید کننده ها کاسته می شود و برخلاف روش و منش اسلام که مؤمن و
جامعه اسلامی را پرکار و کم هزینه می داند و می خواهد «المومن قلیل المؤونه و کثیر
المعونه» این جو در جامعه ما رشد پیدا کرده که بیشتر افراد می خواهند تا آنجا که
بتوانند از امکانات بهره گیری کنند و تا آنجا که بتوانند از کار و تولید و زحمت
کشیدن در راه آن شانه خالی کنند، این یک فاجعه است.

اگر مردم ما
از این وضعیت تلخ و عمق این فاجعه آگاه شوند یقینا وضع دیگری خواهیم داشت و دولت
در این رابطه وظیفه سنگینی را بر دوش دارد. این فاجعه بزرگی است که که ما آب و
زمین و نیروی انسانی داریم ولی در هر سال حدود سه میلیون تن گندم از خارج وارد می
کنیم، آن هم با ارز و دلاری که از زیر موشکها و ناوگانهای استکبار باید از تنگه
هرمز نفت بیرون برود و به جایش دلار بیاید. با این پول گندم وارد کنیم و بعد هم یا
در نانوائیها بسوزد و یا به گاو بدهیم. اگر قرار باشد به گاو بدهند که این همه دور
زدن نمی خواهد.

بهر حال دولت
خدمتگزار در این زمینه چه در جهت توجیهی و فرهنگی و چه در برنامه ریزی و اجرا چه
قدمهائی را برداشته است؟

زندگی ساده

قبل دارم،
یعنی نقض نمی کنم. ممکن است که دولت در این زمینه کارهای بیشتری انجام دهد و باید
این برنامه ریزی را بکند، منتها ما دقت بکنیم آن موضوع قدیم را شما ترسیم می کنید
در حقیقت بر می گردد به قبل از سال 1353 یعنی قبل از افزایش قیمت نفت بعد از جنگ
بین اعراب و اسرائیل که درآمد نفت را بالا برد و هزینه های کشور افزایش پیدا کرد و
بدنبال آن سیل واردات به کشورمان روانه شد و یک موضوع مصرف جدیدی را در کشورمان
مطرح کرد که آن قناعت اسلامی را از بین برد. سفرهای مردم را دگرگون کرد و یک
اقتصاد وابسته ای را هم ایجاد کرد اقتصاد کشور ما بیشتر رشته های وابستگی اش به
بعد از سال 1353 آغاز شد. سرمایه گذاریهائی شد که حاصلی جز همین وابستگی نداشت.

منتها این را
هم ما دقت داشته باشم که برای برگشت به آن زندگی ساده در کنار محدودیتهای برنامه
هایی که دولت دارد خود احیای ارزشهای اسلامی اهمیت فوق العاده دارد. در همین مسئله
قناعت اسلامی که ما در روایات و احادیث بطور گسترده با آن روبرو هستیم امروز کاملا
مشخص است که مسئله قناعت جز اینکه. در نفسانیت فرد اثر می گذارد و از او یک انسان
دیگری می سازد. اثرات اجتماعی و اقتصادی گسترده ای را هم دارد و مثلا همین احترام
به نانی که در خانواده های ما در قدیم از روی یک انگیزه مذهبی صورت می گرفته قبل
از آنکه از یک نیاز اقتصادی باشد یعنی اگر دقت کنید حتی خانواده هایی هم که دستشان
به دهانشان می رسید یک احترامی می گذاشتند که کناره های نان را کنار نریزند، مراقب
باشند زیر پا نرود و نظایر اینها، این بر می گردد به یک اعتقاد مذهبی که ما فکر می
کنیم باید از این سرمایه عظیم در شرایط جدید و برای دگرگون کردن الگوی مصرف در
جامعه مان استفاده بکنیم تا شرایطی را پیش بیارویم که این ریخت و پاشها نباشد.

ما همین چیزی
را که شما در مورد گندم اشاره کردید، اگر همین را رعایت بکنیم که مردم نان را دور
نریزند و گوشه هایش را هم بخورند و نان هم خوب پخته شود. به قول شما- و این را هم
می شود جداگانه مطرح کرد، کلی از واردات گندم ما کمتر خواهد شد و ما ریعتر می
توانیم به سمت خودکفائی برویم. ما می خواهیم بگوئیم بخشی از آن بر می گردد به سطح
دولت و بخشی اش بر می گردد به سطح جامعه و احیای آن ارزشهای اسلامی که می تواند در
این الگوی مصرف مؤثر باشد.

در مورد
اینکه ما کمتر می رویم به سمت تولدی آن یک سؤال جداگانه است که می شود بحث مفصلی
کرد که چه دارد اتفاق می افتد؟

چون مسائل ما
مرتبط و زنجیر وار است طبعا مثل نان که مورد اشاره قرا گرفت که اگر صرفه جویی بشود
چه قوائدی دارد ما می گوئیم اگر مردم اسراف و تبذیر نکنند گامی در خودکفائی ایجاد
می کنیم و در مورد برنج اگر مقداری قناعت بشود یا 50% مثلا سیب زمینی را جایگزینش
بکنیم، با پول اینها ما توان بسیار زیادی را پیدا می کنیم برای برنامه ریزی در
تولید و حداقل در کشاورزی که از طرفی وقتی که ما زمینه های تولید را فراهم نکنیم و
بالا نبریم، طبعاً مسئله مصرف و مهاجرت روستائیان پیش می آید.

این جهت هم
لازم به توضیح و توجیه برای جامعه است.

رشد کشاورزی

-الان در
رابطه با دامن زدن به عرصه تولید که ما تولیدمان بالا برود. ما این را دو سه قسمت
می کنیم بخشی از آن بر می گردد به تولیدات کشاورزی و این ارتباط دارد به امکانات
کشور؛ البته می شد بهتر کار کرد ولی در مجموع با توجه به این افزایش جمعیت در حدود
4/3% که بالاترین رقم در سطح جهان هست با شرایط جنگی که واقعا مدت مدیدی است که
استانهای جنگی ما را خارج از رده کرد برای کارهای کشاورزی وسیع و یا افزایش جمعیت غیر
مولد افاغنه در داخل کشور ما که کار به اصطلاح تحمیلی بر اقتصاد ملی ما بوده، باز
علیرغم تمام اینها حتی در شرایطی که ما در تولید ناخالص ملی در همه بخشها با هم
حالت منفی داشته ایم مخصوصا در سالهای اخیر، کشاروزی ما حالت رشد داشته است. برای
همین است که افزایضش قابل توجهی در واردات کالاهای کشورزی نمی بینیم. همین مقداری
که افزایش پیدا نمی کند نشان می دهد که متناسب با افزایش جمعیت در کشور ما رشد
معتنابهی را داشته ایم. البته متناسب با عظمت انقلاب نیست ولی در عین حلا قابل
توجه است و ما مصرف واردات گندم بچز سالهایی که با زندگی کم است و یا مشکلات طبیعی
شدید پیش می آید و در حقیقت بیا ثابت مانده و یا حتی کمتر هم شده. چون من دقیقا در
آمار هستم.ک در سال 60 تا حال، نشان می دهد که ما یک روند افزایش داشته ایم یک
موقعی هم بحث بود که اگر ما می توانستیم گندم آبی را به 5/2تن در هکتار برسانیم با
همین زمین هایی که در اختیار داریم و آب نسبتا کمی که در اختیار داریم، در مقایسه
با سایر کشورها و دیم را به یک تن در هکتار برسانیم ما خودکفا از نظر گندم هستیم و
پاسخ نیازهای مردممان را بدهیم.

رشد صنعتی

در زمینه
صنعتی حقیقت این است که ما در سالهای 62،61،60 برنامه ریزیهای خوبی برای سرمایه
گذاری داشتیم. اولا آن توهم که دولت می خواهد جلوی سرمایه گذاریها را بگیرد و جلوی
مشارکت مردم را بگیرد و نظایر آنها، دولت ثابت کرد که این نیست و چندین هزار
موافقت اصولی صادر کردیم، موافقت های اصولی که می توانست به استقلال اقتصادی ما
کمک بکند و وابستگی ما را به ارزهای نفتی کمتر بکند و در راستای همان استقلال
اقتصادی باشد، هم صنایع سنگین موافقتهای اصولی دادند و هم وزارت صنایع دادند و
تمام دستگاههای ما بطور فعالی در این زمینه کار کردند منتهی ما اگر بخواهیم جهتی
در این زمینه داشته باشیم مجبور هستیم بازار ارزهای نفتی برای سرماهی گذاریهایمان
استفاده بکنیم. برای همین موقعی که از سال 64 به بعد به علت افتی که در قیمت نفت
هست و مسئولیتی که در صدور نفت داریم، می بینیم که قدرتی را پیدا نمی کنیم که
سرمایه گذاریهائی داشته باشیم چه زیر بنایی در صنایع، و چه موافقتهای اصولی که
برای مردم بدهیم، برای اینکه تولدی را بالا ببریم.

من برای
اطلاع شما می خواهم این را مطرح بکنم که 35-36 کارخانه فقط بانک صنعت و معدن داشت
که با چند صد میلیون دلار سرمایه گذاری همان سال اولش حدود 600-700 میلیون دلار
صرفه جویی ارزی می توانستند برای کشور بوجود بیاورند. فقط در رابطه با بانک صنعت و
معدن. بعد ما می آئیم بخش خصوصی هم همینطور و بخش دولتی هم همینطور. ما در رابطه
با طرح مبارکه – اگر به نتیجه برسد- 900 میلیون دلار در سال صرفه جویی ارزی خواهیم
داشت. تمام این طرحها از وقتی که ما دچار محدودیت می شویم در زمینه درآمدهای نفتی
و از طرف دیگر هزینه جنگ را باید بپردازیم، کالای اساسی را هم نمی توانیم قطع
بکنیم و مصارفی است مثل دارو و و… که از یک حدی نمی تواند پائین تر بیاید عملا
یک نوع رکودی را شاهد خواهیم بود در زمینه رفتن به سمت تولید یعنی دولت روحیه اش
را دارد و مقدماتی را ایجاد کرده و امنیت را برای سرمایه گذاری های لازم ایجاد
کرده. یعنی شما کسی را که می خواهید در زمینه صنعت سرمایه گذاری کند امروز شاکی
بخواهد یافت که ممکن است من امروز سرمایه گذاری کنم و دولت ممکن است فراد بیاید
بگیرد!!. این جوی که اول انقلاب را ایجاد شده بود قویا دولت با آن مقابله کرد،
البته ضد انقلاب را کنار زد و آنهایی که وابسته بودند و آن مصادره ها انجام شد و
غیر از آن تمام این مدت بطور ثابتی در سیاستهای پولی، مالی، اعتباری و همچنین
تبلیغی، دولت به سمتی رفته که این اطمینان را ایجاد بکند که شما بیایید این
کارخانه را بزنید، عملا دولت با تمام قدرت از شما دفاع خواهد کرد. برای همین شما
از صنعتگران ما و از سرمایه گذاریهای تولیدی ما شکایتی سر این مسئله نخواهید شنید
که دولت امنیت لازم را برای این کار ایجاد نکرده. ولی این شکایت را خواهید شنید که
من آمده ام موافقت اصولی را گرفته ام و کارخانه ام را هم زده ام، الآن می خواهم
ماشین آلات را وارد کنمی ولی دولت به من ارز نمی دهد! این بر می گردد به همان
مشکلی که اشاره کردم.

از طرف دیگر
دولت در سال 60که چرخ اقتصادی تولیدی ما سرعت بیشتری پیدا کرده بود و ما بهره ور
از منابع ارزی بیشتری برای چرخاندن صنعنت کشور بودیم، کاملا برای ما مشخص شد که
اگر این چرخ کمی سریعتر بچرخد ما کمبود نیروی انسانی متخصص خواهیم داشت و می تواند
ما را سخت بزمین بزند. بعد از آن تلاش وسیعی برای افزایش جذب نیروهای انسانی به
دانشگاهها پیش گرفته شد که ییک از دلایل اصلی اش بر می گردد به همان احساسی که آن
موقع بود و تحلیلی که آن موقع بود که الآن اگر دقت کرده باشید، تعداد دانشجویی که
در دانشگاههایمان پذیرفته می شود، رقم بسیار بالایی را تشکیل می دهد. من می خواهم
بگویم، آمادگی برای سرمایه گذاری از نظر روحیه ای و برنامه ریزی حق انتخاب تک تک
کارخانه هاست. بنده می خواهم بگویم آن شرایط سخت و فشار باعث شده آنقدر دقیق بشوند
که در دستگاههای اجرایی ما هیچ نوع ابهامی وجود ندارد حتی اظهار نظر برای یک
کارگاه پنج نفره.

کمبود در
زمینه ماشین آلات صنعتی

ما هیچ نوع
مشکلی الآن در این زمینه نداریم و مشکل اساسی باز می گردد به همان کمبود منابع
ارزی که بتوانیم در زمینه ماشین آلات سرمایه گذاری کنیم. البته من این را هم اضافه
کنم که این کمبود باعث نشده  صد درصد متوقف
بشویم. الآن موافقتهای اصولی در کشور به این سمت سوق پیدا کرده که کسانی که با
اتکاء به منابع ملی می خواهند سرمایه گذاری کنند یعنی نیاز ارزی ندارند ویا سرمایه
گذاریهایی را پیش بینی می کنند یا پیشنهاد می کنند که می شود با تمام توان در داخل
کشور ساخت و این توان ممکن است کارخانه های ماشین سازی خودمان باشد، تا برسد به
استفاده از منابع طبیعی خودمان، دولت در این زمینه موافقتهایی اصولی را می دهد و
حمایتهای لازم را می کند. از طریق تبصره 3 که در قانون بود چه هست حتی از نظر
اعتباری به آنها کمک می کند که وامهائی را حتی بتوانند بگیرند ولی با این وصف برای
یک جهش، جهت اینکه تولید ناخالص مالی ما بالا برود و در نتیجه بطور طبیعی زمینه
تورم پائین بیاید، احتیاج به فرصت بیشتر و امکانات ارزی بیشتری داریم که متأسفانه
الآن آن را در دسترس نداریم. ولی آمادگی این را داریم که هر لحظه این مسئله حاصل
بشود با بستری که آماده شده واقعا جهش داشته باشیم.

الآن کشور از
نظر ابتکارات و از نظر روحیه و از نظر مدیریت این آمادگی را دارد که با کسب یک
مقدار منابع لازم جهتی را در کوتاه مدت داشته باشد.

مثال دیگری
برای شما بزنم و این بحث را تمام کنم: ما الآن در حال رسیدن به یک ظرفیتی در حدود
7میلیون تن فولاد در سال در این کشور هستیم، در حالی که الآن ظرفیتی که تولید می
کنیم یک میلیون و دویست هزار تن است. یعنی فاصله را می تواند برای شما نشان بدهد
در این که به 7میلیون برسیم مقداری امکانات ارزی نیاز داریم که فرضا اگر کاری را که
الآن انجام می دهند و ممکن است تا سه چهار سال دیگر به نتیجه برسد، اگر امکانات
داشته باشیم می توانیم ما این را در عرض 2 سال به بهره وری برسانیم و می شود حدس
زد که چه شکوفائی رادر اقتصاد کشور اینجاد کنیم. یا در زمینه فرآورده های پتروشیمی
ما بالقوه که تبدیل بالفعل می تواند در کوتاه مدتی بشود، با تزریق ارز و سرمایه
گذاریهای عظیم و یک مقدار امنیت بیشتری از جهت جنگی، حدود پنج میلیون تن می توانیم
تولید داشته باشیم و متأسفانه نمی توانیم خیلی بطور سریع به سمتش برویم با مشکلاتی
که الآن داریم. این رقهما، رقمهای سرنوشت ساز تعیین کننده ای هستند. برای اینکه
اهمیت این رقمها احساس بشود، در رابطه با همین پتروشیم و فولاد، ما اگر خیلی بالا
نگیریم و همین ده میلیون تن را در نظر بگیریم شما این رقم را باز مقایسه بکنید با
مجموع واردات ما از بنادر و منابع ورودی. ما مجموع کالایی که در بهترین سالهایی که
وضعیت مان خوب است وارد می کنمی بیشتر آنوقت در زنجیزه تولید مثلا فولادی را که ما
اینجا تولید می کنیم، ورقی که در طرح مبارکه ایجاد خواهد شد، پشت سرش کارخانه
ماشین سازی می آورد، هزار جور صنعت را راه می اندازد و اشتغال وسیعی را ایجاد می
کند.

من می خواهم
بگویم که در کشور ما محتاج به کارشناسات خارجی نیستیم. متخصصین خودمان قدرت این را
پیدا کرده اند که طرح مبارکه را خودشان انجام بدهند، پتروشیمی ها را الآن خودشان
دارند کار می اندازند. خیلی از این کارهای بزرگ را خودشان قدرت راه انزایش را
دارند و در مورد سایر صنایع نیز، احساس می کنیم چنین قدرتی را داریم، طرح و برنامه
اش را هم داریم منتها یک حلقه از مسیر این جهش را کم داریم که باید منتظر فرصت
باشیم. از همین امکانات فعلی هم به تدریج استفاده خواهیم کرد که ان شاء الله این
می تواند تولید ناخالص ملی را بشدت بالا بکشد و این بحثی را که در رابطه با
تعزیزات حکومتی و حکم حکومتی داریم برای محدودیت افزایش قیمتها، در آن شرایط که
تولید بالا رفت، حکم حکومتی دیگر کاربرد چندانی نخواهد داشت.  آن حکم برای همین شرایط خاصی است که تولید نشان
کم است، ریالتان در جامعه بالا است، تقاضایتان هم در جامعه بسیار بالاست و ریشه
تورم را عملا همین قضیه می سازد که تورم، جنبه ریشه ای نمی تواند داشته باشد بلکه
جنبه اضطراری برای بخشهایی از جامعه دارد که جامعه بتواند به مقاومت خودش ادامه
بدهد.

و اما راجع
به کشاورزی، من خیلی خلاصه عرض می کنم: کشاورزی ما الان یک مقدار متأسفانه ارز
خواست. از اینکه ارزی که در مجلس برای کشاورزی مقرر شده 900 میلیون دلار بیشتر
نیست، لذا می بینیم کشاورز دادش بلند است که ما کود نداریم و تقاضای کشاورزیمان
تأمین نمی شود. و این خودش ممکن است منحجر به کاهش درآمدهای کشاورزی یا محصولات
کشاورزی بشود، کشاورزی ما هم یک مقداری امکانات می خواهد و البته با سرمایه
گذاریهایی که در صنایع پتروشیمی شده، در آینده مصرف ارزی کمتر خواهد شد. الان برای
بالا بردن تولیدات کشاورزی ما نیاز به ارز داریم، این یک نکته اش که مورد توجه
است.

و اما این تصور
که ما با بالا بردن امکانات روستا، آهنگ مهاجرت را به شهرها می توانیم صد در صد
متوقف کنیم، این تصور –به نظر من- خیالی است و امکان پذیر نیست این قضیه. روستاهای
ما همیشه مهاجر فرست خواهند بود حتی در بهترین شرایط درآمدی. چرا که امکانات
سرزمینی ما، آبی ما، حدی دارد برای سرمایه گذاری روستاها و بقیه بخشهای روستایی و
افزایش جمعیت به نوعی باید جذب بشوند در بخشهای صنعتی و تولیدی که ما رشد پیدا
کنیم، البته در کنار این قضیه رشد صنایع روستایی الان مطرح است که می دانید جهاد
سازندگی الان جزء برنامه هایش است که سرمایه گذاری کرده و سعی کرده که درآمدهای
روستایی را بالا ببرد و آهنگ مهاجرت را کند بکند. چنین برنامه هایی هست ولی این
تصور که ما کاملا می توانیم این مهاجرت را متوقف بکنیم از نظر واقعیتهای اقتصادی
یک تصور درستی نیست و امکان پذیر نیست مگر اینکه ما راضی بشویم که قشر عظیم
روستایی ما همیشه فقیر و محروم باقی بمانند. آن ضریت امکانات تولیدی که در اختیار
کشاورزی ما هست بی انتها نیست مخصوصا از نظر آب که مسئله مهمی در کشور ما هست و
وقتی شما همان امکانات تولیدی را در اختیار بیشتری قرار می دهید به همان تعداد فقر
را عمومی تر می کنیم در میان روستاهایتان البته در درازمدت و این چیزی است که نظام
نمی پسندد و بطور قهری ما به این سمت خواهیم رفت که ضمن اینکه تغییراتی ایجاد
بکنیم با سد زدن و راههایی که در آمدهای روستایی مان را بالا ببرد، تنظیم قیمتهای
کالاهای کشاورزی به نحوی که روستاهایمان بیشتر بهره مند بشوند بهر حال یک نوع
انتقال نیرویی از روستاها به سمت شهرها خواهد بود.

در مورد صرفه
جوئیها از این نوع که شما اشاره کردید غیر از آن حالت مصرف زدگی که من اشاره کردم
فکر می کنم که دولت این سیاست را داشته. منتها به طور گروهی از طرف برادران مسئولان
دنبال نشده است ما آن موقع که بحث خرید محصولات داخلی را مطرح کردیم و توزیع
عادلانه را مطرح کردیم برای تثبیت قیمتها و همچنین بالا بردن اقلام برنجی که می
تواند تولید بالایی داشته باشند مثل همان طرحهای آمل2 و آمل3 که در هکتار ممکن است
4تن 5تن برنج بدهند، ما حالا برنجهای خیلی با کیفیت بالا داریم که یک تن، یک تن و
نیم بیشتر در سطح هکتار به ما نمی دهند و عملا نمی تواند کشور ما را پاسخگو باشد و
ما آن طرحی که داشتیم برای این بود که عمدا با قیمت گذاری که ما می کنیم و نحوه
توزیعی که داریم دامن بزنیم بر اینکه آن اقلام پرمحصول در کشورمان گسترش پیدا کند
و ما را بی نیاز بکند از کشورهای خارجی منتها عملا بهم زده شده. ما همان موقع که
این طرح اجرا می شد و اجازه اش را ما از حضرت امام گرفته بودیم و قوی هم عمل می
کردیم باز دیدیم که خوب یک برادرانی آمدند دم جاده گیلان ایستادند و باز کردند راه
را برای کامیونها که شما بیائید ببردی برنج را به داخل شهرهای مختلف و آن هدفی را
که دولت داشت آن را از بین بردند و بعضی جاها جو سازی می شد که فلان جا مأمورین
بسیجی تیراندازی کردند و چند نفر که می خواستند مثلا 20کیلو برنج ببرند چند نفر
کشته شدند در صورتی که اصلا هیچ کدام از اینها ریشه نداشت و تا آنجا رسید قضیه که
برادران آمدند و بطور کلی به عنوان سیاست رسمی نظام عنوان کردند که آزادی برنج
بهتر هست در مجلس هم گفته شد، و این طرح بسیار خوب و انقلابی را از دست دولت
گرفتند. ما اعتقاد داشتیم که می تواند در الگوی مصرف دگرگونی ایجاد بکند و تولید
برنج را در داخل کشور بشدت بالا ببرد و ما را بی نیاز از محصولات خارجی بکند و در
عین حال کنترل هم روی قیمتها باشد یعنی در غیر این حالت شما این سیصد چهارصد هزار
تنی که الان وارد می کنیم یا یک کمی بیشتر که وارد می کنیم اگر وارد نکنید برنج
برای جبهه هایتان ندارید. برنج که مردم عادی هم یک کمی دستشان برسد اگر نرسد هم می
روند در صف نان می ایستد یعنی یک رابطه متقابلی دارند. هیچ معلوم نیست که هزینه
کدامیک از اینها بالاتر است از نظر اقتصاد ملی باز باید بنشینیم و صحبت بکنیم. ما
می بینیم که در آن شرایط با آن طرح، قدرت این را داشتیم به جبهه ها پاسخ بدهیم و
به مردم بطور نسبی پاسخ بدهیم.

ان شاء الله
موفق باشید و تشکر می کنیم و امیدواریم که ادامه سؤالات و مباحث موارد برای شماره
آینده باز در خدمتتان باشیم.

پيام شهيد

اين وصيت
نامه ها انسان را ميلرزاند و بيدار مي کند

امام خميني

قسمتي از
وصيتنامه شهيد مصطفي طاهريمطلق

ما جز راه حق
و راه خدا در نظر نداريم و جز براي خدا انشاء الله نرفته ايم. حقيقتا جبهه دانشگاه
انسانسازي است. حکم امام امت، حکم امام زمان (عج) و فرمان او فرمان پيمابر خدا،
فرمان خداوند متعال است. بدانيد و بدانند که ما آگاهانه راه حق را شناختيم و
انتخاب کرديم. و خداوند ما را هدايت کرد و او به ما توفيق حضور در جبهه و شهادت در
راهش را عنايت فرمود هميشه بياد خدا باشيد و بر او توکل کنيد و از او کمک بخواهيد،
که اگر چنين کنيد هرگز پشيمان نخواهيد شد و اين را نه من بلکه هر کسي به اندازه
اعتقاد و ايمانش و درک و احساس کرده است اين را بدانيد، هرکجا که بحکم اسلام و
دين، و ايمان قلبي خود عمل کنيد، نه از جهت مادي و نه از جهت معنوي هرگز ضرر نمي
کنيد و سعي کنيد هميشه چنين کنيد که رستگاري و خوشبختي بزرگ در اين است با يکديکر
و با همه مهربان باشيد گذشت، رضا به قضاي خدا و توکل بر خدا را سرلوحه و مهمترين
وسيله پيشرفت در زندگي خود قرار دهيد که تنها ره سعادت در دنيا و آخرت همين است.

قسمتي از
وصيتنامه شهيد مسعود سازگار

پيام به مسئولين

1-منحل
کارتان را عبادتگاه دانسته و خدمت به اين ملت ايثارگر را خيرات براي آخرتتان
بدانيد.

2-با نفستان
پيکار کنيد، نکند مقام شما را بگيرد و از خدمت به اين امت محروم بازمانيد.

3-حب جاه
نداشته باشيد، مبدأ کارتان را خدا قرار دهيد و سپس از هيچ حرکتي هراسي بدل راه
ندهيد.

4-هدفتان
خدمت باشد نه خيانت به امانت، بدانيد خداوند همه جا با شماست و هو معکم اينما
کنتم.

5-گوش به
فرمان امام و آيت الله منتظري باشيد تا در کارها موفق باشيد.

6-با دشمنان
اسلام قاطع و با دوستان اسلام مهربان برخورد کنيد. به اميد موفقيت همه خدمتگزاران
اسلام و مسلمين.

خدايا،
بارالها، سپاس ترا که لطفي در حق من نمودي و بنده حقير را در صف پيکارگران و
جهادگران درگاهت قرار دادي.

خدايا، قسمت
مي دهم به عظمت سرور شهيدان آقا اباعبدالله موقع جان کندن آنحضرت را بربالينم
برسان تا ايشان سرم را بر زانو گرفته و بدين صورت جان کندنم نيکو شود.

خدايا، ترا
قسمت مي دهم به فاطمه زهرا (س) قلبي بمن عطا کن که فقط ترا بخواهد و به
بازماندگانم صبر زهراگونه عطا بفرما.

قسمتي از
وصيتنامه شهيد حسين جوادي حسين آبادي

… ولي به
حال پدر و مادري که فرزند دارند ولي در اين موقعيت به جبهه نمي فرستند چرا که
فرزند امانت خداست در دست پدر و مادر، و اينها در امانت خدا خيانت مي کنند، اي واي
بر تو پدر و مادي که فقط به فکر فرزند خودت هستي و نه به فکر اسلام و انقلابي و نه
به فکر جواب خدائي در قيامت، و از همه اينها غافلي و کمي فکر نمي کني که اصل زندگي
ما آخرت است که جاودانه خواهد بود در آنجا جواب خدا را چه دهم، جواب امام حسين (ع)
شهيد راچه دهم، جواب زينب کبري را چه دهم برادر و پدر و عمو و همه کسانش شهيد
شدند. اي واي بر 1در و مادري که شمغول دنياي تنها شدند و فرزند خودشان را هم به
دنيا مشغول مي دارند، نه جهادي نه همتي نه زکاتي نه نماز جماعتي نه نماز جمعه اي
نه کارخيري، و فکر مي کنند، مسلماني فقط نماز و روزه ماه رمضان است بدانيد به خدا
قسم اين مسلماني نيست.

اي فرزندان
عزيز، اي نور جشمان امام، اي دوستان نداي هل من ناصر ينصرني امام بلند است اگر
سعادت دنيا و آخرت مي خواهيد بشتابيد بسوي جبهه، بيائيد بسوي خدا، امام را تها
نگذاريد قلب امام را به درد نياوريد.

اي فرزندان
شما امانت خدائيد کاري بکنيد که رضاي خداي تعالي در آن باشد اگر فرمان امام است که
جبهه از اهم واجبات الهي است و هيچ چيز مانع او نمي شود وظيفه تو هست که به جبهه
بيائي و در جبهه آمدنت هزارها مشکل پيش مي آيد که بايد آنها را پشت سر گذاري و
بالاخره روانه جبهه بشوي.

نگو چرا فلان
شخص نمي آيد اگر خدا از تو جواب بخواهد نمي تواني چنين چيزي جواب دهي اي فرزند
سرگرم کار و کسب و پول و زن و زندگي دنيائي نشو که از خدا غافل باشي نمي گويم
اينها بد است، اينها خوب است به شرطي که رضاي خدا در آن باشد اما او را به خدا اگر
ديدي رضاي خدا در اين است که از همه اينها بگذري و بيائي جبهه، گول شيطان را نخور
و بيا، بيا خدا را پيدا کن، بيا به خدا برس، بيا زندگي آخرت را آباد کن، بيا
جاودانه سرافراز باش.

«تجلي
عرفان از مناجات ماه شعبان»

قسمت دوازدهم

آيت الله
محمدي گيلاني

حسن ظن به
خدايتعالي

فراز چشمگير
حسن ظن بالله تعالي.

باب «حسن ظن
بالله عزوجل» در اصول کافي و نقل بعضي از روايات آن.

هر آفريده اي
بمقتضاي نفع يا ضرري که در آن است، در معرض دعواي ربوبيت از براي خويش است، و
نيازمندان اکثرا با ديده استقلال در آن مي نگرند، و بر اين اساس، کثيرياز اشياء
مانند ملائکه و کواکب و احجار و اشجار و جن و انس مورد پرستش واقع شده اند.

نهي قرآن از
مطلق شرک در عبادت، و امر بعبادت مستخلص گرديده از ايادي ربوبيت اکوان، عبّاد اموال
و عبّاد رجال، و عبد خويشتن، بهترين شرکاء خداوند متعال است!

دشواري در
تحصيل اخلاص، اعتماد بر عمل را متزلزل مي سازد، بلکه تحصيل اخلاص هم منشأ حقي بر
خداي تعالي نمي شود.

يگانه تکيه
گاه وثيق حسن ظنّ يعني اعتقاد خير به خداوند منّان است.

حديث: «انا
عند ظنّ عبدي المؤمن بي ان خيراً فخيراً و ان شراً فشرّاً» حسن ظن بالله پايه
اساسي بسياري از مقامات معرفت است، حسن ظنّ به خداي تعالي احياناً منشأ الهام غيبي
و امداد الهي مي شود.

قصه مادر
موسي (ع)، گذاشتن موسي را در تابوت و  بدست
امواج دريا سپردن، در آينه اين عمل، سواد عين توکل و نقطه دائره تفويض و سويداء
قلب تسليم و اشرات ابروان رضا و قامت استوار طمأنينه نمايان است.

قوله:

«الهي ان کان
صغر في جنب طاعتک عملي فقد کبر في جنب رجائک املي، الهي کيف انقلب من عندک بالخيبه
محروماً و قد کان حسن ظنّي بجودک ان تقلبني بالنّجاه مرحوماً، الهي و قد افنيت
عمري في شرّه السّهو عنک و ابليت شبابي في سکره التّباعد منک؛ الهي فلم استيقظ
ايّام اغتراري بک و رکوني الي سبيل سخطک، الهي و انا عبدک و ابن عبدک قائم بين
يديک متوسّل بکرمک اليک، الهي انا عبد اتنصّل اليک ممّا کنت اوجهک به من قلّه
استحيائي من نظرک و اطلب العفو منک اذا العفو نعت لکرمک».

الهي اگر در
کنار طاعتت، عملم ناچيز است؛ در کنار اميدواري بکرمت، آرزويم بزرگ است. الهي چگونه
از آستان جودت، تهي دست و محروم برمي گردم در صورتي که حسن ظن من به جودت اين بوده
که برمن خواهي رحمت آورد، و مقرون به نجاتم بر مي گرداني؟ الهي در حالي که عمرم را
در تيره روزي غفلت از تو تباه نمودم، و دوران جوانيم را درمستي دوري از تو فرسوده
ساختم، در ايامي که مغرور پرده پوشي تو بودم و در راه غضب تو گام بر مي داشتم
بيدار نگشتم، اي خدا هم اکنون من آن عبد فرزند عبد توام که در پيشگاه تو ايستاده،
و کرم عميمت را وسيله بازيافتن درحوزه بخشايشت قرار داده ام، الهي من عبدي هستم که
بآستانت جهت عذرخواهي از کردارهاي زشتي که ناشي از کم حيائيم در محضرت بود، آمده
ام، و از درگاهت خواستار عفوم، چه عفو و گذشت از اوصاف کرم تو است.

حسن ظن بالله
تعالي

حسن ظن بجود
و رحمت باريتعالي چنانکه مي بينيد مورد استناد نجات و رهائي از خواري تهيدستي و
حرمان واقع شده است و دعا کننده عارف، حرمان و نوميدي را با وجود حسن ظن به
خدايتعالي، در تعبيري بظاهر استفهام انکاري، تا عدم آباد امتناع رانده است.

امام
المحدثين شيخ کليني «قدس سره» بابي دراصول کافي شريف به عنوان «حسن الظن بالله
عزوجل» افتتاح و رواياتي از عترت رسول الله صلوات الله عليه و عليهم در آن آورده
اند که بعضي از آنها را ذکر مي کنم، سپس در تبيين آن وارد مي شويم: جناب کليني از
امام باقر عليه السلام نقل ميس کند که رسول الله صلي الله عليه و آله فرمودند که
خداوند متعال مي فرمايد:

«لا يتّکل
العاملون علي أعمالهم التي يعملونها لثوابي، فانهم لواجتهدوا و أتعبوا أنفسهم –اعمارهم-
في عبادتي کانوا مقصرين غير بالغين في عبادتهم کنه عبادتي فيما يطلبون عندي من
کرامتي و النعيم في جناتي و رفيع الدرجات العلي في جواري ولکن برحمتي فليثقوا و
فضلي فليرجوا والي حسن الظّن بي فليطمئنوا فانّ رحمتي عند ذلک تدرکهم، و مني
يبلغهم رضواني، و مغفرتي تلبسهم عفوي، فاني انا الله الرحمن الرحيم و بذلک تسمّيت»[1]«عابدان
و پارسيان بر اعمالشان که به انگيزه پاداشم انجام مي دهند، تکيه نکنند، زيرا اگر
همه کوششها و رنجها و عمرهايشان را در پاي عبادتم بريزند، در عبادتشان مقصرند، و
به کنه عبادتم در آنچه که از کرامتم و نعمتهاي بهشتم و درجات رفيعه و عاليه در
جوارم مي طلبندت، نمي رسند، ولي برحمتم اعتماد کنند، و به فضل و احسانم اميدوار
شوند و به حسن ظنّ بمن بيارامند؛ در اين هنگام است که رحمتم آنان را در مي يابد، و
بخشايشم رضاء مرا به آنان مي رساند‌، و مغفرتم، جامه عفوم را در انداشان مي
پوشاند، زيرا فقط من ارحم الرّراحمينم و به اين وصف نامگزاري شده ام».

و از امام
رضا عليه السلام روايت مي کند که فرمودند: «أحسن الظّنّ بالله فان الله عزوجل
يقول: انا عند ظن عبدي المؤمن بي، ان خيراً فخيراً و ان شراً فشراً».[2]

«گمان نيک به
خداوند متعال داشته باش زيرا خداي عزوجل مي فرمايد: من در کنار گماني که بنده
مؤمنم به من دارد مي باشم؛ اگر گمان وي به من، نيک و خير است، نيکي و خير مي بيند،
و اگر گمان وي به من، شر و بدي است، شر و بدي خواهد ديد».

و از سفيان
بن عيينه نقل مي کند که گفت شنيدم امام صادق عليه السلام مي فرمودند:

«حسن ظن به
خداي متعال اين است که اميدوار نباشي مگر به خداي تعالي، و همي نداشته باشي مگر از
گناه خود»[3]

تبيين حسن ظن
بالله

و اما تبيين
«حسن ظن بالله» و چگونگي نجات از مذلت تهيدستي و حرمان در بازار بحقيقت بوسيله اين
سکه صاحب عيار: «حسن ظن وثقه بالله تعالي» با درک اين مقدمه است.

هر آفريده اي
را درج هان طبيعت مي نگريد، در معرض دعواي ربوبيت از براي خويش است، زيرا هيچ
مخلوقي در سراي طبيعت نيست مگر آنکه دوري، نفعي يا ضرري بوديعت نهاده شد است و
بنحوي مظهر اسم شريف «نافع» يا «ضار» است و بهمين مقداري که در آن، از اين صفت
بوديعت نهاده شده، و چند صباحي عاريت دار اين نعمت الهي گرديده، و کرنش و تذلل
اکثر خلق را به خود جلب مي نمايد و حتي انسان که اشرف مخلوقات است مي بينيد چگونه
محتاج به آشاميدن داروئي مي شود که طبعاً از آن نفرت دارد و اکثراً آن را در
سودمندي و شفاء با ديده استقلال مي نگرند. و هر آفريده اي در اين نشأه جسماني با
اين نعت ربوبي، برخي از نيازمنديهاي نيازمندان را برآورده و نيايشهاي فطري آنها را
اجابت مي نمايد و بر اين اساس است که بسياري از موجودات امکاني (مانند فرشتگان و
ستارگان و افلاک و احجار و اشجار و برخي از حيوانهاي بي زبان و جن و انس) مورد
پرستش واقع شده اند، و هر يک معبود طائفه اي از نوع آدمي گرديده اند، و مآلا از
صراط مستقيم سعادت حقيقي که «لقائ الله تعالي» است گم گشته اند و براي ابد از لقاء
الله محروم گرديده و در جهنم بعد گرفتار 
شده اند.

و چون
پروردگار متعال که اين نعت ربوبي «نفع و ضرر» را در مخلوقات به امانت سپرده، مي
دانست، نيازمندي را که در نفوس مردم سرشته اند، آنها را به بهره گيري از اين ودايع
سوق مي دهد، هشدار داده اند: «فمن کان يرجوا لقاء ربه فليعمل عملا صالحا و لا يشرک
بعباده ربه احداً»[4].

هرکس که طالب
سعادت حقيق و اميدوار به لقاء پروردگارش هست،بايد عمل صالح انجام دهد، عملي که در
آن شايبه اي از فساد نباشد، و در عبادت پروردگارش، احدي را شريک نگرداند».

لفظ «أحد» که
به دنبال نفي واقع مي شود، مفيد استغراق است، يعني همه چيز (از دوي العقول و غير
آنها) را در برگفته و مشمول حکم نفي مي نمايد و در آيه فوق اين معنا به خوبي روشن
است يعني: هيچ يک از اشياء (اعم از عاقل و غيرعاقل) را شريک عبادت پروردگار
ننمايد، و همين معنا مضمون آيه: «و ما امروا الا ليعبدوالله مخلصين له الدين»[5]
و آيه: «ألا لله الدين الخالص»[6]
يعني: دين مستخلص گرديده و از ايادي ربوبيت اکوان و آفريدگان، مطلوب خداوند متعال
است و حاجتمند در جلب منافع و دفع مضار بايد فقط به سوي حضرتش التجاء آورد بدون
آنکه سببي را تعيين کند، زيرا همه اسباب را محدود آفريده است و در حيطه قدرت
نامتناهي او است که اين اسباب معروفه را نابود کند و اسباب نويني پديد آورد و او
تبارک و تعالي قاهر و غالب مطلق است و در قضائ حاجات محتاجين، مغلوب سبب مخصوصي
نيست و «ان الله بالغ امره قد جعل الله لکل شيء قدراً»[7].

و همين است
معناي اخلاص عملو دين خالص که انحراف از آن، ضلال و سقوط در هاويه شرک است، و
همانطور که گفتيم: واقع شدن اشيائ و اکوان در معرض ربوبيت فرقي در بين آنها نيست
زيرا مي شود که «اصناف مختلف»  اموال در
معرض ربوبيت قرار گيرند چنانکه از صيحج بخاري از روسل الله صلي الله عيه و آله  روايت شده که فرمودند: «تعس عبدالدينار، تعس
عبدالدرهم،نعس عبدالقطيفه، تعس عبدالخميصه،تعسوانتکس و اذاشيک فلا انتغش»:

«هلاک باد
بنده دينار درهم، هلاک باد بنده حوله، هلاک باد بنده جامه، هلاک و سرنگون باد و
چون خار به پايش رود هرگز خارجش نسازد». و از آن سرور است که فرمودند: «الشرک في
هذه الأمه أخفي من دبيب النمل».

چنانکه ممکن
است «اصناف مختلف» رجال در معرض ربوبيت قرار گيرند. و جناب کليني قدس سره از ابي
بصير نقل مي کند که گفت:

«سألت
أباعبدالله عليه السلام عن قول الله عزوجل: ‍[اتّخذوا احبارهم و رهباتهم اربابا من
دون الله] فقال: اما والله ما دعوهم الي عباده انفسهم ولو دعوهم الي عباده انفسه
لما اجابوهم، ولکن احلوا لهم حراما و حرموا عليهم حلالاً  فعبدوهم من حيث لا يشعرون»:[8].

«از امام
صادق عليهالسلام از کلام الهي [اهل کتاب، علماء و پارسايانشان را پروردگارهايي خير
خداي تعالي اتخاذ نمودند] پرسيدم، امام عليه السلام در پاسخم فرمودند: هان! بخدا
سوگند که علماء و زهاد، آنان را به عبادت خودشان دعوت نکردند. و بر فرض که دعوت مي
کردند، آنان اجابت نمي نمودند، بلکه مقصود از ربوبيت آنان، اين است که اموري را
حلال و اموري را بهواي خويش برآنان حرام مي کردند و آنان نيز کورکورانه اطاعت مي
نمودند و بطور ناخودآگاه، آنان را مي پرستيدند».

و همين مضمون
از طريق اهل سنت از عدي بن حاتم طايي نقل شده در هنگامي که براي تشرف به اسلام
خدمت پيغمبر اکرم صلي الله عليه و آله رسيد مي گويد که آن حضرت جهت تعريض به
من،آيه را تلاوت مي فرمود: «اتخذوا احبارهم و رهبانهم…» من عرض کردم که ما آنان
را پرستش نمي کرديم، فرمودند: «اليس يحرمون ما احل الله فتحرمونه و يحلّون ما حرم
الله فتحلّونه؟ قلت: بلي، قال قتلک عبادتهم».

و حتي ممکن
است نفس خود را در معرض ربوبيت قرار دهد و آن را در کمالات و مکارم اخلاق و عبادات
خويش مستقل پندارد، و العياذ بالله بدينوسيله بر خداي تعالي منت گذارد و بهمين
خودپرستي، قرآن مجيد اشارت مي فرمايد: «يمنون عليک أن أسلموا قل لا تمنّوا عليّ
اسلامکم بل الله بمن عليکم ان هداکم للإيمان ان کنتم صادقين»[9]
– بر تو منت مي گذارند که اسلام آورده اند، بگو اسلامتان را بر من منت منهيد، بلکه
خداوند متعال بر شما منت مي گذارد که شما را به سوي ايمان هدايت فرموده، اگر
راستگو باشيد.

و بسا که
مخلصين در عبادات که اعمالشان از ربوبيت اکوان مستخلص گرديده، ناخودآگاه در
اخلاصشان به خودپرستي مبتلا مي شوند و خويشتن را در نعمت اخلاص مستقل مي بينند و
معاذالله بر خداي تعالي به اين پندار منت مي گذارند، و رؤيت اخلاص به اين کيفيت،
شرک است. و با اين محاسبه، مخلص چناني همانند عباد اموال و رجال از قذارت شرک مبرا
نيست و بديهي است که عمل شرک آلود بهر کيفيتي که باشد منشأ قرب الي اله تعالي نيست
چنانکه در ذيل آيه «و لا يشرک بعباده ربه احدا» توضيح داديم. و در حديث قدسي که
هشام بن سالم از امام صادق عليه السلام نقل مي کند همين واقعيت با بياي لطيف
نمودار است:

«يقول الله
عزوجل: انا خير شريک فمن عمل لي و لغيري فهو لمن عمل له غيري»[10]
خداي عزوجل مي فرمايد: من بهترني شريکم، پس هرکس عملي را براي من و غير من انجام
دهد، آن عمل تماماً از آن غير من است که برايش انجام گرفته.

پس با اين
همه دشواري که در تحصيل اخلاص است، چگونه مي توان بر عمل اعتماد نمود؟! و بر فرض
تحصيل اخلاص و رهايي از معبوديت اکوان و ربوبيت نفس، عامل اخلاصمند

چه حقي بر
خداي تعالي دارد؟ و چطور مي تواند عبادات خالص خويش را ثمن معامله کرامه الله
تعالي و درجات عاليه در جوارش قرار دهد؟ مگر نه اين است که عامل و عمل و اخلاص و
همه مبادي عاداتش، ملک خداي منان است؟ پس تکيه بر اعمال، نوعي خود فريبي است، بلي
تکيه گاه وثيق فقط، حسن ظن يعني اعقتاد خير بخداوند عزوجل و اينکه فقط حضرتش جواد
مطلق و ارحم الراحمين است، و اين گونه حسن ظن بالله تعالي که با جان مؤمن، متحد
شود، ترديدي نيست که نفس وي، قابل تام براي رحمت و فضل الهي مي گردد، و خداي تعالي
که  فاعل تام است، رحمت و فضل خويش را بي
دريغ به او افاضه مي فرمايد و بقدر تقاضايش، جود و انعامش را به وي عرضه نموده و
سرشار از مواهب خويش مي گرداند، و اگر – العياذ بالله- سوء ظن به خداوند متعال
دارد، قابليت وي ناقص است و طبعا از پذيرش عنايات الهي اباء خواهد داشت و حديثي که
از امام رضا عليه السلام نقل نموديم، گوياي همين واقعيت است: «ان الله عزوجل يقول:
انا عند ظن عبدي المؤمن بي ان خيراً فخيراً و ان شرّاً فشرّاً».

حسن ظن به
خداوند عزوجل و اعتقاد خير به حضرتش پايه اساسي بسياري از مقامات معرفت است و اهل
تدبر مي دانند که زيرباني اصلي مقامات توکل و تسليم و تفويض و طمأنينه و نظائر
اينها، همانا حسن اعتقاد به خداوند تبارک و تعالي است، و حسن ظن بالله تعالي که
ملازم با وثق برحمت و عنايت او است، احياناً منشأ الهام غيبي و تأييد و امداد الهي
مي شود، و راه خروج از مهالک را ارائه مي دهد، و قصه مادر موساي کليم علي نبينا و
آله و عليه السلام شاهدي روشن و صادق بر اين دعوي است: «اذ اوحينا الي أمک ما
يوحي، أن اقذ فيه في التابوت فاقذ فيه في اليمّ فليقه اليمّ بالسّاحل يأخذه عدوّ
لي و عدو له»[11].

حسن ظن به
خداوند متعال، پايه اساسي جهت الهام در قلب سليم و شريف اين بانوي مکرمه بوده که
چگونه خود و نوزاد و خاندان خويش را از مهلکه طغيان فرعون رهايي بخشد و با وثوق
تام منبعث از اعتقاد نيک به خداي منان، نوزداش را در تابوت بگذارد و به پيروي از
الهام الهي به کام امواج دريا بسپارد، و لعمرک ايها القاري، در آينه اين عمل که
رشحه اي از چشمه زلال اعتقاد نيک به پروردگار منان است، سواد عين توکل و نقطه
دائره تفويض و سويداء قلب تسليم و اشارات ابروان رضا و قامت استوار طمأنينه را مي
توان مشاهده کرد اما «لمن کان له قلب اوالقي السمع و هو شهيد» و نتيجه بحث آنکه
صاحبان حسن ظن به خداي عزوجل او اعتقاد خير به حضرتش، در کمال انبساط مي توانند با
ندبه و لابه عرض کنند:

«الهي کيف
انقلب من عندک بالخيبه محروما و قد کان حسن ظني بجودک ان تقلبين بالنجاه مرحوماً»!

ادامه دارد

بلاهاي جديد

امام رضا«ع»:

«کلما احدث
العباد من الذنوب ما لم يکونوا يعملون احدث الله لهم من البلاء ما لم يکونوا
يعرفون». (کافي – ج2- ص275)

هر وقت مردم
گناهان تازه اي را مرتکب گردند، خداوند آنان را به بلاهاي تازه اي دچار مي نمايد.

اصول اعتقادي
اسلام

«معاد»

قسمت نوزدهم

معاد جسماني

آيت الله
حسين نوري

همانطور که
در مقاله قبل گفتيم: يکي از بحث هاي مهم «معاد» اين است که آيا معد روحاني است يا
جسماني است؟ يعني: آيا در روز قيامت فقط ارواح انسانها محشور مي شود و در آن صحنه
براي دريافت پاداش و کيفر اعمال خود حضور مي يابد؟ و يا اجسام آنها نيز پس از
اينکه پوسيده و متلاشي گرديده است مجدداً تشکيل مي شود و ارواح به آنها تعلق مي
يابد و همان انسان که در دنيا با روح و بدن خود انسان بود در همان صحنه نيز با
همان بدن و همان روح که داشت پا بعرصه محشر مي گذارد و به تناسب اعمال خود به بهشت
يا جهنم نائل مي گردد؟.

چنانکه قبلا
گفتنه شد نظريه صحيح همان نظبريه دوم است که با آيات قرآني واحاديث معتبر اسلامي
تطبيق مي کند.

عالم
عاليمقام اسلامي علامه حلي در کتاب «نهج الحق» مي گويد:

«المسأله
السادسه في المعاد هذا اصل عظيم من ارکان الدين و جاحده کافر بالاجماع و من لا
يثبت المعاد البدني فانه کافر اجماعا و لا خلاف بين اهل الملل في امکانه لانه
تعالي قادر علي کل مقدور و لا شک ان ايجاد الجسم بعد عدمه ممکن.

يعني مسأله
ششم (در رابطه با اصول اعتقادي اسلام) اصل معاد است و اين اصل بزرگي از پايه هاي
دين است و کسيکه آنرا انکار کند براساس اجماع و اتفاقي که در ميان مسلمانان بوقوع
پيوسته است کافر است و کسيکه به معاد بدني (معد جسماني) اعتقاد نداشته باشد محکوم
به کفر است و ميان تمام ملت ها اين مطلب مورد اتفاق است که بازگشت بدن انسان پس از
مرگ امکان پذير است و از طرفي نيز ترديدي نيست که خداوند متعال بر هر چيزي که
امکان پذير است قدرت دارد. [1]

هنگامي که
اين موضوع را از ديدگاه آيات قرآن کريم مورد مطالعه قرار مي دهيم مي بينيم اين
آيات بطور کلي 2 دسته است:

1-آياتي که
وضع سيما و چهر هاي انسانها را در روز قيامت بازگو مي کند و همچنين آياتي که از
لذتهاي جسماني بهشتيان و آلام جسماني جهنميان و از لباسهاي فاخري که بهشتيان بر تن
دارند و جامه هاي آتشيني که بجهنميان پوشانده مي شود سخن مي گويد و بالاخره آياتي
که دلالت بر گواهي دادن اعضاي بدن مانند دست و پا و چشم  و گوش و زبان و حتي پوست بدن در باره اعمل انسن
در روز قيامت دارندم.

اينها همه
بطور صريح و روشن اين مطلب را اثبات مي کنند که معاد روز قيامت تنها روحاني نيست و
محشور شوندگان داراي جسم نيز مي باشند و در مقاله گذشته به شرح قسمتي از آنها  پرداختيم.

2-آياتي که
مي گويند اين بدنها با اين اعضا و اندام از ذرات بدن دنيوي ساخته شده است و بعبارت
ديگر اين پيکرها که در صحنه قيامت حضور يافته است عينا همان پيکرهائي است که در
دنيا وجود داشت. و هم اکنون آن بدنهاي دنيوي پس از پوسيدن و متلاشي شدن مجددا
ساخته شده و براي بدست  آوردن نتائج اعمالي
که در دنيا انجام داده است به اين صحنه آورده شده است.

در اين مورد
براي نمونه تعدادي از دسته دوم را اينجا مي آوريم:

الف-

«و ضرب لنا
مثلا و نسي خلقه قال من يحي العظام و هي رميم قل يحييها الذي انشاها اول مره و هو
بکل خلق عليم».[2]

يعني براي ما
مثلي – در حالي که خلقت خود را فراموش کرده بود. زد و از روي استبعاد گفت اين
استخوانهاي پوسيده را که زنده مي کند؟ بگو آن خدائي که به آنها از آغاز حيات
بخشيده آنها را مجدداً زنده مي کند و او بهر خلقت دانا است.

يعني: امکان
و تحقق اين موضوع به قدرت و علم خداوند بستگي دارد:

ذرات بدن و
تکه هاي استخوانهاي پوسيده بدن انسانها در هر جا که باشد و هر اندازه که زير پوشش
زمانهاي طولاني قرار گرفته باشد در علم خداوند محفوظ است و از طرفي آن خداوندي که
با قدرت خود در آغاز به آن حيات بخشيده است و آنرا در مسير نطفه و علقه و مضغه و
دوران جنين بودن پيش آورده است قدرت آن را دارد که مجددا آنرا زنده کند. بنابراين
اين استبعاد، بيجا و بي اساس است.

ب-

«ايحسب
الانسان الن نجمع عظامه بلي قادرين علي ان نسوي بنانه»[3].

آيا انسان
چنين گمان مي کند که ما در روز قيامت استخوانهاي او را جمع نمي کنيم؟ بلي ما قدرت
داريم که سر انگشتان او را هم- مانند اول- درست کنيم.

در اينجا
بايد دانست که مسأله خطوط سر انگشتان مسأله جالبي است.

اگر دقت کنيد
در داخل سر انگشتان دستها خطوط بسيار ريز را با شکلهاي منظم و جالب مي بينيد شکل و
خصوصيات اين خطوط با وسائل دقيق علمي که امروز معمول گرديده است بهتر روشن مي شود.

براساس تجارب
دانشمنداني که در اين قسمت مطالعه کرده و تجارت فراواني بدست آورده اند يکي از
مظاهر امتياز اشخاص نسبت بهم همين خطوط است که مورد انگشت نگاري نيز قرار مي گيرد
با اينکه همه افراد در سر انگشتهاي دستهاي خود اين خطوط را اساسا دارند ولي در
شکلو خصوصيات همه با هم فرق دارند بطوريکه دو نفر را نمي توان در سطح کره زمين
پيدا کرد که از لحاظ خطوط سر انگشتان با هم مساويي و مشابه باشند.

ممکن است دو
نفر انسان در قد و قامت و سيما و صدا با هم مشابه باشند ولي در خطوط سر انگشتان
هرگز با هم مشابه نيستند.

مي دانيم
امروز يکي از راههاي شناخت اشخاص با همين موضوع انگشت نگاري ارتباط پيدا مي کند که
با وسائل علمي تصويري از اين خطوط را بر مي دارند و آنرا بايگاني مي کنند و تاکنون
دو نفر پيدا نشده است که از اين جهت با هم مشابه باشند.

حتي برخي از
انسانها که مرتکب جرمي گرديده اند پوست داخلي سر انگشتان دست خود را سوزانده اند
تا خطوطي که پس از التيام زخمهاي انگشتهاي آنها بوجود مي آيد با خطوط اول فرق
داشته باشد ولي شگفت آنکه آن خطوط پس از التيام عينا با خطوط اول مساوي بوده است و
هيچ تفاوتي حاصل نشده است[4]
.

ج-

«و قالوا
ائذا کنّا عظاماً و رفاتاً أئنا لمبعوثون خلقا جديدا قل کونوا حجاره او حديداً امو
خلقا مما يکبر في صدورکم فسيقولون من يعيدنا قل الذي فطرکم اوّل مرّه فسينغضون
اليک رؤسهم و يقولون متي هو قل عسي ان يکون قريباً»[5].

در آن عصر که
پيامبر بزرگ اسلام «ص» با نزول آياتي از قرآن مجيد با تأکيد فراوان از معاد و زنده
شدن مردم پس از مرگ سخن مي گفت گروهي اين موضوع را استبعاد مي کردند و با تعجب مي
گفتند ما پس از اينکه استخوان پوسيده شديم چگونه مجددا زنده و برانگيخته مي شويم؟

در پاسخ اي
رسول ما بگو: «شما سنگ باشيد يا آهن و يا خلقتي سخت از سنگ و آهن باز بامر خداوند
زنده مي شويد پس اگر دوباره بپرسند که ما را زنده مي کند؟ بگو همان خدائي که اول
بار شما را آفريد، آنگاه آنها با اين ديل قاطع سر بزير افکنده خواهند پرسيد: اين
وعده کي تحقق خواهد يافت؟ تو در پاسخ بگو اين جريان شايد نزديک باشد.

و بالأخره
آياتي از قرآن مجيد که بطور روشن دلالت بر جسماني بودن معاد دارد فراوان است و هم
اکنون به ذکر اين چند آيه اکتفا گرديد. پس از قرآن در مدارک و منابع ديگر اسلامي
نيز شواهد بسياري براي اين موضوع وجود دارد.

مثلا در نهج
البلاغه در مواردي از جريان برانگيخته شدن انسانها از دل خاک سخن بميان آمده است
که يکي از آنها را که در «خطبه غرّاء» يعني برجسته و نوراني و دانشمند بزرگوار سيد
رضي در آغاز آن مي گويد: و هي من الخطب العجيبه اين خطبه از خطبه هي شگفت آور است
وجود دارد و در اينجا ذکر مي کنيم:

«حتّي اذا
تصرّمت الامور و تقضّت الدهور و ازف النشور، اخرجهم من ضرائح القبور و اوکار
الطّيور و اوجره السّباع و مطارح المهالک سراعاً الي امره مهطعين الي معاده»[6].

يعني: هنگامي
که رشته کارهاي اين جهان بپايان رسيد و روزگار- دنيا سپري شد و برانگيخته شدن مردم
نزديک گرديد خداوند مردگان را از ميان قبرها و آشيانه پرندگان و لانه درندگن و
ميدانهاي جنگ بيرون مي آورد و آنها در حالي که آماده انجام فرمان حق تعالي درباره
خود هستند بسرعت بسوي بازگشتگاهي که خداوند براي آنها قرار داده است مي روند.

و همچنين در
مواردي حضرت اميرمؤمنان عليه السلام در مقام نصيحت يا يکدنيا رأفت و دلسوزي اين
نکته را خاطرنشان مي کند که اين بدنهاي شما طاقت آتش سوزان جهنم را ندارد بنابراين
بر خودتان رحم کنيد و بوسيله ارتکاب گناهان خود را شايسته آن آتش نگردانيد:

«و اعلموا
انّه ليس لهذا الجلد الرفيق صبر علي النار فارحمو نفوسکم فانّکم قد جرّبتموها في
مصائب الدنيا افرايتم جزع احدکم من الشوکه تصيبه و العثره تدميه و الرمضاء تحرفه
فکيف اذا کان بين طابقين من نار…

ايّها اليفن
الکبير الذي قد لهزه القتير کيف انت اذا التحمت اطواق النار بعظام الاعناق، و نشبت
الجوامع حتّي اکلت لحوم السّواعد فالله الله، معشر العباد، و انتم سالمون في
الصّحه قبل السّقم، و في الفسحه قبل الضيق، فاسعوا في فکاک رقابکم من قبل ان تغلق
رهائنها، اسهروا عيونکم، و اضمروا بطونکم، و استعملوا اقدامکم، و انفقوا اموالکم،
و خذوا من اجسادکم فجودا بها علي انفسکم و لا تبخلوا بها عنها، فقد قال الله
سبحانه: «ان تنصرو الله ينصرکم و يثبت اقدامکم» و قال تعالي: «من ذاالّذي يقرض
الله قرضا حسنا فيضا عفه له و له اجر کريم»[7].

يعني: بدانيد
که براي اين پوست نازک بدن شما صبر و شکيبائي بر آتش نيست بنابراين به خودتان رحم
کنيد و شما خودتان را در دنيا بوسيله مصيبتها و سختيها آزموده ايد.

ايا ديده ايد
که يکي از شما چگونه از خاري که ببدن او فرو مي رود چگونه ناله و اظهار درد مي
کند؟ و از يک لغزيدن کوچکي که چند قطره خون از بدن او مي آيد و از ريگ گرم بيابان
که بدن او را مي سوزاند چگونه بيتاب مي شود؟ پس چه حالتي خواهد داشت آن وقتي که
ميان دو طبقه از آتش جهنم باشد؟…

اي پير
سالخورده که ناتواني و ضعف دوران پيري او را فراگرفته است! چگونه خواهي بود هنگامي
که طوقهاي آتشين به استخوانهاي گردنت فرونشسته و غل و زنجيزهاي آتشين بر بازوها
فرورفته حتي گوشتهاي آنرا خورده باشد.

اي بندگان
خدا، از خدا بترسيد از خدا بترسيد در حال تندرستي پيش از آنکه مريض شويد در وسعت و
رفاه پيش از آنکه در سختي و تنگي قرار بگيريد در آزاد کردن خودتان از آتش دورخ پيش
از آنکه در گرو آن قرار بگيرد بکوشيد چشمهاي خود را بيدار نگاه بداريد و با گرفتن
روزه بدنهاي خود را به زحمت بياندازيد و گامهاي خود را در راه نيکي و صلاح استوار
بداريد و اموال خود را در راه خدا انفاق کنيد و بدنهاي خود را فداي جانهاي خود
نمائيد (درراه تهذيب نفس و تزکيه روح به بدنهاي خود رنج و زحمت بدهيد) و در اين
کار هرگز: بخل نورزيد که خداوند متعال فرموده است:

«ان تنصرو
الله ينصرکم و يثبّت اقدامکم»[8]  يعني اگر خدا را ياري کنيد خدا نيز شما را ياري
خواهد کرد و گامهاي شما را استوار خواهد کرد و نيز فرموده است.

«من ذاالّذي
يقرض الله قرضاً حسناً فيضاعفه له و له اجر کريم»[9].

کيست که
بخداوند وام بدهد، وام نيکوئي که خداوند چندين برابر آن باو عنايت مي کند و براي
او پاداش بزرگي مقرر داشته است.

و بالأخره در
اين کتاب بزرگ نيز از اين قبيل نمونه ها بسيار است و اکنون باين اندازه اکتفا مي
گردد. تا با توفيق خداوند متعال اين بحث تکميل شود.

ادامه دارد

تفسیر سوره
رعد

هدایت در
قرآن

قسمت یازدهم

آیت الله
جوادی آملی

عرش وکرسی

بحث در مورد
عرش و کرسی در دو قسمت ادامه می یابد. در قسمت نخست به بررسی روایاتی می پردازیم
که عرش را، مقام علم الهی معرفی نموده اند و در قسمت دوم به بررسی اینکه از کدام
آیه قرآن استفاده می شود که عرش به معنی تخت جسمانی نیست؟

عرش در
روایات

1-ابی حمزه
از امام صادق علیه السلام در این مورد چنین روایت می نماید: «قال: حمله
العرش-والعرش، العلم-ثمانیه: اربعه منّا و اربعه ممّن شاء الله».[1]

عرش به معنی
علم است و حاملنی عرش هشت نفرند، چهارنفر از ما و چهارنفر از هرکس که مشیت و خواست
خداوند اقتضا نماید.

در این حدیث
ملاحظه می شود که عرش به علم تفسیر شده است.

2-داود رقّی
از امام ششم علیه السلام درباره تفسیر «و کان عرشه علی الماء» سؤال می نماید، حضرت
به او می گوید: در این باره چه می گویند؟ داود در پاسخ می گوید: «یقولون: انّ
العرش کان علی الماء و الرب فوقه فقال: کذبوا، من زعم هذا فقد صیّر الله محمولا و
وصفه بصفه المخلوق و لزمه ان الشیء الذی یحمله اقوی منه» می گویند: عرش بر آب
استقرار دارد و پروردگار بر فراز آن است، امام فرمود: دروغ می گویند، کسی که چنین
پندارد خداوند را محمول قرار داده و او را به صفت مخلوق توصیف نموده است، و لازمه
آن پذیرش و قبول این مسأله است که آنچه خدا را حمل می کند تواناتر از او باشد!!

سپس روای از
امام می خواهد که تفسیر صحیح آن را بیان نماید: امام می فرماید: «انّ الله حمّل
دینه و علمه علی الماء» خداوند دین و علمش را برآب حمل نموده، قبل از آنکه زمین و
آسمان، جن و انس و آفتاب و ماه باشد.

پس عرش بر آب
است یعنی دین و علم خدا بر آب استوار است، قهراً آن آب هم، همان ماء الحیاه و آب
زندگی است که مثل اعلایش انبیاء و اولیاء خواهند بود، چنانچه در ادامه همین روایت
دارد، نخستین کسانی که به سؤال «من ربکم؟» -پروردگارتان کیست؟ پاسخ دادند، رسول
الله صلی الله علیه و آله و امیرمؤمنان و ائمه صلوات الله علیهم بودند که گفتند
«انت ربنا» – تو پروردگار ما می باشی. «فحملهم العلم و الذین»- پس خداوند آنان را
حاملان علم و دین قرار داد.

بنابراین،
اینها آب حیات انسانیت اند و عرش عبارت از مقام علم الهی است.

کرسی در
روایات

«کرسی» که در
آیه الکرسی آمده است نیز از جمله سؤالاتی است که از ائمه معصومین علیهم السلام به
عمل آمده و در این زمینه روایاتی وارد گردیده است و مرحوم صدوق در کتاب «توحید»
ذکر نموده است.

اولین روایت
از حفص بن غیاث است که می گوید: «سألت اباعبدالله علیه السلام عن قول الله عزوجل:
«وسع کریسه السموات و الأرض» «قال: علمه»[2].

از تفسیر
«وسع کرسیه السموات و الأرض» از امام صادق علیه السلام پرسیدم، حضرت فرمود: منظور
از کرسی علم الهی است.

پس کرسی
مانند عرش، عبارت از علم خداوند است، ولی آیا این دو، دو لفظ مترادف اند که به
معنی یک علم می باشند یا اشاره به دو علم است، باید به روایات مراجعه نمود.

روایت دیگر
از طریق عبدالله بن سنان وارد گردیده که از حضرت درباره تفسیر ایه یاد شده می
پرسد، امام می فرماید: «السّماوات و الارض و ما بینهما فی الکرسی و العرش هو العلم
الذی لا یقدر احد قدره»[3]
– آسمانها و زمین و آنچه بین آنها است در کرسی است و عرش، علمی است که کسی به
شناخت قدر آن قادر نیست.

روایات دیگری
هم در «توحید» آمده که مشابه همان روایاتی است که از کتاب کافی نقل شد.

حاملان عرش

در قرآن کریم
آمده است که: «و تری الملائکه حافین حول العرش»[4]
– می بینی فرشتگان را بر گرد عرش خدا حلقه زده اند. ولی چنین آیه ای نیست که
ملائکه حاملان عرش اند. البته در «والذین یحملون العرش و من حوله یسبّحون بحمد ربهم»[5]
– آنها که حامل عرشند و کسانی که اطراف آنند تسبیح و حمد خدا می گویند. ممکن است
«و من حوله» را به آیه «و تری الملائکه حافین حول العرش» منطبق ساخت و نیز ممکن
است «و من حوله» آنها نباشند. یعنی کسانی که اطراف عرشند «و یؤمنون به و یستغفرون
للذین آمنوا» هم خود ایمان بخدا دارند و هم برای کسانی که مؤمن اند دعا می کنند.

استفاده از
آیات

قسمت دوم
بحث، پاسخ به این سؤال است که چگونه معصومین علیهم السلام از آیات استفاده نموده
که عرش و کرسی به معنی تخت نیست، و بنابراین «استوی علی العرش» هم، استقرار جسمانی
بر عرش نخواهد بود، و کسی که چنان پندارد خداوند را محمول و عرش را حامل او قرار
داده است! و خداوند منزه از این معنی است.

پس عرش به
معنی یک امر مجرد است و این از صفات تنزیهیه الهی است نه از صفات تشبیهیه، همان
معنائی که مشبه بواسطه آن به انحراف و ضلالت دچار شدند و معتقد به استقرار خداوند
بر عرش شدند و گفتند: خدا بر عش تکیه زده است!! ولی معصومین علیهم السلام از همین
آیات استفاده نموده که خداوند منزه از آن است که بر جسمی استقرار داشته باشد.

در کتاب
«توحید» مرحوم صدوق آمده است که حنان بن سدیر از معنی عرش و کرسی از امام صادق علیه
السلام سؤال نمود، حضرت فرمود: «انّ للعرش صفات کثیره مختلفه، له فی کل سبب وضع فی
القرآن صفه علی حده، فقوله «رب العرش العظیم» یقول: الملک العظیم، وقوله: «الرحمن
علی العرش استوی» یقول: علی الملک احتوی، و هذا ملک الکیفوفیه فی الأشیاء»[6]
امام فرمود! عرش دارای اوصاف فراوانی است که برای هر مورد آن در قرآن، معنایی از
اوصاف خاصه عرش مطرح شده است، پس در آیه «ربن العرش العظیم» سخن از عظمت عرش است و
در «الملک العظیم» ملک عظیم و عظمت سلطنت خداوند مطرح است، پس «ربت العرش العظیم»
یعنی ملک عظیم و عرش به معنی ملک است و چون ملکش عظیم است از اینرو به عرش عظیم
تعبیر شده است. «ملک» چگونگی نفوذ «الله» در اشیاء عالم است، عرش غیر از کرسی است
نه عین آن «لأنهما ببان من اکبر ابوابا الغیوب» چرا که آن دو از بزرگترین درهای
جهان غیب اند، و از این عباتر معلوم می شود که مربوط به عالم شهادت و عالم ماده و
جسم نمی باشند، و در عالم غیب قرین یکدیگرند، و هر امر تازه ای از کرسی نشأت گرفته
و از آنجا ظهار می شود «لأن الکرسی هوالباب الظاهر… و العرش هوالباب الباطن» و
عرش در برابر کرسی که باب ظاهر است، باب باطن است و مسائلی از آ«جا ظهور پیدا می نماید
«فهما فی العلم بابان مقرونان».

بنابراین عرش
و کرسی دو در از درهای علم اند که قرین هم اند. البته منظور از «باب»، در معمولی
که در ساختمان نصب می گردد نیست، بنابراین وقتی که در قرآن می فرماید» درهای آسمان
بر روی کفار باز نمی گردد و در مورد قیامت می فرماید «و فتحت السماء فکانت ابوابا»
چنین نیست که از یک قسمت خاصی دری باز گردد، بلکه سراسر آسمان، برای آنه به منزله
در است که گشوده است. و حدیث «انا مدینه العلم و علی بابها» به این معنی نیست که
علی علیه السلام از یک باب علم با من ارتباط دارد بلکه از سراسر این مدینه علم نبی
صلی الله علیه و آله، درهای علم و دانش بروی علی علیه السلام باز است، وگرنه علی
(ع) مصداق «انفسنا» نخواهد بود.

قبلا عرض شد
که تشبیه، استعاره، کنایه و مجاز نیست، بلکه حقیقت است حالا خواهیم دید که لفظ
برای روح معنی وضع گردیده و چنین نیست که «والوزن یومئذ الحق» وزن و صراط مستقیم و
سبیل الله مجاز باشد و بگوئیم وقتی سخن از وزن است باید بوسیله سنگ و ترزوئی باشد
که در دنیا معمول است بلکه همه اینها برای روح معنی وضع گردیده است.

تنها مصادیق
آن با یکدیگر فرق دارند وگرنه معانی واحدند؛ فرشته ای که مسئول کرسی است غیر از
فرشته ای است که مسئول عرش است یا ملک و سلطنت عرش غیر از ملک کرسی است و «علمه
اغیب من علم الکرسی» و علم مسئول عرش غائب تر از علم مسئول کرسی است، و چنین برمی
آید که عرش، فوق کرسی است، از این جهت فرمود: «رب العرش العظیم، ای صفته اعظم من
صفه الکرسی» منتهی یکی از دیگری غایب تر، و افضل است.

علم کیفوفیت

سپس حنان بن
سدیر از حضرت صادق علیه السلام می پرسد: اگر عرش اعظم از کرسی است، چرا در فضیلت
با هم، ردیف و مجاورند؟ امام پاسخ می دهد: «لأن علم الکیفوفیه فیه» برای اینکه علم
کیفوفیت و چگونگی اشیاء در عرش و کیفیت با اصل کون و قدر اشیاء بی ارتباط نمی باشد
که تفسیر آن باید در شاخه های فرعی علم مطرح گردد.

بنابراین عرش
تخت جسمانی نیست و خدا هم که رب العرش عظیم است جسم و دیده شدنی نیست «فسبحان الله
رب العرش عما یصفون» منزه است خدای صاحب عرش از اوصاف جسمیت که او را بآن اوصاف
تعریف می نمایند، و عرش یک مقام غیب است که صاحب آن مقام از امور و اوصاف مادی
منزه است.

عده ای برای
خداوند شریک قائل شدند و دسته ای او را دارای دو دست معرفی نمودند و یا گفتند
خداوند پا دارد و پایش را بر «صخره» بیت المقدس نهاد و از آنجا به آسمان بالا
رفت!! و بعضی از پیامبر نقل کردند که فرموده: انی وجدت برد انامله علی قلبی!! من
سردی سرانگشتان خدا را بر دلم احساس نمودم وقتی که دستش را بر دوشم گذاشت!! آنگاه
امام می فرماید در برابر چنین پندارها و اوصافی نسبت به خداوند در قرآن فرمود: «رب
العرش عما یصفون» تا ذات پاش را از این گونه اوصاف مادی تنزیه و تقدیس نماید،
خداوند شریک و دست و پا و اعضا و جوارحی که لازمه جسم مادی است، ندارد؛ پس عرش اگر
تخت جسمانی و امری مادی باشد تمام آن شبهات یاد شده را تأیید می نماید، لذا امام
صادق علیه السلام استدلال می نماید، چون خداوند «رب العرش» است پس از این صفات
جسمانی منزه است. و این از باب تعلیق حکم بر وصف است که مشعر به علیت می باشد که
در آیات تنزیهی علت را ذکر می نماید، مثلا اگر به دانشمند و یا به مؤمنی اهانت
شود، بعنوان اعتراض می توانیم بگوئیم: چرا به او اهانت کردی؟ و می توانیم بگوئیم :
چرا به این مرد دانشمند یا مؤمن اهانت کردی؟ و این تعلیق حکم بر وصف است که نیازی
بذکر علت جدید ندارد «فسبحان الله رب العرش عما یصفون» در آیه 22 سوره «انبیاء» می
فرماید: «سبحانه و تعالی عما یصفون»، رب العرش صفع «الله» است و عرش مرتبه ای از
مراتب علم حق و سلطنت و نفوذ او است، خداوند تعالی برتری دارد از اوصافی که آن را
به آن متصف می نمایند، چون متعالی است پس جسم نیست و صفات دنی را ندارد.

در سوره
صافات آيه 180 فرمود: «سبحان ربک رب العزه عما يصفون» چون عزيز است اوصاف جسماني
را ندارد، شريک و دست و پا ندارد ، علت و دليل در کنار حکم آمده است چون  «رب العزه» مي باشد، پس «سبحان ربک رب العزه
عما يصفون» مانند اينکه بگوئيم چرا به اين مؤمن اهانت نمودي؟ ولي گاهي دليل با حکم
نمي آيد، چنانچه مي گوئيم: چرا به اين شخص اهانت کردي؟ وقتي مي گويد چرا اهانت
نکنم، ما دليل را ذکر مي کنيم که چون مؤمن است.

و در سوره
زخرف آيه 82 مي فرمايد: «سبحان رب السموات و الارض رب العرش عما يصفون» در اينجا
نيز، علت تنزيه خدا را از توصيف به صفات جسماني «رب العرش» بودن ذکر نموده است.

ديگران که
«حسبنا کتاب الله» را شعار و عمل خود ساختند وعترت را که از کتاب جدا نمودند، با
اينکه اين ثقلين جدا ناپذيرند. اين معني سنگين را از قرآن استنباط ننمودند، هرکس
با تفسير سر و کار و آشنائي داشته باش مي بيند که آنها سخن کساني را که قرآن
ناطقند، تخطئه و رها نمودند و در برابر، آنچه را که عامل ضلالت و گمراهي است دليل
بر هدايت گرفتند، براي نمونه «استوي علي العرش» را بد فهميدند ولي کساني که از
مسير تفاسير عترت به قرآن راه بردند. آن معني بلند و صحيح را از قرآ» درک کردند.

معني تکبير

در کتاب
«توحيد» باب معني الله اکبر، آمده است که مردي در حضور امام صادق عليه السلام
تکبير گفت. امام پرسيد خداوند از چه بزرگتر است؟ مرد گفت؟ مرد گفت، از تمام اشياء،
امام صادق عليه السلام فرمود: خدا محدود نمودي، اگر اشيائي باشد خدا هست و بزرگتر
مي باشد. پس بوجود اشياء، محدود گرديد، مرد عرض کرد: چگونه بگويم: امام فرمود:
بگو: «الله الکبر من ان يوصف»[7]
خدا بزرگتر و برتر از اين است که به اوصاف مادي و جسماني توصيف شود. ولي در صورت
اولدربرابر خداوند اشياء را قرار دادي و آنها را بزرگ و خدا را بزرگتر از آن
دانستي در اين صورت هم اشياء که در برابر خداست و هم خدا محدود خواهد شد منتهي خدا
محدوديتش کمتر و آنها بيشتر است!! اگر جهان هستي سايه ها و ظلال الهي اند، مي توان
گفت که خدا از سايه اش بزرگتر است؟! مگر سايه چيزي است که خدابا آن مقايسه شود.
وقتي که بيش از يک نور نيست نمي توان گفت اين نور از آن نور بزرگتر است.

سعد بن سعد
حضور امام رضا عليه السلام رسيد و از آنحضرت از معني توحيد جويا شد، حضرت فرمود:
«هوالذي انتم عليه»[8] همين
اعتقاد و ولايتي که داريد توحيد است، چرا که امام در حدود درک و فهم او سخن مي
گويد، ولي يک وقت شخصي مانند هشام بن حکم خدمت امام مي رسد و مرتب به موشکافي و س‍ؤال
مي نشيند و امام پاسخ مي دهد و او قانع و غني مي گردد، و هنگامي که جلسه را ترک مي
نمايد مي گويد: «خرجت من عنده و انه اعلم الناس بالتوحيد» امام صادق را علام ترين
افراد به مسأله توحيد يافتم. الان هم اگر چنين باشد که بتوانند افراد به حضور امام
زمان صلوات الله عليه شرفياب گردند، اين طور نيست که به سؤالات همه به يک گونه
پاسخ گويد.

و در حديث
دوم باب معني الله اکبر، جميع بن عمرو مي گويد: «قال لي ابوعبدالله عليه السلام:
اي شيء  الله اکبر؟ فقلت الله اکبر من کل
شيء فقال: و کان ثم شيء فيکون اکبر منه؟ فقلت: فما هو؟ قال: الله اکبر من ان يوصف»[9]

امام صادق
عليه السلام به من فرمود: معني «الله اکبر» چيست؟ عرض کردم، يعني خدا بزرگتر از هر
شيء است. امام فرمود: آيا در برابر «الله» شيئي هم هست تا خدا از آن بزرگتر باشد؟!
پرسيدم: پس معني آن چيست؟ فرمود: يعني خدا بزرگتر از آنست که توصيف گردد. و ما در
دعا هم مي خوانيم که تو بزرگتر از توصيفي، و بدين ترتيب در دعا هم بما آموختند که
خداوند بزرگتر از حد توصيف است. نظير «ما عرفناک حق معرفتک» و «ليس کمثله شيء» ترا
در حدي که لازمه شناخت تو است، نشناختيم، معرفت بشر در همين حد خلاصه مي شود و
بايد بداند و اعتراف نمايد که علم او در حد احاطه به شناخت «الله» نمي باشد، عالي
ترين حد درک مخلوق همان حدي است که فرشتگان به آن اعتراف نمودند که: «سبحانک لا
علم لنا الا ما علمتنا» تو منزهي و ما بيش از آنچه تعليم نمودي، علم و دانشي
نداريم.

ادامه دارد

درسهائی از
نهج البلاغه

خطبه 233

قسمت پنجم

آیت الله
العظمی منتظری

نیاز انسانها
به تقوی

بحث ما
پیرامون خطبه 233 نهج البلاغه با ترجمه مرحوم فیض الاسلام بود که در این خطب، حضرت
امیر علیه السلام پس از حمد و ستایش پروردگار و درود بر پیابر بزرگ اسلام صلی الله
علیه و آله، مردم را به تقوی سفارش کرده اند، و فصلی را در تقوی گشوده اند که در
قست گذشته چند فرازی از آن بررسی شد وبه اینجا منتهی گشت که حضرت می فرماید: تقوی
در دنیا پناه و ماوی و در آخرت راه رسیدن به بهتشت است و همانا راه آن روشن و
پیروی کننده از آن بهره مند و امانتدار آن که خداوند است، حافظ و نگهبان آن است.

در ادامه بحث
می فرماید:

«لم تبرح
عارضه نفسها علی الأمم الماضین و الغابرین»

همواره تقوی
خود را بر امتهای گذشته و آینده عرضه می دارد.

تقوی خود را
عرضه می دارد.

در اینجا
حضرت،تقوی را تشبیه کرده است به یک موجود بسیار زیبائی که خودش را عرضه می دارد
برای اینکه افراد طالب و خواستاران حق به سراغش بیایند و از آنها بهره بگیرند.

آری! این
تقوی است که همیشه، خوش را بر وجدانهای بیدار اشخاص، در گذشته و حال، عرضه می کرده
و انسانها اگر تربیت غیر صحیحی نداشته باشند و اگر یاران بدی همراهشان نباشد و
آموزش غلط ندیده باشند، به حسب طبع و وجدان و فطرت پاک و غریزه، بی گمان دنبال حق
و حقیقت اند، پس تقوی در حقیقت بمعنای اطاعت کردن از خدا و فرمانبردن از دستورات
الهی و طرفداری از حق است، و این تقوی همیشه بر وجدانها و فطرتهای اشخاص، خودش را
عرضه می کرده و اکنون نیز همان جلوه ها را دارا است، ولی تنها اهل حق بوده اند که
آن را می پذیرفته اند و امروز هم اهل حق، آن را به جان و دل پذیرا هستند.

لم تبرح:
زایل نشده است، لم تبرح از افعال ناقصه است که اسم و خبر می گیرد.

عارضه نفسها:
عرضه می کرده است خودش را.

الامم
الماضین: امتهای گذشته.

الغابرنی:
آیندگان، غابر بمعنای آینده است.

چرا تقوی
همیشه خودش را عرضه می کرده است؟ برای اینکه تمام مردم به تقوی نیاز دارند. اگر
امروز کسی گرفتار مال و ثروت و جاه و مقام و ریاست است، ممکن است توجه نداشته باشد
ولی در روز بیچارگی که روز وانفسا و رستاخیز است و آنجا دیگر مالی و مقامی و نه زن
و فرزند و قوم و خویشی به داد انسان می رسند، آنجا است که احساس نیاز به تقوی می
کند، از این رو حضرت می فرمایند:

«لحاجتهم
الیها غدا اعاد الله ما ابدی، و اخذ ما اعطی، و سأل عما أسدی».

برای اینکه
فردای قیامت به تقوی نیاز دارند، آن هنگام که خداوند باز گرداند آنچه که خلق کرده
و بگیرد آنچه را که بخشیده و بپرسد از آنچه عطا فرموده است.

نیاز فردای
ما به تقوی

اگر امروز در
دنیا احساس حاجت و نیاز به تقوی نکنیم، فردای قیامت روز حساب و کتاب است و خداوند
در آن روز، بندگان را دوباره زنده می کند و باز می گرداند و آنچه را که داده است و
مرحمت فرموده، باز می ستاند و از آن همه نعمتهائی که در دنیا به ما ارزانی داشته،
پرسش و سؤال کند، آنجا است که انگشت ندامت و پشیمانی را به دندان می گیریم و از
گذشته خویش منفعل و سربزیر می شویم.  آنجا
است که تنها اعمال صالحه و خیرات و کارهای خوبی که در دنیا انجام داده ایم به
دردمان می خورد و همه اعمال صالحه با تقوی بدست می آید، پس نیاز ما به تقوی در روز
قیامت بسیار زیاد است و بر ما است که امروز دنیا خودمان را به این سلاح مستحکم، مسلح
کنیم تا در آن روز بیچارگی از آن استفاده نمائیم.

اذا اعاد
الله ما ابدی: آن هنگام که چیزهائی را که خدا خلق کرده بوده، باز گرداند.

وأخذ ما
أعطی: و آنچه در دنیا بخشیده بود، بگیرد.

و سأل عمّا
أسی: و از آنچه لطف کرده بود، بپرسد. «اسدی» همان معنای «أعطی» را دارد.

در حلال،
حساب و در حرام، عقاب

بنابراین، ما
نه تنها باید پاسخگوی حرام باشیم که از روزی حلال نیز حساب باید پس دهیم. آنچه را
خداوند لطف کرده و در دنیا به ما عطا فرموده است، بفرض اینکه از راه حلال بدست
آورده ایم، در مورد مصرفش نیز باید پاسخگو باشیم که در چه راهی مصرف کرده ایم. ای
بسا کسی با دقت و احتیاط فراوان، مال حلالی را کسب کند ولی در راه حرام آن را مصرف
نماید، پس باید هشیار باشیم که در آنچه از راه حلال و روا بدست آورده ایم، حساب
است و در آنچه از راه حرام کسب کرده ایم، عقاب است.

حدیث جالبی
از امام صادق علیه السلام روایت شده که قبلا نیز آن را نقل کرده ام و مضمونش این
است که: مثل شخص ثروتمند و شخص فقیر، مثل دو کشتی است که وارد گمرکی بشوند، آن
کشتی که خالی است، مأمور گمرک با یک نگاه، او را اجازه حرکت و عبور می دهد و
رهایتش می سازد ولی آن کشتی که پر از مال التجاره است،مدتی توسط، مأمور گمرک معطل
می شود و پس از بررسی دقیق، اگر جنس قاچاق و ممنوعی در آن نباشد، تازه پس از چندین
روز معطلی آزاد می شود و اگر قاچاق داشته باشد که گرفتاریش دو چندان است زیرا
انسان فقیر در روز قیامت، چیزی نداشته است که از او سئوال کنند، یک لقمه نان حلالی
بدست آورده و خورده است ولی آن کسی که ثروت زیادی برای خود تهیه کرده، در آنجا
باید جواب بدهد که هر درهمی را در چه راهی صرف کرده است و بفرض اینکه بحلال کسب
کرده و در راه حلال هم مصرف نموده، در هر صورت معطلی دارد.

البته این
بدان معنی نیست که کسی بگوید: سراغ تحصیل مال و ثروت نروید ولی اگر خداوند روزی
کمی هم به شما داده است، به ان قناعت کنید چرا که کفاف بهترین ثروت است، و گرنه
فقر و ناداری هم مشکلات دارد «کاد الفقر أن یکون کفراً» و ثروت زیاد هم مشکلاتش
زیادتر است «هرکه بامش بیش، برفش بیشتر» در حدیثی از پیامبر اکرم «صلی الله علیه و
آله» نقل شده که مضمونش این است: «من از فقر و ناداری بر شما نمی ترسم بلکه از
ثروتی می ترسم که موجب بدبختی شما شود» و براستی اگر ملتی ثروت پیدا کرد و برای
حفظ و نگهداری ثروتش، دین و وجدانش و همه چیزش را فدا کرد، واقعا آن ثروت مایه
بدبختی و هلاکت آن ملت خواهد شد. ولی اگر ثروت را در راه مشروع مصرف کرد نه تها
وزر و وبالی برای او نیست بلکه مایه سعادت و خوشبختی و سرافرازیش خواهد شد.

«فما أقل من
قبلها و حملها حق حملها».

پس چقدر
اندکند کسانی که تقوی را پذیرفته اند و آنگونه که حقش است، آن را بر دوش کشیده
اند.

چقدر کم و
اندکند کسانی که تقوی را با دل و جان پذیرا شده اند و تا آخر، آن را بردوش خود حمل
کرده اند و از زیر بارش شانه خالی نکرده اند.

تقوی خودش را
همواره بر مردم عرضه می کرده ولی آنانکه آن را پذیرفته و قبول کرده اند، بسیار کم
بوده اند. بسا اشخاصی که دارای اندکی تقوی هم هستند ولی در موقع حساس، تقوی را زیر
پا می گذارند. در تاریخ نقل شده که عبدالملک مروان، قبل از رسیدن به ریاست، خیلی
مقدس مآب و بظاهر پرهیزکار بود و همیشه قرآن را تلاوت می کرد، اما همین که به قدرت
و حکومت گماردن ستمگر پلیدی چون حجاج بر مردم بود.

این منصب ها
و مقامهایی که در دنیا هست چیزی جز مسئولیت ندارد و هر که مقامش بالاتر، مسئولیت و
گرفتاریش بیشتر و فراوانتر است، و چنانچه کسی به پس و مقام رسید یا مال و ثروتی
بدست آورد و باز هم تقوی را فراموش نکرد و خود را نباخت، و به وظایفتش عمل کرد و
حق را نادیده نگرفت، او توانسته است تقوی را بخوبی بردوش کشد.

بنابراین، حق
حمل تقوی به این است که انسان در حال ثروت و فقر، غنی و تنگدستی، شدت و خوشی، عسر
و یسر و خلاصه در هر حالی حامی حق و حقیقت باشد و تقوی را از دست ندهد و خودش را
گم نکند و خدا را فراموش ننماید. در قرآن می خوانیم: «اتقوالله حق تقانه» حریم خدا
را حفظ کنید آنچنان که حق تقوای خدا است . پس چون مقام الهی و قدرت خدای متعال
نامتناهی است، شما نیز باید تا اندازه توان حریم خدا را حفظ کنید و از آن تجاوز
ننمائید.

«أولئل
الأقلون عدداً»

و همانا عدد
آنان بسیار کم است.

آن اشخاصی که
حق تقوی را حفظ می کنند و در بزنگاه ها پا روی آن نمی گذارند و به خوبی آن را بر
دوش خود حمل می کنند و در هر حال خدا را فراموش نمی کنند و حق را زا یاد نمی برند،
عددشان بسیار اندک و کم است. ممکن است برخی از افراد، جهاتی از تقوی را حفظ کنند
ولی در بزنگاه ها و در مواقع عسرت و شدت نتوانند حقش را ادا کنند و چه بسیارند
آنان، ولی حضرت از کم بودن عدد آنان که حق تقوی را بخوبی ادا می کنند یاد می کند و
می فرماید: چه کم و اندکند این چنین افرادی که تقوی را همانگونه که حقش است می
پذیرند و آن را بر دوش می کشند.

«و هم اهل
صفه الله سبحانه اذ یقول: [و قلیل من عبدی الشکور]».

و اینان اهل
توصیف خدای سبحان هستند که می فرماید: و اندکی از بندگان من بسیار شکرگزار می
باشند.

اینها مشمول
این آیه می شوند که خداوند توصیفشان کرده و فرموده است که: کم است از بندگان من
کسی که خیلی شاکر باشد.

شکور: صیغه
مبالغه است یعنی بسیار ستایشگر و شکرگزار. شکر بهحسب لغت: «صرف العبد جمیع ما
انعمه الله فیما خلق لأجله»- بنده مصرف بکند آنچه را که خدا خلق کرده در جای خودش.
یعنی اگر خداوند به تو چشم داده است برای اینکه آیات تکوین را ببینی و عبرت بگیری،
قرآن را بخوانی، رفع حوائج مشروعت را بنمائی پس اگر به ناموس مردم نگاه کردی، با
چشمت خیانت نموده ای و شکر چشمت را بجا نیاورده ای. گوش را خدا به تو داده است که
صداهای مورد نیازت را با آن بشنوی و صدای حق را با آن استماع کنی، پس اگر در باطل،
صرف کردی و به ناحق گوش دادی و سخنان حرام را استماع نمودی، کفران گوش را کرده ای.
مال را خداوند به تو داده است که در راه حلال مصرف کنی، خانواده ات را با آن اداره
کنی، پس اگر در راه های حرام مصرف نمودی، شکر این نعمت خدا را بجای نیاورده ای.
اصلا تمام وجود شما نعمت است و باید قدر این نعمتها را بدانی و در راه مشورع مصرف
کنی و اگر برخلاف دستورات الهی، آنها را مصرف کردی، شکر حضتر حق را بجای نیاورده
ای و کفران نعمت کرده ای و خداوند می فرماید: کسی که کمال شکر را انجام دهد اندک
است.

«فأهطعوا
بأسماعکم الیها».

پس با
گوشهایتان به سرعت به سوی تقوی روانه شوید.

به سوی تقوی
بشتابید

تقوی را در
درجه اول باید شنید و یاد گرفت. راه تقوی را باید از پیامبران و ائمه علیهم السلام
و علمانی ربانی و آنهائی که راه تقوی و حقیقت را آشنایند، فرا گرفت. و این اولین
مرتبه از فراگیری تقوی است. یعنی انسان باید از استاد، سخن حق را بشنود و پس از
شنیدن و یاد گرفتن به آن عمل کند لذا حضرت تأکید می فرمایند که باید از اول با
سرعت گوشهایتان را به سوی تقوی روانه سازید و تقوی را از اهلش بشنوید و یاد
بگیرید.

اهطاع:
بمعنای سرعت است.

اسماع:
گوشها. سمع: گوش دادن و شنیدن است و وقتی معنای مصدری آن را در نظر بگیریم، چنانکه
سمع بمعنای آلت شنیدن به گوش باشد نیز آمده است و 
«سامعه» نیز به گوش می گویند. جمع سمع، أسماع یعنی گوشها است.

«و کظوا
بجدکم علیها».

بر ممارست
تقوی جدیت و کوشش داشته باشید.

بر مداومت
تقوی بکوشید

تقوی را به
بازیچه نگیرید و کوچک نپندارید، چرا که اگر می خواهید تقوی داشته باشید، باید تلاش
فراوان و سعی زیاد بنمائید و بر مداومت و ممارست تقوی و کوشش و جدیت بکنید.

کظّوا: کظّ
یکظّ، بمعنای ممارست و مداومت است. و در بعضی نسخه های نهج البلاغه اکظوا دارد که
از باب افعال است: اکظ یکظ مانند اکرم یکرم. الظ، یلظ با لام نیز آمده است که به
همان معنی است در برخی نسخه های نهج البلاغه 
«واکظوا» آمده است که واکظ، یواکظ نیز به معنای ممارست و مداومت است.

جدّ: یعنی
جدیت و کوشش.

«واعتاضوها
من کل سلف خلفاً، و من کل مخالف موافقاً».

و به جای
اعمال گذشته تان، تقوی را جایگزین نمائید و بجای هر خلاف حقی، تقوی را موافق قرار
دهید.

تقوی را
جایگزین گذشته ها کنید

آنچه تاکنون
از اعمال خلاف تقوی و خلاف حق انجام داده اید، از هم اکنون توبه کنید و خدا را
مدنظر قرار دهید و بجای آن همه کارهای زشت و اعمال ناصالح که از شما سرزده است،
تقوی را جایگزین نموده و آنچه با تقوی سازگار است انجام دهید، و خلاصه تقوی را
ملاک حق و باطل قرار دهید و با این معیار، اعمال خود را بسنجید، پس هرکاری که با
تقوی سازگار بود، بپذیرید و آنچه با این معیار حق، سازش نداشت، از خود دور سازید
اگر تاکنون دنبال مال و ثروت و ریاست بیجا بوده اید و کارهای خود را با ریا انجام
داده اید، باز هم در توبه گشوده است، از گذشته خود پشیمان شوید و به سوی تقوی روی
آورید و از راه تقوی کارهای خود را بسنجید و آن را جایگزین گذشته های خویش قرار
دهید. و اگر تاکنون کارهای خلاف حق از شما سرزده است، امروز بیائید بجای آن خلاف
ها، حق را جایگزین کنید و با تقوی، به سوی حق روی آورید.

اعتاضوها:
اعتوض، باب افتعال و از ماده عوض است. اعتاضوها یعنی جایگزین کیند.

من کل سلف:
از هرچه گذشته است.

خلف: جانشین.

ادامه دارد

سخنی پیرامون
ولایت فقیه

قسمت ششم

در شماره های
گذشته پنج توهم و اشکال را درباره ولایت فقیه مورد بررسی قرار دادیم. لازم به تذکر
است که بعضی از این توهمات ممکن است به ذهن هر شخص دقیق و حساس و محاسبه گری بیاید
ولی بعضی از آنها از سوی دشمنان دیرینه خط ولایت القا شده و ما گرچه آزادی بحث و
اعتراض و استیضاح را محترم می دانیم و برای آن هیچ مرز و حدودی قائل نیستیم حتی
اگر کسی در ولایت و یا وجود خداوند هم اعتراض و اشکال داشته باشد. ولی آنچه ما را
در پایان مقاله گذشته به پرخاش واداشت، عدم رعایت انصاف و و ادب در بعضی ورق پاره
هائی بود که برخلاف قانون منتشر می شود و با این رها کردن و اعراض از این گونه
گفتارهای مغرضانه و حسودانه اولی است که خداوند فرمود «و اعرض عن الجاهلین» ولی
چون ممکن است این گونه مطالب در ذهن افراد سالم نیز خدشه ای وارد سازد یا با دیدن
آن نشریات ضلال، ایمان آنها متزلزل شود، لازم دیدیدم آنها را پاسخ بگوئیم و اینک
دنباله بحث.

اشکال مغرضین
به اصل ولایت

6-گاهی اشکال
در ولایت فقیه است و گاهی اشکال در اصل ولایت. عجیب این است که بعضی از نویسندگان
با اظهار اسلام و حتی تشیع، اصل ولایت را منکرند و حتی برای رسول خدا صلی الله
علیه و آله و سلم و ائمه اطهار علیهم السلام نیز ولایتی بر مردم قائل نیستند و
معتقدند که حکومت رسول اله صلی الله علیه و آله و سلم در مدینه از روی اصول
دموکراسی و بدلیل واگذاری خود ملت بوده است!! و می گویند اصولاً هدف انبیا حکومت
نبوده بلکه هدف تربیت انسانها بوده است زیرا اگر هدف حکومت بود، پس چرا بجز قلیلی
از صد و بیست و چهار هزار پیامبر تشکیل حکومت نداده اند؟! آیا برنامه خداوند به
شکست و ناکامب منتهی شده است؟! و می گویند: «برنامه ای که خداوند حکیم مطابق دعای
حضرت ابراهیم علیه السلام برای پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم در سوره جمعه
مشخص فرموده است در چهار مرحله تلاوت آیات خداوند برای مردم، تزکیه آنها تعلیم
کتاب و حکمت به ایشان خلاصه و منحصر شده است. در این برنامه شرط ولایت و حکومت
برای تحقق این آرمانها قید نشده است»!! جالب است که در ذیل این گفتار آورده اند:
«کسانی که مدعی تداوم بخشی و به راه انبیا هستند شایسته است راه او را پیروی کنند
و مقدم بر حکومت کردن بر مردم، آیات خدا را برآنان بخوانند و به تزکیه و تعلیمشان
بپردازند».

همین افراد
بودند که در دوره قدرتشان، مکرر در سخنرانیها و مقاله ها می گفتند که روحانیون
نباید در مسائل سیاسی دخالت کنند به این دلیل که اگر شکست و ناکامی یا به هر صورت
اشکالی در اداره کشور به وجود آید، قداست و شخصیت مرجعیت و روحانیت در میان مردم
شکسته می شود و این ضرر بزرگی برای اسلام است. درست پیشنها اینان همانند آن تقسیم
برادرانه است که گفت:

آن استر چموش
لگدزن از آن من

آن گربه
مصاحب بابا از آن تو

و به قول
معروف آقایان برای اسلام دایه دلسوزتر از مادر شده اند.

اگر احتمال
جهالت در اینان داده نمی شد با صراحت می گفتیم که یکی از ضروری ترین اصول اسلام را
منکر شده اند. هیچ مسلمانی نمی تواند با ادعای اسلام منکر ولایت رسول الله صلی
الله علیه و آله و سلم باشد خداوند کریم در بیست و شش ایه قرآن دستور اطاعت از
روسل اکرم صلی الله علیه و آله و سلم را به همه مؤمنان داده است، گذشته از آیات
دیگری از قبیل «فلیحذر الذین یخافون عن امره ان تصیبهم فتنه او بصیبهم عذاب الیم»
– باید کسانی که مخالفت امر او می کنند برحذر باشند که ممکن است فتنه یا عذاب
دردناکی به آنها اصابت کند و آنجا که برنامه اعلام شده انبیاء این سخن را تکرار می
کردند که «فاتقوا الله و اطیعون» – از خدا بترسید و مرا اطاعت کنید. و در آیه 64
سوره نساء بطور عموم می فرماید: «و ما ارسلنا من رسول الا لیطاع باذن الله»- ما
هیچ پیامبری را نفرستادیم مرگ برای این که مردم از او اطاعت کنند به اذن خداوند.
آیا هیچ دلیلی برای ولایت رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم واضحتر از این است
که او از مؤمنان برجان آنها اولویت دارد؟ «النبی اولی بالمؤمنین من انفسهم» و مگر
همین ولایت نبود که در غدیر خم به امیرالمؤمنین علیه السلام منتقل شده که پس از
تأکید بر ثبوت این ولایت فرمود: «من کنت مولاه فهذا علی مولاه». آیا رسول خدا صلی
الله علیه و آله و سلم انتخابات آزاد براقر کرد و از میان کاندیداها امیر المؤمنین
علیه السلام انتخاب شد یا این ولایتی از سوی خداوند بود؟! مگر آیه «انما ولیکم
الله و رسوله والذین آمنوا الذین بقیممون الصلاه و یؤتون الزکاه و هم راکعون»
ولایت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام ر ا که
به اتفاق مفسرین منظور از «الذین آمنوا» آن حضرت است آن هم همان ولایت مطلقه ای که
برای خداوند است،ثابت نمی کند؟. «فما لهؤلاء القوم لا یکادون یفقهون حدیثا؟!».

حسد و خشم
گاهی چنان انسان را کور و کر می کند که حقایق روشن را انکار می نماید. و این گفتار
چندان تازه نیست. چند سالی پیش کتابی که به خیال نگارنده آن برای دفاع از ساحت
مقدس سیدالشهدا علیه السلام نوشته شده بود و برای رد این مطلب که آن حضرت بدون
آگاهی از سرنوشت خویش به کربلا رهسپار شد (که 
البته ما هم این مطلب را نادرست می دانیم) اصل هدف آن حضرت را که برقراری
حکومت اسلامی بود نه تنها انکار کرد بلکه حکومت را سزاوار ائمه معصومین علیهم
السلام ندانست. و این همان نغمه شوم استعمار است که گاهی از حلقوم جاهلانی چون
نویسنده آن کتاب شنیده می شود و گاهی از قلم مغرضانی چون نگارنده آن ورق پاره
تراوش می کند. و آن جدائی دین از سیاست است. نه تنها در سطح علما و فقها بلکه حتی
در سطح انبیا و ائمه علیهم السلام . آنها فقط وظیفه داشتند قرآن بخوانند و مسأله
بگویند!! حکومت کردن از مظاهر دنیا پرسیت است و زیبنده آن ذوات مقدس نیست!!!.

اگر چنین است
پس چرا پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم با مشرکان و یهود و نصاری می جنگید؟ نه
تنها در دفاع بلکه جهاد ابتدائی. و در جنگ با مشرکان، مرزی وجود نداشت بجز از بین
بردن فتنه و شرک «قاتلوا المشرکین کافه» و با یهود و نصاری مرز آن یکی از دو چیز
بود: یا اسلام اختیار کنند یا با ذلت و خواری جزیه بدهند و چرا جزیه؟ آیا جزیه
موجب تربیت انسانها است یا تثبیت حکومت؟ و اگر چنین است چرا پیامبر صلی الله علیه
و آله و سلم با مردم مکه جنگید و آن را فتح کرد؟ مگر آنان هم مانند مردم یثرب بیعت
کرده بودند؟ و چرا با هر جرقه سنگی در حفر خندق نوید گسترش حکومت اسلامی و فتح
سرزمینهای دور را می داد؟ و چرا لشکر اسلام این کشورها را فتح کرد؟ و چرا
امیرالمؤمنین علیه السلام معاویه را در شام رها نکرد؟ مگر مردم شام با آن حضرت
بیعت کرده بودند؟ حتما اگر این آقایان بودند آن کارها را انحصار طلبی و قدرت خواهی
و ضد دموکراسی می دانستند و شاید اکنون هم می دانند ولی تظاهر به تشیع می کنند.

و اگر چنین
بود چرا ائمه علیهم السلام خلفا را غاصب خلافت می دانستند؟ مگر مردم با ائمه بیعت
کرده بودند؟ و چرا امام موسی بن جعفر علیه السلام آنجا که هارون الرشید حدود فدک
را می پرسد تا بازگرداند، تمام مرزهای کشور اسلامی را به عنوان حدود فدک معرفی می
کند؟ آیا اگر یکی از آنها با انتخابات و رفراندوم حکومت می کرد، مشکل حل می شد؟.

و اما اینکه
آیا هدف، حکومت است یا تربیت انسانها؟ پاسخ واضح است هدف انبیا تربتی انسانها است
ولی بدون گرفتن قدرت از دست نالایقان تربیت انسانها ممکن نیست و لذا خداوند منصب
امامت را برای انبیا مقرر فرمود: «انی جاعلک للناس اماما… و جعلناهم ائمه یهدون
بأمرنا». مگر امامت چیزی بجز حکومت است؟ آیا امامت فقط بمعنای خواندن آیات و دعوت
به راه راست و الگو بودن برای مردم و تعلیم و تزکیه آنان است؟ اگر چنین است پس همه
انبیا در کار خود موفق بودند؟ و حال  آنکه
بدون شک اکثر انبیا بجز عده قلیلی نتوانستند برنامه خود را پیاده کنند.

شکست برنامه
انبیا

گفته اند آیا
برنامه خداوند به شکست و ناکامی منتهی شده است؟ اگر منظور برنامه تکوینی باشد،
خیر. محال است برخلاف تقدیر حرکتی در جهان صورت بگرد و اگر منظور برنامه تشریعی
باشد و آن چه خداوند برای جامعه بشری خیر و صلاح دانسته، آری. نه تنها در دوران
انبیا به شکست منتهی شده که هنوز هم موفق نشده است و لذا  نیاز به یک مصلح جهانی است که برنامه انبیا را
عملی سازد و آن وجود مقدس امام زمان ارواحنا فداه است.

خداوند متعال
در قرآن کریم شکست برنامه انبیا را مکرر اعلام فرموده است مانند : «یا حسره علی
العباد ما یایهم من رسول الا کانوا به یستهزؤن»- افسوس بر این بندگان که هیچ
پیامبری برای آنها نیامد مگر اینکه او را مسخره کردند.

و از آن عجیب
تر این است که در این تشریات ضلال به آیا قرآن تمسک شده و صلاحیت دین و رسالت
آسمانی در رهبری مردم به طور کلی انکار شده است گفته اند: خداوند مأموریت پیامبر
را در ابلاغ پیام منحصر می نماید (انما علیک البلاغ) و او را از سیطره داشتن بر
مردم و وکیل شمردن خود نسبت به مردم و احساس محافظت و پاسداری از مردم در برابر
گناه و جبار بودن بر آنها برحذر داشته. «لست علیهم بمصیطر» -تو برآنها سیطره
نداری، «لست علیهم بوکیل» – تو برآنها موکل نیستی، «فما ارسلناک علیهم حفیظا»- تو
را نگهبان آنان نفرستادیم و «ما انت علیهم بجبار»- تو مجبور کننده آنان نیستی. و
گفته اند چگونه پیامیری که ابلاغ کننده اصل «لا اکراه فی الذین» و مخاطب «افانت
تکره الناس حتی یکونوا مؤمنین»- آیا تو مردم را به زور وامیداری که مؤمن شوند. و
گوینده «ما انا من المتکلفنی»- من از کسانی که تکلف می نمایند نیستم بوه است مردم
را جه بخواهند و چه نخواهند مجبور می کرده است. نه تنها او، که اولین پیامبر
اولاوالعزم حضرت نوح نیز با اعلام این مطلب که «انلزمکموها و انتم لها کارهون»-
آیا شما را به آن (دین) مجبور سازیم حال آنکه کراهت دارید. تا ابد اعلام داشته که
پیامبران چیزی را که مردم نخواهند بر آنها تحمیل نمی کنند.

اختیار
تکوینی یا تشریعی

البته بعید
است گوینده این سخن و نویسنده این نوشتار جاهل باشد و معنای این آیات را نداند. او
تنها با مغالطه کاری در صدد گمراه ساختن مردم است منحرفان و کج روانی که بقرآن
تمسک می کردند و می کنند بسیارند.

منظور از
آزادی و اختیار انسانها که هرگز سلب نمی شود اختیار تکوینی است نه تشریعی. التبه
مردم در اختیار دین آزادند و انبیا مبعوث نشده اند که با تصرف در اراده آنها
اختیار را از آنان سلب کنند و آنها را به قدرت ولایت تکوینی هدایت نمایند. و چون
از گمراهی آنان متأسف بودند خداوند مکرر آنها را تسلیت می داد که شما وظیفه ای بجز
ابلاغ ندارید. اگر بنا بود مردم به زور هدایت شوند من آنها را بدون واسطه شما
هدایت می کردم «فلو شاء لهداکم اجمعین»- اگر خداوند می خواست همه شما را هدایت می
کرد. و این غیر از آزادی و اختیار تشریعی است که انسانها پس از ایمان بخدا و رسول
شرعا و قانونا حق داشته باشند در برابر دستور آنها اظهار نظر کنند یا از اطاعت امر
آنان. سرپیچی نمایند. «و ما کان لمؤمن و لا مؤمنه اذا قضی الله و رسوله أمرا ان
یکون لهم الخیره من امرهم»- هرگز برای هیچ مرد و زن مؤمنی چنین حقی نیست که در
برابر حکم و خواسته خدا و رسول در امور خود اختیاری داشته باشند. این اختیار که از
جامعه اسلامی در برابر حکم خدا و رسول سب شده اختیار تشریعی است یعنی حق ندارند
اظهار نظری کنند. ولی اختیار تکوینی دارند بجز در برابر اراده تکوینی خداوند که
فرمود: «و ربک یخلق ما یشاء و یختار ما کان لهم الخیره»- پروردگار تو آن چه را
بخواهد می آفریند و در عالم وجود اختیار می کند و هیچ کس در برابر او اختیاری
ندارد. اختیار تکوینی انسان داده خداوند است و هرگز در برابر اختیار او نیست.

بنابراین
آیاتی که به غلط به آنها تمسک شده تا ولایت مطلقه رسول الله صلی الله علیه و آله و
سلم و همه انبیا انکار شود هرگز دلالتی بر آن معنا ندارد اما آیه «و ما انا من
المتکلفین» که درج آن در ضمن این آیات از اشتباهات مضحک است، تکلف ربطی به تکلیف
که توهم شده ندارد. تکلف که ساحت مقدس رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از آن
مبرا و منزه است بمعنای تصنع و بدروغ ظاهر را برخلاف باطن جلوه دادن است یعنی
سخنان من واضح و روشن است و در آن هیچ تکلف و تصنعی نیست. و اما آیاتی که دلالت بر
عدم اکراه در دین دارد مانند «لا اکراه فی الدین» و «افأنت تکره الناس حتی یکونوا
مؤمنین» و «انلزمکموها و انتم لها کارهون» در مورد کفار است که اصلا رسالت نپذیرفته
اند. طبیعی است دین که اصل آن عقیده است هرگز نمی شود به زور بر مردم تحمیل کرد.
پیامبر در این مرحله فقط می تواند تبلیغ کند و مردم باید با درک واقعیت جهان به
خدا و رسول ایمان آورند. ایمان و عقیده قابل اکراه نیست. تنها خداوند می تواند هر
موجودی را بطور تکوینی هدایت کند که نه بصورت ارائه طریق و راهنمائی باشد بلکه
بصورت ایجاد کشش در درون انسان. «انک لا تهدی من احببت ولکن الله یهدی من یشاء» –
تو ای پیامبر نمی توانی هرکه را دوست داری (بدون راهنمائی و تأثیر طبیعی تبلیغ)
هدایت کنی (و به راه راست اجباراً برسانی) ولی خدا می تواند هرکه را بخواهد (باین
نحو) هدایت کند. و بهمین دلیل را آیات بسیاری کار انبیا منحصرا تبلیغ علام شده
مانند «انما علیک البلاغ»- تنها وظیفه تو تبلیغ پیام است. و دهها آیه که مفید همین
معنا است. این حصر، حضر اضافی است یعنی در رابطه با هدایت افراد، کاری از تو بجز
رساندن پیام ساخته نیست نه اینکه تو حق نداری کاری انجام دهی بلکه تو نمی توانی
کار دیگری انجام دهی و این مطالب همه مربوط به افراد غیرمؤمن است.

در آیات
بسیاری اشاره به نگرانی و تأثر رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم از عدم ایمان
مردم شده است مانند «فلعلک باخع نفسک الا یکونوا مؤمنین»- شاید تو می خواهی خود را
در غم ایمان نیاوردن آنان هلاک کنی. و آیات بسیاری که مفید همین معنی است و همچنین
در مورد سایر پیامبران. و خداوند همه آنها را متوجه همین معنی ساخته است که بر شما
در این زمینه فقط تبلیغ لازم است و نگران کافران نباشید که من اراده ام بر این
قرار گرفته که انسانها با اختیار ایمان بیاورند و هرکه ایمان نیاورد به سزای
طغیانش خواهد رسید. و هرگز حضر در آیه «انما علیک البلاغ» و امثال آن که فراوان
است حقیقی نیست و ممکن نیست چنین باشد زیرا پیامبر وظائف بسیاری بجز تبلیغ دارد از
وظائف شخصی و اجتماعی. این حصر مانند حصر «و ما محمد الا رسول» و همچنین «ما
المسیح بن مریم الا رسول» است که حصر آنها در رسالت بمعنای سلب مسئولیت از آنان در
قبال ایمان نیاوردن مردم است. و اینکه آنها خدای مردم نیستند تا برآنان سیطره و تسلط
تکوینی داشته باشند یا برآنان از سوی خداوند در تعدیل اراده ها موکل باشند یا آنها
را به زور از انحراف باز دارند یا آنها را در اختیار راه صحیح مجبور سازند. و
بهمین دلیل از آنها نفی عنوان مصیطر (لست علیهم بمصطیر) و وکیل بمعنای مؤکل برآنها
از سوی خداوند (لست علیهم بوکیل) و حفیظ بمعنای نگهدارنده از گناه (فما ارسلناک
علیهم حفیظاً) و جبار بمعنای کسی که مردم را در اختیار ایمان مجبور می سازد (و ما
انت علیهم بجبار) شده است و همه اینها در رابهط با ایمان آوردن مردم است و اما پس
از ایمان مردم و تشکیل جامعه اسلامی دستور خداوند لزوم اطاعت از فرمان پیامبر است
«اطیعوا الله و اطیعوا الرسول»: «ما آتاکم الرسول فخذوه و ما نهاکم عنه فانتهوا»-
آن چه را پیامبر آورده به آن عمل کنید و آن چه را نهی کرده ترک نمائید. «فلیحذر
الذین یخالفون عن امره» – برحذر باشند آنانکه امر او را مخالفت می کنند. و از همه
واضحتر همان آیه «و ما کان لمؤمن و لا مؤمنه» است، که بطور کلی حق اختیار و رأی در
برابر خواسته رسول الله تشریعا از همه افراد جامعه اسلامی سلب شده است.

بنابراین
مشورت با آنها همانگونه که در مقاله گذشته توضیح دادیم تنها برای بها دادن به آنان
و شرکت دادن آنان در تصمیمات اجتماعی است پس این حق آنها نیست بلکه تفضیلی از سوی
خدا و رسول است.

و خلاصه
مطلب، ولایت مطلقه رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم نه تنها مورد تأکید دهها
آیه قرآن کریم است بلکه یکی از ضروری ترین اصول اسلام است و منکر آن اگر توجه
داشته باشد منکر ضروری و مرتدد است.

اطاعت از ولی
فقیه

7-گفته اند
اگر در مورد رسول خدا امر به اطاعت (البته بدون قید مطلق) شده است او رسولی است که
تحت نظر الهی قرار داشته (انک باعیننا) و هرگز از هوای نفس سخن نمی گوید ( ما ینطق
عن الهوی) به چه دلیل اطاعت از روسل خدا و ائمه معصومین عینا به کسانی منتقل می
شود که غیر معصوم و در معرض خطا هستند.

اولاً: این
چه تناقض گوئی است که لزوم اطاعت از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم و ائمه
معصومین علیهم السلام را قبول دارید و آن مطلب که رسول خدا صلی الله علیه و آله و
سلم اگر دستوری داد مردم چه بخواهند و چه نخواهند باید عمل کنند را صریحاً انکار
می کنید؟!  مگر اطاعت این است که خواستند
عمل کنند و اگر نخواستند نه. یا اصلا اطاعت فقط یک تعارف است و در عمل لازم نیست
یا این گفته را هم قبول نداردی و بر فرض تسلیم سخن می گوئید

ثانیاً: نکته
لزوم اطاعت نزول وحی نیست گرچه ما معتقدیم منظور از اولی الامر در آیه ائمه
معصومین علیهم السلام است ولی تعلیق حکم بر وصف اولی الامر از نظر اصولی اشاره
بعلت آن است. یعنی اطاعت از اولی الامر واجب 
است چون اولی الامرند و البته اولی الامر هم اکنون نیز اولاً و بالذات
منحصر در ذات مقدس امام زمان ارواحنا فداه است و ولی فقیه بعنوان نماینده و نائب
او در رهبری جامعه اسلامی واجب الاطاعه است. یعنی او نماینده اولی الامر است و
بهمان علت که اطاعت از شخص اولی الامر بطور مطلق واجب است از نمایند او نیز واجب
است بخز موارد خاصی که ناشی از عدم عصمت در خطا است و ما در مقاله گذشته به آن
موارد اشاره ای داشتیم.

دلیل لزوم
اطاعت بطور مطلق این است که رهبری جامعه اسلامی بدون آن امکان پذیر نیست. در قانون
گذاری اسلام، رهبر جامعه پس از تشخیص مصلحت و مشورت با افراد کاردان و مطلع قانونی
را تصویت می کند و همه باید بپذیرند؛ اگر بنا باشد هرکس به تشخیص خود عمل کند هرج
و مرج لازم می آید. اطاعت از قانونگذار در هر جامعه ای بهمین دلیل لازم و بدون قید
است ولی در دموکراسی غربی که آقایان شیفته آن هستند رأی اکثریت بر اقلیت حاکم است
و هرگاه 51 درصد مردم یا نمایندگان آنها قانونی را تصویب کردند باید 49 درصد دیگر
از آن پیروی کنند چه بخواهند و چه نخواهند! این سؤال در دموکراسی بدون جواب مانده
و خواهد ماند که چرا باید اقلیت حتی اگر 49درصد باشند از مصالح و خواسته های خود
چشم بپوشند و پیرو خواسته های اکثریت باشند؟! این ولایت مطلقه از کجا برای این
اکثریت پیدا شده و چه اولویتی از نظر انسانی یا الهی برای آنان است؟! اما از نظر
اسلامی، پس از مشورتها و تشخیص موضوع و مصلحت اندیشی، ولی امر که از سوی خداوند
منصوب شده یا گماشته و نماینده او قانون را تصویب می کند و همه بدلیل لزوم اطاعتی
که از سوی خداوند واجب شده چه بخواهند و چه نخواهند باید از او پیروی کنند و چون
امر خداوند است مؤمنان (نه منافقان) با کمال میل می پذیرند و در دل خود هیچ احساس
تنگی و فشار نمی کنند که خداوند فرمود: «فلا و ربک لا یؤمنون حتی یحکموک فیما شجر بینهم
ثم لا یجدوا فی انفسهم حرجاً مما قضیت و یسلموا تسلیما»- به پروردگارت قسم هرگز
ایمان نیاورده اند مگر اینکه ترا در منازعات خود حکم قرار دهند و  آنگاه آنچه را حکم نمودی، بدون احساس فشار و
تنگی در نفس خود بپذیرند و کاملا تسلیم باشند.

این نکته
بسیار قابل توجه و اهمیت است که تسلیم در برابر قضاوتهای رسول اکرم صلی الله علیه
و آله و سلم در منازعات شخصی بدلیل اعتماد او بر وحی نیست زیر آنحضرت خود فرمودند:
«انما اقضی بینکم بالبینات و الایمان و بعضکم الحن بحجته من بعض فایما رجل قطعت له
من مال اخیه شیئا فانما قطعت له قطعه من النار».

این حدیث از
نظر سند کاملا معتبر است. کلینی در کافی و شیخ در تهذیب به سند معتبر نقل کرده اند
و صدوق در معنای الاخبار نقل کرده و بهمین مضمون در تفسیر امام حسن عسکری علیه
السلام آمده است عامه نیز این حدیث را بهمین مضمون تقریبا نقل کرده اند. معنای
حدیث این است که رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: من در منازعات شما
(بحکم قانون قضائی اسلام) طبق شهادت شهود و (در مورد منکر و عدم وجود بینه) براساس
قسم حکم می کنم و و بعضی از شما حجت و دلیل خود را بهتر می تواند اقامه کند (یعنی
ممکن است با بیان بهرت یا اقامه شهود معتبر باطل خود را حق جلوه دهد) پس اگر من
برای کسی از شما حکم کردم به مال برادرش (با اینکه او می داند حق او نیست) باید
بداند که من قطعه ای از آتش (جهنم) برای او قرار داده ام. یعنی حکم قضائی من واقع
را عوض نمی کند و اگر کسی می داند که حق با او نیست، نباید تصور کند که حکم من مال
حرام را برای او حلال خواهد کرد.

بنابراین در
تشخیص حق و واقع در دادگاه رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از وحی استفاده
نمی شود و براساس ظاهر و اقتضای قانون حکم می شود، در عین حال خداوند فرموده است
باید چنان تسلیم حکم او باشید که هرگز در قلب خود احساس فشار و تنگی از قضاوت او
نکیند. و این شاهد و گواه واضح و روشنی است که اطاعت مطلق از رهبر جامعه اسلامی نه
بدلیل اطلاع او از غیب و ارتباط او با وحی است بلکه فقط بدلیل اینکه رهبر و ولی
امر است؛ البته از نظر شیعه هر مستولی و مسلطی ولی امر نیست بلکه شرائطی دارد و
ولی امر با لذات را خداوند معین فرموده است. ولی بهرحال آنکس که ولایتش از نظر
شرعی ثابت است، ولایت او مطلق است و همه باید از او اطاعت کنند. البته اگر معصوم
نباشد ممکن است اشتباه کند ولی این مجوز مخالفت نیست، اگر اشتباه کرد باید او را
متوجه سازند چرا که او غیب نمی داند و ممکن است یک انسان نالایق را برای منصب مهمی
نصب کند پس کسانی که مطلع اند، وظیفه دارند او را آگاه سازند و این همان نصیحت و
خیرخواهی است که از جمله وظایف رعیت در برابر ولی امر است ولی پس از همه اشکالها و
حل و نقصها، تصمیم نهائی با ولی امر است و هیچکس حق مخالفت امر او را ندارد وگرنه
هرج و مرج پیش می آید و رجوع به رأی اکثریت و امثلا آن هیچ دلیلی بر اعتبار آن
نیست.

ادامه دارد.

سخنان
معصومین حرمت حرمین

مکه معظمه

رسول خدا صلی
الله علیه و آله:

«من اراد
دنیا و آخره فلیوم هذا البیت، ما اتاه عبد فسأل الله دنیا الا اعطاه منها او سأله
آخره الا ادخر له منها، ایها الناس، علیکم بالحج و العمره فنابعوا بینهما فانهما
یغسلان الذنوب کما یغسل الماء الدرن و ینفیان الفقر کما ینفی النار خبث الحدید».

(دعائم
الاسلام – جلد1- ص294)

هرک که تصمیم
رسیدن به دنیا و آخرت دارد، این خانه (کعبه) نماید، هیچ بنده ای به آن وارد نگردد
جز اینکه درخواستی را که درباره دنیا از خداوند نموده به او عطا فرماید و یا آنچه
در مورد آخرت خواسته برایش ذخیره فرماید، مردم! بر شما باد به انجام حج و عمره و
پیاپی آن دو را به جای آوردی، که آن دو گناهان را می زداد چنانچه آب، چرک بدن و
لباس را می شوید و فقر و تنگدستی را از میان می برد همانگونه که آتش، آهن را
پالایش می دهد.

امیرالمؤمنان
علیه السلام:

«اذا خرجتم
حجاجاً الی بیت الله عزوجل فاکثروا النظر الی بیت الله، فان لله عزوجل مائه و
عشرین رحمه عند بیته الحرام، منها ستون للطائین و اربعون للمصللین و عشرون
للناظرین». (خصال- جلد2- ص408)

هنگامی که
بصورت حاچی بسوی خانه خدای عزوجل بیرون شدید،بسیار به بیت الله بنگرید، چرا که
خداوند را نزد بیت الله الحرام صد و بیست رحمت است، شصت رحمت آن به طواف کنندگان و
چهل رحمت به نمازگزاران اختصاص دارد و بیست رحمت نظاره گران به کعبه را در برمی
گیرد.

امام باقر
علیه السلام:

زراره گوید:
من پشت مقام ابراهیم در کنار امام باقر علیه السلام نشسته بودم و امام رو بقبله،
عبا را بخویش پیچیده نشسته بود، سپس فرمود:

«النظر الیها
عباده و ما خلق الله بقعه من الارض احب الیه منها – ثم اهوی بیده الی الکعبه- و لا
اکرم علیه منها و لها حرم الله الا شهر الحرم فی کتابه یوم خلق السموات و الارض
ثلاثه اشهر متوالیه و شهر مفرد للعمره». (تفسیر العیاشی – ج2- ص88)

نگاه به کعبه
عبادت است و خداوند هیچ قطعه زمینی محبوبتر نزد خویش، از آن نیافریده است. سپس
امام با دست خود اشاره بکعبه نموده و فرمود: و گرامی تر از کعبه برای خداوند نیست
و بخاطر آن ماههای حرام را، در روز آفرینش آسمانها و زمین، در کتاب خویش حرام
نموده است، که سه ماه آن(برای حج) متوالی است و یک ماه برای عمره جداگانه می باشد.

امام صادق
علیه السلام:

«من اتی
الکعبه فعرف من حقنا و حرمتنا مثل الذی عرف من حقها  حرمتها لم یخرچ من مکه الا و قد غفرله ذنوبه و
کفاه الله ما اهمه من امر دنیا و آخرته». (محاسن برقی – ص69)

هرکس به کعبه
مشرف گردد و حق (ولایت) ما را شناخته و حرمت ما را همچون حق و حرمت کعبه شناخته و
پاس دارد، از مکه خارج نشود مگر آنکه خداوند گناهانش را آمرزیده و امور مهم دنیا و
آخرتش را برآورده نماید.

امام صادق
علیه السلام:

حضرت صادق
علیه السلام به ابن ابی العوجاء ملحد که حرمت حرم را زیر سؤال قرار داده بود
فرمود:

«و هذا بیت
اسعبد الله و به خلقه لیختبر طاعتهم فی اتیانه، فحثهم علی تعظیمه وزیارته و قد
جعله محل الانبیاء و قبله للمصلین له  فهو
شعبه من رضوانه و طریق تؤدی الی غفرانه، منصوب علی استوائ الکمال و مجتمع العظمته
و الجلال». (امالی صدوق – ص616)

این خانه ای
است که خداوند بندگانش را بوسیله آن به عبادت خویش فرا خوانده تا در جریان آمدن به
آنجا فرمانبرداری آنان را بیازماید، سپس آنانرا بر تعظیم و ادای حرمت و زیارت آن
ترغیب فرموده و آنجا را پایگاه پیامبران و قبله نمازگزاران و شعبه ای از بهشت
رضوانش ساخته و آن راهی منتهی به غفو و غفرانش قرار داده و بر بلندای کمال و نقطه
اجتماع عظمت و جلال استوار شده است.

مدینه منوره

پیامبر اکرم
صلی اللله علیه و آله:

المدینه حرم
مابین عیر وثور فمن احدث فیها حدث او آوی محدثا فعلیه لعنه الله و الملائکه و
الناس اجمعین. لا یقبل الله منه صرفاً و لا عدلاً». (دعائم الاسلام – ج1- ص295)

میانه دو کوه
«عیر» و «ثور» حرم مدینه است، هرکس که در آن جنایتی نموده یا خیانتکاری را پناه
دهد لعنت خداوند و فرشتگان و مردم بر او باد، و خداوند از او (در قیامت) توبه و
غرامتی نمی پذیرد.

پیامبر اکرم
صلی الله علیه
و آله:

خداوند از
میان شهرها، چهار شهر را برگزید و آنگاه فرمود:

«والتین و
الزیتون و طور سینین و هذا البلد الأمین» تین: مدینه، زیتون: بیت المقدس، طور
سینین: کوه سینا، و بلد امین: مکه است. (خصال- جلد 1- ص153)

پیامبر اکرم
صلی الله علیه و آله:

هنگامی که
رسولخدا صلی الله علیه و آله برای جنگ بدر مدینه را ترک می گفت در بقیع، که از
منازل افراد سقا قرار داشت و به خانه های مدینه متصل می شد با ارتش اسلام اردو زد
و رزمندگان اسلام از جلو حضرتش رژه نظامی رفتند و حضرت از آنان سان دید، در
آنهنگام دست بدعا بلند نموده و برای مدینه و مردم آن چنین دعا نمود:

«اللهم ان
ابراهیم عبدک و خلیلک و نبیک دعاک لأهل مکه و انی محمد عبدک و نبیک ادعوک لأهل
المدینه ان تبارک لهم فی صاعهم و مدهم و ثمارهم. اللهم حبب الینا المدینه و اجعل
مابها من الوباء نجم اللهم انی حرمت مابین لابتیها کما حرم ابراهیم خلیلک مکه».
(سفینه – جلد2 – ص530)

خداوندا!
ابراهیم بنده و دوست و پیامبرت برای اهل مکه به درگاهت دعا نمود و من: محمد و بنده
و نبیّت، ترا برای اهل میدنه میخ وانم و دعا می کنم که در غلات و میوه جاتشان برکت
بخشی، خداوندا! مدینه را محبوب ما قرار بده و وبای آن را ریشه کن ساز. خداوندا! من
میان دو سرزمین سنگلاخ، آن را حرم قرار دادم چنانچه خلیلت مکه را حرم قرار داد.

امیرمؤمنان
علیه السلام:

«من خرج من
المدینه رغبهً عنها ابذله الله شرّاً منها». (دعائم – جلد1 – ص296)

کسی که از
مدینه از روی بی رغبتی به آن بیرون رود، خداوند محل سکونت او را در شهری بدتر از
آنچه درباره مدینه فکر می کرده، تبدیل خواهد نمود.

امیرمؤمنان
علیه السلام:

حضرت رضا
علیه السلام از طریق پدرانش از امیرؤمنان علیه السلام روایت می نماید که فرمود:

«اربعه من
قصور الجنه فی الدنیا: المسجد الحرام و مسجد الرسول و مسجد بیت المقدس و مسجد
الکوفه». (امالی طوسی ج1 ص379)

چهار مکان
است که در دنیا از کاخهای بهشتی است: مسجد حرام و مسجد پیامبر (در مدینه) و مسجد
بیت المقدس و مسجد کوفه.

امام صادق
علیه السلام:

«صلاه فی
مسجد المدینه افضل من الف صلاه فی غیره من المساجد». (کامل الزیارات – ص22)

نماز در مسجد مدینه بر هزار نماز در دیگر
مساجد برتری دارد.

حج از دیدگاه
امام رضا و امام جواد علیهما السلام

اسلام مکتبی
است که در تمام ابعاد حیات معنوی و مادی انسانها دارای احکام، قوانین و برنامه است
و لذا قادر است جامعه بشریت را در جمیع بخشهای زندگی در طول تاریخ اداره نماید.
ائمه معصومین ما که مروج چنین آئینی هستند در تمام ابعد اسلام به تناسب شرائط عصر
خویش، رهنمودها، خنان و احادیثی دارند و بهمین دلیل زمینه گفتار و نوشتار درباره
آنان به وسعت تمام این ابعاد، وسیع و گسترده است ولی مناسب ترین بحث با تیرماه
امسال که مصادف با ولادت حضرت امام هشتم و شهادت فرزندش حضرت امام جواد علیهما
السلام و مقارن با ذیحجه الحرام نیز می باشد، بررسی نقش حج در ساختار جامعه اسلامی
از دیدگاه این دو معصوم است، چرا که حج در شکل بخشیدن به ساختار جامعه از نقشی
بسیار حساس و تعیین کننده برخوردار است، و بهمین دلیل، بگونه ای به آن اهمیت داده
شده است که امام صادق علیه السلام می فرماید: اگر مسلمین از رفتن به حج سرباز زنند
«لوجب علی الأمام ان یجبرهم علی الحج ان شاء وا وان ابوا» و در روایت دیگر فرمود:
«فان لم یکن لهم اموال انفق علیهم من بیت مال المسلمین»[1]
بر امام و حاکم مسلمین واجب است که آنان را برای رفتن به حج خواه ناخواه اجبار
نماید و چنانچه پول و امکاناتی نداشته باشند از بودجه بیت المال هزینه سفر آنها را
تأمین نماید.

گستردگی
ابعاد حج

در میان
موضوعات عبادی سیاسی اسلام، حج از جمله عباداتی است که از ابعاد و مسائیل بسیاری
برخوردار است؛ چنانچه می بینیم «زراره»شاگرد فقیه و دانشمند امام صادق علیه السلام
با تعجب به آن حضرت عرضه می دارد: من چهل سال است از شما در مورد مسائل حج استفتاء
می نمایم و شما جواب می دهید! امام در پاسخ می فرماید: «یا زراره! بیت حج الیه قبل
آدم بالفی عام ترید ان تفتی مسائله فی اربعین عاماً!»[2]
زراره! خانه ای که دو هزار سال پیش از آفرینش آدم در آن اعما حج اجرا می گردیده،
توقع داری در طی چهل سال تمام مسائل آن را استفتاء نمائی؟! و این چنین است که از
هریک از ائمه درباهر حج مطالب و احادیثی به ما رسیده است.

نقش حج در
ساختار جامعه اسلامی

قرآن کریم در
آیه 79 سوره «مائده» می فرماید: خداوند کعبه: بیت الله الحرام را «قیاماً للناس»
قرار داد، یعنی برای اقامه امور مردم. امام صادق علیه السلام با استفاده از وسعت
معنائی که این جمله دربردارد می فرماید: «جعلها لدینهم و معیشهم»[3]
خداوند کعبه را برای سازمان دادن به امور دین و دنیای آنان قرار داده است. و
هنگامی که ربیع از آنحضرت درباره تفسیر «ولیشهدوا منافع لهم» – تا شاهد منافع
گوناگون خویش باشند، سؤال می نماید که آیا منظور منافع دنیا است و یا آخرت؟ امام
در پاسخ می فرماید: «الکل» [4]
شامل منافع دنیا و آخرت هر دو می گردد.

بدین ترتیب
می بینیم، حج از نظر قرآن و روایات در بعد عبادی خلاصه نمی شود و این نغمه جدائی
حج از سیاست که از سوی حکام مرتجع سعودی ساز گردیده از همان تز کهن استعماری
«تفکیک دین از سیاست» ریشه و الهام می گیرد تا بدینوسیله حج را بگونه ای قالب ریزی
نمایند تا بجای منافع مردم، منافع آنا و اربابان چپاولگرشان را تأمین نماید.

آنچه را که
قرآن کریم در این دو جمله کوتاه خلاصه نموده است، امام رضا علیه السلام در پاسخ
نامه محمد بن سنان به شرح و تفصیل آن پرداخته و بدینوسیله ابعاد مختلف حج ار بیان
فرموده است.

امام تحت عنوان:
«عله الحج» به موارد زیر چنین اشاره می نماید:

1-الوفاده
الی الله عزوجل:

وفود و وفاده
از نظر لغت به معنی وارد شدن بر بزرگی به نمایندگی و رسالت از سوی فرد و یا گروهی
است و لذا امام هشتم علیه السلام در همین روایت یکی از ابعاد حج را «منفعه من فی
المشرق و المغرب وفی البر و البحر ممن یحج و ممن لا یحج..» ذکر می نماید، یعنی حج
برای تأمین مصالح و منافع تمام مسلمین شرق و غرب، دریا و خشکی، حاضر در حج و غائب
از حج است. و بدین ترتیب هر حاجی در حقیقت نه تنها به رسالت جامعه خویش بلکه به
نمایندگی از سوی تمام مسلمانان جهان در آن کنگره عظیم جهانی شرکت می جوید، و طبیعی
است که وقتی چند میلیون نفر به نمایندگی از سوی تمام مسلمانان جهان در آن کنگره
عظیم جهانی شرکت می جوید، و طبیعی است که وقتی چند میلیون نفر به نمایندگی از جانب
بیش از یک میلیارد مسلمان عالم در ان کنگره باشکوه شرکت کنند،باید مسائل و مشکلات
جهان اسلام را مطرح نموده و همه همسو و هماهنگ با هم موضعی واحد در برابر دشمنان
خویش اتخاذ نمایند و حتی در بعضی از دعاها همین نمایندگی و رسالت نیز منعکس است
ولذا حاجی نیازها و حاجات همه مسلمین را بپیشگاه پروردگار کعبه عرضه می دارد و به
دعا و عرض حاجتهای خویش بسنده نمی کند.

و البته چنین
وفود و ورودی بر خداوند باید با آمادگیهای قبلی صورت گیرد که احرام از آنجمله است
و از اینجهت امام رضا علیه السلام درباره علت و فسله محرم شدن می فرماید: «انما
یأمروا بالأحرام لیخشعوا قبل دخولهم حرم الله و امنه ولئلا یشتغلوا بشیء من امور
الدنیا و زینتها و لذاتها و یکونوا حادین فیما هم فیه قاصدین نحوه مقبلین علیه
بکلیتهم.. و وفادتهم الیه راجین ثوابه راهبین من عقابه ماضین نحوه»[5]
هماا از اینرو حجاج امر به احرام و محرم شدن گریده اند تا پیش از ورودشان به حرم امن
الهی، خشوع قلبی برایشان حاصل گردد، و به چیزی از امور دنیا و زینتها و لذتهایش
سرگرم نگردند، و بجانب آنچه (کعبه) تصمیم رفتن بسویش را گرفته بطور جدی و با تمام
وجود روی آورند، و وفودشان بسوی آن به امید ثواب و برای بیم از عقاب بوده و آهنگ
آنجا نمایند.

بنابراین
وفود و حرکت بسوی حق تعالی، بریدن از تمام دلبستگیها و وابستگیها را می طلبد و
باید با چنین آمادگی و وارستگی آهنگ کوی محبوب نمود، و بهمین دلیل حتی امام معصوم،
حضرت صادق علیه السلام – به نقل مالک- «کلما هم بالتلبیه انقطع الصوت فی حلقه و
کاد ان یخرّ من راحلته» هرگاه که تصمیم به لبیک گفتن می گرفت صدایش در گلو قطع می
گردید و حالتی به او دست می دادکه نزدیک بود از مرکب فرو افتد. و وقتی مالک به
امام عرضه می دارد که: یا بن رسول الله! در هر صورت لبیک را بگوئید، امام می
فرماید: ای پسر ابی عامر چگونه جرأت و جسارت گفتن لبیک پیدا نمایم در صورتی که بیم
آن دارم که خدای عزوجل بفرماید: «لا لبیک و لا سعدیک»[6]
و به من پاسخ منفی دهیدا.

2-و طلب
الزیاده:

یکی دیگر از
ابعد حج رشد و افزایش هرچه بیشتر و زیادتر اخلاق و ارزشهای اسلامی، و بالا بردن
سطح آگاهیها و اطلاعات سیاسی، و ارتقاء فرهنگ و اقتصاد جامعه بزرگ اسلامی با ترتیب
کنفرانسها و گردهم آئیها، و دعوت از دانشمندان علوم مختلف و متخصین و سیاستمداران
مسلمان، برای مبادله دانشها و تخصصها و کالاها و کارخانجات صنعتی برنامه ریزی
نمایند، همانگونه که امام صادق علیه السلام در این رابطه می فرماید: «فجعل فیه
الاجتماع من الشرق و الغرب لیتعارفوا، و لینزع کل قوم من الحارات من بلد الی بلد»[7]

خداوند مکه
را مرکز گردهم آیی و اجتماع مسلمین شرق و غرب عالم قرار دارد تا در آنجا با یکدیگر
و با توانائیها و تخصصهای هم آشنا شده و هر ملتی کالای بازرگانی از شهر و دیار
خویش به شهر و کشور دیگری صادر نماید و بدین ترتیب می بینیم که کنگره عظیم حج
بمنزله سکوئی است که جامعه اسلامی همه ساله می تواند از بلندای آن به بالاترین سطح
فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و نظامی جهان صعود و ارتقاء یابد، و بدین وسیله مصداق
حقیقی «و أنتم الأعلون ان کنتم مؤمنین» در جامعه بزرگ اسلامی عینیت بخشد.

3- والخروج
من کل ما اقترف:

چنانچه می
دانیم، اسلام برخلاف جامعه های صنعتی امروز، به انسان، بعنوان یکی از وسائل و
ابزار تولید نمی نگرد و قبل از اینکه به ساختن زندگی مادی و تمدن صنعتی او توجه
نماید به ساختار روحی و معنوی او عنایت دارد و بهمین دلیل اگر در حج منافع و ابعاد
زندگی مادی مطرح است به بازسازی شخصیت انسانی او بیشتر توجه دارد. و در این رابطه
امام هشتم علیه السلام، حج را پالایشگاه روح از آلودگیهای گناه می شمارد.

4-مع مافیه
من استخراج الأموال:

یکی از
خصلتهای زشتی که انسان را از مسیر فطری و الهی به انحراف می کشاند «دنیا محوری»
است و انسانی که تمام تلاش و آسایش خویش را در راه کسب مادیات به هدر می دهد و در
راه لذتهای زودگذر زندگی به مصرف می رساند،باید برنامه و مقرراتی داشته باشد تا
هرچند بطور مقوت هم که شده، محور کار و مخارج، او را از دنیا گرائی، بسوی «الله»
رهنمون سازد و از اینرو بدنبال آن می فرماید: «و تعب الابدان» خستگی و فرسودگی
جسمی که در این سفر روحانی به انسان حاجی دست می دهد جزئی از فلسفه حج است.

5-ثابتا فی
ذلک دائما[8]:

مهمترین دست
آورد و نتیجه ای که سالیانه از این مراسم باشکوه، نصیب جامعه اسلامی می گردد، در
این جمله کوتاه خلاصه شده است که حجاج محترم آن اعمال و مناسکی را که در حج انجام
داده و آن ارزشهای اخلاقی برا که در آنجا در عمل پیاده نموده و تصمیم گیریها و
مواضعی را که در برابر دشمنان خدا در آن مکان مقدس اتخاذل نموده اند، با پایان
یافتن حج بدست فراموشی نسپرند، بلکه در بازگشت نیز خود را به انجام آنها عادت دهند
و به آن اعمال و ارزشها استمرار و تداوم و ثبات بخشند. و بدیهی است که اگر حج
چنانچه هست به محلی برای بازسازی شخصیت انسانی و اسلامی انسانها- چنانچه فلسفه
وجودی حج آن را ایجاب می نماید- تبدیل گردد، تأثیری کلی در کل جامعه بزرگ اسلامی
در جهان خواهد گذاشت، چرا که هر سال جمعی از انسانهای آگاه، متعهد و ساخته شده، از
هر شهر و کشور و جامعه ای، به وطن خود باز می گردند، و همچون رودهای خروشان و
خوشگواری که بطور مستمر بدریاچه ای کوچک بریزد، و در کیفیت آب آن تأثیر گذارد، در
وضعیت اخلاقی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی هر جامعه اثر مطلوب خواهند گذاشت و بتدریج
شمار انسانهای الگو و خودساخته اجتماع بیشتر و بیشتر خواهد شد و هر شهر به مدینه
فاضله انسانیت مبدل می گردد و از این راه بشر به اهداف والای آفرینش نزدیک می شود.

6-و نقل
اخبار الأئمه علیهم السلام الی کل صقع و ناحیه[9]:

امام صادق
علیه السلام در روایتی دیگر آیه شریفه «لیقضوا نفثهم» را به «لقاء الامام»[10]
یعنی ملاقات و دیدار با امام، تفسیر می نماید.

بنابراین
آنچه را امام رضا علیه السلام در این قسمت از بعد حج فرموده است که عبارت از
انتقال و نشر اخبار ائمه علیهم السلام است، بواسطه ملاقات با امام در مکه، نیز
صورت می گیرد و حتی امام باقر علیه السلام در تفسیر آیه «واتموا الحج و العمره
لله» تمامیت حج و عمره را ، دیدار با امام، معرفی می نماید[11]،
فراگرفته و در بازگشت به مردم خویش منتقل سازند. و چنانچه از تعبیر «اتموا الحج» و
«تمام الحج لقاء الامام» بدست می آید، حج بدون ملاقات با امام و رهبر، حجی ناقص و
ناتمام است، و تمامیت حج تنها به انجام اعمال عبادی و مناسک آن نیست. مسلمانان
دوران ائمه علیهم السلام نیز با چنین برداشتی از تمامیت حج، سعی می کردند در صورت
امکان در حج به دیدار امام نائل آیند، و در این رابطه در عصر امام صادق علیه
السلام تا حدودی شیعه، آزادی عمل بیشتر یافته بود، و حضرت در حج رسماً خود را
بعنوان امام و رهبر مسلمین پس از پیامبر صلی الله علیه و آله و ائمه قبل از خود
معرفی می نمود و مردم بحضور امام می رسیدند و با ایشان ملاقات و گفتگو می نمودند،
ولی از آنجا که این دیدارها، موقعیت امویان و سپس عباسیان را به خطر می افکند، در
زمان امویان تمام تلاش در جلوگیری از آن به عمل می آمد و حتی از هشام بن عبدالملک
مروان وقتی سؤال می نمایند این مرد (امام سجاد «ع») که مردم به او احترام می
گذارند،کیست؟ از معرفی حضرت امتناع نموده و اظهار بی اطلاعی می نماید، تا مردم
امام سجاد علیه السلام را نشناسند. بعد از امام صادق نیز در عصر عباسیان وضعیت
بهمین منوال بود و مردم آزادانه نمی توانستند بدیدار امام نائل آمده و از او
دستورات مذهبی و خطوط سیاسی دینشان را فرا گیرند، و از این طریق به تمامیت حج لطمه
وارد می آمد، و این است که امام جواد علیه السلام که 29ذیقعده در سالروز
شهادتش  بسوک می نشینیم، در نامه ای به
خلیفه اموی که در حقیقت بمنزله اعلامیه و اخطاری به جهان اسلام است می نویسد: «ذهب
الحج وضیّع وافتقر الناس، فمن اعوج ممّن اعوج هذا و من اقوم ممّن اقوم هذا»[12]
حج واقعی از میان رفته و تضییع گردیده و مردم به فقر اخلاقی، اقتصادی، فرهنگی و
سیاسی دچار شده اند، چه کسی کج اندیش تر و منحرف تر است از آنکه حج را از مسیر
اصلیش منحرف سازد و چه کسی از جهت ایمان و علم و سیاست نیرومند تر است از کسی که
حج را چنانکه هست بپا دارد؟

چرا که این
انحراف با تمام انحرافهای دیگر تفاوت دارد، زیرا با انحراف و جدا ساختن حج از
جایگاه واقعیش،نقشی که حج می تواند در ساختار جامعه اسلامی ایفا نماید، از آن سلب
می گردد و تنها به یک پاره اعمال خشک و بی روحی تبدیل خواهد شد که هم اکنون شاهدیم
که چگونه هر سال از سرتاسر جهان اسلام به حج می روند ولی این حج هیچ گونه تغییری
در زندگی سیاسی و فرهنگی و اقتصادی و اخلاقی آنان بوجود نمی آورد. چرا که آل سعود
به پیروی از همان سیاست کهنه اموی و عباسی، سعی در ناشناخته ماندن رهبر واقعی جهان
اسلام دارند و در همین راستا از تظاهرات حجاج ایرانی که در خلال آن امام و رهبر
واقعی مسلمین از خائنین شناخته می شود، و موقعیت آنها و اربابان استعمارگرشان
تهدید می شود، پیش گیری می نمایند.

فریاد برائت

امام خمینی

… اعلان
برائت در حج تجدید میثاق مبارزه و تمرین تشکل مجاهدان برای ادامه نبرد با کفر و
شرک و بت پرستی هاست و به شعار هم خلاصه نمی شود که سرآغاز علنی ساختن منشور
مبارزه و سازماندهی جنود خدا در برابر جنود ابلیس و ابلیس صفتان است و از اصول
اولیه توحید بشمار می رود و اگر مسلمانان در خانه ناس و خانه خدا از دشمنان خدا
اظهار برائت نکنند پس در کجا می توانند اظهار نمایند؟ و اگر حرم و کعبه و مسجد و
محراب، سنگرو پشتیبان سربازان خدا و مدافعان حرم و حرمت انبیا نیست پس مأمن و
پناهگاه آنان در کجاست؟

اول ذیحجه
الحرام 1407

دانستنیهایی
از قرآن

اسوه های
برائت در قرآن

بسم الله
الرحمن الرحیم

«قد کانت لکم
اسوه حسنه فی ابراهیم و الذین معه اذ قالوا لقومهم انا براؤا منکم و مما تعبدون من
دون الله کفرنا بکم بدا بینا و بینکم العداوه و البغضاء ابدا حتی تؤمنوا بالله
وحده..» (سوره ممتحنه – آیه 4)

همانا برای
شما اسوه ای نیکو در زندگی ابراهیم و آنهائی که با او بودند، وجود داشت، هنگامی که
به قوم مشرک خود گفتند: ما از شما و از آنچه غیر از خداوند، عبادت می نمائید،
برائت و بیزاری می جوئیم، و ما منکر و مخالف شما می باشیم، و میان ما و شما عداوت
و بغض دائمی پدیدار شده و این وضعیت تا آنگاه که به خدای یگانه ایمان آورید ادامه
خواهد یافت.

برآء: جمع
بریء است چنانچه ضعفاء جمع ضعیف می باشد. راغب در مفردات می گوید: تبری و برء به
معنی جدایی و بیزاری جستن از هر چیز و هر کسی است که انسان از ربودن و یا مجاورت او،
اکراه داشته باشد.

جایگاه برائت
در اسلام

هر انسانی
بطور طبیعی نسبت به پدیده هائی که بگونه ای با آنها در ارتباط است، احساس تمایل و
یا نفرتی در خویش می یابد، این احساس هنگامی که در فرهنگ اسلام مطرح می گردد، از
آن به تولی و تبری و یا ولایت و برائت تعبیر می شود، و بنابراین ولایت و برائت شکل
هدایت شده همان احساس غریزی انسان مؤمن در اسلام استع، و از اینرو هر فرد مسلمان
وظیفه مند و مسئول است که نسبت بهر چیز و هرکس که با اعتقاد و مقدسات دینی او،
مخالف باشد اظهار برائت نموده و نسبت به اولیاء الهی ابزار ولایت نماید.

سید قطب یکی
از دانشمندان اهل سنت در ذیل سوره «برائه» تحلیلی جالب از این مسأله به عمل آورده
و می گوید: «اختلافی که میان اسلام و غیر اسلام وجود دارد، اختلافی است که از دو
جهان بینی مستقل و جدای از هم نشأت می گیرد، یکی از این دو جهان بینی براساس پرستش
«الله» و دومی بر چایه عبودیت غیر «الله» استوار است، و بدین ترتیب هر فرد معتقد
به یکی از این دو جهان بینی در گام به گام زندگی سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی
خویش با فرد معتقد به جهان بینی تقابل، در حال برخورد عقیدتی و عملی بسر می برد؛
از اینرو مبارزات کفار و مشرکان قریش را در مکه با پیامبر «ص» و نیز آنجه در آن
مقطع خاص میان مسلمین و مشرکین مکه پیش آمد، که زمینه ساز نزول آیات سوره «برائه»
گردید،؛ نمی توان به حساب مسأله این اتفاقی و گذرا گذاشت، بنابراین مجموعه این
حوادث، تنها چند نقطه برخورد، از سلسله برخوردهای مرکرر تاریخ است. که میان
طرفداران این دو جهان بینی بوجود آمده است. و سپس سید قطب می افزاید: با چنین دیدی
وسیع می توان به ریشه یابی مسأله برائت دست یافت.

در حقیقت
آنجه سید قطب درباره این مسأله اظهار داشته است، همان سخنی است که قرآن کریم از
زبان ابراهیم و اصحاب مؤمن او نقل نموده و می فرمایدک «وبدا بیننا و بینکم العداوه
و البغضاء حتی تؤمنوا بالله وحده» – و این رابطه خصمانه میان ما و شما تا وقتی که
ایمان بخدای یکتا بیاورید ادام خواهد دشا.

برائت شعاری
همیشگی و همه جائی

با توحه به
آنچه گفته شد، اعلام برائت، شعاری است برخاسته از اعتقاد و ایمان انسانهای مسلمان
و همانگونه که برای اسلام و اعتقاد به خداوند نمی توان زمان و مکانی خاص در نظر
گرفت، برای این احساس مذهبی نیز نمی توان مکان و زمانی خاص معین کرد، و اعلام
برائت را به حج اکبر و زمان رسول الله صلی الله علیه و آله محدود ساخت، و گذشته از
این، اگر چنین محدودیتی وجود داشت، هرگز پیامبر آن را ناگفته نمی گذاشت، چنانچه در
مورد فتح مکه فرمود: «لا تحل لأحد قبلی ولا لأحد بعدی ولم تحل لی الا ساعه من
نهار»[1]
حمله نظامی به مکه برای هیچ کس پیش از من حلا نبوده و برای کسی پس از من جائز
نخواهد بود و تنها ساعتی از روز برای من تجویز گردیده است. در صورتی که چنین
محدودیت زمانی و یا مکانی نسبت به مسأله اعلام برائت در مکه، از آنحضرت نقل نشده
است، و این سخن ساخته و پرداخته افکار استعمار زده  آل سعود و اربابا اسعمارگر اوست. و چنانچه در
آیه  فوق هم ملاحظه می نمائی، قرآن کریم،
اسوه بودن ابراهیم و اصحاب او را به زمان و یا مکان ویژه ای اختصاص نداده است. و
در سوره های احزاب، زخرف، انعام، یونس، هود،شعراء، توبه و ممتحنه، نیز اعلام برائت
پیامبران بزرگوار الهی را در مواقع و موقعیتهای مختلفی شاهدیم، پس چه جائی بهتر و
مناسب تر از مکه- آن خاستگاه نخستین اسلام و پایگاه خدا پرستی و نفی شرک- که چنین
فریادی رسا و برخاست از روح ایمان و اعماق جان میلیون ها مسلمان جهان در آن فضای
ملکوتی طنین افکنده و لرزه و اضطراب بر پیکر استکبار جهانی بیندازند.

بدون تردید
اگر ولایت و و برائت جای خویش را در آن مکان مقدس تغییر داده و نسبت به دشمنان
«الله» اظهار ولای و نسبت به دوستان او اعلام برائت شود، حج از پایگاه اصیل خویش
جدا گردیده و آثار مطلوب خویش را ببار نخواهد آورد، آن چنانکه امروز حکام سرسپرده
آل سعود چنین عمل نموده و زائران و اولیاء الهی را در آن سرزمین امن بجرم اظهار
برائت از استکبار جهانی، بخاک و خون کشده و آنها را از انجام حج محروم و ممنوع می
نمایند و در مقابل، نسبت به دشمنان خدا و مسلمنی ارتباط دوستانه خود را تحکیم می
بشخند و اگر مسلمانان جهان در برابر این کشتار وحشیانه و ضد عن سبیل الله ساکت
بمانند، در آینده ای نه چندان دور که دیگر مسلمین کشورهای اسلامی خود را از
زیرسلطه استعمار آزاد خواهند ساخت، شاهد قتل و منع دیگر مسلمین از زیارت بیت الله
الحرام خواهند بود.

پیام امام

بسم الله
الرحمن الرحیم

سخنان و
پیامهای حضرت امام مدظله را همواره باید بر دیده بگذاریم و بر دل نقش جاودان دهیم
و به ویژه در شرایط کنونی که غفلت از آن و همچون سایر امور خبری یک دور بازگو کردن
و گذشتن از آن خطائی بس بزرگ و خسارتی عظیم است. ما در این مقطع، مطلبی واجب تر از
این نیافته ایم که بنوبه خود پیام حضرت امام مدظله را که به مجلس سوم خطاب
فرمودند، عیناً درج کنیم؛ باشد تا با تعمق بیشتر در آن راه و راهی که در پیش داریم
روشن تر و گامهایمان در حرکت و سیر بسوی هدف شتابان تر و استوارتر شود.

بسم الله الرحمن
الرحیم- از عنایت و توجه ذات مقدس حق تعالی سپاسگذارلیم که بار دیگر ملت شریف و
عزیز ایران را به ادای یکی از بزرگترین فرائض سیاسی و اجتماعی خود مفتخر نمود و در
اوج شرارت شیطان بزرگ و اذناب پلید او علیه انقلاب و نظام جمهوی اسلامی ایران،
توفیق بیعت مجدد با میثاق های ازلی خود را به آنان کرامت فرمود و به رغم بدخواهان،
انتخابات سومین دوره مجلس شورای اسلامی با صحت و سلامت و در موعد مقرر برگزار
گردید که بحمدالله، امروز ما شاهد افتتاح سومین دوره مجلس شورای اسلامی هستیم و من
ضرورتتی به ذکر حوادث زمان انتخابات و نیز حماسه های مردم عزیزمان در این مورد نمی
بینم و همچنین اهمیت و نقش مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان در نظام کشور اسلامی
ایران برکسی پوشیده نیست و انشاءالله نمایندگان محترم مجلس، سنگینی بار مسئولی و
رسالت خود را در انی امر خطیر احساس کرده و می کنند و به خوبی دریافته اند که نظام
و مردم، ازآنان چه انتظاری دارند که باید گفت مجموعه خواسته ها و انتظارات اسلامی
مردم از مجلس، رفع گرفتاری ها و محرومیت ها و دگرگونی در نظام پرپیچ و هم اداری
کشور، از انتظارات به حقی است که باید آنها را جدی گرفت و نمایندگان محترم مجلس، قبل
از پرداختن به لوایح و تبصره ها و مواد غیرضرور، به فکر مسائل اصلی و کلیدی کشور
باشند و براساس اسلام عزیز، در کمیسیون ها با طرح قوانین و لوایح به سمتی حرکت
کنند که مشکلات اساسی کشور مرتفع و سیاست های زیر بنایی کشور در امور فرهنگی و
اقتصادی و اجتماعی و سیاسی، در راستای کمک به محرومین ورفع استضعاف، مدون و به
مورد اجرا درآید و امروز کشور و نظام و مدیریت آن، همچون گذشته، نیاز به شجاعت در
حل مسائل دارد و چه بسا وسوسه ها ما را از رسیدن به اهداف بزرگتری که در پیش رو در
نظر داریم، محروم کند که امیدوارم این مجلس با هماهنگی همدلی نمایندگان و نیز با
همسویی و ارتباط قوی با مدیران و مجریان و کارشناسان و همچنین با استفاده از
نظریات و مشورت با شورای محترم نگهبان، بتوانند گام های بلندی در حل معضلات
محرومین و پابرهنه ها بردارد و در تنگناها و موانع، از قدرت و قاطعیت و سرعت عمل
«مجمع تشخیص مصلحت» که پشتوانه عظیم و با برکت و پرثمری برای کشور ما است، بهره
مند شود و اما چیزی که از همه اینه مهمتر است اینکه، چه آنهاییی که به مجلس راه
یافته اند و خادم منتخب شده اند و چه آنها که به وظیفه خود عمل نموده اند ولی به
مجلس راه نیافته اند و همچنین طرفداران هر دو گروه، باید بدانند که همه این امور،
اعتباری و زودگذر است و همه در محضر حق هستیم و آنچه در صحیفه کردار ما ماندنی
است، اعمال و رفتار ما و آنچه موجب سعادت و جاودانگی ما می شود،صفای معنویت و
ثمرات خلوص بندگی است و ما هم نباید خلوص عمل و جامعه اسلامی خودمان را به زنگار
کدورت ها و اختلافات آلوده کنیم و رقابت های گذشته انتخاباتی هم هرگز نباید موجبات
بفرقه و جدایی را فراهم نماید و من احتمال می دهم که عوامل و دستهای ناپاکی
بخواهند و از رقابتهای انتخابات، در رسیدن به آرزوهای خود استفاده کنند و با طرح
مسائل پوچ و بی معنی، دلها از یکدیگر جدا سازند و یا باتردید و ایجاد ذهنیت ها،
صحت و سلامت انتخابات و نهایتا مشروعیت مجلس را زیر سئوال بزند که در این شرایط،
همه آحاد ملت ایران و همه روحانیون و دست اندرکاران کشور،باید در کنار هم و دست در
دست هم، به راه مقدس خود ادامه دهند و صاحبان قلم و سخن و مطبوعات نیز بطور جد،
مواظب نوشته ها و گفته های خود باشند و نمایندگان مجلس نیز به عدالت و عطوفت با
یکدیگر برخورد کند و به مسائل دامن نزنند و خصوصاً در اعتبارنامه ها، به مسایل
شخصی و گروهی نپردازند و در نطق های قبل از دستور و غیر آن، به شخصیت و اعتبار
نمایندگی مجلس توجه کنند و حرمت مجلس و نظام و اخلاق کریمه اسلام را مقدم دارند و
خلاصه کلام، اینکه، مجلس و نمایندگان باید موید وحدت و اسنجام جامعه باشند و
مسئولین در کنار مردم و مردم، همراه و پشتیبان مسئولین، به وظیفه خود عمل کنند و
از برکات مادی و معنوی جهاد مقدس خود بهره مند شوند و از صحنه ها کنار نروند که
امروز،شاید گناهی بالاتر از کناره گیری نباشد و هیچ عذر و بهانه ای برای ترک صحنه انقلاب
پذیرفته نمی شود و مردم عزیز ایران، بعد از فراغت از انتخابات، همچون گدشته، به
پشتیبانی مادی و معنوی خود از جبهه های نبرد و رزمندگان ادامه دهند و سپاهیان نور
را حمایت نمایند و همه آنان و رزمندگان عزیز، بدانند که در هر صورت، پیروزی با
ماست و ما به این مسئله، با تمام وجود معتقدیم و از آغاز جنگ تاکنون، بارها عنایات
حق را دیده ایم و ملت بزرگ ایران مطمئن باشند که از آن روزی که در این راه مقدس
قدم نهادند، چیزی را از دست ندادند که نگران حادثه باشند و ضرری نکرده اند که از
آن احساس غبن و پشتیبانی کنند.

همه سرمایه
های آنان در پیشگاه مقدس حق تعالی باقی مانده است. البته، کشوری همانند ایران که
درصدد تحقق اهداف بلند اسلامی است ممکن است فرازها و نشیب هایی داشته باشد، همان
گونه که در صدر اسلام نیز چنین بوده است، ولی برای یک ملت بزرگ هیچ پیروزی، بالاتر
از تصمیم و عزم و اراده استوار آنان برای رسیدن به حق نیست که بحمدالله، خداوند آن
را به مردم و کشور ایران عنایت نموده است و ما به یاری خدا و با همت و اراده
پولادین مردم، در برابر همه مشکلات خواهیم ایستاد و همان گونه که به برکت ایمان و
توکل مردم و رزمندگان به پیروزی های بزرگ و معجزه آسایی رسیده ایم و هر روز ما،
روز موفقیت و امتحان جدیدی بوده اس، بعد از این نیر به راخ خود ادامه می دهیم.

رزمندگان
عزیز و دلاور ما، اعم از: ارتش و سپاه بسیج، با تکیه بر ایمان و سلاح و امید به
نصرت حق و با حمایت بی شائبه مردم، به نبرد و دفاع مقدس خود ادامه دهند و عزم ها
را جزم کنند و بر دشمن زبون بتازند و با همت خود، افتخار نصرت و پیروزی را به
ارمغان آورند که سرنوشت جنگ در جبهه ها رقم می خورد نه در میدان مذاکره ها و به
یاری خداوناد و دعای خیر حضرت بقیه الله ارواحنا فداه حرف آخرمان را با صدامیان و
جهانخواران در صحنه حماسه جهاد و شهادت می زنیم و از خداوند نیز صبر و مدد می
طلبیم.

خداوند، یار
و ناصر مجاهدان و رزمندگان ما باشد.

والسلام
علیکم و رحمه الله

7 خرداد 1367

روح الله
الموسوی خمینی

امام خمینی
ثابت و استوار از آغاز تا کنون

تکلیف شرعی
ما چیست؟

«امروز
مسلمین و خصوصاً علماء اعلام در مقابل خدای تبارک و تعالی مسئولیت بزرگی دارند. با
سکوت ما نسل های آتیه الی الابد در معرض ضلالت و کفر هستند و مسئول آن ما هستیم…
من برای چند روز زندگی با عار و ننگ ارزشی قائل نیستم». 16/2/42

«نباید ما
نگران باشنیم از اینکه فدائی می دهیم، این سیره انبیاء بوده، انبیائ و اولیاء در
مقابل ظلمه قیام می کردند و کشته می شدند و کشتار می کردند و جوانهایشان را و
اصحابشان را می دادند و مسأله ای نیست که حالا ما نگرانی داشته باشیم که مبادا خون
راه بیفتند باید خود راه بیفتند، ملتی که می خواهد خودش را نجات بدهد. همینطور
مجانی نمی شود… محکم بایستید و هیچ هراسی به دل راه ندهید که شما پیروزید انساء
الله.

چه کشته شویم
و چه بکشیم حق با ما است. ما اگر کشته هم بشویم در راه حق کشته شدیم و پیروزی است
و اگر بکشیم هم در راه حق است و پیروزی است». 3/8/57

«من در پاریس
که بودم، بعضی خیراندیش ها می گفتند که نمی شود، وقتی نمی شود باید یک قدری کوتاه
بیائید! گفتم: ما تکلیف شرعی داریم عمل می کنیم و مقید به این نیستیم که پیش
ببریم… من اینطورذ تشخیص دادم که باید این کار را بکنم، اگر پیش بردیم، هم تکلیف
شرعی عمل کردیم و هم به مقصود رسیده ایم، اگر پیش نبردیم به تکلیف شرعیمان عمل
کرده امی، حضرت امیر هم نتوانست، تکلیف را عمل کرد ولی در مقابلش ایستادند…
انسان وقتی احکام اسلام را در خطر دید، باید برای خدا قیام کند، اگر توانست عمل
کده به وظیفه و پیش هم برده و اگر نتوانست، عمل به وظیفه کرده است». 10/3/58

«تکلیف ما
این است که در مقابل ظلم ها بایستیم، تکلیف ما این است که با ظلم ها مبارزه و
معارضه کنیم، اگر توانستیم آنها را به عقب برانیم که بهرت و اگر نتوانستیم، به
تکلیف خودمان عمل کرده ایم. انیطور نیست که ما خوف این را داشته باشیم که شکست
بخوریم، اولا که شکست نمی خوریم، خدا با ماست و ثانیا بر فرض اینکه شکست صوری
بخوریم، شکست معنوی نمی خوریم و پیروزی معنوی با اسلام است، با مسلمین است و با ما
است. شما قدرتمند باشید و در مقابل همه مشکلات قیام کنید، وحدت خودتان را حفظ کنید
و توجه به خدا را حفظ کنید». 27/2/59

«… رسول
اکرم از اولی که رسالت به او محول شد تا آن وقتی که در بستر مرگ یا شهادت خوابیده
بود، بین این بستر و آن بعثت، تمام فعالیت، جنگ و دفاع بوده است. کسی که زندگی
امیرالمؤمنین سلام الله علیه را مشاهده کند نیز همینطور جهاد در راه خدا و جهاد در
راه احکام خدا بوده است و سایر ائمه علیهم السلام، البته آنکه از همه بارزتر و
معروف تر است سیدالشهدا سلام الله علیه است. اگر وضع تفکر سیدالشهدا سلام الله
علیه مثل بعض مقدسین زمان خودش بود، کربلایی پیش نمی آمد،یک راحت طلبی بود و کنار
گیری از جامعه و دعا و ذکر…

حالا تکلیف
چیست؟ آیا تکلیف این است که حالا ما رها کنیم آن طریقه اسلام را و آن طریقه انبیا
را و راحت طلبی را انتخاب کنیم و چند روز ادامه زندگی حیوانی بدهیم؟ با حیوانات
فرق نداشته باشیم؟!…» 8/4/60

«کسانی که از
قرآن تبعیت می کنند تا آنجا که قدرت دارند به نبردشان ادامه دهند.. اگر کسی بگوید
با فاسد نجنگید و فتنه را با جنگ رفع نکنید، مخالف قرآن است». 21/9/63

«ما باید این
جنگ را ادامه بدهیم تا وقتی که انشاء الله پیروزی حاصل شود و نزدیک است انشاء
الله، منتهی اگر ملت ما بخواهد به این پیروزی نزدیکتر بشود که بصلاح ملت ما و ملت
عراق و منطقه است، باید مجهز شود». 3/6/65

«سرنوشت جنگ
در جبهه ها رقم می خورد نه در میدان مذاکره ها و به یاری خداوند و دعای خیر حضرت
بقیه الله ارواحنافداه، حرف آخرمان را با صدامیان و جهانخواران درصحنه حماسه و
جهاد و شهادت می زنیم». 7/3/67

امام خمینی ثابت و استوار(تکلیف شرعی ما چیست)

سرمقاله

دانستنیهایی از قرآن(اسوه های برائت در قرآن)

حج از دیدگاه امام رضا و امام جواد علیه السلام

سخنان معصومین(حرمت حرمین)

سخنی پیرامون ولایت فقیه

نیاز انسانها به تقوی                                          آیت
الله العظمی منتظری

عرش و کرسی                                               آیت
الله جوادی آملی

اصول اعتقادی اسلام(معاد جسمانی)                       آیت الله حسین نوری

حسن ظن به خدایتعالی                                      آیت الله
محمدی گیلانی

پیام شهید

مصاحبه با نخست وزیر محبوب آقای مهندس میرحسین
موسوی

نیکوکاران و بنیانگذار خیر                                 آیت الله ایزدی
نجف آبادی

هجرت مسلمانان به حبشه                                  حجة الاسلام و المسلمین رسولی محلاتی

حسن خلق                                                   حجة الاسلام و
المسلمین ری شهری

استعدادهای و میلهای ویژه انسان                         حجة الاسلام محمدحسن رحیمیان

گفته ها و نوشته ها

پاسخ به نامه ها

مدیریت های اجرائی                                             محمدرضا
حافظ نیا

نگاهی به رویدادها

رهنمودهای امام و آیت الله العظمی منتظری

رهنمودها

امام خميني

عمده اين است که ما توجه داشته باشيم به اينکه
ايمان و وحدت خودمان را حفظ کنيم و اگر اينها حفظ شد هيچ چيز ديگري ترس ندارد.
13/12/67

امروز روز مقاومت است، چنان بر صدام و آمريکا و
استکبار غرب سيلي زنيد که برق آن چشمان استکبار شرق را کور کند. 11/1/67

اين که وارد شده است که حضرت صاحب عالم را از
عدالت پر مي‌کند معنايش اين نيست که شما تکليف نداريد.

ما اگر دستمان مي‌رسيد، بايد تمام ظلم و جورها را
از عالم برداريم، اين تکليف شرعي ماست. 15/1/67

آل سعود اگر مانع حج ايرانيان شوند در مقابل تمام
مسلمين دنيا ايستاده‌آند و اگر صحيح و درست عمل کنند به نفع خودشان است.

ممکن نيست حجاج ما به حج بروند و دست به تظاهرات
عليه استکبار جهاني نزنند اصولا برائت از مشرکين از وظايف سياسي حج است و بدون آن
حج ما، حج نيست. 23/1/67

آيت الله العظمي منتظري

براساس دستورات اسلام هيچ مسلماني نبايد تسليم وضع
موجود در حکومتهاي ظلم و جور شود.

اکثريت لبنان مسلمانند و تحميل دائمي رئيس جمهور
مسيحي از بقاياي استعمار فرانسه است.

اگر نازيها يهود ر در فشار گذاشتند، آيا مسلمانان
بايد غرامت آنرا بپردازند؟

حدود يک قرن فلسطين در اشغال صليبي‌ها بود و
سرانجام به دست مسلمانان آزاد شد، لذا نبايد بعضي‌ها مأيوس شوند.

ما نمي‌گوئيم اقليتها نابود شوند، اسلام هرگز چنين
اجازه‌اي را نمي‌دهد، برعکس بر حقوق اقليتهاي مذهبي تاکيد فراوان دارد. 22/1/67

دادستانيها و بازپرسها از دخالت در زندگي و روابط
خانوادگي افراد پرهيز کنند.

بسياري از تفحص‌ها در اموري که خطري براي انقلاب و
کشور ندارد، خلاف شرع است. 23/1/67

امام خميني

انشعاب و ايجاد تشکيلات جديد (روحانيون مبارز
تهران) براي اظهار عقيده مستقل به معناي اختلاف نيست. اختلاف در آن موقعي است که
خداي ناکرده هرکس براي پيشبرد نظرات خود به ديگري پرخاش کند. بحمدالله باشناختي که
من از روحانيون دست اندر کار انقلاب دارم چنين کاري صورت نخواهد  گرفت. 27/1/67

نگاهي به رويدادها

جنگ

يک فروند هواپيماي ميراژ دشمن برفراز آسمان اصفهان
سرنگون شد و خلبان آن به اسارت درآمد.

در پاسخ به شرارتهاي دشمن در حملات موشکي و هوايي
به مناطق مسکوني 10 فروند موشک زمين به زمين بسوي تأسيسات نظامي اقتصادي دشمن شليک
شد. 15/1/67

روستاهاي اطراف پاوه مورد حمله شيميائي رژيم
متجاوز عراق قرار گرفتند.

مناطق مسکوني قم، اصفهان، آبدانان، دزفول و ماهشهر
هدف حملات موشکي و هوائي رژيم عراق قرار گرفت.

به تلافي حملات وحشيانه رژيم عراق در حمله به
مناطق مسکوني کشورمان، 14 فروند موشک زمين به زمين بسوي مراکز نظامي اقتصادي ام
القصر و بغداد شليک شد.

يک فروند هواپيماي دشمن از نوع سي‌هفت در منطقه
عملياتي والفجر 10 سرنگون شد.

يک فروند هواپيماي ميگ 23 هنگاميکه قصد بمباران
نقاط مسکوني شهر ايلام را داشت هدف آتش پدافند قرار گرفت و سرنگون شد. 17/1/67

خبانان ايران با عبور از شبکه‌هاي پيچيده رادار و
ضدهوائي بغداد مراکز اقتصادي و نظامي پايتخت عراق را در هم کوبيدند.

پادگان نظامي مهم حومه بغداد 10 دقيقه پس از
نخستين حمله هوائي ايران به پايتخت عراق، بمباران شد. 18/1/67

مناطق مسکوني شهرهاي تهران، تبريز، اصفهان، ايلام،
باختران، مازندران، هنديجان، قم و همدان طي دو روز گذشته هدف حملات هوائي و موشکي
رژيم عراق قرار گرفت.

20 فروند موشک زمين به زمين ايران طي 48 ساعت
گذشته بسوي اهداف نظامي و اقتصادي بغداد و 5 شهر ديگر عراق پرتاب شد. 20/1/67

عمليات «بيت‌المقدس- 5» با رمز يا «اباعبدالله
الحسين (ع)» در منطقه عمومي پنجوين آغاز شد در اين عمليات چند ارتفاع سوق الجيشي
آزاد و بيش از دو هزار تن از مزدوران صدامي کشته و مجروح و تعداد 235 نفر از آنان
نيز به اسارت سپاهپان اسلام درآمدند. 23/1/67

رژيم سفاک عراق مناطق مسکوني شهرهاي همدان،
باختران، اصفهان، قم، دزفول، بروجرد، بوکان، اروميه و مياندوآب را مورد حملات
موشکي و هوائي قرار داد که علاوه بر خسارات مالي تعدادي شهيد و مجروح شدند.

خلبانان شجاع و تيز پرواز نيروي هوائي ارتش جمهوري
اسلامي، تأسيسات نظامي اقتصادي شهر بعقوبه از حومه بغداد را بمباران کردند.
28/1/67

هليکوپترها و ناوهاي آمريکائي صبح امروز سکوهاي
فعال نفتي سلمان و نصر ايران را هدف حمله قرار دادند.

در پي حمله عراق به فاو، دومين مرحله از توطئه
مشترک آمريکا، کويت و عراق در شمال خليج فارس، صبح امروز با حمله هوائي و دريائي
آمريکا به دو سکوي نفتي فعال سلمان و نصر فاش شد.

بغداد و بصره و خانقين هدف 10 فروند موشک زمين به
زمين قرار گرفتند.

يک فروند هواپيماي سوخوي 22 دشمن در منظقه عملياتي
فاو سرنگون شد.

ناوگان دريائي آمريکادر نبرد با ايران در خليج
فارس يک کشتي و يک هليکوپتر و يک سکوي نفتي از دست داد.

رژيم جنايتکار عراق بدنبال شکست نيروهايش در منطقه
فاو طي دو روز گذشته در چند نوبت مواضع نيروهاي اسلام در مناطق عملياتي فاو را
بمباران شيمائي کرد. 29/1/68

در حمله موشکي و بمباران هوائي صدام به تهران،
اصفهان، قم، شيراز و دزفول چند نفر شهيد و مجروح شدند. 1/2/67

رژيم عراق 4 روستا در استان خوزستان را بمباران
شيمائي کرد. 3/2/67

يک فروند جنگنده عراقي در يک نبرد هوائي برفراز
بوشهر نابود شد. 10/2/67

هواپيماهاي آمريکا و عراق، آسمان هرمزگان، بوشهر و
همدان را مورد تجاوز قرار دادند. 11/2/67

نيروهاي مشترک، قرارگاه و پايگاه‌هاي اطراف جاده
زاخو را به تصرف درآوردند در اين عمليات دو پل نظامي منهدم و 90 تن از نظاميان
عراقي به اسارت نيروهاي مشترک درآمدند. 12/1/67

جهان اسلام

200 مسلمان فلسطيني توسط صهيونيستها ربوده شدند.
21/1/67

600 زنداني مسلمان مصري در اعتراض به اقدامات
سرکوبگرانه رژيم مبارک دست به اعتصاب غذا زدند.

انقلابيون مسلمان افغانستان ژنرال سرتيپ شاه آقا
را بهلاکت رساندند. 25/1/67

ابوجهاده فرمانده نظامي سازمان آزادي‌بخش فلسطين و
سه‌تن از محافظتش توسط 8 مرد مسلح در تونس ترور شدند. 27/1/67

سربازان اسرائيلي 13 مسلمان فلسطيني از جمله يک زن
40 ساله را به شهادت رساندند.

رهبران مجاهدين افعانستان رسما قرار داد ژنو را
محکوم کردند. 28/1/67

استفاده از اسامي اسلامي و مسيحي در آلباني ممنوع
اعلام شد.

عربستان رسما با اعزام 150 هزار زائر ايراني به حج
مخالفت کرد. 31/1/67

سازمان «مستضعفين روي زمين» محاکمه سرهنگ ربوده
شده آمريکائي در لبنان را آغاز کرد. 3/2/67

جنبش امل و حزب الله لبنان، با قبول پيشنهادات
ايران، به درگيري‌هاي خود پايان دادند. 8/2/67

دادستان رژيم مبارک درباره نفوذ فزاينده پيروان
آيت‌الله خميني در مصر هشدار داد. 10/2/67

برگزاري اولين روز از «دهه خشم» فلسطينيان 9 شهيد
و مجروح در پي داشت.

درگيري ميان دو جناح فلسطيني در اردوگاه «شتيلا»
17 کشته و مجروح برجاي گذاشت. 12/2/67

اخبار داخلي

يک هواپيماي کويتي ربوده شده در فرودگاه مشهد به
زمين نشست. 16/1/67

100 کميون و تريلر حامل هداياي مردم همدان راهي
جبهه‌ها شد. 18/9/67

در سراسر کشور عليرغم احتمال حملات هوايي و موشکي،
مردم ايران در يک انتخابات کم‌سابقه، نمايندگان خود را براي سومين دوره مجلس شوراي
اسلامي برگزيدند.

پس از 79 ساعت توقف، هواپيماي ربوده شده کويتي
فرودگاه مشهد را ترک کرد. 20/1/67

مانور مقابله با حملات شيميايي دشمن با رمز يا
رسول الله در تهران برگزار شد. 35/1/67

قرار داد احداث نيروگاه گازي در ايران با سوئد و
سوئيس بسته شد.

پيکر پاک يکي از نوادگان امام هادي‌(ع) پس از گذشت
10 قرن تازه و بدون هيچگونه تغييري در يک روستاي بندر دير به دست آمد. 28/1/67

نخستين هليکوپتر ساخت ايران برفراز تهران به پرواز
درآمد.

جمهوري اسلامي ايران شديدا به دولت کويت بعلت قرار
دادن جزيره بوبيان دراختيار رژيم عراق اعتراض کرد. 30/1/67

بدنبال تحرکات آمريکا و دشمن بعثي در منطقه، عزيمت
نيروهاي فوق‌العاده سپاهيان حضرت سيدالشهدا ازشهرهاي بروجرد، سمنان، بوشهر، اراک،
بندرعباس، شهرکرد، کاشان، ساري، سوسنگرد، تبريز، شيراز، ني‌ريز، مشهد، سبزوار،
همدان و اصفهان به جبهه‌هاي حق عليه باطل آغاز شد.

100 دستگاه آلات خنثي کننده بمبهاي شيميائي از
اصفهان رواه جبهه‌ها شد. 31/1/67

در آستانه روز کارگر، نخستين خط توليد کامپيوتر در
ايران افتتاح شد. 11/2/67

دهها هزار نيروي زبده در روز کارگر عازم جبهه
شدند. 12/1/67

سرکنسولگري ايران در جده مورد حمله وحشيانه پليس
امنيتي رژيم آل سعود قرار گرفت.

بدنبال اعلام قطع رابطه ديپلماتيک رژيم حاکم
برحجاز کاردار و تمامي کارکنان سفارت و کنسولگري جمهوري اسلامي ايران در رياض و
جده به ميهن بازگشتند. 13/2/67

اخبار خارجي

مقامات امنيتي رژيم سعويد بدنبال چند حادثه انفجار
در تأسيسات نفتي واقع در استان شرقي حجاز بيش از 100 تن را مورد بازجوئي قرار داده‌اند.

کنسولگري آمريکا در هندوراس به آتش کشيده شد.

ريگان دارائيهاي پاناما در بانکهاي آمريکا را
مسدود کدر. 20/1/67

در پي حملات شجاعانه خلبانان نيروي هوائي ايران به
بغداد، سرلشگر حميد شعبان فرمانده نيروي هوائي عراق توبيخ و 5 تن از افسران
عاليرتبه شبکه پدافندي و رادار بغداد اعدام شدند.

پايتخت اردن در اثر انفجار يک بمب به لرزه درآمد.

يک بمب در پارکينگ اتومبيل‌هاي پليس کويت منفجر
شد.

گورباچف خواستار شناسائي رسمي اسرائيل از سوي
عرفات و ساف شد. 21/1/67

براثر انفجار يک بمب قوي در دفتر هواپيمائي رژيم
سعودي در کراچي حداقل هفت نفر مجروح شدند.

انفجار در انبار مهمات ارتش پاکستان بيش از هزار
قرباني برجاي گذاشت.

پرچم‌هاي آمريکا، اسرائيل و شوروي در شهر «ازميت»
ترکيه به آتش کشيده شد. 22/1/67

بزرگترين پل معلق جهان بطول 9 کيلومتر در ژاپن
افتتاح شد.

بحران هواپيماي کويت با اعدام دومين گروگان بالا
گرفت. 23/1/67

يک نفتکش رژيم حجاز در تنگه هرمز هدف حمله قايق‌هاي
توپدار قرار گرفت.

يک مرد هندو 3 دختر خردسالش را براي خداي خود
قرباني کرد! 24/1/67

سفير جديد آمريکا بدون هيچ استقبالي از سوي مقامات
نيکارا گوا وارد اين کشور شد.

پارلمان اروپا، دولت نروژ، نخست وزير لهستان، وزير
خارجه‌ اطريش، حزب سبز اسپانيا و گروه «پزشکان بدون مرز» هلدي استفاده عراق از
سلاحهاي شيميائي را محکوم کردند.

تأسيسات مخابرات نيروي دريائي آمريکا در اسپانيا
با بمب منفجر شد.

برخورد يک ناو جنگي امريکا با مين در خليج فارس 10
مجروح بجاي گذاشت.

انفجار در مقابل يک کلوپ نيروي دريائي آمريکا در
ناپل دومين شهر پرجمعيت ايتاليا 65 کشته و مجروح بر جاي گذاشت.

رژيم عراق در تازه‌ترين جنايات خود يکصد روستاي
کردنشين کرکوک را تخريب نمود. 27/1/67

خاوير پرزدوکوئيار: آمريکا با تجاوز اخير خود در
خليج فارس بند 5 قطعنامه 598 را بشدت نقض کرده است.

يک نفتکش غول پيکر آمريکائي حامل بنزين در اقيانوس
اطلس منفجر شد و 25 خدمه آن در اقيانوس ناپديد شدند. 4/2/67

بزرگترين بنار نظامي ناتو در شمال غرب انگليس به
آتش کشيده شد. رد اين آتش‌سوزي تأسيسات اين انبار نظامي در محوطه‌اي بمساحت 40
هزار مترمربع منهدم شد. 7/2/67

انفجار بمب دفتر هواپيمائي رژيم حجاز در کويت را
به لرزه درآورد. 8/2/67

بنا به نظر کارشناسان بين‌المللي در ژنو گازهاي
اعصاب تابون استفاده شده در جنگ توسط عراق جزو مواد شيميائي موجود در وزارت جنگ
آلمان نازي بوده و از طريق شوروي و مصر به عراق تحويل شده است. 10/2/67

با کارشکنيهاي عربستان، کويت، امارات و قطر اجلاس
مشورتي اوپک بدون کسب نتيجه پايان يافت. 12/2/67

2000 سرباز اسرائيلي در پناه تانکها و هلي‌کوپترهاي
توپدار به منظور جستجوي چريکهاي فلسطيني وارد جنوب لبنان شد. 13/2/67

ضد انقلاب

مالک سردخانه‌اي در کرج بعلت تخلف در تحويل مرغ به
784 ميليون ريال جريمه نقدي محکوم شد. 23/1/67

صاحب يک کارخانه نان‌ماشيني در شيراز بعلت فروش
475 حلب روغن 17 کيلوئي در بازار آزاد 21 ميليون تومان جريمه شد. 29/1/67

در سال گذشته بيش از 40 تن مواد مخدر کشف شد.

در يک درگيري مسلحانه 245 کيلو مواد مخدر و 5 قبضه
سلاح جنگي در زاهدان کشف شد. 3/2/67

485 کيلوگرم ترياک و هروئين از اعضاء يک باند بين‌المللي
مواد مخدر در مشهد کشف شد. 7/2/67

يک کاروان بزرگ و مجهز بين‌المللي قاچاق مواد مخدر
به سلاحهاي پيشرفته از جمله ضدهوائي، آر پي چي، موشک تهاجمي پيشرفته، بي‌سيم و
سلاحهاي نيمه‌سنگين و خودرو و در منطقه کرمان متلاشي شد.

سه ايراني ضدانقلاب در پاريس بخاطر اعمال تبهکاري
و در اختيار داشتن مواد منفجره به زندان محکوم شدند. 11/2/67

باند بزرگ ضرب سکه‌هاي تقلبي که در داخل و خارج
کشور فعاليت داشتند بهمراه مقاديري شمش طلا و هزاران سکه تقلبي آماده فروش دستگير
شدند.

صاحب يک کارخانه توليد سوسيس و کالباس در مشهد 108
ميليون ريال جريمه شد. 13/2/67

پیام شهید

این وصیت نامه ها انسان را می لرزاند و بیدار می
کند امام خمینی

قسمتي از وصيت‌نامه شهيد علي‌اکبر نقي ترابي

براي چه به جبهه مي‌روي؟

سئوالي است در ظاهر بسيار ساده وليکن بسيار مهم!
جبهه چه دارد؟ وظيفه ما چه وظيفه اي است؟ آيا آن وظيفه‌اي که برگردن ما نهاده شده
رفتن به جبهه است يا توقف در شهر؟ روزهاي عمر گرانبهايم، ساعتها و دقيقه‌ها مي‌گذرد
و هرلحظه به مرگ نزديکتر مي‌شوم. تاريخ مرگم نمي‌دانم کي است وليکن حس مي‌کنم
نزديک است. قواي جسمانيم ديگر آن قوه گذشته را ندارد. ديگر آن مسائلي که باعث
دلخوشي و سرگرمي من مي‌شد ديگر نمي‌تواند درد مرا درمان کند. به اين مي‌انديشم که
آخرش چه مي شود؟ آيا زندگي دنيويم را چگونه بپايان مي‌رسانم و در روز محشر چگونه
ظاهر مي‌شوم؟ مولا علي‌«ع» مي‌فرمايد: پروردگارا نه ترس از دوزخ و نه طمعي به بهشت
دارم. آنچه مرا به سوي اعمال نيک و دوري جستن از اعمال زشت مي‌کشاند عدالت توست
مهرباني توست و مهمترين صفات عالم در تو نهفته است و همين باعث شده م تو را پرستش
کنم من حقير درکي از روز محشر پيدا نکرده‌ام. نمي‌دانم دوزخ چگونه است و بهشت
چگونه؟ آنچه که از قرآن نقل مي‌کنند مي‌شنوم. ولي به علت غفلت فراوان، تأثيري در
من نمي‌گذارد وليکن مهرباني خدا را من مي‌بينم پس از عمري غفلت و معصيت و مخالفت
کردن با حق خداوند تمامي نقصهايم را ستر کرده و اعمال رياکارانه‌اي که داشته،
انعکاسش را در نظر مردم خوب جلوه داد. مبادا رسوا شوم و کوچکترين عمل نيکي که آنهم
خدا به من توفيقش را داده در نظر مردم بزرگ جلوه داد، در اينجاست که من عاشق خدايم
مي‌شوم دوست ندارم از او غافل باشم. دوست ندارم گناهي کنم دوست ندارم کاري که
ناخوشايند او است انجام دهم. در شهر که هستم غفلت و تباهي زياد، آسايش ظاهري زياد،
اما اينها دردم را تسکين نمي‌دهد، شبها رختخواب گرم و نرم است دردم را تسکين نمي‌دهد.
روزها خوراکيهاي فراوان است و از همه مهمتر در کنار خانواده‌ام هست اما اينها درد
دروني مرا تسلي خاطر نمي‌دهد. خدايا هرچه دارم از من بگير فقط يک چيز را به من بده
و ان هديه پرارزش جبهه، پرارزش‌تر از جبهه هم همان شهادت است. خدايا هنوز شهادت را
کاملا درک نکرده‌ام؛ ولي اين را مي‌دانم که شهادت چيز خوبي است. متاع پرارزشي است.
هيچ که نداشته باشد از زنجير دنيا درآمدن دارد. از غيبت، دروغ، تهمت، افتراء، شهوت
و هواهاي نفساني که آدي را به اسفل سافلين مي‌کشاند، بدور است؛ در عوض در کنار
رحمت خدا قرار دارد. در کنار پاکدلان عالم جاي دارد. در کنار اباعبدالله قراردارد.
پيش چهارده معصوم قرار دارد. من هيچ نمي‌خواهم خداوند متعال بهشت را به آدمي عطا
نکند و فقط در جوار رحمتش باشد و در کنار بندگان صديقش باشد برايش بس است.

ساختار نظام اجرائي کشور:

قسمت بیست و دوم

محمد رضا حافظ نیا

مديريتهاي اجرائي

ملاحظات و پيشنهاداتي در باب مديريتهاي اجرائي:

مقدمه

بحثي که پيش روي خواننده محترم قرار دارد ادامه
سلسله مقالاتي است که سعي مي‌شود با بهره‌گيري از الطاف بيکران الهي و يافته‌هاي
تجربي و نظري، عوارض و علل گرفتاريها و مشکلات جامعه در ارتباط با دستگاه‌هاي
اداري و اجرائي کشور در حد وسع و درک و بينش نگارنده شکافته و بيان گردد و لذا
مقالات گذشته در زمينه آثار و عوارض خط بازي و گروه گرائي و تأثير آن بر مسائل
جامعه و نيز ساختار نظام اجرائي کشور و زير شاخه‌هاي آن يعني نظام مالي دولتي-
نظام برنامه‌ريزي- نظام اداري و مديريتهاي اجرائي که با همديگر پيوند سيستمي و
منظومه‌اي دارند به چاپ رسيده است و در ادامه بحث مديريتهاي اجرائي اينک مطالبي
پيرامون ملاحظات و پيشنهادات در باب مديريتهاي اجرائي از نظر خواننده محترم مي‌گذرد.

در بحثهاي گذشته مطالبي پيرامون ويژگي‌هاي مديريت
مطلوب بيان گرديد و در ادامه بحث اينک ملاحظات و پيشنهادات لازم در باب مديريتهاي
اجرائي جامعه بيان مي‌گردد تا با در نظر گرفتن آنها توسط مسئولين امر، ضايعات
مربوط به مسائل مديريت در جامعه کاهش يافت و شاهدبهبود روشها و نظام مديريت در
دستگاه‌هاي اجرائي کشور باشيم. تأکيد بر روي مسئله مديريتهاي اجرائي از اينجهت
صورت مي‌پذيرد که مديريت در جايگاه رهبري و هدايت دستگاه قرار گرفته و در واقع
فرمانده دستگاه و هماهنگ کننده و هدايت کننده مجموعه عمليات و فعاليتهاي اجزا و
عناصر دستگاه در مسير انجام وظيفه سازماني و حصول به اهداف تعيين شده مي‌باشند که
اگر مديريت بهر دليلي نتواند فرمانده قابلي براي دستگاه باشد، يقينا انجام وظيفه
درست و رسيدن به هدفهاي سازماني آن دچار وقفه خواهد شد و چه بسا سقوط و گسستگي
دستگاه را نيز در پي داشته باشد و در واقع يک دستگاه زند و فعال را به يک دستگاه
مرده و بي‌تحرک تبديل نمايد. در صورتيکه اگر مديريت از هر حيث قابليت داشته باشد
مي‌تواند مستمرا روح تازه‌اي به کالبد دستگاه خود بدمد و آنرا از تحرک و پويايي و
سرعت عمل برخوردار نمايد.

قبل از ورود به بحث ملاحظات و پيشنهادات، ذکر اين
نکته را لازم مي‌داند که ويژگي‌هاي بيان شده در بحثهاي گذشته براي مديريتهاي اجرئي
بايد در افرادي که بعنوان مدير برگزيده مي‌شوند بصورت بالفعل و بالقوه وجود داشته
باشد تا بتوان ويژگي‌هاي بالقوه را نيز از طرق کارآموزي و آموزش و توجيه بارور
کرده و مديريت را تجهيز نمود تا بتواند فرمانده قابلي براي دستگاه و سازمان خود
باشد.

بحث ملاحظات و پيشنهادات در باب مديرتهاي بيشتر
ناظر برشناسائي و انتخاب مدير و آموزش مديران و نظارت و رشد و تکامل مديريتها و
نگهداشت آنها مي‌باشد که سعي خواهد شد در هر يک از قسمتهاي مزبور ملاحظات مورد نظر
بيان گردند:

الف: شناسائي و انتخاب مديران

از آنجائيکه مديريت نوعي هنرمندي است که مستلزم
وجود استعداد و جوهره آن در افراد است و همه افراد داراي اين استعداد نيستند
بنابراين بايد ابتدا افرادي که مستعد مديريت هستند را شناسائي نمود تا با ايجاد
زمينه‌هاي آموزش و تجربه باعث رشد آنها گرديد. افراد مستعد مديريت را بايد در
جامعه کشف کرد و با توجه به ويژگي‌هاي اعتقادي و رفتاري و تخصصي و عملکردي مديريت
مطلوب که قبلا بيان گرديده، آنها را ارزيابي نمود و افرادي را که داراي اين ويژگي‌ها
باشند انتخاب کرده و براي زمينه مديريت موردنظر نامزد نمود و با فراهم کردن آموزش
او را براي تصدي مديريت تجهيز کرد.

لازم بتوضيح است که در جامعه، انسانهاي مستعد
مديريت فراوانند که عموما ناشناخته هستند و گاهي اوقات افراد متعهد و متدين و
مديري وجود دارند که بي‌نام و نشان بوده و يا بعبارتي از تشخص سياسي برخوردار
نيستند لکن امکان دارد از افراد داراي تشخص سياسي که مصدر بعضي امور هستند، قوي‌تر
و تواناتر براي اداره امور دستگاه مربوطه باشند که چنين انسانهاي توانا ومديري که
از جنبه‌هاي تعهدي و تقوائي و انقلابي نيز برخوردارندبايد شناسائي و کشف گردند.

بنابراين بر دولت و مجلس است که در جهت کشف
نيروهاي متعهد و متدين و انقلابي و مدير، جديت بيشتري از خود نشان داده و در
دستگاه‌هاي اجرائي کشور از وجود آنها استفاده نمايد بويژه اينکه روند فزاينده
مشکلات جامعه که بخشي نيز ناشي از مسائل جنگ تحميلي مي‌باشد به مديران توانا و قوي
براي اداره امور دستگاه‌ها در شرايط بحراني نياز دارد.

اينک جنبه‌هايي که در کشف و انتخاب مديران بايد
مورد توجه و ملاحظه قرار گيرند ذيلا بيان مي‌گردند:

داشتن استعداد و جوهره مديريت:

در اين قسمت قبلا توضيح داده شده است که هر فردي،
مستعد مديريت نيست و استعداد مديريت امري فطري است که بعضي از انسانها دارند و
بعضي ندارند و انساني دارند و بعضي ندارند و انساني که فطرتا‌ استعداد مديريت
نداشته باشد هرچند هم تقويت شده و آموزش ببيند و تجربه کسب کند، نخواهد توانست
مدير موفقي باشد. بنابراين در انتخاب مدير براي هر کاري بايد دقت شود که فرد،
مستعد مديريت باشد.

داشتن ويژگي‌هاي مديريت مطلوب:

در شناسائي و کشف افراد مستعد مديريت بايد دقت شود
که تا چه اندازه‌ ويژگي‌هاي اعتقادي و رفتاري و تخصصي مديريت مطلوب را بالفعل و يا
بالقوه دارا مي‌باشد و افراد بهر نسبت که بيشتر از ويژگي‌ها و جنبه‌‌هاي تعهدي و
تخصصي مديريت برخوردار باشند، طبعا در انتخاب و انتصاب در اولويت تر خواهندبود.
البته بعضي از افراد ممکن است که بعضي ويژگي‌ها، بويژه ويژگي‌هاي تخصصي و عملکردي
را بالفعل نداشته باشند که مي‌توان با کمک آموزش و توجيه و کارآموزي آنها را تجهيز
نمود.

داشتن سعه صدر و پرهيز از خط بازي و گروه گرائي:

خط بازي و باندبازي عارضه‌اي منفي است که گاهي
اوقات دامنگير جوامع مي‌شود. انسانهاي خط باز و گروه گرا معمولا دچار کمبود فکري
هستند که هويت و تشخص و رشد و تکامل خود را درپناه يک خط و يا جريان سياسي مي‌بينند
و کمتر از خود استقلال و آزادي و قدرت انتخاب و تشخيص دارند چراکه قوت فکري و
بصيرت و سعه صدر باعث ارزيابي کردن و انتخاب عاقلانه مي‌گردد و انسان چشم و گوش
بسته تسليم يک جريان و خط سياسي نمي‌شود.

انسانهاي خط باز و گروه گرا و باند باز همه چيز را
از دريچه گروه و خط سياسي خود مي‌بينند و وراي آن قدرت تشخيص و بصيرت ندارند و لذا
گاهي اوقات دچار اشتباه و انحراف مي‌شوند وبراي انسان هضم شده در يک جريان سياسي،
آن چيزي حق جلوه مي‌کند که جريان سياسي بپذيرد و آنرا حق بداند، و از ديد انسان
گروه گرا چيزي جز مصلحت خط و جريان سياسي پذيرفته نيست و انرا تأييد نمي‌کند و حق
نمي داند.

چه بسا در فضاي نگرش گروه گرايانه افراد، حقها
ناحق و ناحقها حق جلوه کنند. گروه گرايان افرادخارج از گروه خود را جذب نکرده و
آنها را تأييد نمي‌کنند و يا حداقل به آنها اولويت نمي‌دهند هرچند از نظر ويژگي‌هاي
مطلوب، برتري هم برافراد گروه آنها داشته باشند. گاهي اوقات گروه گرايان آنچنان
دچار افراط و زياده‌روي مي‌گردند که متأسفانه افراد خارج از گروه خود را ناحق مي‌دانند
و آن چيزي را حق مي‌دانند که جريان و گروه سياسي حق بداند و غير از آنرا نمي‌پذيرد.
براي گروه گرايان اين امکان وجود دارد که به گرداب وحشتناک تهمت و افترا و بدبيني
و سوء نيت و ترور شخصيت افراد و بي‌تقوائي و جاه‌طلبي واستبداد و اختناق افتاده و
غوطه‌ور گردند و بيرون آمدن از آن کار دشواري باشد.

ذکر اين نکته ضروري بنظر مي‌رسد که بيان موارد
مزبور بمعناي نفي تشکيلات سياسي نيست و افراد مي‌توانند در تشکيلات و گروه سياسي
مورد نظر خود حضور داشته ولي از سعه صدر و آزادي انديشه و انتخاب برخوردار باشند و
به استبداد فکري و جهل دچار نشوند که البته اين امر به ميزان زيادي بستگي به فضاي
فکري و روح حاکم بر تشکيلات سازمان و حزب و گروه سياسي و رهبري آن دارد که آيا
اختناق و استبداد فکري را حاکم کند و اعضاء را چنان بپرود که حدود فکر و بينش آنها
از قلمرو فکري تشکيلات خارج نشود که گر چنين باشد اعضا بشدت روحيه گروه‌گرايانه و
خط بازي را خواهند داشت و دچار جهالت و کوته فکري و تنگ نظري بوده که افراد و گروه‌ها
و افکار ديگر را تحمل نخواهند کرد و سرانجام چنين تشکيلاتي قدرت طلبي و جاه‌طلبي و
حاکميت استبداد و اختناق بر جامعه و فداکردن ميزانهاي اخلاقي خواهد بود. اما اگر
در تشکيلات سياسي سعه صدر و آزادي انديشه و تفکر حاکم باشد امکان رسوخ جهالت و
استبداد فکري در اعضاء کم بوده و افراد ضمن وابستگي و تعلق به گروه سياسي داشتن
تمايل خاص سياسي، انديشه گروه گرايانه نخواهند بود. چرا که آنها ضمن حفظ تمايل
سياسي خود سعي بر تشخيص حق و انتخاب اصلح را داشته و انتهاي راهشان نيز استبداد و
اختناق نخواهد بود. چرا که آنها ضمن حفظ تمايل سياسي خود سعي بر تشخيص حق و انتخاب
بهتر را داشته ولو اينکه از گروه سياسي آنها نباشند، و ملاک و معيار براي آنها حق
خواهد بود و نه مصلحت گروه و تشکيلات سياسي.

چه خوب است که انسان به عنوان عضوي از درياي
بيکران امت حزب الله، آزاد زيسته و آزاد تفکر نموده و بينش فکري  و سياسي خود را با محور و معيار و جهت نماي حق
در جامعه اسلامي يعني امام بزرگوار و مقام ولايت فقيه بعنوان دبيرکل حزب الله
تنظيم نموده و از مسيري که او ترسيم مي‌نمايد تبعيت نمايد تا کمتر به خطا و اشتباه
و انحراف ناشي از تفکرات حاکم بر گروه‌ها و تشکيلات سياسي بيافتد و در اينصورت
انسان قادر خواهد بود افکار و مرام و مواضع و از همه مهمتر عملکرد گروه‌ها و
تشکيلات سياسي را با معيار امام و مقام ولايت فقيه ارزيابي و محک بزند و با معيار
امام آنها را مورد قضاوت قرار دهد. لازم بتوضيح است که امکان دارد بعضي افراد خطي
و جريانگرا آنقدر در خط خود هضم شده باشند که حتي امام را با معيارها و مصلحت
تشکيلات سياسي خود بنگرند و مورد قضاوت قرار دهند نه اينکه تشکيلات خود را با
معيار امام ارزيابي نمايند؟! .. اينجا است که تذکرات و نقطه نظرات امام را بجاي
اينکه مصداقش را در خود و تشکيلات خود جستجو کنند و خود را مورد ارزيابي قرار دهند
بلافاصله عليه گروه و تشکيلات سياسي مقابل خود بکاربسته و بنفع خود را آن بهره‌برداري
خواهند کرد و خود را مخاطب بيان امام ندانسته و طرف مقابل خود را مخاطب بيان امام
ندانسته و طرف مقابل خود را مخاطب بيان امام خواهند دانست.

بنابراين، تذکر اين نکته لازم است که بايد همه چيز
تشکيلات سياسي را در آينه امام و مقام ولايت فقيه مورد ارزيابي و قضاوت قرار داد و
از قرار دادن امام در آئينه تشکيلات و گروه سياسي بشت پرهيز نمود.

حال با توجه به اهميت مسئله خط بازي که اثرات منفي
از خود بجا مي‌گذارد بايد در انتخاب منفي از خود بجا مي‌گذارد بايد در انتخاب
مديريتها که فرماندهان دستگاه‌هاي اجرائي هستند دقت زيادي بخرج داده شود که از
افرادي داراي سعه صدر ک فاقد روحيه خط بازي و تنگ نظري و کوته‌فکري باشند و از
روحيه استقلال و آزادي فکر و انديشه برخوردار بوده باشند براي جايگاه مديريت
دستگاه‌ها استفاده شود، تا قدرت سازماندهي و هماهنگي و هدايت هماهنگ و توأم با
پويائي افراد و عناصر دستگاه را بسوي هدفهاي سازماني مربوطه که يقينا خدمت به امت
حزب الله و ايثارگر است را داشته باشند. اين افراد زمينه بروز تنشهاي سياسي در
داخل دستگاه را بوجود نخواهند آورد و روحيه تعهد وکار و فعاليت و خدمتگزاري به
نظام اسلامي و مردم مقاوم و ايثارگر را در ارکان و زواياي دستگاه خود خواهند دميد
و در انتخاب اينگونه افراد مهم اينست که گروه گرا و خط‌باز نباشند نه اينکه تمايل
سياسي به گروهي و تشکيلاتي نداشته باشند.

افراد خط‌ّ‌ باز و گروه‌گرا وقتي در مصدر کاري
قرار گرفتند از آنجائيکه فقط آنچيزي را درست مي‌دانند که گروه سياسي آنها تاييد
کند و يا افرادي را محرم خود مي‌دانند که از گروه و تشکليلات سياسيشان باشد و خارج
از آنها را محرم خود نمي‌دانند، بنابراين سعي بر انتخاب رده‌هاي زيردست و حتي گاهي
همکاران عادي خود را از بين افراد گروه و باند سياسي‌شان خواهند داشت. لذا حرکتي
خزنده و کودتا مانند از بالا تا پائين بر دستگاه حاکم خواهد شد که کليه مديران و
افراد گذشته مورد تأييد نيستند و بايد از افراد گروه خود جايگزين شوند! ولو ضعيف و
ناتوان باشند!؟ از آنجا که افراد قوي براي کسب تشخص و هويت سياسي نيازي به محدود
کردن خود در قلمرو خط و گروه سياسي ندارند و کمتر جذب آن خواهند شد، معمولا کمتر
از سوي مديريتهاي خطي و گروه گرا براي مديريت اجرائي برگزيده مي‌شوند و معمولا
مديران خطي و باندباز همکاران خود را از بين افراد ضعيف انتخاب مي‌کنند زيرا براي
آنها مهم اين است که مديران رده‌هاي پائين‌تر از خودشان باشند و اينکه آيا فرد
جديد نسبت به قبلي‌ قوي‌تر است يا خير ويا مصلحت نظام و مردم و جامعه چه چيزي را
اقتضا مي‌کند براي آنها مهم نيست و بهر قيمتي که شده ولو با حاکميت زور و اجبار
سعي بر حفظ و تحميل او بر مردم را خواهند داشت. حتي تفکر گروه گرايانه در معرفي
نامزد انتخاباتي براي مجلس شوراي اسلامي، سعي بر معرفي فرد از گروه خود را خواهد
داشت ولو افرادي قوي‌تر از او در خارج از تشکيلات سراغ داشته باشند و براي گروه و
تشکيلات سياسي معرفي فرد قوي و کاردان براي مجلس مطرح نيست بلکه معرفي فردي که از
آنها باشد و يک کرسي مجلس را براي اغراض سياسي آنها اشغال نمايد مطرح است ولو ضعيف
باشد.

در اينجا توجه خواننده عزيز را به مقالات آثار و
عوارض گروه گرائي و خط بازي که قبلا بچاپ رسيده است جلب مي‌نمايد.

از طرفي ديگر حاکميت خطوط سياسي بر دستگاه‌هاي
اجرائي دائمي نيس و جايگزيني از گروه‌هاي ديگر امري امکان‌پذير مي‌باشد زير در
جدال و تنازع بقاء خطوط و گروه‌هاي سياسي مرتبا قدرت دست به دست مي‌گردد و نوبت
تسويه حسابها و تثبيت موقعيت فرا مي‌رسد و متأسفانه در اين صحنه تنازع بقاء گروه‌هاي
سياسي چيزي که کمتر اهميت دارد توجه به مصلحت نظام و جامعه و مردم  و از همه مهمتر سازندگي کشور و برخورد فعال و
اساسي با مسائل جامعه مي‌باشد و ادامه گرفتاريهاي گذشته جامعه و فزاينده بودن
مشکلات و معضلات اجتماعي و فرهنگي و اقتصادي و اداري و اجرائي و شهري و روستائي
نيز از پيامدهاي آن است. با تغيير در مديريت، متعاقب آن ساير مديريتها و حتي افراد
نيز تغيير مي‌کنند و با تغيير آنها رشته امور از هم گسسته مي‌شود و با گسسته شدن
رشته امور دستگاه اعم از مسائل اداري و مالي و برنامه‌اي و سياستها و خط مشيها و
مقررات و غيره، يقينا امور جامعه و مردم دچار وقف مي‌گردد و سرگرداني و بلاتکليفي
و تغييرات زياد و عدم ثبات در مقررات 
سياستها که مردم از آن رنج مي‌برند از نتايج اين تغييرات در مديريت مي‌باشد.

بنابراين براي حفظ سلامت نظام مديريت در جامعه و
جلوگيري از تغييرات ناشي از مسائل خط بازي و گروه گرائي و کاهش عوارض سو‌ء اين
تغييرات بر روي مسائل جامعه و مردم ضروري است که حتي المقدرو در مديريتهاي جامعه
از افراد مستقل و قوي و متعهد استفاده شود و يا اينک از افراد داراي تمايلات سياسي
خاص ولي برخوردار از سعه صدر و آزادانديش براي مديريتها برگزيده شوند تا محيط
اداره و دستگاه را بر کنار از جدالهاي سياسي گروه‌ها نگهداري نمايند.

لازم به توضيح است که جايگاه مديريتهاي اجرائي
همگي يکنواخت نيستند و هرکدام از درجه اهميت خاصي برخوردارند و بعضي از مديريتها
مانند فرمانداري و استانداري در مقام مقايسه با مديرت کشاورزي در استان از بازتاب
گسترده‌اي برخوردارند. بنابراين در انتصاب مديران براي پستهاي مديريت اجرائي،
اولويت انتصاب افراد مستقل با پستهائي است که از ارزش و بار سياسي بيشتري برخوردار
مي‌باشند، و لذا پستهائي چون وزارت کشور و استانداري و فرمانداري و بخشداري و
نيروهاي انتظامي و دستگاه‌هاي اطلاعاتي و دستگاه‌هاي قضائي در درجه اول بايد به
افراد مستقل و داراي سعه صدر سپرده شود. دستگاه‌هاي آموزشي نيز بلحاظ اهميتي که
دارند و سرنوشت نسل آينده‌ساز جامعه در آنها رقم زده مي‌شود و اميد کشور به آنها
بسته است بايد در انتخاب مديريتهاي مربوط بدرو از خط بازي‌ها و گروه‌گراييها عمل
شود. هرچند گاهي اوقات گروه‌ها و خطوط سياسي و افراد گروه گرا بي‌ميل نخواهند بود
که براي رسيدن به اغراظ سياسي و هدفهاي تشکيلاتي خود سررشته مديريت را در اين
دستگاه‌ها بعهده بگيرند و افراد خود را در رده‌هاي مختلف آن بگمارند و اين دستگاه‌ها
را عرصه فعاليتهاي خود بنمايند. ادامه دارد

پيام شهيد

اين وصيت نامه‌ها انسان را مي‌لرزاند و بيدار مي‌کند
امام خميني

قسمتي از وصيتنامه شهيد حجة الاسلام ابوالقاسم
رضائي نژاد

بارالها، با دلي شکسته و چشمي گريان و سوزي در
سينه و آهي که در گلوخفه گرديده رو به سويت آوردم. آه چه زيباست اظهار عشق به
معشوق و محبوب.

مولا جان: شرمنده‌ام در برابر رحمتت، اري گناهان
من در مقابل عفو تو ناچيز يا ربا چگونه اظهار عجز ننمايم و درخواست نکنم در حاليکه
مولايم حسين‌(ع) با بدني پاره و بي‌سر باشد و من فرداي قيامت با گناهم در مقابل
درياي عظمتت سربلند نمايم.

الها، معبودا، معشوقا، محبوبا، آمدم، آمدم که آمده
باشم در کنار رحمت و عظمتت باري چه بگويم که نگفته باشند، چه بنويسم که ننوشته
باشند هرچه هست در حافظه‌ام از وصيت‌نامه‌هاي شهدا است و شما عزيزان را وصيت‌ مي‌نمايم
که حتما وصايا را بخوانيد و بمرحله عمل درآوريد.

اما من‌باب وظيفه نکاتي متذکر مي‌شوم که (ان اذکري
تنفع المومنين) عزيزان، برادران، مادران، خواهران، جوانان، پيرمردان، اي مسلمانان
شما را به مکتبتان به مولايتان قسم اگر احساس وظيفه داريد اول جبهه را حفظ کنيد،
کجاست آنکه مدعي بود که من مؤمن هستم امروز روز امتحانست، روز احساس وظيفه، روز از
خود گذشتن، روز به مرحله اجرا درآوردن ادعاهاست.

بپاخيز اي کسي که بعنوان تجليل از ما آمده‌اي،
بلند شو اسلحه بزمين افتاده مرا بدست گير و به لشکر مولا بپيوند.

مادران، نشود امروز مزاحم رفتن فرزندان و
عزيزانتان شويد بخدا قسم فردا بايد شرمنده و شرمگين در مقابل زهراي اطهر(س) باشيد
چگونه جواب زينب‌کبري (س) را مي‌خواهيد بدهيد؟

گفته‌ها و نوشته‌ها

مرگ سه خليفه

روزي هارون الرشيد به بهلول گفت: آيا دوست داري
خليفه شوي؟ بهلول گفت: هرگز. چرا؟ چون من با وجود اين عم کم مرگ سه خليفه را ديده‌ام،
اما شما مرگ يک بهلول را نديده‌ايد!

بار سنگين کشيدن

موري را ديدند بزورمندي کمربسته و ملخي را ده‌برابر
خود برداشته، متعجب گفتند: اين مور را ببنيد که با اين ناتواني باري را به اين
گراني چون مي‌کشد! مور چون اين بشنيد، بخنديد و گفت: مردان بار را به نيروي همت و
بازوي حميت کشند نه به قو تن و ضخامت بدن.

باري که آسمان و زمين سرکشيد از آن     

مشکل توان بياوري جسم و جان کشيد

هم قوي کن از مدد رهروان عشق

کان بارا به قوت همت توان کشيد «جامي»

هرجا که رود بازآيد

آن شنيدم که از کم‌آزاري        رندي اندر بود دستاري

ان دويد از نشاط زي‌بستان      وين دوان شد گورستان

آن يکي گفتش از سرسردي    که بديدم سليم دل مردي

توبدين سوهمي چه پوئي تفت کانکه دستاربرد، آنسورفت

گفت ايخواجه گرچه زانسو شد نه زبند زمانه بيرون شد

که بدينجا خود از سراي مجاز   مرگ سيلي زنانش آرد باز

زود باشد که از سراي سپنج   آوردنش به پيش من بي‌رنج «سنائي»

بهترين نعمت

بوذرجمهر گويد:

از تقرب پادشاهان و اميران و بذل و بخشش آنان، در
زندگي خود بهره بسيا و بردم ولي بهتر از خلاصي و دوري از آنان، هرگز نعمتي نيافتم.

تسمع المعيدي …

معيدي از جمله فصحاي عرب بود. او به غايت حقير جثه
و ريزادام بوده است. چون در نزد هارون وصف او را بسيار کردند، هارون نديده براي او
احترام خاصي قائل شد و به احضار او فرمان داد. چون معيدي را به بارگاه درآوردند و
چشم هارون به جثه کوچک او افتاد، درنظر او حقير و بيقدر نمود و گفت: تسمع بالمعيدي
خير من ان تراه- شنيدن نام و صفت تو، معيدي را بهتر نشان مي‌دهد تا آنکه او را
ببيني.

معيدي فوري پاسخ داد: مرد، مرد است به دو عضو ريز
و کوچک خود يعني به دل و زبان که دل او ساخت همت است و زيان او مايه فصاحت، هارون
از آن کلام موجز و جامع متحيز شده او را اکرام بسيار نمود.

آرزوي دارز

شاعري مدح کسي را گفت، چيزي ندادش، هجوش کرد بازهم
چيزي به او نداد و اعتنايي نکرد. پس به درخانه‌اش نشست. آن مرد گفت: مدح کردي چيزي
ندادم، هجو کردي اعتنا نکردم، ديگر به چه امي اينجا نشسته‌اي؟

گفت: به اميد اينکه بميري و برايت مرثيه بگويم!

شريک جرم!

روزي يحيي بر مکي وزير هارون الرشيد دستور داد،
شخص قلمتراشي را حاضر سازند تا چند عدد قلم براي او بتراشد. مرد قلمتراش حاضر شده
قلمها را تراشيد. يحيي نام خود را روي کاغذ بطور آزمايشي نوشت، ديد خوب تراشيده،
به او انعامي داد و رفت. زمان کمي از رفتن مرد قلمتراش نگذشته بود که بازگشت و گفت:
جناب يحيي! قلمها را به من بدهيد تا اصلاح کامل کرده به شما برگردانم. قلمها را
گرفت و سرآنها را شکست و پول و زير را پس داد.

يحيي برمکي از او علت سؤال نمود. قلمتراش گفت:
ترسيدم با اين قلمهائي که من براي شما تراشيدم، حکم عزال صالحي و يا قتل بيگناهي
را صادر کنيد و در اين کار من شما را ياري کرده باشم. من از خير انعام شما گذشتم
تا در اين گناه، در روز جزا، شريک جرم شما نباشم.

دوستدار فتنه و …!

خليفه دوم از شخصي پرسيد: چگونه‌اي؟ آن مرد پاسخ
داد: از کساني هستم که فتنه‌اي را دوست دارند و از حق خوششان نمي‌آيد و بر چيزي که
نديده‌اند گواهي مي‌دهند! خليفه دستور داد او را زندان ببرند. خبر به حضرت امير
عليه‌السلام رسيد، دستور داد آزادش کنند، عمر پرسيد: چرا آزادش مي‌کنيد؟ پاسخ
فرمود: براي اينکه راست مي‌گويد! عمر با تعجب از راست گفتن آن مرد سؤال کرد؛ حضرت
فرمود: اومال و فرزند را دوست دارد و خداوند مي فرمايد: «انما اموالکم و اولادکم
فتنه»- همانا اموال و فرزندانتان فتنه‌اند (يعني مايه امتحان شمايند) و مرگ را خوش
ندارد با اينکه مرگ حق است و گواهي مي‌دهد که محمد«ص» پيامبر خدا است با اينکه آن
حضرت را نديده است.

شرط دوستي

امام صادق عليه‌السلام مي‌فرمايد: دوستي را شرايطي
است، کسي که همه اين شرايط را دارا نباشد، او را دوست کامل خود مشمار و کسي که هيچ
يک از اين شرايط در او نيست، او را به هيچ مرتبه از دوستي نسبت مده:

اولين شرط آن است که پنهان و آشکارش براي تو يکسان
باشد.

آراستگي تو را آراستگي خود بداند و سرافکندگي تو
را سرافکندگي خويشتن.

ثروت و مقام، پول و منصب، روحيه او را نسبت به تو
تغيير ندهد.

در سختيهائي روزگار تو را رها نکند.

کار يا درس؟!

مرحوم شيخ مرتضي انصاري‌«ره» استاد بزرگ فقه و
اصول، روزي از يکي از شاگردانش که روز قبل غيبت داشت، پرسيد: چرا ديروز در جلسه
درس حاضر نشدي؟

شاگرد پاسخ داد: کار داشتم.

شيخ فرمود: بعد از اين به درس مگو کار داشتم! به
کار بگو؛ درس دارم.

به ياد حماسه سرنوشت‌ساز 15 خرداد 42

قدم برجاي بايد بود چون کوه

خرداد ماه با يادآوري حوادثي تلخ و ناگوار از راه
مي‌رسد، هرچند اين حوادث و رويدادهاي مصيبت‌بار و خونين در اثر صبر و تقوي، نتيجه‌هايي
شيرين و ارزشمند بدنبال داشت.

امروز که شاهد جنايتهاي بي‌شمار آمريکاي خونخوار و
ارتجاع منطقه و صدام پليد، در وطن اسلامي خود هستيم، شايد براي برخي از افراد که
تحمل اين گرفتاري‌ها و مصيبت‌ها را نداشته باشند، اين سؤال پيش بيايد که چرا ما
بايد اين همه رنج و محنت را تحمل کنيم و تاکي بايد موشکها بر سرما فرود آيد؟!

هيچ‌کس منکر نمي‌شود که تحمل چني مصيبت‌هايي سخت
است و دشوار ولي دلخوشي ما به اين است که در راه دوست، متحمل چنين بلاهائي مي‌شويم
و اينجا است که حنظل تلخ شيرين مي‌شود و اثر بدبلاها رفع مي‌گردد. تازه ما معتقديم
که نتيجه اينها هم در دنيا پيروزي و نصرت است و هم در آخرت سرافرازي و رستگاري

هر آن سختي که با تو روي بنمود             گرآسان گيريش آسان شود زود

بهربادي مجنب از جاي چون بيد                بتمکين باش همچون ماه و خورشيد

پايدار باشيد

ما اگر آن روز که حادثه 15 تخرداد رخ داد، صبر را
پيشه نکرده بوديم، امروز ميوه شيرين پيروزي انقلاب اسلامي را نمي‌چشيديم و اگر
امروز در برابر افواج دشمن، استقامت ورزيم و پايدار باشيم، بي‌گمان پيروزي بزرگتر
بر تمام دشمنن را بدست خواهيم آورد و ديگر هيچ دشمني را ياراي رودرروي ما ايستادن
نخواهد بود. در سوره انفال، آيه 45 مي‌خوانيم: «يا ايها الذين آمنوا اذا لقيتم فئة
فاثبتوا والذکر الله کثرا لعلکم تفلحون» اي مؤمنان! هرگاه گروهي از دشمنان را در
برابر خود ديديد، پايدار باشيد و استقامت ورزيد و خدا را بسيار ياد کنيد، باشد که
پيروز گرديد. و اين است نتيجه قطعي استقامت، که ايمان بي‌استقامت، ايمان نيست. اين
امر به پايداري است که هرگاه مؤمنين، آن را سرلوحه برنامه‌هاي جنگي خود بدانند و
در دفاع از حق و شرف و ناموس و حيثيت خويش، با اين سلاح مستحکم گردند، در دنيا و
آخرت پيروز خواهند گشت.

نکته ديگر در اين آيه شريفه اين است که خدا را
فراموش نکنند و اگر به مقداري از پيروزي- چه زياد و چه کم- رسيدند، آن را از خدا
بدانند و غرور فتح آنها را از نصرت دهنده واقعي دور نسازد و هدف را که جنگيدن براي
رضاي خدا است فراموش نکنند و بر او توکل نمايند که تنها در اين صورت، پيروز و
سربلند خواهند شد.

ما همه آيه سي‌ام از سوره فصلت را حفظ کرده‌ايم که
مي‌فرمايد: «ان الذين قالوا ربنا الله ثم استقاموا تتنزل عليهم الملائکة الا
تخافوا ولاتحزنوا وابشروا بالجنة التي کنتم توعدون»- آنانکه گفتند پروردگار ما
«الله» است و بر اين گفتارشان استقامت ورزيدند (و جز خدا تکيه‌گاه ديگري را
نپذيرفتند) فرشتگان بر آنان نازل شوند و آنها را مژده دهند که هان! نترسيد و غمگين
نباشيد و شما را به بهشتي که وعده مي‌دادند بشارت باد.

اينجا است که تير بلاها هرچه بيشتر بارد، اندوه
مؤمن کمتر مي‌گردد و حوادث ناگوار در دنيا هرچند افزونتر شوند، وعده ديدار معشوق
نزديکتر مي‌شود، و مؤمن هرگز رضاي الهي را با زندگي آرام دنيا عوض نخواهد کرد، گو
اينکه صبر بر بلاها، در دنيا نيز ثمره ارزنده‌اي دراد و آن پيروزي و نصرت است و ما
به اين پيروزي قطعي ايمان و اعتقاد داريم هرچند برخي از آنان که در ايمانشان ضعف و
فتوري هست، آن را ناديده مي‌انگارند ولي آن همه آيات قران را که دلالت بر اين امر
دارد، نمي توانيم از ياد ببريم.

از آن گذشته، استقراء تاريخي نيز ثابت کرده است که
هر ملتي در اثر صبر واستقامت و پايداري، به پيروزي دست يافته است. گر ملت سربلند و
متعهد ا کمتر از مردم ويتنام است که حتي عقيده به خدا هم نداشتند و بيش از ربع قرن
با سفاکترين و پليدترين رژيم تاريخ- آمريکا- جنگيدند و بر آن همه موشکها و بمب‌ها
صبر ورزيدند تا آنجا که برخي از روزها هر پنج دقيقه‌اي يک بمب بر سرشان فرود مي‌آمد.
و در زير زمين توآم با وحشت را مي‌گذراندند و هرگز از پاي ننشستند و به دفاع
مظلومانه خود ادامه دادند تا آمريکا را به زانو در آوردند.

و ما که هنوز بحمدالله به چنين مرحله‌هايي نرسيده‌ايم
و اگر برسيم هم نبايد باک داشته باشيم، زيرا در شديدترين لحظات شدت و گرفتاري است
که اميدهاي مادي انسان قطع مي‌شود و در آن لحظه‌ها، خداوند به فريادش مي‌رسد و او
را مي‌رهاند. «فان مع العسر يسرا، ان مع العسر يسرا»

اگر سري به تاريخ صدراسلام و غزوات پيامبر «ص» و
جنگهاي اميرالمؤمنين(ع) بزنيم، مصداقهاي بارزي از نصرت قطعي الهي در سخت‌ترين و
شديدترين مواقع استثنائي، مي‌يابيم که نمي‌توان چيزي جز قدرت لايزال خداوند را در
آن ديد و همين امدادهاي غيبي را عزيزان ما در جبهه‌ها به کرات ديده‌اند و از نزديک
لمس کرده‌اند. ولي باز هم تأکيد مي‌کنيم که زيادي افراد دشمن و فزوني ابزارهاي
جنگي او نمي‌تواند خللي در قدرت سپاه اسلام که از قدرت الهي استمداد گرفته ايجاد
کند تا آنجا که نيت و هدف خدا باشد. و غرور، آنان را فرا نگيرد.

جنگ حنين

با هم يکي از جنگهاي پيامبر اسلام‌(ص) را به سرعت
گذر مي‌کنيم تا ببينيم غرور لشکريان اسلام در غزوه حنين هرگز براي »ها مفدي واقع
نشد و آنچنا در فشار قرار گرفتند که زمين به آن گستردگي برايشان تنگ آمد، و پا به
فرار گذاشتند و آنگاه که پيامبر (ص) سوار بر مرکب، از آنان مصرانه خواست که ميدان
را ترک نکنند، خداوند به ياري پيامبر‌(ص) و مؤمنين شتافت و با امدادهاي غيبي و
سپاهياني که ديده نمي‌شدند، معرکه را به نفع اسلام و سيه‌روزي، پايان داد.

پس از فتح مکه، رسول اکرم‌(ص) به سوي قبيله
«هوازن» رهسپار گرديد. در ميان قبيله‌هاي هوازن و ثقيف تماسها و نشست و برخاست‌هايي
به سرعت اتفاق افتاد و به اين نتيجه رسيدند که قبل از رسيدن ارتش اسلام، با آنان
درگير شده و طبق برنامه‌هايي از پيش تنظيم شده، آنان را از پاي درآورند. عدد
ارتشيان اسلام بالغ بر ده‌هزار نفر بوده در حاليکه عدد دشمن خيلي کمتر از اين بود،
با اين حال فرمانده سپاه دشمن بنام مالک بن عوف، تصميم گرفت با نقشه‌ها و نيرنگهاي
جنگي، به صورت غافلگيرانه بر سپاه اسلام يورش برد و نظم واحدها را بهم بزند و در
نتيجه به پيروزي برسد. و بدينسان دستور داد که افرادش در انتهاي دره‌اي که راه به
منطقه «حنين» داشت، پشت سنگها و شکاف کوه‌ها و تپه‌ها سنگر بگيرند و موقعي که ارتش
اسلام وارد اين دره پهناور شدند، از هر طرف آنان را با تير و سنگ مورد حمله قرار
دهند و از پاي درآوردند.

از آن طرف سپاهيان حضر رسول ‌«ص» که از قلت عدد
دشمن با خبر بودند، به خود باليده و چنان غرور آنها را در برگرفته بود که وقتي چشم
ابوبکر به ارتش بزرگ اسلام افتاد فرياد زد: عدد افراد ما چندين برابر عدد افراد
دشمن است و ما بدون شک پيروزيم؛ هيچ وحشتي نداشته باشيد!

ولي از آنجا که حضرت رسول الله‌«ص» هيچ وقت دشمن
را کوچک نمي‌شمرد، براي احتياط خود دو زره بر تن نمود، و کلاه خود بر سر و بر اسب
سفيدي سوار و به دنبال ارتش اسلام حرکت مي‌کرد.

سپاهيان اسلام ، شب هنگام به دره رسيدند و با خيال
راحت، به استراحت پرداختند. در اوائل فجر و پيش از روشن شدن هوا قبيله «بني سليم»
بفرماندهي «خالدبن وليد» وارد حنين شده و بي محابا همراه با ديگر افراد دشمن (از
قبيله هوازن) که سنگر گرفته بودند، از چهار سوي به طرف مسلمانان تير و سنگ و هرچه
بدستشان مي‌رسيد پرتاب کردند. رگبار تير چنان از چهارطرف سرازير شد که در يک لحظه
مسلمانان را به وحشت و اضطراب شديد انداخت و بي‌اختيار براي رهانيدن خود، از صحنه
کارزار فرار مي‌کردند منافقين در حالي که شادي و سرور در چهره‌شان هويدا بود، آهنگ
پيامبر‌«ص» کرده که آن حضرت را به قتل برسانند.

اين هرج و مرج و بهم خوردن آرايش جنگي مسلمانان،
پيامبر را سخت ناراحت و نگران کرد. ولذا با صداي بلند فرياد برآورد که: «اي ياران
خدا و يارا رسول خدا! بنده خدا و پيامبر او هستم. به کجا مي‌رويد؟ فقط چند تن
ازياران باوفاي پيامبر«ص» مانند اميرالمؤمنين«ع» و فضل بن عباس و ابوسفيان بن
الحارث و عباس در صحنه ماندند و همراه پيامبر«ص»، حرکت کرده، با جان خود از وجود
شريفش دفاع مي‌کردند. پيامبر به عموي خود فرمود که با صداي غرايش، مسلمانان را از
خطر فرار از جنگ برحذر دراد و به دفاع از اسلام فرا خواند. عباس فرياد برآورد: اي
کساني که با پيامبر بيعت کرديد، به کجا مي‌رويد؟ پيامبر اينجا است! برگرديد و از
جان شريفش دفاع کنيد.

اينجا بود که غيرت ديني مسلمانان به جوش امد و با
پشيماني به صحنه نبرد بازگشتند و گوش به دستورات رهبر بزرگ اسلام «ص» دادند و در
زماني کوتاه بر دشمن غدار چيره شدند و با امدادهاي غيبي الهي، به سرعت پيش روي
کرده، دشمن را تار و مار ساختند. جالب اينجا است که پيامبر«ص» طبق روايتي براي
تشويق مسلمانان تکرار مي‌فرموده که: «اي ياران خدا و پيامبر خدا! من پيامبر خدا
هستم و هيچ وقت دروغ نمي‌گويم، خداوند به من وعده پيروزي و نصرت داده است».

اين داستان که بايد درس عبرتي هميشگي براي ما باشد
در دو آيه شريفه آمده است. در سوره توبه، آيه 25 مي‌فرمايد: «لقد نصرکم الله في
مواطن کثيرة و يوم حنين اذ أعجبتکم کثرتکم فلم تغن عنکم شيئا وضاقت عليکم الأرض
بما رحبت ثم وليتم مدبرين. ثم انزل الله سکينته علي رسوله و علي المؤمنين و أنزل
جنودا لم تروها و عذب الذين کفروا وذلک جزاء الکافرين». به تحقيق خداوند شما را در
مواقع زيادي نصرت کرده است و همچنين در روز «حنين» که از کثرت عدد خود مغرور شويد
ولي آن زيادي لشکر اصلا فايده‌اي براي شما نداشت و زمين يا آن وسعت بر شما تنگ آمد
تا آنکه همه از صحنه کارزار فرار کرديد. آنگاه خداوند سکينه و وقار و آرامش خود را
بر پيامبرش و بر مؤمنين نازل کرد و لشکرهائي را که شما آنها را نمي‌ديديد به
ياريتان فرستاد و کافران را عذاب کرد و اين است کيفر و جزاي کافران.

نه مغرور شويد و نه مايوس

بنابراين، همانگونه که خداوند در آيات زيادي وعده
نصرت به مؤمنين داده و پيامبر اسلام‌«ص» بر آن، تأکيد فرموده است، ما که به خدا و
پيامبرش ايمان داريم بايد اين وعده الهي را باور کنيم و از نيرنگها و توطئه‌هاي
دشمنان- هرچه هم زياد باشند- نهراسيم، همچنين که به زيادي عدد و عده خود نبايد
مغرور شويم، و نصرت را تنها در سايه امدادات غيبي الهي بدانيم و با اين ايده و
هدف، به جنگ بي‌امان با کفار و دشمنان اسلام که امروز براي نابودي اسلام، به ميدان
آمده‌اند بپردازيم و در اين راستا، استقامت و پايداري است که ما را به آن پيروزي
حتمي مي‌رساند و ذره‌اي عقب‌نشيني و فرار از ميدان نبرد، به زيان اسلام و قرآن
تمام مي‌شود. و ملت‌ ما که براي احياي اسلام قيام کرده، هرگز راضي نمي‌شود که در
دوران او، کوچکترين زياني- خداي ناکرده- از سوي او به اسلام وارد آيد.

ملت بزرگ و سرفراز ما که قيام 15 خرداد و 42 را با
ايماني از آه سخت‌تر و از فولاد محکم‌تر، با نداي رساي «يا مرگ يا خميني» در سايه
شوم حکومت طاغوت، غريبانه بر پا داشتند و ميدانهايي را با خون سرخ خود مزين کردند،
امروز که در سايه پربرکت دولت اسلام هستند، بي‌گمان با استقامتي دوچندان به نبرد
با دشمنان اسلام و قرآن مي‌پردازند و در برابر مصائب و آلام، چون کوهي پابرجا و
استوار، خم به ابرو نمي‌اورند و تا آخرين منزل و آخرين نفر، تا رسيدن به پيروزي
قرآن و احقاق حق خود، از راهي که مي‌پيماند، گاهي انحراف نمي‌ورزند و در اين وظيفه
شرعي که برعهده دارند، هرگز خستگي و ملال به آنان روي نمي‌آورد و وسوسه منحرفان و
بزدلان و روبه صفتان در اراده آهنينشان کوچکترين اثري نمي‌گذارد و سرزنش‌هاي از
خدا بي‌خبران و منافقان را ارجي نمي‌نهند و مردانه و مصممانه به سوي مقصود و معشوق
به پيش مي‌تازند و در مقابل طوفان حوادث و رگبار بلا و موشکباران دشمن، با پايداري
فزون از حد خويش- که دنيا را به حيرت و شگفتي واداشته- چون کشتي‌هايي مقاوم،
ايستادگي مي‌کنند و جان ناقابل خود را براي سربلندي قرآن و برافراشتن پرچم اسلام
بر سراسر گيتي در طبق اخلاص تقديم جانان مي‌کنند وبي‌گمان چنين ملتي با چنين
انگيزه والائي ديريا زود، يا شاهد ظفر هم آغوش خواهد بود.

نابخردان و سست عنصران را بگو که بيش از اين
بيهوده سخن‌پراني نکنند و مردم ما را از موشکهاي مدرن ابر جنايتکاران نترسانند که
اين ملت مصمم است به راه مستقيم الهي خود به پيش رود و تمام خس و خاشاکهاي هرزه را
از جلوي پاي خود عقب بزند و کفهاي برآمده سيل بلا را ناديده انگارد و با عزم و
اراده خود از ايده مقدسش دفاع نميد و اگر کوه‌ها به لرزه درآيند او پابرجا و
استوار بماند.

چرخ وارون کنم ار جز بمرادم گردد     من نه آنم که زبوني کشم از چرخ فلک

ديگر گذشته است آن روزي که ترفندهاي سالوسانه
قدرتهاي پوشالي و همپالکيهايش مي‌توانست ملت ما را بترساند و بلرزاند. امروز روحيه
مردم ما چنان نيرومند و قوي شده است که از قدرت لايزال الهي سرچشمه مي‌گيرد و چنين
قدرتي را هيچ نيروي مادي نمي‌تواند از بين ببرد.

زير شمشير حوادث مژه بر هم نزنيم  به رخ سيل گشاده است در خانه ما

اي سربازاناسلام، اي پاسداران قرآن، اي ياوران
امام زمان‌(عج) و اي يکايک جوانمردان خطه خونبار ايران! اکنون که دشمن اصلي ما –
شيطان بزرگ- آهنگ دين و شرف و عزت و کرامت و حيثيت والاي ماکرده است، گامهاي بلند
خود را استوارتر کرده، در رکاب همت قرار دهيد و با توکل بر خداي قهار، قلبش را
نشانه رويد و هرگز نترسيد و نلرزيد که به خواست خداوند بزودي جولان باطل درهم
خواهد ريخت و حق بدست توانمند شما پيروز خواهد شد انشاء الله.

حقوق والدین

قسمت پنجم

در شماره گذشته موقعیت ویژه مادر را متذکر شدیم و
از روایات استفاده کردیم که حق مادر نسبت به پدر اولویت دارد. وجدان انسان نیز این
مسأله را تایید می کند زیرا مادر زحمتهای بیشتری را در راه نگهاری فرزند متحمل شده
و فداکاری بیشتری نیز از خود نشان داده و از نظر رقت و حساسیت بیشتر نیازمند اظهار
محبت است.

حقوق ویژه پدر

ولی در مورد پدر نیز روایات خاصی وارد شده است:

از رسول اکرم (ص) روایت شده که فرمود: «رضا الرب
فی رضا الوالد»- رضایت پروردگار در رضایت پدر است. و در روایتی دیگر فرمود: «ان
الوالد باب من ابواب الجنه فاحفظ ذلک الباب»- پدر دری از درهای بهشت است آن را
نگهدار، یعنی خشنودی او راهی به بهشت است.

امام زین العابدین (ع) در بیان حق پدر می فرماید:
«واما حق ابیک فان تعلم انه اصلک وانه لولاه لم تکن فهمهارأیت فی نفسک مما یعجیک
فاعلم ان اباک اصل النعمة علیک فیه فاحمدالله واشکره علی قدر ذلک ولاقوة الا
بالله».

حق پدر بر تو این است که بدانی او اصل و ریشه و
است و وجود تو وابسته به او است؛ اگر او نبود تو هم نبودی پس هرچه از خودبینی که
تورا خوش آید بدان که اصل آن نعمت پدر است. خداوند را سپاس گوی و بر آن نعمت
شکرگزار و هرگز نتوانی مگر آن که خدا خواهد.

در مواردی همه خوبیهای فرزند و نعمتهای او مستند
به پدر است زیرا پدر او را به بهترین وجه تربیت کرده، اخلاق خوب به او منتقل
ساخته، راه و رسم زندگی را آموخته، یا برایش آموزگار خوبی بووده یا او را تا نهایت
تحصیلات کمک کرده، از نظر دینی و مذهبی او را متعهد و پای بند نموده، حلاوت ایمان
را به او چشانیده و او را در این راه به احسن وجه راهنما بوده، از نظر مادی نیز
حوائج او را برآورده و برای آینده اش پیش بینی کرده، خانه و همسر مناسب برایش تهیه
نموده او را در جامعه آبرو داده و از آبروی خود نیز او را بهره مند ساخته، از نظر
عوامل ارثی نیز به دلیل این که پدر خود از خانواده ای بافضیلت است مقتضیات خوبی در
نهادش به وجود آورده و از آن بالاتر مادری را که برایش انتخاب کرده خود و خانواده
اش بافضیلت و با تقوی هستند.

در حدیث امام صادق (ع) یکی از حقوق فرزند بر پدر
(اختیاره لوالدته) ذکر شده است یعنی مادر خوبی برای فرزندانش اختیار کند. خلاصه
چنین پدری که واسطه همه نعمتهای الهی برفرزند است بدون شک حقی بسیار عظیم دارد که
هرگز انسان از عهده شکرش برنمی اید و در برابر چنین نعمت والائی بجز خضوع و اظهار
عجز چاره ای نیست.

ولی بطور عموم پدر حتی اگر آن گونه نباشد چون اصل
و ریشه فرزند است و وجود فرزند متکی و مستند به اواست، باید فرزند این معنی را در
خود احساس کند که هرچه دارد ازپدر است هرچند ممکنن است او از پدر داناترو مؤمن تر
باشد یا اصلا پدرش چندان تعهد و ایمانی نداشته باشد ولی بهرحال چون او اصل در وجود
فرزند است و هم خوبیها در پرتو اصل وجود او است، پس باید او را ریشه نعمتهای خود
بداند. و معمولا انسان چنین احساسی را دارد و لذا سعی می کند خوبیهای پدر را در
جامعه جلوه دهد و به آن افتخار کند. انسان هر چه پدرش را بد بداند حاضر نیست از
دیگران بدی او را بشنود و تحمل شنیدن ناسزا به پدر را ندارد زیرا احساس می کند این
ناسزا به خودش بر می گردد؛ این معنی ناشی از همین احساس است که پدر اصل و ریشه خود
می داند. بنابراین نباید هیچ گاه خود را از پدر برتر بداند و پول، قدرت و میزان
تحصیلات خود را به رخ او بکشد.

حقوق پدر بر فرزند

و بر این اساس در شریعت اسلام برای پدر احترام
خاصی و حقوق ویژه ای در نظر گرفته شده است. در روایتی مردی از رسول خدا (ص) می
پرسد: پدر بر فرزند چه حقی دارد؟ پیامبر اکرم(ص) در پاسخ می فرماید: «لایسمیه
باسمه، ولایمشی بین یدیه، ولایجلس قلبه، ولایستسب له» او را به نام نخواند و
پیشاپیش او راه نرود و قبل از او ننشیند و موجبات ناسزاگوئی دیگران به او را فراهم
نسازد. اینها نمونه هائی از احترام است که حضرت بیان فرموده است:

1- این که او را همیشه به عنوان پدر خطاب کند و به
نام نخواند. احساس پدری نوعی احساس تکامل است و لذا هر انسانی در روزی که اولین
فرزندش متولد می شود بلکه به محض تکون او، احساس خاصی به او دست می دهد که گویا به
مرحله جدیدی از تکامل انسانی رسیده است و همین که فرزند همیشه او را به عنوان پدر
خطاب کند این احساس را در او بر می انگیزد و به او لذت خاصی می دهد بعلاوه عاطفه
پدری نسبت به فرزند نیز تحریک می شود و از این جهت نیز احساس لذت می کند.

اصولا افرادی که مقام والائی در جامعه یا در محیط
خانه دارند را نباید به نام خواند. و این نوعی احترام است که عنوان آنها مطرح شود.
ولذا خداوند متعال از این که رسول الله (ص) را به نام بخوانند نهی فرمود: «یا ایها
الذین آمنوا لاتجعلوا دعاء الرسول بینکم کدعاء بعضکم بعضا» ای کسانی که ایمان
آورده اید رسول خدا را به آن نحو نخوانید که یکدیگر را می خوانید.

یعنی او را به نام نخوانید. وقتی مردم پرسیدند: پس
چگونه شما را بخوانیم؟ فرمود: بگویید: یا رسول الله! این عنوان همیشه آنها را
متذکر خواهد کرد که او را واسطه رسیدن پیامهای خداوند بدانند نه یک انسان معمولی.
در عین حال در روایت است که حضرت زهرا سلام الله علیها نیز آن حضرت را پس از نزول
آیه یا رسول الله خطاب کرد. حضرتش را از این مطلب خوش نیامد و فرمود: این حکم برای
تو نیست، تو مرا به همان عنوان پدر بخوان که مرا بیشتر خوش می آید و خداوند نیز از
آن راضی تر است. البته این احترام درباره مادر نیز باید رعایت شود.

2- پیشاپیش او را نرود و هرگاه بجائی رسیدند و با
هم بودند، فرزند قبل از پدر ننشیند. این نهایت احترام در برخوردهای شخصی است.
معمولا این گونه احترامها را با شخصیتهای سیاسی و مذهبی و اجتماعی رعایت می کنند.
ولی بدلیل «بین الحباب تسقط الآداب» در مورد پدر و مادر رعایت نمی شود و این
اشتباه است. در روایات بسیار بر این امر تأکید دشه که این گونه احترامها در
برخوردهای شخصی باید در مورد پدر و مادر و حتی سایر نزدیکان رعایت شود و بخصوص در
مورد پدر تأکید بیشتری شده است که عاطفه و احساسات و نزدیکی زیاد نباید از عظمت و
هیبت مقام پدر بکاهد و همیشه انسان پدر را بعنوان یک موجود برتر بداند و در برابر
او خضوع و خشوع داشته باشد.

در روایاتی دیگر از رسول خدا (ص) که: «من حق
الوالد علی ولده ان یخشع له عند الغضب» یکی از حقوق پدر بر فرزند است که هرگاه او
خشمگین شود، فرزند در برابرش خشوع و فروتنی و تسلیم داشته باشد. و این مسأله مهمی
است که انسان در برابر خشم پدر مانند خشم دیگران برخورد نکند که با خشم متقابل آن
را پاسخ بگوید. رعایت این مسائل بسیار مهم و بسیار مشکل است.

3- «ولایستسب له» یعنی کاری نکند که دیگران پدرش
را ناسزا بگویند. اگرانسان بخاطر احترام پدر این مطلب را رعایت کند بطور کلی اخلاق
و رفتار او در جامعه موردپسند عامه مردم خواهد بود زیرا عامه مدرم چنین اند که اگر
از کسی بدرفتاری ببینند پدرش را ناسزا می گویند، اگرانسان حداقل بخاطر رعایت
احترام پدر رفتار خوب و مناسب داشته باشد طبیعی است که بطور کلی دارای اخلاق حسنه
خواهد بود. این مسأله نیز از ویژگی های پدر است و کمتر موردی است که افراد بددهن،
مادران را ناسزا بگویند غالبا پدر است که مورد تعرض ناسزاگویان واقع می شود زیرا
او اصل و ریشه انسان است گرچه این امر در مورد مادر نیز در روایات وارد شده است.

حقوق پدر از نظر فقهی

پدر از نظر فقهی نیز حقوق و ویژگی هایی دارد که
بعضی از آنها را متذکر می شویم:

از حقوق ویژه پدر ولایت بر فرزند غیربالغ یا سفیه
یا دیوانه است، مشروط بر اینکه سفاهت و دیوانگی بعد از بلوغ عارض نشده باشد. مادر
چنین ولایتی را ندارد پدر و جد پدری هرچه بالا رود می توانند در اموال فرزند صغیر
یا قاصر تصرف کنند البته تصرفی که به مصلحت فرزند باشد یا حداقل ضرری برای او
نداشته باشد. و همچنین ولایت دارند بر او در امر ازدواج. می توانند برای پسر صغیر
یا قاصر خود دختری را عقد کنند یا دختر صغیر یا قاصر خود را برای مردی عقد کنند
این ولایت نیز مشروط است به رعایت مصلحت او احیانا و عدم مفسده حتما.

و از حقوق ویژه پدر ولایت در امر ازدواج دختر
باکره است هرچند بالغ و عاقل باشد و سفیه نباشد البته این ولایت از نظر فقها مورد
اختلاف است بعضی بطور کلی ولایت را قائلند یعنی پدر می تواند دختر بالغ و عاقل خود
را بدون اجازه او بعقد کسی درآورد و دختر حق اعتراض ندارد و بر این امر روایاتی
دلالت کرده است و روایاتی نیز برخلاف آن دلالت دارد.

مرحوم سيد در عروه احتياط مي‌کنند که اگر چنين
عقدي صورت گرفت يا دختر رضايت بدهد و يا شوهر طلاق بدهد و همچنين اگر عقد با
موافقت دختر و بدون رضاي پدر يا جدپدري بود و حضرت امام در اين مسأله حاشيه‌اي
ندارند، معناي اين احتياط اين است که ممکن است عقد صحيح باشد ولي چون مسأله مهم
است و احتمال فساد عقد بدون رضايت دختر وجود دارد نبايد به اين عقد ترتيب اثر داده
شود احتياطا ولذا لازم است بنابر احتياط طلاق بدهند. و بعضي از فقها تفصيلي داده‌اند
و حضرت امام گرچه در تحرير الوسيله و توضيح الماسئل کسب رضايت پدر را احتياطا لازم
دانسته‌اند ولي در استفتاهائي که بعدا از محضر مبارکشان شده است به اين امر فتوي
داده‌‌اند. در دو مورد اين حق از پدر سلب مي‌شود:

در صورتيکه غائب باشد بگونه‌اي که اجازه گرفتن از
او ممکن نباشد با فرض نياز دختر به تعجيل در ازدواج.

در صورتيکه پدر بدون دليل موجهي دختر را از ازدواج
با مرديکه شرعا و عرفا کفو او است منع کند با فرض تمايل دختر. و در استفاء‌ات
اخيريه اين امر قيد ديگري اضافه شده است و آن نياز دختر است به ازدواج با فرض
اينکه بترسد اگر از اين ازدواج صرف‌نظر کند شوهر خوبي براي او پيدا نشود. (پاسدار
اسلام- شماره 1- صفحه 36)

ضمنا حق مذکور همچنانکه براي پدر است براي جد پدري
نيز مي‌باشد ولي رضايت مادر و برادر و جد مادري و امثال آن دخالتي ندارد.

و از حقوق ويژه پدر بر پسربزرگتر است که نمازها و
روزه‌هاي فوت شده او را تقاضا کند که در اين مورد نيز مادر چنين حقي را الزاما
ندارد گرچه رعايت چنين امري در مورد ما در نيز خوب است و بعضي از فقها به آن فتوي
داده‌اند، بعضي نيز احتياط مي‌کنند و حضرت امام نيز در تحريرالوسيله احتياط مستحب
دارند و همچنين خوب است اين احتياط را فرزندان ذکور غير از پسر بزرگتر اگر او قضا
نکند رعايت نمايند.

و از ويژگي‌هاي پدر است که روزه مستحبي بدون اذن
او مکروه است يعني ثوابش کم مي‌شود بلکه احتياط در ترک است. و اگر موجب اذيت او باشد
بلحاظ شفقت و دلسوزي، روزه باطل و حرام است که البته اين حکم در مورد ايذاء مادر
نيز صدق مي‌کند واگر روزه مستحبي موجب ايذاء مادر باشد که از روي دلسوزي منع کند
روزه باطل است و رعايت نهي غير شفقي مادر نيز خوب است ولي اجازه او شرط نيست يعني
اگر او اطلاع نداشته باشد اشکالي ندارد و اما اذن پدر به احتياط مستحب خوب است
رعايت شود يعني بهتر است بدون اطلاع او روزه مسحبي نگيرد مگراينکه بداند او راضي
است.

پدر از نظر احکام شرع ويژگي‌هاي بسياري دراد که
متأسفانه بابي در فقه به اين امر اختصاص داده نشده است که همه حقوق پدر يا حقوق
والدين در يک جا جمع آوري شده باشد. مثلا يکي از آن احکام اين است که هيچ‌گاه پدر
را بخاطر قتل عمدي فرزند قصاص نمي‌کنند و فقط ديه بر او واجب است و همچنين کفاره
قتل بايد بپردازد حتي اگر پدر کافر باشد و فرزند او مؤمن قصاص جايز نيست ولي مادر
اگر فرزند خود را عمدا بکشد قصاص مي‌شود و همچنين حد قذف در مورد پدري که فرزندش
را قذف کند جاري نمي‌شود. قذف بمعناي تهمت زدن به زنا يا لواط است. اگر کسي ديگري
را چنين تهمتي بزند و نتواند آن را شرعا ثابت کند. متهم حق دارد از او شکايت کند و
مطالبه اجراء حدقذف بنمايد. حدقذف هشتاد ضربه شلاق است. و از اين حکم استثناء شده
است قذف پدر فرزند او همچنين اگر مرد همسر خود را قذف کند و او فوت کرده و وارثي
بجز فرزند او قذف کننده نداشته باشد که دراين صورت نيز فرزند نمي‌تواند مطالبه
اجرا حد بر پدر خود به خاطر مادرش بکند. البته چنين پدري تعزير مي‌شود به خاطر
گناهي که مرتکب شده نه به خاطر گناهي که مرتکب شده نه بخاطر حق فرزند. ولي چنين
حکمي در مورد مادر نيست واگر مادر فرزندش را قذف کند حد جاري مي‌شود.

و همچنين در مورد شهادت که مشهور ميان فقها اين
است که شهادت فرزند عليه پدر پذيرفته نيست چه در امور مالي و چه در حدود و جنايات
و حضرت امام دام‌ظله در تحرير، پذيرفتن شهادت او را مشکل دانسته و فرموده‌اند «فيه
تردد» اين حکم نيز در مورد مادر نيست.

و همچنين از ويژگي‌هاي پدر اين است که ميان او و
فرزند رباي معاملي جايز است هر کدام مي‌توانند جنس ربوي را به بيشتر يا کمتر آن
بديگري بفروشند ولي اين معامله با مادر مانند ساير افراد جايز نيست؛ البته اين حکم
در مورد زن و شوهر نيز صادق است.

و از ويژگي‌هاي پدر است که قسم فرزند با منع او
صحيح نيست يعني اگر فرزند قسم بخورد که کاري را انجام دهد يا ترک کند اگر پدرش او
را از قسم خوردن منع کند، قسمش منعقد نمي‌شود و اگر مخالفت آن کند کفاره‌اي ندارد
بلکه اگر قسم بخورد و پدر مطلع شود مي‌تواند قسم او را فسخ نمايد. و اثر آن از بين
مي‌رود و اين امر اختصاص ندارد به فرزندي که تحت سرپرستي پدر است بلکه حتي اگر
مستقل باشد. و از اين بالاتر اينکه اگر فرزند بدون اطلاع پدر قسمتي بخورد- بازهم
به فتواي حضرت امام دام ظله- قسمش منعقد نيست و بايد رضايت او را تحصيل نمايد بلکه
اگر مطلع شد ولي ساکت ماند نه رضايت داد و نه آنرا منع کرد باز هم قسم او صحيح
نيست و اثري بر آن مترتب نيست گرچه در اين دو صورت احتياط مستحب اين است که مخالفت
قسم نکند واگر کرد، کفاره بدهد و مسأله اخلاقي است ولي فتواي حضرت امام در
تحريرالوسيله همان است که ذکر شد. البته در نذر فرزند اجاز پدر شرط نيست. ادامه
دارد

اسلام، مکتب انسان سازی

قسمت دوم

حجت الاسلام محمد حسن رحیمیان

فضیلت انسان بر سایر مخلوقات

انسان با برخورداری از توانها و استعدادهای ویژه
ای که خداوند بدو اعطاء فرموده است نقش عمدهای در ساختن و پرداختن خویش دارد و در
حالی که هریک از موجودات دیگر، آن چیزی است که ساخته شده است، انسان آن چیزی است
که خودخواهان و سازنده آن است. و همین ویژگی ها است که انسان را در مرتبه
متکاملتری از وجود قرار داده و موجب فضیلت و برتری انسان بر سایر جانداران می
باشد.

توضیح مطلب آنکه موجودات بی جان یعنی جامدات،
هیچگونه نقشی در تکامل خویش ندارند و اگر تکاملی پیدا کنند، فقط تحت تأثیر عوامل
برونی است.

گرچه هر جمادی نیز باید زمینه تکاملی را که پیدا
می کند در خود داشته باشد ولی فعلیت یافتن آن استعداد، صرفا تحت تأثیر عوامل برونی
است و هیچگونه نشانی از فعالیت جمادات در جهت رشد خویش دیده نمی شود و اگر هم نوعی
تلاش در آنها وجود داشته باشد در دسترس علم و اطلاع ما نیستند.

اما در موجودات جاندار، مجموعهای از تلاش ها در
جهت دفع آفات و جذب نیازهای حیات و تولید مثل مشاهده می شود ولی این تلاش ها در
مجموعه جانداران متفاوت است؛ گیاهان دفع و جذب و تولید مثل دارند ولی تلاش آنها در
جهت این امور به حکم نوعی جبر طبیعی انجام ی گیرد و این تلاش نه از روی آگاهی است
و نه در اثر شوق و میل یا به خاطر ترس و بیم. و فعالیتی که گیاه در این جهت انجام
می دهد مانند آثاری است که از جمادات مانند سوزاندن آتش ناشی می شود و هر دو نه از
روی آگاهی است و نه مبتنی بر خواست و اراده آنها.

و اما حیوانات، گذشته از نیروهای طبیعی مشترک با
گیاهان، دارای حواس ظاهری پنجگانه و میلها و کششهای ویژه ای هستند که با کمک آنها
به طور فعالتر و گسترده تر، موجبات ادامه حیات خود را فراهم می کنند.

حیوان با برخورداری از این ویژگی ها از نوعی شعور
و آگاهی برخوردار بوده و در حقیق تلاش های آن در جهت ادامه و رشد حیات خویش همراه
با آگاهی از خودو محیط خود و نشأت گرفته از میلهای شعوری آنان است.

و در عین حال کارها و حرکات حیوان تابع خواست آن
است و اگر نخواهد، کاری را انجام نمی دهد ولی خواست آن، چیزی جز میل و کشش غریزی
اش نیست و همین که طبیعت و عریزه نسبت به چیزی تحریک شد، به دنبال آن، خواستن و
حرکت به سوی آن چیز انجام می گیرد. حیوان غذا را می بیند یا با دیگر حواسش احساس
می کند و لذا میل و غریزه گرسنگی اش تحریک و بسوی غذا کشیده می شود ولی از آن جا
که در حیوان نیروی بازدارنده ای که کششهای غریزی را بی اثر و کنترل کند، وجود
ندارد، طبعا قدرت مقاومت در برابر آنها را نداشته و کنترل کند، وجود ندارد، طبعا
قرت مقاومت در برابر آنها را نداشته وهمواره مقهور خواسته های طبیعی خود بوده و از
ویژگی انتخاب و آزادی درخواسته و عمل محروم است.

و نتیجه آنکه نقش حیوان در صیانت و رشد خود،
«آگاهانه» است ولی «آزادانه» نیست و هرچه را انجام می دهد فقط به حکم غریزه ودر
چهارچوب محدود آن است و نه می تواند خارج از این چهارچوب حرکت کند و نه در ان
چهارچوب از آزادی در انتخاب برخوردار است و به همین جهت است که قابلیت تکلیف
ندارد.

آزادی انسان

ولی انسان علاوه بر آن حواس و کشش ها دارای مجموعه
ای از قوا و استعداد ها ومیل هایی است که با شکوفایی آنها از حیوان متمایز و نقش
وی در تعیین سرنوشت و رشد وکمال خویش، هم «آگاهانه» است و هم «آزادانه» و
انتخابگرانه.

هر انسانی به هنگام تولد یک حیوان بالفعل است و یک
انسان بالقوه و به تعبیر روشن تر، شخص انسان به عنوان مجموعه ای از ویژگی های جسمی
و جهاز بدنی و غرایز حیوانی قبل از تولد شکل گرفته و به صورت یک حیوان بالفعل
همچون حیوانات دیگرمتولد می شود ولی شخصیت انسانی که همان حقیقت انسان است، در
آغاز به صورت مجموعه ای از استعدادها و نیروها در او تعبیه شده است که اگر شرایط و
مقتضیات رشد و شکوفائی آن استعدادها و قوا که بسان بذری در نهاد انسان قرار داده
شده اند فراهم وموانع برطرف گردد، تدریجا فعلیت می یابند و بدینسان است که کلیه
زمینه های مناسب برای انسانیت انسان و شخصیت او در هر شخص انسان قرار داده شده و
هدایت های تکوینی و تشریعی نیز برای او فراهم گردیده و از این به بعد خود انسان
است که باید آگاهانه و آزادانه، هدف خویش را در زندگی انتخاب و به سوی آن گام
بردارد تا به شخصیت انسانی خود دست یابد.

«انا خلقنا الانسان من نطفة امشاج نبتلیه فجعلناه
سمیعا بصیرا- انا هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا» (انسان / 2 و 3)

ما انسان را از نطفه ای ممزوج آفریدیم تا او را
بیازمائیم پس او را شنوا و بینا ساختیم بی گمان ما راه را بدو نمودیم و این خود
انسان است که یا سپاسگذار نعمت الهی است و یا کفران کننده و پوشاننده آن.

آزادی، دستاورد عقل و اراده

انسان با برخورداری از نیروی عقل و بازوی اجرائی
آن یعنی اراده می تواند میل ها و کشش های حیوانی خود را مهار، تعدیل و در صورت
لزوم خنثی کند و با تعقل و تفکر در مصالح دیرپای خود و ارزیابی و مقایسه بین جاذبه
های طبیعی و امور دیگری ک در سرنوشت و تأمین آن مصالح نقش دارند جانب رجحان را
برگزیده و به قدرت اراده خویش آن را به کار گیرد.

پس ازادی انسان و برخورداری او از ویژگی انتخابگری
ناشی از نیروی عقل و اراده است و همین ویژگی برجسته است که به انسان، قابلیت تکلیف
بخشسیده و از او موجودی که خود مسئول سرنوشت خویش است، ساخته و با رفتار و کرداری
که برای خود برمی گزیند، شخصیت واقعی خود را ترسیم وموجبات شقاوت یا سعادت خویش را
فراهم کرده و شایسته پاداش و ثواب یا سرزنش و عقاب می گردد. به خاطر همین زمینه
تکوینی است که قوانین تشریعی و در پی آن پاداش ها و عقابها فقط در مورد انسان
جریان یافته است چرا که جانداران دیگر همچون :

گرگ گرسنه، چو صید یافت نپرسد                            که این شتر صالح است
یا خردجال

و انسانهایی که همچنان در حیوانیت و زندگی خاکی
زمینگیر هستند نیز چنین منطقی دارند که ماهندوانه را برای خنکی می خوریم، کاری به
حلال و حرام بودن آن نداریم! لکن گرگ اگر هم شتر صالح را بخورد قابل سرزنش نیست
چرا که نه قدرت تشخیص دارد (عقل)  نه توان
مهار کردن میل خویش (اراده) و فقط زر نرده های قفس و … است (عامل خارجی نه
درونی) که می تواند او را از کاری که نباید، بازدارد و در حقیقت یا باید اسیر
امیال و غرایز خود باشد و یا اسیر قفس آهنین، و انسان نیز اگر ابعاد ویژه انسانی
اش به فعلیت و شکوفائی نرسد، همان حیوان است که امیال حیوانی او را فقط در پشت
میله های زندان و استفاده از عامل زور می توان مهار کرد با این تفاوت که انسان می
تواند با قدرت عقل و اراده از درون خود را آزاد کند و در این صورت دیگر نیازی به
عامل زور برای مهار او نیست و به همین دلیل و به خاطر برخورداری ازهمین توان درونی
است که انسان اگر آن را به کار نگرفت و همچنان در حیوانیت خویش و اسارت میل های
حیوانی باقی می ماند از حیوان پست تر وراه گم کرده تر است و سزاوار نکوهش و عقاب.

ولقد ذرأنا لجهنم کثیرا من الجن والانس، لهم قلوب
لایفقهون بها ولهم اعین لایبصرون بها ولهم آذان لایسمعون بها، اولئک کالانعام بل
هم اضل». (اعراف/ 179)

همانا بسیاری از جن و انس را برای جهنم آفریدیم.
(سرانجام راهشان جهنم است) چرا که قلب دارند ولی با آن فهم نمی کنند، چشم دارند
ولی با آن نمی بینند و گوش دارند و با آن نمی شنوند؛ اینان همچون چهارپایانند بلکه
راه گم کرده تر.

وسعت و عمق آگاهی انسان

حواس ظاهری مانند بینایی و شنوایی درحیوانات هم
وجود دارد و چه بسا در بسیاری از انواع حیوانات این حواس به مراتب نیرومندتر از
انسان است ولی کاربرد و آگاهی حاصل از این حواس از چهار سو محصور و محدود است:

1- سطحی است 2- فردی و جزئی است 3- از دایره منطقه
و محیط زیست تجاوز نمی کند 4- دربرگیرنده گذشته و آینده نیست و فقط وابسته به زمان
حال است. و اگر هم انواعی از حیوانات، حرکتی خارج از این محدوده داشته باشند مثل
ساختن خانه و ذخیره سازی در زنبور و مورچه، این حرکت غیرآگاهانه و به فرمان غرایز
طبیعی است ولی انسان:

با برخورداری از نیروی عقل و به کارگیری آن: 1-
آگاهی های سطحی را تعمیق می بخشد و به درون اشیاء و روابط بین آنها دست می یابد

2- از آگاهی فردی و جزئی به قوانین کلی و عام می
رسد.

3- گذشته از آگاهی نسبت به منطقه و محیط زیست خود
آگاهی های خود را به خارج از محیط خود بسط می دهد.

4- علاوه بر آگاهی عمیق از وضعیت موجود آگاهی خود
را برگذشته و آینده خود و جهان گسترش می دهد.

5- از تنگنای محسوسات فراتر رفته و حقایقی که بطور
کلی از دسترس حواس خارج است را کشف و به شناخت ماوراء طبیعت دست می یابد.

پس نیروی عقل می تواند از یک سو انسان را از نظر
آگاهی و شناخت نسبت به خود و جهان و درک حقایق هستی به قله کمال برساند و او را در
بلندای آسمان ماوراء طبیعت به پرواز درآورد و از سوی دیگر با کمک «اراده» زنجیرهای
اسارت انسان را از سلطه ازاد و برخوردار از حق «انتخاب» بسازد و بدین گونه است که
تفاوت و تفاضل اساسی بین انسان و حیوان به وسیله نیروی عقل تحقق می پذیرد و بر عکس
اگر انسان این نعمت ویژه الهی را کفران کرده و با ضایع کردن و مهمل گذاردن آن در
حضیض وابستگی های مادی واسارت غرایز حیوانی باقی ماند این تفاضل و تفاوت نیز معکوس
می شود و:

«ان شرالدواب عندالله الصم البکم الذین لایعقلون».
(انفال- 22)

بدترین جانوران نزد خدا انسانهائی هستند که نسبت
به شنیدن و گفتن حقایق کر و گنگند، چرا که عقل خویش را به کار نمی گیرند. ادامه
دارد

شرح دعاي ابوحمزه ثمالي

قسمت دوازدهم

آيت الله ايزدي نجف آبادي

کدورت قلب در اثر گناه

«يا غفار بنورک اهتدينا و بفضلک استغنينا و بنعمتک
اصبحنا و امسينا ذنوبنا بين يديک نستغفرک اللهم منها و نتوب اليک».

ترجمه: اي آمرزنده! تنها به نور تو راه يافتيم و
هدايت شديم و تنها به فضل تو بي‌نياز گشته‌ايم. به نعمت تو شب را به روز و روز را
به شب رسانديم و اين در حالي است که گناهانمان در پيش روي تو است که پرودگارا از
تو خواهان امرزش آنها هستيم  و به تو
بازگشت مي کنيم.

مراتب نور

بزرگان که تحليل معناي نور کرده‌اند فرموده‌اند که
نور امري است که خود به خود ظاهر و آشکار و به پرتو آن امور ديگر ظاهر مي‌شود.
بنابراين نبايد نور را منحصر به نور حسي (مثل نور آفتاب و ماه و چراغ) دانست بلکه
در درجه اول، نور وجود حق، حقيقت نور است که خود ظاهر بالذات و به ظهور او عالم
ظاهر است. چنانچه آيه 35 سوره نور که معروف به آيه نور است مي‌فرمايد:

«الله نورالسموات و الارض» خداوند نور آسمانها و
زمين است. و همچنين بر طبق آيه 15 سوره مائده که مي‌فرمايد: قدجاء کم من الله نور
و کتاب مبين يهدي به الله من  اتبع رضوانه
سبل السلام و يخرجهم من الظلمات الي النور باذنه»- به تحقيق که سروقت شما نوري و
کتاب روشنگري آمد که خداوند بوسيله اين نور و کتاب هر که را که در راه خشنودي او
قدم برمي‌دارد، راه‌هاي سلامت را نشان داده و آنها را از ظلمتهاي کفر و شرک خارج
ساخته و وارد نور (ايمان و اسلام) مي‌نمايد.

قرآن شريف نور است و همچنين بر طبق آخر آيه مزبور
و آيه آخر آيةالکرسي که مي‌فرمايد: «ويخرجهم من الظلمات الي النور» هر علم نافع و
دين مستقيم، نور است که همين معنا نيز از آيه 122 سوره انعام استفاده مي‌شود که مي‌فرمايد:
«اومن کان ميتا فاحييناه و جعلنا له نورا يمشي به في الناس کمن مثله في الظلمات
ليس بخارج منها» آيا کسي که مرده بود و ما او را زنده کرديم و نوري برايش قرار
داديم که با آن نور در بين مردم راه برود، همانند کسي است که در ظلمتها باشد و از
آن بيرون نتواند بيايد. و نيز بر طبق آيه‌اي که در سوره احزاب راجع به پيامبر
گرامي مي‌فرمايد: «و سراجا منيرا» و چنانچه از بعضي زيارات ائمه معصومين استفاده
مي‌شود وجود نبي‌اکرم و ائمه هدي همه نورند. اينها همه مراتب نورند که هر مرتبه
بنحوي در هدايت و راهنمايي ما نقش دارند.

نعمتهاي الهي و ناسپاسي ما

«تتحبب الينا بالنعم و نعارضک بالذنوب خيرک الينا
نازل و شرنا اليک صاعد ولم يزل ولايزال ملک کريم ياتيک بعمل قبيح فلا يمنعک ذلک من
ان تحوطنا بنعمک و تتفضل علينا بالائک فسبحانک مااحلمک واعظمک واکرمک مبدئا ومعيدا
تقدست اسمائک وجل ثناوک و کرم صنائعک و فعالک».

به نعمتهاي گوناگونت با ما مهرباني مي‌کني و در
مقابل ما با گناهانمان گويا با تو سرجنگ داريم. همواره خير تو به ما سرازير واز ما
بدي به سوي تو بالا مي‌رود، در گذشته و حال فرشته کريمي (کرام الکاتبين) از جانب
ما اعمال ناشايست عرضه مي‌کند ولي مانع تو نمي‌شود که ما را در نعمتها و احسانهايت
غوطه‌ور کني. سبحان الله چقدر در آغاز و انجام حليم و بزرگوار و کريم هستي.
نامهايت پاک و ثنا و ستايشت بالاتر از حد تصور و افعالت همه نيکو است.

«انت الهي اوسع فضلا و اعظم حلما من ان تقايسني
بفعلي و خطيئتي فالعفو العفو العفو سيدي سيدي سيدي».

بارالها فضل تو پرگنجايش‌تر و حلم تو بزرگتر از
اين که مرا با کار خطايم مقايسه کني (بلکه با ديده عفوت بمن بنگر) سيد من! آقاي
من! بزرگ من! از من بگذر  و مرا ببخش و
عفوم نما.

تذکر:

کدورت قلب از گناه و دنبال آوردن گناه، گناه ديگر

در بعضي از نسخه‌هاي دعاي مورد نظر در عوض کلمه «و
خطيئتي» چني آمده: «او ان تستزلني بخطيئتي» يا اينکه به لغزش واداري مرا بواسطه
خطايم. و اين مضمون که گناهي گناه ديگر و لغزش يا لغزشهائي ديگر بدنبال داشته باشد
از بعضي آيات قرآن نيز استفاده مي‌شود از آنجمله آيه 155 سوره آل عمران که مي‌فرمايد:
«ان الذين تولوا منکم يوم التقي الجمعان انما استزلهم الشيطان ببعض ما کسبوا»
بدرستيکه گروهي که از شما در روز برخورد دو جمعيت (جمعيت مؤمنين و مشرکين در روز
احد) پشت به جنگ کردند همانا که شيطان آنها را در اثر بعضي از کارهاي نادرست
سابقشان به لغزش انداخت پر روشن است آيه گوشزد مي‌کند که همان فرار از جنگ (و در
اثر آن اسلام و مسلمين و پيغمبر را به مخاطره انداختن) اثر گناههاي قبلي است.

بلکه از بعضي آيات استفاده مي‌شود که چه بسا گناه‌به
کفر  تکذيب آيات الهي مي‌کشاند. آيه 10
سوره روم مي‌فرمايد: «ثم کان عاقبة الذين اساؤا السواي ان کذبوا بايات الله وکانوا
بها يسهزؤن» پس از آن سرانجام بدکاران بدي شد و آن اينکه به آيات الهي تکذيب کرده
و آنها را به مسخره گرفتند.

و نيز از آيه 14 سوره مطففين که مي‌فرمايد: «کلا
بل ران علي قلوبهم ما کانوا يکسبون» چنين نيست که آنها گمان مي‌کنند بلکه اعمالشان
بردلشان زنگار نهاده است. استفاده مي‌شود که گناه علاوه بر آثار شومي که بر جامعه
مي‌گذارد دل را کدر و بتدريج کدورتهاي گناه همچون پرده ضخيم سياهي بر قلب کشيده مي‌شود
که هم حجاب از درک حقايق و هم هر چه بيشتر از اين قلب آلوده فکر گناه تراوش کند تا
آنجا که کم‌کم به کفر و استهزاء بحق برسد و اگر فرضا در قلب بهره‌اي از اخلاص و
ايمان بوده بتدريج محو شده و انسان به نفاق و دهن‌کجي بدستورات دين کشيده شود که
در آيه 77 از سوره توبه مي‌فرمايد: «فاعقبهم نفاقا في قلوبهم الي يوم يلقونه بما
اخلفوا الله ما وعدوه و بم کانوا يکذبون» اين عمل روح نفاق را در دلهايشان تا روزي
که خداي را ملاقات کنند برقرار ساخت؛ اين بخاطر اين است که از پيمان الهي تخلف
جستند و دروغ گفتند.

خلف پيمان

اين پيمان که در آيه فوق خاطرنشان شده يکي از
نمونه هايش همان قولي است که بعضي[1] به
پيغمبر اکرم‌(ص) دادند ک اگر خداوند بما از فضل خود بخشيد ما صدقه و احسان خواهيم
کرد و بعدا خداوند بما از فضل خود بخشيد ما صدقه و احسان خواهيم کرد و بعدا بدقولي
کردند و حتي از خود انکارنشان دادند تا آنجا که گفتد: حکم زکات جزيه‌اي بيش نيست!
و زکات را نپرداختند.

راستي چنانچه از آيه 81 سوره بقره برمي‌آيد ممکن
است گناه و تکرار و آثار آن چنان انسان را احاطه کرده مانند کرمي که از لعاب دهان
خود پيله‌ بدور خود تنيده که حصار غيرقابل رخنه بخارج آن براي خود ساخته که ديگر
بيرون رفتن نتواند و خود در ميان آن بميرد. گناهکار نيز از گناهان و آثار آنها،
حصاري سخت محيط به قلب خود ساخته که رهائي از آن نتواند و به عذاب ابدي گرفتار
بشود. آيه مورد نظر چنين مي‌فرمايد بعد از نقل قول از يهود که مي‌گفتند، عذاب بجز
چند روز انگشت شمار به ما نمي‌رسد «بلي من کسب سيئة واحاظت به خطيته فاؤلئک اصحاب
النارهم فيها خالدون» آري کسانيکه تحصيل گناه کنند و آثار گناه سراسر وجود آنها را
فرا گيرد، آنها اهل آتش و هميشه در آن خواهند بود.

«اللهم اشغلنا بذکرک و اعذنا من سخطک واجرنا من
عذابک وارزقنا من مواهبک وانعم علينا من فضلک وارزقنا حج بيتک و زيارة قبر نبيک
صلواتک و رحمتک و مغفرتک و رضوانک عليه و علي اهل بيته انک قريب مجيب وارزقنا عملا
بطاعتک و توفنا علي ملتک و سنة نبيک صلي الله عليه وآله».

پروردگارا ما را بياد خودت مشغول کن و از عذاب و
غضب خودت ما را محفوظ کن و امان ده و از بخشهاي گرانبهايت نصيبمان فرما و از
تفضلات خودت برما انعام نما و زيارت خانه‌ات و قبر پيامبرت (که درود بي‌پايانت و
رحمت و مغفرت و رضوانت بر اوباد) بهره‌مندمان ساز. چون تو به بندگانت نزديک و
آماده اجابت هستي.

«اللهم اغفرلي ولوالدي وارحمهما کما ربياني صغيرا
اجزهما بالاحسان احسانا و بالسيئات غفرانا» پروردگارا مرا و مادرم را بيامرز و
آنها را رحمت کن همچنانکه مرا از کودکيم تربيت کرده بزرگم نمودند (خدايا) در مقابل
نيکي‌هاي آنها به آنها احسان کن و با غفرانت با بديهاي آنها مقابله کن.

اثر تربيت 
والدين

خواننده عزيز شايد توجه داشته باشد که اين دو سه
جمله از دعا امتثال امر پروردگار است که در سوره بني‌اسرائيل در آيه 23 مي‌فرمايد:
«وقل رب ارحمهما کما ربياني صغيرا» که در اين آيه، بعد از اينکه دستور کمال تواضع
و فروتني نسبت به پدر و مادر مي‌دهد، مي‌فرمايد: و بگو پروردگارا پدر و مادرم را
ترحم کن همچناني که مرا که کودک بودم تربيت کرده بزرگم نمودند.

بازهم از خواننده عزيز انتظار است که کلمه
«ربياني» که در آيه مورد نظر هست و در دعا هم بکار رفته توجه کنند که بطور اشاره
لطيفه گوشزد مي‌نمايد که اگر نبود عاطفه مادران و تدبير حکيمانه پدران هيچيک از ما
تربيت نشده به رشد جسمي و روحيان نمي‌رسيديم.

اين همان ما هستيم که قدرت راندن يک مگس را از خود
نداشتيم و اگر لحظه‌اي مراقب مادران از ما دريغ مي‌شد چه بسا در کثافت خود آلوده
بوديم. شايد اينکه خداوند در سوره مريم آيه 32 از قول حضرت عيسي‌(ع) در گهواره به
بني‌اسرائيل مي‌فرمايد: «وبرا بوالدتي ولم يجعلني جبارا شقيا» خداوند مرا نيکوکار
به مادرم قرار داده و مرا جبار و ستمگر و شقاوت پيشه قرار نداده است.

چنانچه ملاحظه مي‌شود اگر کسي فرضا بهيچ کس ظلم
نکند فقط حق مادر را نشناسد همين جبار و زورگو و بدعاقبت است و اين سخن هيچ گزاف
نيست. راستي مادر که دوران حمل ما را که بگفته قرآن شريف در سوره لقمان: «وهنا علي
وهن» يعني با ضعف روي شيرخوارگي، سي ماه طول کشيده که قرآن مي‌فرمايد: «وحمله و
فصاله ثلاثون شهرا» يعني مدت حمل و از شير بازگرفتن او در سي ماه انجام گرفته، اگر
حق او را نشناسيم ستمگر همين ما هستيم. او بود که شبها بر گاهواره‌ ما بيدار نشست
تا به ما خفتن آموخت، او بود که لبخند بر دهانمان نهاد تا لبهاي ما چون غنچه گل
شکفته شد. او بود که دست ما را گرفت و پا بپا برد تا بما شيوه راه رفتن آموخت. يک
حرف و دو حرف بر زبانم بنهاد و طريقه گفتن آموخت. راستي هستي ما از هستي اوست
سزاوار است تا او هست و ما هستيم دوستش بداريم. سعدي چو خوش گفت که مي‌گويد:

چه خوش گفت زالي به فرزند خويش         چه ديدش پلنگ افکن و پيلتن

گر از عهد خرديت يادآمدي                       که بيچاره بودي در آغوش من

نکردي در اين روز بر من جفا                     که تو شير مردي و من پيرزن

در رابطه با آنچه گفته شد پيرامون تربيت پدر و
مادر از فرزند و با در نظر گرفتن فرمايش خداوند در سوره لقمان که در قسمتي از
وصيتهاي حضرت لقمان به فرزندش که مي‌فرمايد: «يا بني لاتشرک بالله ان الشرک لظلم
عظيم» اي پسرک من شرک به خدا نياور که شرک ظلم بزرگي است. خداوند پس از نقل اين
اندرز از لقمان مي‌فرمايد: «و وصينا الانسان بوالديه» تا آنجا که مي‌فرمايد: «ان
اشکرلي ولوالديک الي المصير» يعني ما هم بانسان سفارش درباره والدينش نموديم تا که
مي‌فرمايد شکر من و والدينت را بجاي آور؛ تنها به سوي من بازگشت (همه) است.

مطابق آنچه گفته شد و از همين آيه استفاده مي‌شود
حق پدر و مادر دنبال حق خداوند است. البته حق انبياء و علماء و مربياني که تربيت
ديني انسان مربوط به آنها است جز حق خداوند است. ادامه دارد

اميرالمؤمنين (ع): «اعجاب المرء بنفسه يدل علي ضعف
عقله» (بحار، ج 17، ص79)

خودپسندي انسان، دليل بر ضعف عقل و ناداني او است.

هجرت مسلمانان به حبشه (2)

حجة الاسلام والمسلمین رسولی محلاتی

بخش سوم

قسمت دوازدهم

دستور هجرت به جبشه به چه منظوری بود؟

دومین مطلبی که در این حدیث جلب توجه می کند
انتخاب حبشه از طرف رسول خدا (ص) برای هجرت مسلمانان بود که با اندکی تحقیق و دقت
علت این انتخاب بخوبی روشن می شود و معلوم می گردد که رهبر بزرگوار اسلام روی همان
درایت و حسن سیاست و تدبیری که داشت بهترین و سالمترین و بلکه نزدیکترین جای را
انتخاب فرمود که به قسمتی از آنها ذیلا اشاره می شود:

اول- وجود پادشاهی چون «اصحمة بن ابحر» که به لقب
سلاطین حبشه به «نجاشی» معروف گردیده و همانگونه که رسول خدا (ص) فرموده بود و
جریانات بعدی هم نشان داد پادشاهی بود که حاضر نبود درمحدوده سلطنت او بکسی ظلم
شود، و این خود بزرگترین علت این انتخاب بود، و رسول خدا 0ص) می خواست تا مسلمانان
را بجائی راهنمایی کند که با رفتن بدانجا و تحمل دشواری های زندگی در غربت و دوری
از وطن و خانه و کاشانه و خویشان، از شکنجه و ظلم مشرکان آسوده شوند و دچار ظلم و
ستم دیگری نشوند که بقول آن شاعر «از چنگال گرگی در روند و دچار گرگ دیگری شوند
…».

دوم- جاهائی که مسلمانان می توانستند  بدانجاها هجرت کنند عبارت بود از:

الف- استان های دیگر جزیرة العرب که قبائل بدوی و
اعراب در آنجاها سکونت داشتند و با سابقه ای که از آنها داریم و در جریانات سالهای
بعد از هجرت و سرایای بئرمعونه و رجیع و جاهای دیگر نشان دادند نسبت به اسلام و
پذیرفتن آئین آن حضرت و مؤمنان سخت ترین مردمان بودند، و هیچگاه حاضر نبودند
مسلمانان مهاجر را در کنار خود بپذیرند و روی روابط و علاقه های تجاری و اقتصادی
که با قریش داشتند هیچ بعید نبود که اگر مهاجرین بنزد آنها می رفتند در داد و
ستدهای سیاسی و توطئه های دیگر آنها را دست بسته تحویل مشرکان قریش دهند ….
چنانچه نمونه هائی ازاینگونه کارها و توطئه ها پس از هجرت رسول خدا (ص) بوضوح دیده
می شود. و شاید بخاطر همین خوی سخت و سنگدلی آنها بوده که قرآن کریم درباره شان
فرموده:

«الاعراب اشد کفرا و نفاقا واجدر الا یعلموا حدود
ما انزل الله … »[1]

عربها در کفر و نفاق سخت تر هستند، و شایستگی
بیشتری برای آن دارند که حدود و مرزهای آنچه را خدا فرود آورده ندانند …

و در جای دیگر فرموده:

«قالت الاعراب آمنا قل لم تؤمنوا ولکن قولوا
اسلمنا ولما یدخل الایمان فی قلوبکم ….»[2]

عربها گفتند ایمان آوردیم بآنها بگو ایمان نیاورده
اید ولی بگوئید اسلام آورده ایم ولی ایمان در دلهای شما درنیامده ….

ب- جای دیگری که ممکن بود رسول خدا (ص) آنها را به
رفتن آنجا راهنمائی و تشویق کند کشور ایران بود، که آن هم جای امنی برای مسلمانان
نبود گذشته از دوری راه آن که برای مسلمانان مستضعف و محروم آن روز- که بیشترین
مهاجران از همین طبقه بودند- طی چنین راه دور و دراز و گذشتن از ان کویرها و
بیابانهای خطرناک و بی سروته حجاز برای آنها غیرمقدور بود.

تازه وقتی به ایران می رسیدند با یک محیط پر از
فساد اشرافیت و زندگی طبقاتی دوران ساسانیان و خفقان شدید و بیدادگری سایر
انحرافات فکری و اجتماعی مواجه می شدند که بقول معروف از چاله ای درآمده و در چاهی
می افتادند ….

مگر همین «کسری» پادشاه ایران نبود که وقتی نامه
رسول خدا (ص) بدست او رسید که او را به پذیرش اسلام دعوت کرده بود نامه آنحضرت را
پاره کرد و با کمال غرورو نخوت گفت:

«یکتب الی بهذا و هو عبدی»!

کسی که خود بنده من است به من اینگونه نامه می
نویسد …!

و سپس به «باذان» که استاندار او در یمن بود نوشت:

دو نفر سرباز بسوی این مردی که در حجاز است گسیل
دار تا او را بنزد من آرند …. و او نیز دو نفر را بمدینه فرستاد … تا آخر
داستان که انشاء الله در جای خود مذکور خواهد گردید ….

د- از جاهای دیگری که آنها می توانستند بدانجا
هجرت کنند سرزمین (حیرة) بود که آنجا نیز صرفنظر از راه دوری که داشت و همان مشکل
گذشتن از وادیهای دور و دراز و کویرهای زیاد را بدنبال داشت، آنجا نیز تحت سیطره و
استعمار ایران اداره می شد بشرحی که در تواریخ مذکور است …

هـ – و از آنجمله کشور شام بود که آنجا نیز گذشته
از دوری و بعد مسافت و مشکل گذشتن از همان وادیهای بی سرو ته حجاز محل رفت و آمد
کاروانهای قریش در فصول مختلف و بازاری بود برای فروش اجناس تجارتی مردم مکه، و
روشن بود که در چنین محلی نیز اطمینان و آسایشی برای مهاجرین وجود نداشت و ممکن
بود مشرکین قریش بکمک حاکمان شام و تاجران سودجو و پرنفوذ آنجا بتوانند آنها را به
مکه بازگردانند …

که در این جهت کشور حیرة و یمن نیز با آنجا مشترک
بودند، و آنجاها نیز محل رفت و آمد کاروانهای قریش و داد و ستد و معاملات تجارتی
آنها بود.

و- و بدین ترتیب معلوم می شود جائی نزدیکتر و
مطمئن تر از حبشه نبود و بخصوص که پادشاه آنجا «اصمحة» مردی عدالت پیشه و اصلاح
طلب بود، و از مسیحیان باایمان و دانشمند به شمار می رفت، و چنانچه برخی از اهل
تاریخ گفته اند: امدادهای غیبی هم کمک کرد و هنگامی که نخستین گروه از مهاجرین
برای سفر به حبشه به کنار دریای احمر رسیدند یک کشتی به گل نشسته بود و هنگامی که
آنها رسیدند از گل بیرون آمد و هر کدامیک از آنها توانستند با پرداخت نصف دینار
کرایه خود را با آن کشتی به حبشه برسانند.

اهداف دیگر این هجرت و دستور

در بخش اول از این قسمت قدری درباره هدف رسول خدا
(ص) و اصل موضوع هجرت در قرآن کریم بث شد و خلاصه آن شد که هدف اصلی رسول خدا
تأیید این سنت خدائی و امضاء این قانون الهی یعنی سنت هجرت بود که در میان
پیامبران دیگری چون ابراهیم و موسی و عیسی علیهم السلام و پیروانشان نیز سابقه
داشت واین راه به روی آنها بازشده بود تا کسانی که نمی توانند آئین الهی خود را در
میان دشمنان دین یادگرفته و انجام دهند مجبور نباشند زیر شکنجه های جانکاه و تحمل
فشارهائی که غالبا طاقت آن را هم نداشتند صبر کنند و راه گریز و نجاتی هم نداشته
باشند، بلکه برای آنها و همه انسانهای مؤمن تاریخ این راه بعنوان یک قانون الهی و
دستور دینی باز و بلکه گاهی بصورت الزامی واجب است کهدین و آئین خود را برداشته و
بجای سالمتر و مطمئن تری که بتوانند آن را نگهداری کرده و از شر دشمنان آسوده
باشند بروند و آزادانه و با اطمینان به انجام اعمال دینی و مراسم مذهبی خود
بپردازندو نگران زندگی و روزی و وشع حال خود هم نباشند که سرزمین خدا فراخ و
نعمتهای الهی همه جا است و به گفته آن شاعر پارسی زبان:

نتوان مرد بسختی که در اینجا زادم                   که بر و بحرفراخ است و آدمی
بسیار

اما هدف این هجرت تنها با این مطلب بسنده نمی شد و
مورد نظر بوده که از گستردگی آن و چهره های سرشناسی که در میان مهاجرین دیده می
شود این اهداف بدست می آید …

زیرا بگونه ای که در شرح ماجرا در صفحات آینده
خواهیم خواند در میان مهاجرین افراد مستضعف و محروم و شکنجه شده ای چون عبدالله بن
مسعود که از وابستگان قبائل بود و جزء آنها نبود کمتر به چشم می خورد.

و بیشتر آنها از قبائل معروف و پرجمعیتی بودند که
مورد حمایت سران قبیله و افراد خود بودند و کسی نمی توانست به آنها صدمه و آزاری
برساند، مانند جعفر بن ابیطالب از بنی هاشم و عثمان بن عفان از بنی امیه، و
عبدالله بن جحش و زبیر بن عوام از بنی اسد، و عبدالرحمن بن عوف از بنی زهره و
دیگران که هر کدام از قبائل معروف و سرشناس قریش مانند قبائل تیم و عدیم و بنی
عبدالدار و بنی مخزوم و غیره بودند و بلکه گاهی خود آنها نیز از شخصیتهای مورد
احترام قبیله خود و یا قبائل دیگر بودند ….

و ازاین گذشته اگر تنها این موضوع مورد هدف بوده
خوب بود هنگامیکه ترس آنها برطرف می شد و جای امنی در کنار رسول خدا(ص) در غیر شهر
مکه پیدا می کردند بازگشته و به زندگی در کنار رهبر اسلام و خویشان و نزدیکان خود
ادامه می دادند، در صورتیکه همانگونه که میدانیم و در بخشهای آینده خواهیم خواند
جمع زیادی از آنها مانند جعفربن ابیطالب حدود پانزده سال در حبشه ماندند و پس از
هجرت رسول خدا (ص) به مدینه و آماده شدن محیط آزاد و اسلامی برای تعلیم و تربیت و
انجام مراسم دینی بازهم به توقف خود رد ا« سرزمین ادامه داده و تا سال هفتم هجرت
در حبشه ماندند ….

هدف عالی دیگری هم که می تواند مورد نظر قرار
گرفته باشد همان صدور اسلام و انقلاب اسلامی بکشورهای همجوار و به خصوص کشور دست
نخورده و آماده ای چون حبشه و به فرمایش رسول خدا(ص) «سرزمین صدق» که معلوم می شود
از آلودگیها و آمیزشهای منحرف و کج به دور بوده و مرد خوش قلب و با صفا و پرقدرتی
همچون نجاشی پادشاه حبشه برآن حکومت می کرده …

و این هم خود دستور و قانونی است که همه پیمبران
الهی و پیروان آنها داشته و دارند که پیام حق را به هر وسیله که می شود بگوش
جهانیان برسانند و تبلیغ کنند، و بهترین وسیله برای این کار در آن روزها همین
مسافرتها و هجرت ها بوده و همانگونه که میدانیم این هجرت از این نظر هم بسیار
موفقت آمیز بود و چنانچه می خوانیم اینان توانستند مهمترین مرکز قدرت و تصمیم گیری
حبشه یعنی قلب شخص شاه حبشه را تسخیر نموده واو را مسلمان کنند … و برای قرنها
اسلام را در سرزمین حبشه و کشورهای همجوار آن پابرجا نمایند که هنوز هم مسلمانان
زیادی در آنجا وجود دارند. بشرحی که پس از این خواهد آمد. ادامه دارد.

خاطره یک بسیجی از والفجر 10

مطلبی را که در پیش رو دارید خاطره ای است مختصر
از عملیات افتخار آفرین والفجر 10 که به ارواح طیبه شهیدان این عملیات پیروزمند و
همچنین حضور مبارک کلیه دلاورمردان شرکت کننده دراین حماسه برق آسا که با ایثارگری
های خود حماسه بزرگی را آفریدند تقدیم می کنم.

آنها که جبهه رفته اند و از نزدیک با مسائل جبهه
برخورد داشته اند می دانند که روزهای جبهه چه روزهایی است و شبهای آن چه شبهائی.
با طلوع فجر فرما برپا می دند و برادرها بعد از اقامه نماز صبح، با نشاط و روحیه
ای عالی در صبحگاه شرکت می کنند و بقیه روز با تمرینات و آموزشهای نظامی و عقیدتی
به شب می رسید و شب تنها خدا می داند که دوستانش در دل سنگرها با معبودخویش چه می
کنند. کدامین زبان است که از نماز شبها و دعاهای سوزناک نصف شب آن عزیزان بتواند
چیزی بگوید و کدامین قلم است که از عهده وصف حالاتشان برآید، من به اینجا که می
رسم به خود اصلا جرأت شرح و توضیح بیشتر را نمی دهم و خجل وشرمگین قلم از نوشتن
باز می دارم.

بهرحال مدتی بود ولوله عملیات در بین بچه ا پیچیده
بود. همه ذوق می کردند و لحظه شماری، بالاخره موعد مقرر فرا رسید و فرمانده گردان
ما چند روز قبل از عملیات سخنرانی جالبی 
ایراد کرد، ایشان چنان حرف می زد که گوئی مالک اشتر حرف می زند. فرماند می
گفت برادرها وظیفهما امروز مقاومت و تلاش برای حفظ اسلام و قرآن است و من فرمانده
شما نیستم بلکه فرمانده شما پسر فاطمه، مهدی موعود است.

فرمانده از حماسه حسینی و ایثار و فداکاری های
سقای کربلا می گفت. بچه ها همان بچه های عاشق و عارف، بطورعجیبی گریه می کردند،
فضا آنقدر روحانی بود که من چنان فضائی را در عمرم سراغ ندارم، پس از سخنرانی
فرمانده بچه ها یک صدا فریاد زدند: «فرمانده آزاده آماده ایم، آماده».

روزها می گذشت و انتظار بچه ها آرام آرام به سر می
آمد، شب عملیات فرا رسید، در آن شب ظلمانی و سرد، با توکل بر خداوند راهپیمائی
شروع شد، فرمانده هر از چندی تذکر می داد که برادرها ذکر خدا را فراموش نکنید،
چنان تاریک شب بر منطقه مستولی شده بود که اگر دست همدیگر رارها می کردیم گم می
شدیم. با زحمت فراوان قلعه مرتفعی را بالا کشیدیم و به طرف دره روانه شدیم. پائین
دره رودخانه «سیروان» قرار داشت باید شیب تندی را پشت سر می گذاشتیم و به رودخانه
می رسیدیم مقداری از راه را طی کرده بودیم که باران شدید و مه غلیظ ک جز رحمت
خداوندی و حکمت الهی نمی توانست باشد شروع شد، باد سرد باران را بر سر و صورت ما
می کوبید کاملا خیس شده بودیم، زمین گل شده بود و بهمین خاطر به زحمت ادامه مسیر
می دادیم. حدودا 2 ساعت به صبح مانده به رودخانه سیروان رسیدیم برادران خود را با
قایق به آن طرف رودخانه رساندند و در اینجا بنده به علت سرمای زیاد و بدن خیس که
تقریبا بی حس شده بودم از ادامه راه بازماندم لذا در همان کنار رودخانه خوابیدم،
بالاخره صبح شد و چون ما از طریق خشکی که در پیش رو داشتیم به علت دید دشمن نمی
توانستیم راهمان را ادامه دهیم به همراه چند تن از برادران توسط قابق به محل دیگری
رفتیم تا از آنجا به روستائی بنام «مردین» که قبلا بعنوان «مقر قبل از عملیات» ما
مشخص شده بود که در دامنه کوهی بلند قرار داشت برویم. ظهر به آنجا رسیدیم و باید
خود را مستقیم از کوه بالا می کشیدیم تا به مقر می رسیدیم. پس از خشک کردن لباسهایمان
و صرف نهاری مختصر در آن هوای آفتابی شروع به بالا رفتن از کوه کردیم کوه بلندی
بود و صعود از آن مشکل، مقداری که از کوه بالا رفتیم در کنار چشمه ای گوارا وضو
گرفته و نماز را اقامه کردیم سپس راه را ادامه دادیم. تقریبا نزدیک غروب آفتاب بود
که به بچه های گردان رسیدیم همه آماده بودند و آماده تر می شدند برای عملیات. بند
که بسیار خسته شده بودم، کناری نشستم و به جمع این عزیزان خیره شدم خدایا چه منظره
ای روحانی و باصفا، همه شاد و خندان، لحظاتی بعد به نماز ایستادیم و پس از اقامه
نماز قرار بر این شد که حرکت کنیم. پایگاه های دشمن در پشت مقر ما قرار داشت. راه
افتادیم و طبق فرمان می بایست ساعت 2 بامداد بر قلب سیاه سپاه دشمن بزنیم، بچه ها
ذکر می گفتند و ارام و بی صدا به سوی دشمن حرکت می کردند، به فکر عملیات بودیم
چطور می شود، خدایا کمکمان کن همه دعا می کردیم. ساعت 55/1 دقیقه را نشان می داد
که نیروها پشت سیم خاردار و موانع و میدانهای مین دشمن رسیدند، آرام و بامهارت
سیمها قطع شد وبچه ها بر قلب دشمن یورش بردند وقتی از بی سیم می شنیدم که فلان
پایگاه آزاد شد نمی دانستم با چه زبانی شکر خدا را به جای آوریم.با کمترین تلفات
تمامی پایگاه های دشمن فتح شدو دشمن بی خبر از همه جا که غافلگیر شده بود اصلا
نمیدانست چه کار کند. به همراه فرمانده گردان به یک یک پایگاه ها سر می زدیم،
برادرها با شادی و شعف در سنگرهای فتح شده پاسداری میدادند و برخی در سنگرهای فتح
شده پاسداری می دادند و برخی در سنگرهای بعثیون کافر مشغول نماز و راز و نیاز
بودند. وارد سنگری شدیم که فرمانده یکی از گروهانها در آنجا بود جنازه ای در وسط
سنگر بود و روی آن پتوئی کشیده بودند پرسیدم عراقی است؟ گفت نه، زخمی شده، از بچه
های خودمان است. فرمانده گروهان با شادی تمام از شجاعت و دلاوری بچه ها تعریف می
کرد، خواستیم بلند شویم و به پایگاه های دیگر هم سربزنیم که فرمانده گردان به بنده
گفت این جنازه، جنازه برادر فرمانده گروهان است که شهید شده و من با دیدن چنین
روحیه ای نمی دانستم چه بگویم و فقط ساکت شدم و به فکر فرو رفتم. صبح شد روبروی
شهر حلبچه رسیدیم وقتی با دوربین نگاه می کردیم نیروهای عراقی را میدیم که با چه
هراس و سراسیمگی و وحشتی این طرف و آن طرف می رفتند. دشمن به فکر دفاع از شهر
افتاده بود ولی چون شهر در حال محاصره شدن بود چاره را در ترک شهر دید اما چقدر
ددمنشی و وحشیگری، زیرا به هنگام ترک شهر چگونه آن را تخریب می کردند.

بعد از ظهر یکی از روزها فرمان پیشروی به طرف
حلبچه به ما داده شد. به نزدیک حلبچه رسیدیم و گروهی از بچه ها را برای پاکسازی
شهر و مطمئن شدن از نبود دشمن به داخل شهر فرستادیم عصر بود که وارد شهر شدیم مرد
و زن، پیر و جوان وکودک همه لباسهای نو پوشیده و خوشحال و خندان به استقبال ما
آمدند. صلوات می فرستادند و تکبیر می گفتند، شهر را شور و شعف عجیبی فرا گرفته
بود، شهر یکپارچه جشن و سرور بود، شادی از در و دیوار شهر می بارید …. اما کاش
فردا نمی آمد! و آن مصیبت عظمی را نمی دیدیم.

فردای آن روز حوالی ظهر بود که هواپیماهای دشمن بر
فراز شهر ظاهر شدند و چندین نوبت شهر را بمباران کردند هنگام عصر که شد هواپیماهای
دشمن کثیف مجددا پیدا شدند اما … این بار با سلاح شیمیائی … نیروهای ش. م.
رسریعا اعلام خطر کردند و گفتند شهر را ترک کنید زیرا دشمن شهر را بمباران شیمیائی
در سطح وسیعی کرده است. مردم فوج فوج از شهر خارج می شدند. صحنه عاشورا جلو
دیدگانم مجسم شده بود جنازه هائی را می دیدم ک در راه افتاده بودند کودک، زن، پیر،
جوان. دیگران در غم عزیزان خود می گریستند چه غوغائی، خدایا چگونه بگویم، الهی چه
بگویم، خدایا من وظیفه خود می دانم که این پیامی که در قلب دارم بگوش دیگران
برسانم ولی تو خود دیگران را یاری بنما که از نوشته های قاصر و نارسای ما آنچه حق
مطلب است را فرا بگیرند و به دیگران برسانند.

چه صحنه ای بود خدایا! بزرگ و کوچک ماتم زده، پس
چه شد حلبچه دیروز، خدایا آیا خوای می دیدم؟ نه واقعیت بود، واقعیتی بسیار تلخ،
زمین و زمان سوگوار بود، ای جنایت بجز از شقی ترین افراد روی زمین از کسی ساخته
نیست زنی را دیدم که فرزندی در آغوش داشت و می گفت سه فرزند دیگرم داخل شهر مانده
اند و آواره و حیران این طرف و آن طرف می رفت، متأسفانه کسی کاری از دستش ساخته نبود.
در گوشه ای مرد قوی هیکلی را دیدم که مثل طفلی مادر مرده آنچنان گریه می کرد که دل
را کباب می نمود، آنطرف تر کودکی را دیدم که در آغوش یکی از برادران رزمنده جان می
داد و از پدر و مادرش خبری نبود.

چه صحنه ای بود خدایا! تنها صدائی که از فوج جمعیت
بلند می شد ضجه و ناله مردم بلند که دل سنگ را آب می کرد … دیگر قادر نیستم چیزی
بگویم فقط این را بگویم که دنیا تا کی می خواهد چشم و گوش خود را ببندد و تا کی می
خواهد اهد قتل مظلوم بدست ظالم باشد.

الهی ما را فقط برای حق زنده بدار و در راه حق
یاریمان ده و آخرالامر در راه حق بمیران که زندگی بدون احقاق حق برای ما معنی
ندارد. والسلام رزمنده ای بسیجی

«تجلي عرفان از مناجات ماه شعبان»

انبساط در شکوي و دعا

قسمت يازدهم             ايت‌الله
محمدي گيلاني

تعبيرات اعتراض نما در قران و مناجات

تعبير موهم اعتراض در مناجات مورد شرح

ايهام اعتراض در تعبير موساي کليم عليه‌السلام که
در قرآن آمده

تعبير رسول الله صلي الله عليه‌وآله وسلم: «الي من
تکلني …؟» که موهم اعتراض همراه با شکوه است، انگار مي‌خواهد عرض کند که مقتضاي
شئون ربوبي اين نيست که بدان مبتلا شده‌ام.

هجر جميل و صفح جميل و صبر جميل که در قرآن آمده،
معني اجمالي آنها، و اينکه صبر جميل منافاتي با شکواي بخداوند متعال ندارد

انبساط در شکوي و دعا از لطيف‌ترين احوال
صاحبدلاني است که وارسته از خوف و رجايند.

بسط خدايتعالي که رفيع الدرجات است تا بمرحله
استقراض «من ذالذي يقرض الله؟»

معناي انبساط يعني در عين حفظ ادب عبوديت بدن
پيرايه رجاء و خوف

ابتهال و ضراعت کردن و براين طراز است قول موسي
عليه‌السلام: «اتهلکنا بما فعل السفهاء» و قول رسول الله صلي الله عليه و آله
وسلم: «الي من تکلني؟» ترک شکوي به خداوند متعال، عصيان است حديث: «يا موسي اطلب
مني ولو ملحداً‌لعجينک»

استهلک انبساط در بسط شهود حقتعالي.

قوله: «الهي لو اردت هواني لم تهدني ولو اردت
فضيحتي لم تعافني الهي ما اظنک تردني في حاجة قد افنيت عمري في طلبها منک الهي فلک
الحمد ابدا دائما سرمدا يزيد ولايبيد کما تحب و ترضي الهي ان اخذتني بجرمي اخذتک
بعفوک وان اخذتني بذنوبي اخذتک بمغفرتک و ان ادخلتني النار اعلمت اهلها اني احبک».

الهي اگر خواريم را مي‌خواستي هدايتم نمي‌فرمودي،
و اگر مي‌خواستي که رسوا شوم، اين همه آثار و اسباب رسواانگيز از من نمي‌زدودي، اي
خدايم هرگز بتو اين گمان را ندارم که در حاجتي که عمرم را در طلبش نابود ساختم ردم
فرمائي، الهي حمد و ستايش بي‌نهايت و دائم و هميشگي از آن تست، که همواره در فزوني
است و فنا نمي‌پذيرد آنگونه که دوست داري و مي‌پسندي، اله ياگر مرا بجرمم بازخواست
فرمائي، من از تو پرسش مي‌کنم ه عفوت کجاست، و اگر مرا به گناهانم مؤاخذه فرمائي
من از تو خواهم پرسيد که مغفرت و پرده‌پوشي تو کجاست؟ و اگر مراد در آتش افکني من
به همه دوزخيان خواهم اعلام کرد که دوستدار توام!

اعتراض يا انبساط؟

حقيقت دعاء چنانکه قبلاً اشاره نمودم، جلب توجه
مدعو بسوي دعا کننده است که نيازمنديهاي او را به رحمت وعنايت خويش روا سازد، و
طبيعي است که قوام چنين حقيقتي، ضراعت و لا به در هيئت شايسته است، يعني عبارتي که
بوسيله آن  عرض حاجت مي‌گردد علاوه بر منزه
بودنش از ايهام طلبکاري از خداوند متعال و از ايهام تشاجر و طرح دعوي، و تجهيل و
مثل اين امور، بايد در زي و هيئت ادبي شايسته مقام ربوبي باشد، و تعبيري باشد رحمت‌انگيز
و عنايت‌خيز و گرنه، دعاء و تضرع نيست بلکه اقامه دعوي و طرح مخاصمه برمدعو است
«والعياذ بالله».

لزوم مراعات شايسته‌ترين ادب، نه فقط هنگام دعاء و
عرض حاجت است، بلکه در همه اذکار و مکالمه و خطاب با او سبحانه و تعالي وظيفه‌اي
است بديهي و بنده‌اي که في الجمله عارف به مقام پروردگار کريم است اين وظيفه را به
روشني درک مي‌نمايد، همانگونه که وجود خورشيد را در روز روشن درک مي‌کند، ولي در
فقره اخير که در اين مقاله از مناجات مورد شرح ذکر نموديم موهم خلاف توقع است زيرا
اين تعبيرات: «الهي اگر مرا بجرمم مؤاخذه فرمائي، من از تو مي‌پرسم عفوت کجا است
… بدوزخيان خواهم اعلام کرد که من دوستت دارم!» ايهام دارد که دعا کننده به
مقابله مدعو برخاسته و در قبال مؤاخذه باريتعالي او نيز حضرتش را مورد سؤال از
عفوش قرار مي‌دهد، و در قبال مؤاخذه برذنوب، او نيز خواهد پرسيد که ستاريت و
غفاريتش کو؟! و اگر او را در دوزخ اندازد، خواهد به دوزخيان اعلام کرد که او خداي
تعالي را دوست مي‌دارد و معذلک اين دوست بوده که به دوزخش درافکنده که با شأن دوست
چنين عملي تناسب ندارد! و نظير اين ايهام در کثيري از دعوات است خصوصاً در دعاء
کميل بن زياد است که با آن آشنائي داريم.

و مهمتر از ادعيه وارده از معصومين عليهم السلام
که در معرض ايهام مذبور بعضي از آنها واقعا، ورود اين ايهام به برخي از مکالمات
موساي کليم علي نبينا واله وعليهم السلام که در قرآن آمده مي‌باشد:

«واختار موسي قومه سبعين رجلا لميقاتنا فلما
اخذتهم الرجفة قال رب لوشئت اهلکتهم من قبل واياي اتهلکنا بما فعل اسفهاء منا ان
هي الا فتنتک تضل بها من تشاء و تهدي من تشاء انت و لينا فاغفرلنا و ارحمنا وانت
خيرالغافرين». (سوره اعراف- آيه 155)

موسي هفتاد مرد از قوم خويش برگزيده بود براي رفتن
بميقات و گرفتن الواح تورارت (و قوم برگزيده بمکالمه خدايتعالي با موسي قانع نشدند
و تقاضاي رؤيت خداي سبحان را نمودند) پس هنگامي که رجفه صاعقه آنان را گرفت و هلاک
شدند، موسي عرض کرد پروردگارا اگر مي‌خواستي آنان را و مرا قبلا هلاک مي‌نمودي،
آيا بجهت عصيان گروهي از سفهاء، ما را هلاک مي‌کني؟! نيست اين هلاکت و عذاب مگر
امتحانت که هر که را مي‌خواهي بدينوسيله گمراه مي‌کني و هرکه را مي‌خواهي هدايت مي‌فرمائي،
تو ولي امر مائي، بر ما رحمت و مغفرت آر، چه فقط توئي که بهترين آمرزندگاني.

تعبير: «لوشئت اهلکتهم من قبل واياي اتهلکنا بما
فعل السفهاء منا» موهم اعتراض است و کليم الله تعالي مي‌خواهد عرض کند که
پروردگارا وجود همه امور از مشيت ازلي تو نشأت مي‌گيرد و از اين رو، قبلا اگر مي‌خواستي
آنان و مرا هلاک مي‌فرمودي که در اين صورت از بني‌اسرائيل تهمتي مربوط بهلاکت اين
گروه متوجه من نمي‌شد وانگهي از شئون ربوبيت و رحمتت نيست که بجهت تبهکاري تعدادي
از سفيهان، مارا هلاک و نابود سازي؟!

اين مواخذه غيرمنتظره جز امتحانت نيست که با اين
گدازندگي، خالص را از ناخالص جدا مي‌کني، گروهي را گمراه و گروهي را از نعمت هدايت
برخوردار مي‌نمائي، چنانکه ملائکه عرض کردند: «اتجعل فيها من يفسد فيها و يسفک
الدعاء»

و حاصل آنکه، نفس تعبير مذکور با قطع نظر از همه
جهات ديگر، چنين ايهام مي‌کند که گوينده، طرف خطاب خود را در سطح همطراز خود
انگاشته و حشمت و جمال و جلال او را ناديده گرفته، بدون هيچ خوف و رجائي، با او به
سخن پرداخته و دل خالي کرده و فعل و حادثه واقع شده را ارزيابي نموده، و نظر خود
را در اين زمينه عريان ابراز داشته است.

و اين ايهام اعتراض در ابتهال رسول خدا صلي الله
وآله وسلم بخداوند متعال در کنار بستان عتبه و شبيه وقتي که از طائف، سفهاء  ثقيف او را رانده بودند، بخوبي چشمگير است
چنانکه درسيره ابن هشام است: «اللهم اليک اشکو ضعف قوتي و قلة حيلتي و هواني علي
الناس يا ارحم الراحمين، انت رب المستضعفين، و انت ربي، الي من تکلني؟ الي بعيد
يتجهمني؟ ام الي عدم ملکته امري؟ … » (ج 1 ص 420)

اي خداي متعال، ناتواني، و بيچاره‌گي، و بي ارزشي
خويش را نزد مردم، بسويت شکوه مي‌آورم يا ارحم الراحمين اين توئي که پروردگار
مستضعفان و پروردگار مني، به که برگذارم مي‌کني؟ به بيگانه‌اي که از ديدار من
کراهت دارد؟! يا بدشمني که او را بر من مسلط ساخته‌اي؟!

ملاحظه مي‌فرمائيد که تعبير «الي من تکلني …»
موهم شديدترين اعتراض است و انگار که آن صاحب خلق عظيم مي‌خواهد عرض کند: اي
پروردگار مستضعفان و پروردگار من، شئون ربوبيت و صفت ارحم الراحميني تو چگونه مرا
به بيگانه‌اي مي‌سپارد که از من بيزار، و از ديدارم کراهت دارد؟! و چطور مرا
بدشمني که برامورم مستولي و مسلط است، واگذار مي‌کند؟! آيا رب المستضفين و رب من
که مستضعفم بايدم باينها برگذار کند؟!

اين بود توضيح اجمالي درباره توهم اعتراض ناشي از
برخي از تعبيرات وارده در قرآن مجيد و ادعيه و مناجات و مباهلات معصمومين صلوات
الله عليهم اجمعين.

ولي همانگونه که اين اشکال بعنوان «ايهام اعتراض»
عنوان گرديده است، واقعيت نيز چنين است، زيرا انبساط در شکواي الي الله تعالي و
مسئلت از حضرتش که از لطيف‌ترين حالات اولياء و عرفاء بالله تعالي است به غلط
اعتراض توهم گرديده و احياناً برخي، انبساط در شکوي و مسئلت از واهب العطايا را
سوء ادب پنداشته‌اند که چنين پنداري خود ستمگري به معارف الهي است.

هجر جميل و صبر جميل

در قرآن کريم خداي عزوجل امر فرموده رسول الله‌(ص)
را به هجر جميل: «واهجرهم هجرا جميلا» (المزمل آيه 10) و صفح جميل: «فاصفح الصفح
الجميل» (الحجر آيه 55) و صبر جميل: «فاصبر صبراً جميلا» (المعارج- آيه 5)

هجر جميل، هجرتي است که به مهجور عنه ايذائي
نرساند، و صفح جميل، گذشت و عفوي است که عتابي در آن نباشد و صبر جميل صبري است
بدون شکواي به غير خدايتعالي زيرا شکواي به خداوند متعال منافاتي با صبر جميل
ندارد و چنانکه جناب يعقوب علي نبينا و اله و عليه الصلوة والسلام درموردي مي‌فرمايد:
«انم اشکوا بثي وحزني الي الله» و در موردي ديگر مي‌فرمايد: «فصبر جميل» بنابراين
شکواي مصائب و حوادث والام بسوي خداوند متعال منافاتي با صبر جميل ندارد، و درباره
حضرت ايوب علي نبينا وآله و عليه الصلوة والسلام مي‌فرمايد: «انا وجدناه صابرا» (ص
آيه 44) و شکواي آنجناب را نقل مي‌کند: «وايوب اذناي ربه اني مسني الضروانت ارحم
الراحمين» (الانبياء- آيه 83) و با اين رفع شکوايش به خدايتعالي او را مي‌ستايد:
«نعم العبد انه اواب» پس مي‌توان گفت که شکواي الي الله و ادبه و رجوع به او به
صبر جمال و زيبائي مي‌بخشد و صبر را متصف به وصف جميل مي‌گرداند و بر صابر مصيبت‌ديده
و گرفتار بلا واجب است که نزد خدايتعالي شکوه برد و از گرفتاري و مصيبت بسوي حضرتش
شکايت آورد زيرا در صورت عدم اشتکاء الي الله تعالي، صبر وي رنگ مقاومت و مقابله
با قهر الهي را به خود مي‌گيرد و بديهي است که چنين عملي سوء ادب با خداوند سبحان
است و انيباء صلوات الله عليهم که معلم آداب عبوديت بودند، شکوه الي الله تعالي را
در شدائد و بلايا بما آموختند و خداوند متعال بلايا و مصائب را نازل مي‌کند تا
مبتلايان و گرفتاران بسوي او شکوه برند نه به غير او که در اينصورتت از صابرانند
«والله يحب الصابرين».

انبساط در شکوی و سؤال

و معنی انبساط در شکوی وسؤال، عبارتست ازاظهار
آنها بمقتضای طبع و سجیه دوراز تکلف ناشی ازخوف یا رجا که ریشه های جبن و تملقند،
وانبساط بمعنائی که گفته آمد از احوال صاحبدلان و عارفانی است که متحقق به جمال
احدیتند و خوف و رجاء از جلال احدی انتشاء می یابند، وانبساط از جمال حقتعالی و
بسط آن حضرت نشأت می گیرد، و بسط الهی فراگیر همه اشیاء و چیزی او را در بر نمی
گیرد و ممکن هم نیست که در برگیرد و آن ذات اقدس رفیع الدرجات و المنزلات است «دنا
فی علوه و علا فی دنوه» تا بادنی الدرجات، بسط حضرتش گسترده است و استقراض می کند:
«من ذا الذی یقرض الله قرضا حسنا فیضا عفه له» (بقره- آیه 245) و در هر درجه و
منزل گرچه دانی باشد، باریتعالی رفیع الدرجه در آن دنو و عالی الشان در آن نزول
است و این بسط الهی است که به ارباب قلوب و اولیاء الله تعالی حال انبساط موهبت
فرموده که دور از تکلفات خوف و طمع، با خدای عزوجل شکوی وابتهال سر می دهند و:
«اتهلکنا بمافعل السفهاء منا» و «الی من تکلنی؟ الی بعید …» می گویند و در این
طراز است کهبدون هیچ پیرایه ای عرض می کند: «لو اخذتنی بجرمی اخذتک بعفوک …» این
برگزیدگانندکه در پرستیدن پرورگار احرارند، حق را برای حق می خواهند نه حق را وسط
و معبر قرار می دهند که به نعمتهای اخروی نائل آیند یا از عذاب اخروی رهائی یابند
و چون احرارند ابتهال و دعایشان از قید خوف و طمع آزاد است، ولی بی خبر ازحال
انقباض خویش که بدان مبتلا گردیده است، و هیچ مؤمنی تردید ندارد که عالی ترین ادب
عبودیترا پیامبران صلوات الله علیهم طبق درجاتشان دارا بوده اند، پس آنکه از عبارت
انبیاء و اولیاء در مقام ابتهال و ماجات که نمونه هائی ذکر شد، توهم اعتراض و سوء
ادب می کند باید بیدار شود و بخود آید که وهم مزبور، سایه ای است از حال انقباض
خود، و واجب است در ازاله آن بکوشد و در پیروی از رسول الله (ص) که همان شریعت
اسلامی است کمال جد و جهد رامبذول دارد که مآلأ مورد محبت جناب اقدس حقتعالی می
گردد و حال انقباض وی به حال انبساط مبدل می شود، در بعضی از آثار دیدم که کلیم
الله تعالی از طلب حاجات دنیویه در آغاز امر اباء وامساک داشته وهنگامی که حقتعالی
خلعت قرب و رازداری در اندامش پوشاند: »ونادیناه من جانب الطور الایمن و قرّناه
نجیا» (سوره مریم- آیه 52) و به او در بساط قرب، بسط حضور دادند تا آنجا که طبق
خبر مأثور بوی فرزند: «اطلب منی ولو ملحا لعجینک» مأذون در انبساط گردید، انبساطی
که در زیباترین سیمای ادب عبودیت تجلی می نمود، و بتصدیق قرآن مجید وارسته از همه
و وابسته به حقتعالی شد: «واذکر فی الکتاب موسی انه کان مخلصا و کان رسولا نبیا»
(سوره مریم- آیه 51) در مقامی قرار گرفت که ابلیس هیچ راهی برای اغواء آن بزرگ
نداشت: «قال فبعزتک لاغوینهم اجمعین الا عبادک منهم المخلصین» (سوره ص آیه 83) و
اظهار یاس از اغوا مخلصین می نماید زیرا خدای تعالی آنان را برای خود خالص
گردانیده چگونه ممکن است ابلیس بافق اعلای مخلصین که در حصن ولایة الله اند دست
اغواء درازکند؟!

باری این وارستگان از خوف و رجا، عبادتشان از
شاکله خوف و رجا بیرون است، و همه شؤنشان رنگ انبساط داارد و احیانا بعضی از آنان،
از انبساط نیز رسته اند و رد شهود بسط الهی خود و انبساطشان مستهلک شده و آنانکه
در حال انبساط باقیند خاشع ترین و مؤدب ترین عباد الله تعالی هستند و همه وقت در
حال حضورند اما خشوع و ادب آنان: خشوع حیاء لاخشوع مخافه و هیبة اجلال و قبض تأدب،
و الحمدالله. ادامه دارد.

هدايت در قرآن

«تفسير سوره رعد»

عرش و کرسي

قسمت دهم

آیت الله جوادی آملی

در روايات اهل بيت(ع) مسأله عرش و کرسي
کنار هم ذکر شده ولي در قرآن کريم گرچه کرسي بصورت مسأله‌اي جدا و مستقل مطرح
گرديد اما در عين حال به مسأله عرش مرتبط مي‌باشد و ما در اينجا نخست آياتي را که
عنوان عرش و کرسي در آنها آمده است بررسي مي‌نمائيم و سپس به تحقيق درباره روايات
مربوطه مي‌پردازيم.

آياتي که درباره عرش تاکنون ذکر شد، يا
مقام قدرت و سلطنت الهي را تبيين مي‌نمايد، يا ناظر به مقام علم فعلي حق تعالي است
و علم فعلي خداوند با سلطنت و مالکيت او يکي است، چرا که علم ذاتي و قدرت ذاتي
حضرت باري‌تعالي عين هم است. در آية الکرسي سخن از سلطنت و احاطه علمي حق است.
قرآن کريم هنگامي مطلبي را در آيه‌اي عنوان مي‌نمايد. اسماء حسنائي را که در تحقق
آن مطلب دخيل و مناسب است در آغاز يا پايان آيه ذکر نموده يا شروع و ختم آن را به
اين اسماء مي‌نمايد، مثلاً آيه‌اي که محتواي آن رحمت است در پايان آيه غفور و رحيم
مطرح است و در آيه‌اي که از انتقام و غضب الهي سخن رفته در آخر آيه عزيز حکيم يا
عزيز قهار منتقم و مانند آن آمده است.

اصمعي مي‌گويد: من در بيانات قرائت آيه «السارق
و السارقه فاقطعوا ايديهما جزاء بما کسبا نکالا من الله» را با «والله غفور رحيم!»
پايان مي‌دادم، زني از اعراب باديه‌نشين از من خواست آن را تکرار نمايم و من چند
بار تکرار نمودم ولي در هر بار به اشتباه، در اخر آيه «والله غفور رحيم» ذکر مي‌کردم،
ناگهان به اشتباه خويش واقف شدم و آيه را تلاوت نموده و در آخر «والله عزيز حکيم»[1]
که دنباله آيه است قرائت نمودم، زن گفت: حالا درست خواندي. پرسيدم: از کجا فهميدي
که من آيه را اشتباه خواندم؟ زن در پاسخ گفت: اينکه تو خواندي کلامي متقن و متين
بود، و من براي نخستين بار آن شنيدم ولي ديدم آنطور که اول خواندي صدر و ذيلش با
هم تناسبي ندارد، صدر آن در مورد مغفرت و رحمت نيست بلکه عزت و حکمت است و
بنابراين نمي‌تواند با «غفور رحيم» خاتمه يابد بلکه با «عزيز حکيم»تناسب دارد.

در آية الکرسي، صدر آيه به الوهيت حق
اشاره دارد: «ª!$#
Iw
tm»s9Î)
žwÎ)
uqèd
ÓyÕø9$#
ãPq•‹s)ø9$#
4
Ÿw
¼çnä‹è{ù’s?
×puZř
Ÿwur
×PöqtR
4
¼çm©9
$tB
’Îû
ÏNºuq»yJ¡¡9$#
$tBur
’Îû
ÇÚö‘F{$#
3
»[2] – هيچ معبودي جز خداوند يگانه زنده که قائم بذات خويش است و
موجودات ديگر قائم به او هستند، وجود ندارد، هيچ گاه خواب سبک و سنگين او را فرا
نمي‌گيرد، و هرگز سستي و فتور در حريم حيات و قيموميت حق‌تعالي راه ندارد، آنچه در
آسمانها و در زمين است از آن او است.

اينکه در اينجا سخن از «مابينهما» نشد
براي اين است که منظور مجموعه نظام خلقت است، ولي آنجا که خصوص سماوات و ارض منظور
است نه مجموعه نظام آفرينش، «مابينهما» آمده است، پس تمام نظام، ملک و ملک او است
واحدي در ان نقش ندارد.

علم الهي

تأثيراتي که ممکن است يک فرد نظام طبيعت
داشته باشد، چهارگونه قابل تصور است که سه نحوه آن در سوره «سبأ» ابطال گرديده است
و در شماره گذشته بيان شد، اينکه کسي مالک بالأستقبال يا بالأشتراک با حق تعالي
باشد و يا ظهير و پشتيبان او باشد در اين آيه نفي گرديده است، مانند مسأله شفاعت
که براي هر کس شفاعت نمي‌شود «الا من اتخذ عندالرحمن عهدا»[3]
مگر کسي که پيش خداوند عهد و پيماني دارد «الا من ارتضي»[4]
و جز آنکه خداوند از او خشنود است. پس شفاعت را قرآن کريم در صورتي که شفيع و
مشفوع له باشد اثبات مي‌نمايد و شفاعت هم بايد به اذن پروردگار باشد لذا مي‌فرمايد:
«من ذالذي يشفع عنده الا باذنه» کيست که نزد او جز به اذن او شفاعت نمايد، مانند
دنيا نيست که هرکس بتواند شفيع کسي بشود «يعلم مابين ايديهم و ماخلفهم» آنچه پيش
روي او و پشت سر انها است مي‌داند، از گذشته و آينده خبر دارد، و اين سعه علم الهي
است، نه تنها خداوند به تمام اسرار بندگان عالم عالِم است بلکه بندگان هم اگر علمي
دارنداز علم «الله» است که به مقدار مشيت خويش به آنها عطا فرموده است لذا مي‌فرمايد
«ولايحيطون بشيء من علمه الا بماشاء» و جز به مقداري که خواست او است کسي به علم
او واقف نگردد. علم خداوند نامحدود است بطوري ک ديگر جائي براي علم غير او باقي
نمي‌ماند، پس چگونه ممکن است بگوئيم خداوند «عليم» است، انسان هم علم دارد منتهي
علم انسان محدود است و علم «الله» نامحدود مي‌باشد؟ مگر در برابر علم نامحدود علم
ديگري هم مي‌توان فرض کرد؟ چرا که اگر در برابر علم خدا، علم ديگري فرض شود و هر
دو محدود مي‌شوند، با اين تفاوت که يکي کمتر و يکي بيشتر است، چنانچه بگوئيم اين
نهر آب و اين قطره در مقايسه با اقيانوس بسيار اندک است و اقيانوس چندين برابر
عظيم‌تر و بزرگتر است، و در اينصورت هر دو محدود خواهند بود ولي علم بشر در برابر
علم حق تعالي محدود است، و نظير قطره در براب دريا نيست، و يا مثل نم در مقابل يم
نمي‌باشد، نم آن است که اگر کسي سوزني در دريا فرو برد سوزن رطوبتي پيدا مي‌نمايد
ولي قطره‌اي به آن نمي‌چسبد، زيرا سوزن بدقت عقلي که بسنجيم چيزي از دريا به نام
نم بهمراه دارد و به همين اندازه از آن کم مي‌شود و در نتيجه دريا بالقياس به اين
نم محدود مي‌گردد بلکه علم الهي مانند موج نسبت به دريا است، هنگامي که دريا
طوفاني مي‌شود و موج در آن پديد مي‌آيد، موج چيزي جداي از دريا نيست و با ظهور موج
چيزي از دريا کم نمي‌گردد، بلکه موج ظهور همان دريا است.

علم انسان هم جداي از علم خداوند نيست،
نظير موج و دريا، با اعتراف به اينکه تنها اين يک مثال و براي تفهيم و تقريب ذهن است
و گرنه «ليس کمثله شيء وليس کمثل علمه شيء» علم او عين ذات او است، بنابراين اگر
علمي براي بشر پيدا شود، موجي از ظهور علم حق‌تعالي است، اين علم دادني و تفويضي
نيست که مثل امر مادي يک قسمتش بديگري منتقل گردد و اصولاٌ فيض خداوند چنين است که
چه بيشتر باشد ظهورش بيشتر است «الذي لايزيده کثرة العطاء الا جودا و کرما» هرچند
بيشتر نه تنها کم نمي‌شود بلکه عطايش افزايش مي يابد. چرا که اگر عطائي کرد زمينه
بخشش و فيض بعدي فراهم مي گردد و انسان مور لطف، شايسته دريافت عطاي بيشتري مي‌شود
و بدين ترتيب استعداد و آمادگي جديد براي لطف الهي در او پيدا مي‌شود، اگر استعداد
پيدا شد، خداوند که «دائم الفضل علي البريه» است، با استعداد  جديد، فيض جديد افاضه مي‌نمايد به اين ترتيب که
با يک فيض استعداد مي‌دهد و فيض ديگر به استعداد داده شده پاسخ مي‌دهد، بنابراين
نه تنها لطف و فيض خداوند کاهش‌پذير نيست، بلکه ظهورش خواهد شد.

علم خداوند متعال چنين است که کم و
کاستي در آن پديد نمي‌آيد، و اگر علم حق‌تعالي نامحدود است- چنانچه چنين است-
انسان موجي از آن علم نامحدود را دارا است، و لذا در قيامت از انسان سؤال مي‌شود
با اين فيض حق که در تو ظهور نمود چه کردي؟ و کسي نمي‌تواند در پاسخ مدعي گردد که
فيض حق نبوده بلکه نتيجه زحمت و تلاش خود من بوده است چنانچه قارون در موردمال و
ثروت خويش مي ‌گفت: «انما اوتيته علي علم عندي» لذا فرمود: «ولا يحيطون بشيء من
علمه الا بما شاء» و نيازي نيست که ما علم ر در اين آيه به معني معلومات بگيريم،
بلکه علم، مصدر مضاف به ضمير است که افاده اطلاق مي‌نمايد، يعني از آن علم نامحدود
کسي جز بمقداري که خاست و اراده خدا است بهره‌مند نمي‌گردد، لذا بعضي را حامل علم
اندک و بعضي را حامل علم متوسط و بعضي را حالم علم فراوا مي‌نمايد، و تنها معصومين
عليهم‌السلام‌اند که حاملان عرش علم‌اند، و به اذن الهي به هر چه در جهان امکان
وجود دارد آنها عالم‌اند.

معناي کرسي در قرآن

تا اينجا سخن از قدرت و سلطنت و علم حق‌تعالي
و از احاطه علمي آن ذات مقدس بود، بدنبال آن فرمود: «وسع کرسيه السموات و الأرض»
کرسي او آسمانها و زمين را در برگرفته است «ولا يوده حفظهما» ضمير «يؤده» به الله
باز مي‌گردد، حفظ آنها براي او مشکل نيست.

البته کرسي چنانچه گفتيم به معني تخت
نيست، بلکه منظور همان سلطنت و علم الهي است که حافظ سماوات و ارض است، گرچه بعضي
احتمال داده‌اند که ضمير «يؤده» به کرسي برگردد زيرا فاعل وسع «کرسي» است ولي صحيح
اين است که تمام ضمائر در اين آيه به «الله» برمي‌گردد چنانچه «هو»، در «وهو العلي
العظيم» مرجعش نيز «الله» است.

«عليّ» و «عظيم» دو اسم از اسماء حسني
است، در کعبه در محل اثر دو پاي ابراهيم‌(ع) اين جمله مبارکه «ولا يؤده حفظهما» حک
شده است، هر کس براي حک در حاشيه آن سنگ چنين جمله‌اي را انتخاب کرده، انتخابي
خوبي است، خدا اين اثر را حفظ کرده و حفط آن برخداوند سنگيني ندارد، و او را خسته
نمي‌نمايد چرا که او «عليّ و عظيم» است، و اگر خداوند عليّ وعظيم است و بلندي مقام
و عظمت مخصوص به او است پس «بکل شيء محيط» هم مي‌باشد. و «له ما في السموات و
الارض» هم هست و هم ديگران اگر بخواهند «عليم» باشند علم آنها موجي از علم او است،
بنابراين محتواي اين آيه مبارکه سلطنت و قدرت الهي است، پس کرسي جز مقام علم و
سلطنت چيز ديگري نخواهد بود، لذا در روايات کرسي به علم تفسير شده است و چون عرش و
کرسي در کنار هم‌اند، يک مقدار از روايات مربوط به اين دو را مرحوم کليني و يک
مقدار از آن را مرحوم صدوق در کتاب «توحيد» نقل نموده است، ما رواياتي را که در هر
دو، آمده است از کافي نقل مي‌نمائم.

معناي کرسي در روايات

در کتاب پر ارزش «کافي» پس از اينکه
مسأله حرکت و انتقال را بعنوان صفات سلبيه از ساحت مقدس خداوند نفي نموده است و
بهمين مناسبت عنوان باب مربوط به آن را «باب الحرکة و الأنتقال» نام نهاده، سپس
«باب العرش و الکرسي» را مطرح نموده است. در روايت چهارم از «باب الحرکة و
الانتقال» چنين آمده است:

عن محمد بن عيسي «قال : کتبت الي بي
الحسن علي بن محمد عليه‌السلام: جعلني الله فداک يا سيدي! قد روي لنا: ان الله في
موضع دون موضع علي العرش استوي، و انّه ينزل کل ليلة في النصف الأخير من الليل الي
السماء الدنيا، و روي: انه ينزل في عشية عرفة ثم يرجع الي موضعه، فقال بعض مواليک
في ذلک: اذا کان في موضع دون موضع فقد يلاقيه الهواء و يتکنف عليه و الهواء جسم
رقيق يتکنف علي کل شي بقدره، فکيف يتکنف عليه جل ثناؤه علي هذا المثال؟ فوقع عليه‌السلام:
علم ذلک عنده و هو المقدر له بما هو احسن تقديرا و اعلم انه اذا کان في السماء
الدنيا فهو کما هو علي العرش والأشيا کلها له سواء علما و قدرة و ملکا واحاطة».[5]

محمد بن عيسي گويد: به امام علي النقي
عليه‌لسلام نوشتم: خداوند مرا فداي شما گرداند، بمراي ما روايت نموده‌اند که خدا
در موضع معيني از عرش قرار دارد، و نيمه دوم هر شب به آسمان پائين فرود مي‌آيد، و
روايت شده که در شب عرفه (شامگاه نهم ذيحجه) نازل مي‌شود و سپس بجاي خود باز مي‌گردد،
(شما که حرکت و انتقال را از خداي متعالي بعنوان صفت نقص، سلب کرديد، پس اين رفت و
آمدها چيست؟)بعضي از شاگردان شما در اين باره گفته‌‌اند: اگر خداوند در موضع معيني
جاي داشته باشد، در برخورد و مجاورت هوا قرار مي‌گيرد، در صورتي که هوا جسم رقيقي
است که بهرکس باندازه خودش احاط مي‌نمايد، پس چگونه در اين صورت هوا به خداوند
احاطه مي‌کند؟ حضرت مرقوم فرمود: خداوند به اين مسأله خود عالم است، و او است که
خوب تقدير و اندازه‌گيري مي‌نمايد، مي‌نمايد، بدانکه او چنانچه در آسمان دنيا
باشد، هم چنان در عرش است و علم و قدرت و سلطنت و احاطه او بر همه چيز يکسان است.

مرحوم شيخ طوسي رضوان الله عليه در ذيل
آيه شريفه «ان مثل عيسي عندالله کمثل آدم خلقه من تراب[6]»
مي‌گويد: چنانچه بعضي معتقدند که تفکر و انديشه در قرآن حرام است، چنين نست و اين
آيه دليل بر آن است. بدين ترتيب اين بزرگان داشتند ثابت مي‌کردند که قرآن به ما
اجازه فکر مي‌‌دهد و چنين نيست که تفسير قرآن عبارت از همان تلاوتش باشد. و در
روايت فوق هم مي‌بينيم که شاگردان معصومين عليهم‌السلام با سؤال حضوري و با ارسال
نامه، مشکل‌ترين مسائل را در مورد آيات قرآن کريم که برايشان پيش مي‌آمد، مطرح مي‌نمودند.
ملاحظه مي‌نمائيد که ائم معصومين ما درباره تفسير آيات، چه ارائه داده اند و آنها
چه دارند، آنجا که سخن از اخلاقيات و مواعظ است دست به قلم زياد است ولي در زمينه
اعتقادات و معارف بين تفاسير عامه و تفاسير ما تفاوت زياد است.

معني استواء علي العرش

بنابراين نزول و رف و امد و تجافي نسبت
به حقل تعالي، از صفات سلبيه است، مشابه سؤالي ک در روايت ياد شده به عمل آمده
درباره آيه شريفه «الرحمن علي العرش استوي» نيز انجام گرفته و حضرت پاسخ داده‌اند
که به معني «استوي علي کل شيءٍ» مي‌باشد چرا که «العرش هو کلي شي» چون عرش همه چيز
است پس آيه به اين معني است که خداوند رحمان بر هر چيز احاطه و قدرت و سلطنت دارد،
نه اينکه عرش به معني تخت باشد. بنابراين، عرش عبارت از مقام علم، احاطه و قدرت
عملي و علمي خداوند است و خداوند براين مقام استوا يعني احاطه دارد.

امام هادي عليه‌السلام در آخر فرمود:
چنين نيست که چيزي نسبت به او نزديکتر از چيز ديگر باشد. و اگر قرب و بعدي مطرح
است، قرب و بعد معنوي است اگر بگوئيم اين ديوار سمت شرق از ديوار طرف غرب پنج متر
دور است، چنين نيست که فاصله آن ديوار تا ديوار شرقي کمتر باشد قرب و بعد زماني هم
همين طور است، اما در قرب و بعد معنوي ممکن است يکي به ديگري نزديک باشد ولي
ديگران از همان اولي دور باشد؛ خداوند متعال نسبت به همه نزديک است ولي مؤمنان اگر
کارهاي خيري انجام دهند بخداوند نزديک و نزديک‌تر مي‌شوند و کفار از خداوند
بدورند. چرا که در اين جا قرب و بعد معنوي مطرح است نه مادي، لذا در يک سو قرب
وجود دارد و از سوي ديگر بعد است. قرب و بعد در امور مادي، اضافه‌هاي متوافقة
الأطرافند، مثل اخوت، يعني قريب با قريب، قريب است و بعيد با بعيد، بعيد است زيرا
اضافات را به دو قسم تقسيم کرده‌اند.

متوافقة الأطراف: مانند محاذات، مساوات،
مماثله، مقاربه و مباعده، و متخالف الأطراف: نظير ابو و بنوت، عليت و معلوليت، که
در اي موارد مانند اخوت هر دو طرف همسان نيستند، چرا که در اخوت هر دو برادر
يکديگرند، قرب و بعد هم از قسم نخست مي‌باشند اما در امور مادي، ولي در قرب و بعد
معنوي احيانا متخالف الأطراف خواهند شد، چنانچه يکي از دو طرف قريب است، و طرف
ديگر بعيد، خداوند نسبت به هر کس «اقرب من حبل الوريد» است ما کافران از خداوند
دورند «ينادون من مکان بعيد» از فاصله‌‌اي دور خوانده مي‌شود. اين است که حضرت در
پاسخ سؤال از معني «الرحمن علي العرش استوي» مي‌فرمايد: «و الأشياء کلها له سواء
علما و قدرة و ملکا و احاطه» علم و قدرت و احاطه و سلطنت او بر همه چيز يکسان است،
پس او در همه جا حضور دارد.

امام سجاد عليه‌السلام در دعاي 47 صحيفه
سجاديه[7]
مي‌فرمايد: «الداني في علوه والعالي في دنوه» خداوند در عين حالي که نزديک است
بلندمرتبه و عالي است و با اينکه عالي است نزديک مي‌باشد چرا که نامحدود است، و
چون نامحدود است در همه جا حضور دارد. چنانچه عالي باشد ولي داني نباشد، محدود
خواهد بود و نيز اگر داني باشد ولي عالي نباشد محدود است.

در متناهي، قرب و بعد فرض نمي شود

و در حديث ديگري از امام ششم حضرت صادق‌(ع)
از تفسير «الرحمن علي‌العرش استوي» سؤال مي‌شود، حضرت در پاسخ مي‌فرمايد: «استوي
علي کلي شيء فليس شي اقرب اليه من شي»[8]
و در حديث بعد نيز امام در پاسخ چنان سؤال مشابه نيز همان جواب فوق را مي‌دهد، و
در حديث سوم بدنبال آن اضافه مي‌نمايد: «…. لم يبعد منه بعيد ولم يقرب منه قريب،
استوي في کل شي» او بر همه چيز مسلط است و چيزي به او نزديک‌تر از چيز ديگر نيست،
هيچ دوري از او دور نمي‌باشد و هيچ نزديکي به او نزديک نمي‌باشد، زيرا در
نامتناهي، قرب و بعد قابل فرض نيست، بلکه در محدود قابل فرض و تحقق است و مي‌توان
گفت فلان جسم نسبت به يک شي نزديک است و نسبت به شي ديگر دور است، ولي نامحدود همه
جا حضور دارد و قرب و بعد نسبت به او بي‌معني است.

خداوند محدود و محصور نيست

در حديث نهم که بعد از حديث فوق آمده
است، ابوبصير از امام صادق عليه‌السلام چنين روايت مي‌نمايد: «قال من زعم ان الله
من شي او في شي، او علي شي فقد کفر، قلت فسرلي، قال: اعني بالحواية من الشي له او
بامساک له او من شي سبقه».

اگر کسي پندارد که خداوند از چيزي تشکيل
شده يا در چيزي حلول کرده، يا بر چيزي استقرار دارد، و از آنجا که لازمه اين همه،
ماديت و جسميت است و خداوند منزه از اين صفات نقص مي‌باشد، معتقد به آن کافر است.
سپس ابوبصير از امام مي‌خواهد تا آنچه را فرموده تفسير و توضيح دهد. امام مي‌فرمايد:
مقصودم اين است که چيزي خدا را در برنگرفته و حاوي او نيست و يا او را نگه نداشته
و يا چيزي بر او سبقت نگرفته است که خداوند مسبوق به امري باشد.

«و في رواية اخري: من زعم ان الله من شي
فقد جعله محدثا و من زعم انه في شي فقد جعله محصورا و من زعم انه علي شي فقد جعله
محمولا» و در روايت ديگري است: هر کس گمان نمايد، خدا از چيزي است، او را حادث
قرار داده و هر کس گمان برد در چيزي است، او را در حصار قرار داده و هر کس گمان
نمايد بر چيزي است او را قابل حمل قرار داده است. چون خداوند قديم است نه حادث،
نامحدود است نه محدود و محصور، و حامل کل شي است نه محمول، لذا نه «علي شي»، و نه
«من شي» و نه «في شي» است، اين حرفها پس از هزار چهارصد سال ممکن است مقداري روشن
شده باشد، اما در اوائل ظهور اسلام جزء مسائل نظري بود که حتي براي افرادي چون
هشام و ابوبصير مورد سؤال بود.

گاهي در قضاياي شخصي پاسخ سؤالي را براي
اسکات يا براي اقناع در حد نازل از معصومين عليهم‌السلام مي‌شنويم، مانند قرآن
کريم ک هر مسأله‌اي را که در معارف بيان مي‌نمايد، براي آن برهان اقامه مي‌نمايد و
مثال ساده‌اي ذکر مي‌نمايد تا توده مردم از آن بي‌بهره نمانند. چرا که قرآن سفره و
خوان گسترده الهي است و در کنار آن همه کس جاي دارند و اوساط و ضعاف از مردم هم
نشسته‌اند، علما و بزرگان هم قرار گرفته‌اند و همان مطلبي را که يک دانشمند به آن
پي مي‌برد، بايد ضعاف هم در حد يک مثل درک نمايند. معصومين عليهم السلام هم که
قرآن ناطق‌اند، همانگونه با شاگردانشان مطالبي را مطرح مي‌سازند که گاهي بسيار
عميق است مانند روايت فوق که امام صادق‌ عليه‌السلام به ابي‌بصير فرموده است و
گاهي در حد متوسط و نازلتر است.

ابوشاکر ديصاني که شبهات الحادي فراواني
داشت به هشام بن حکم مي‌ گويد: در قرآن آيه‌اي است که حرف ما را تأييد مي‌نمايد،
پرسيد آن آيه کدام است؟ گفت: «و هو الذي في السماء اله و في الأرض اله»[9]
و اين آيه مي‌فهماند که خداوند گاهي در آسمان است و گاهي در زمين، و من جوابي براي
او نداشتم، تا اينکه موسم حج به مکه رفتم و جريان را با امام صادق عليه‌السلام در
ميان گذاشتم، حضرت فرمود: اين سخن زنديق خبيثي است، چون بازگشتي از او بپرس: نام تو در بصره چيست؟ در پاسخ مي‌گويد: فلان (ابوشاکر) سپس
بپرس اسم تو در کوفه چيست؟ خواهد گفت: همان فلان (ابوشاکر) «فقل : کذلک الله ربنا
في السماء اله و في الأرض اله و في البحار اله و في القفار اله و في کل مکان اله»
پس بگويد: چنين است «الله»: پروردگار ما که در آسمانها و در زمين و در درياها و در
صحراها و در همه جا اله و معبود است. هشام مي‌گويد: من از مکه بازگشتم و به نزد
ابوشاکر آمدم و آنچه را تعليم ديده بودم به او گفتم، ابوشاکر گفت: «هذه نقلت من
الحجاز».[10] اين پاسخ از حجاز آمده است.

در ضمن مي‌بينيم که رفتن به مکه تنها براي انجام
مراسم حج نيستل، بلکه براي حل اشکالات و مشکلات نيز هست و لذا در روايت وارد شده
است که: «تمام الحج لقاء الأمام» زيارت و ديدار با امام متمم حج به شمار مي‌رود.
ادامه دارد.                

درسهائي از نهج‌البلاغه

خطبه 233

آيت الله العظمي منتظري

تقوي، نگهبان شما است

اوصيکم- عبادالله- بتقوي الله فانها حق
الله عليکم، والموجبة علي الله حقکم،‌وان تستعينوا عليها بالله و تستعينوا بها علي
الله، فإن التقوي في اليوم الحرز والجنة، و في غد الطريق إلي الجنة، مسلکها واضح،‌وسالکها
رابح، و مستودعها حافظ

بحث پيرامون خطبه 233 نهج‌البلاغه با
ترجمه فيض‌الاسلام بود. در قسمتهاي گذشته مقدمه اين خطبه مورد بررسي قرار گرفت. و
اکنون بخش ديگري از از خطبه را پي مي‌گيريم:

«أوصيکم عبادالله بتقوي الله»

سفارش مي‌کنم شما را- اي بندگان خدا- به
تقوي خدا.

تقوي الله چيست؟

وصيت در لغت عرب به معناي سفارش کردن
است، چه براي زمان حال، باشد و چه براي پس از مرگ باشد، يعني وصيت چني نيست که
منحصر به پس از وفات انسان باشد بلکه مطلق سفارش کردن را «وصيّت» مي‌گويند.

اوصيکم: أوصي يوصي باب افعال است از
ماده وصيت «اوصيکم» يعني سفارش مي‌کنم شما را.

عبادالله: اي بندگان خدا، و نصب کلمه
«عباد» براي اين است که مناداي مضاف است که حرف ندايش (يا) در اينجا محذوف مي‌باشد.

تقوي: لغت تقوي- همانگونه که قبلاً‌نيز
تذکر داده‌ام- در اصل «وقوي» بوده از ماده «وقايه» که «واو» آن قلب به «تا» شده
است و وقايه به معناي نگهداري است. راغب در مفردات گويد: «الوقايه حفظ الشئ مما
يؤذيه و يضره»- معناي وقايه اين است که چيزي را حفظ کنيم از انچه به آن ضرر مي‌رساند
و اذيتش مي‌کند. سپس ادامه مي‌دهد: «والتقوي جعل النفس في وقاية مما يخاف»- معناي
تقوي اين است که انسان خودش را در پوشش و محفظه‌اي قرار دهد تا از چيزهايي که مي‌ترسد
در امان بماند.

پس اصل تقوي، و قوي بوده است. ضمناً
«وقي، يقي» به باب افتعال که مي‌رود «اوتقي، يوتقي» مي‌شود، آنگاه واوش را قلب به
«تا» مي‌کنند، «اتقي يتقي» مي‌شود، مثل «وهب» که وقتي به باب افتعال مي‌رود
«اوتهب» مي‌شود و پس از قلب واوش به تاء «اتهب» مي‌گردد.

تقوي الله يعني نگاهداري خدا. در اينجا
دو احتمال وجود دارد: يک احتمال اين است که معناي تقواي خدا اين باشد که: حريم خدا
را حفظ کن. يعني خدا را براي خودت نگهدار زيرا اگر خدا را داشته باشي، همه چيز را
داري هرچند به صورت ظاهر همه چيز خود را در دنيا از دست بدهي واگر خدا را نداشته
باشي، همه دنيا را هم به تو بدهند، پشيزي براي تو ارزش ندارد، پس اگ رانسان خدا را
براي خود نگهدارد، هم دنيا را دارد و هم آخرت را.

و احتمال ديگر اين است که تقوي الله
يعني: انسان خودش را حفظ کند از اينکه از سوي خدا، غضبي بر او وارد نشود که زياني
برايش داشته باشد. پس وقتي مي‌گويد تقوي الله داشته باش، يعني خودشت را از عذاب و
غضب الهي نگهدار.

در هر صورت معناي ترس و پرهيزکاري در
ريشه کلمه «تقوي» نيست ولي لازمه آن است، يعني اگر انسان بخواهد خود را حفظ کند يا
حريم خدا را نگهدارد قهرا از چيزهايي ترس و وحشت خواهد داشت، نه اينکه لغت تقوي به
معناي ترس يا پرهيزکاري باشد.

اوصيکم بتقوي الله: حريم خدا را حفظ
کنيد و خدا را براي خودتان نگهداريد و يا باحتمال دوم، خودتان را از ناحيه خدا
نگهداريد تا اينکه مورد غضب و عذاب الهي واقع نشويد.

بنابراين، کسي که تقوي دارد، تمام
واجبات خدا را بايد انجام بدهد و از تمام محرمات اجتناب ورزد؛ و اين معناي
نگهداشتن حريم الهي است که انسان گفته‌هاي خدا را عمل کند و محرمات را ترک نمايد.

«فانّها حق الله عليکم». زيرا تقوي حقي
است که خدا بر شما دارد.

حق خدا بر شما و حق شما بر خدا

حقي که خداوند برشما دارد اين است که
واجبات خدا را انجام بدهيد و از محرماتش اجتناب و دوري ورزيد. خداوند خالق و
آفريده ما است و تمام وجود و سلامت اعضاو جوارح و قدرت و عزت و مال و هرچه داريم
از او است، پس اگر در اين چيزها که همه‌اش مال خدا است و برا ارزاني داشته و به ما
اعطا کرده است، حقش را ادا نکنيم، کفران نموده‌ايم. خداوند دست را به ما داده است
و خود دستور داده که با اين دست خدمت بکنيم نه خيانت و نه ايذاء مردم، پس حق خدا
در دست ما اين است که به آنچه فرموده عمل نمائيم. چشم داده است، پس نبايد چشم را
برناموس مردم باز کنيم، گوش داده است، نبايد گوش را در شنيدن سخنان باطل و بيهوده
مصرف نمائيم و همچنين مال و ثروت داده است و بايد آن را در راه حلال مصرف کنيم، و
در آن صورت مي‌توانيم حق خدا را به همان اندازه که به واجبات عمل کرده‌ايم و از
محرمات اجتناب نموده‌ايم، ادا نمائيم:

«والموجبة علي الله حقکم». و تقوي واجب
مي‌کند بر خدا حق شما را.

همانگونه که اگر شما تقوي داشته باشيد،
حق خدا را انجام داده‌ايد، در مقابل، حقي هم بر خدا پيدا مي‌کنيد يعني اين تقوي
واجب مي‌کند بر خدا حقي را براي شما.

در اينجا نکته‌اي وجود دارد و آن اين
است که خداوند برما حق دارد ولي روا نيست بگوئيم که ما هم بر خدا حقي داريم و اگر
چنانچه تعبير به حق شده است از باب يک نحوه تفضلي است از سوي خداوند و گرنه ما
هرگز نمي‌توانيم طلبکار خدا باشيم؛ چرا که اگر اعال را به خوبي انجام داديم تازه
به تکليف و وظيفه شرعي خود عمل نموده‌ايم و اين که حضرت مي‌فرمايد تقوي موجب مي‌شود
که شما هم بر خدا حقي داشته باشيد، يک نحوه مسامحه مي‌شود که تفضلا نام آن را  «حق» گذاشته‌اند. مثل اين است که پدر پولي را
به فرزندش مي‌بخشد و براي اينکه شخصيتي به او بدهد، پس از چند روز از او مي‌خواهد
که مقداري از پولش را به پدر قرض بدهد. خداوند تبارک و تعالي هم خواسته است به
بندگانش شخصيت بدهد که اگر ما وظايفمان را انجام دادي با اينکه به تکليف عمل کرده‌ايم
و با همان اعضاء و جوارحي که خود خداوند به ما داده است، آن اعمال را بجا آورد‌ه‌ايم،
با اين حال مي‌فرمايد: به شما مزد مي‌دهم و تعبير «حق بندگان برخدا» از اين باب
است.

حق: صفت مشبهه است به معناي امر ثابت.
حق يحقّ يعني «ثبت».

آن چيزي را که خداوند براي ما قرار داده
از وظايف و واجبات، امر ثابتي است براي خدا چنانچه بهشت هم براي فرمانبرداران و
اطاعت کنندگان، امر ثابتي است، يعني خداوند بر خودش واجب گردانيده که در برابر
اطاعت از فرمانهايش، حقي براي بندگان قرار دهد که اين حق امري ثابت و برقرار مي‌باشد.
«وأن تستعينوا عليها بالله وتستعينوا بها علي الله».

و سفارش مي‌کنم به شما براي دست‌يابي به
تقوي از خداوند استعانت بجوئيد واز تقوي براي رسيدن به خدا کمک بگيريد.

از خدا ياري جوئيد

در اينجا يک لطفي در تعبير حضرت قرار
دارد که دوبار در اين جمله «استعانت» را به کار برده‌اند. حضرت مي‌فرمايد: سفارش
مي‌کنم به شما براي اينکه به تقوي بخواهيد برسيد و تقوي را ملکه خود قرار دهيد، از
خود خداوند کمک و استعانت بجوئيد.

در واژه «تقوي» چيزهايي زيادي وجود
دارد، تمام واجبات خدا را انجام دادن و از تمام محرمات دست شستن و بطور کلي کنترل
کردن اعضا و جوارح و همه آنها را در اختيار خداوند قرار دادن، کار بسيار مشکلي است
پس براي انيکه بتوانيد به اين وظيفه مهم عمل کنيد از خداوند استمداد نموده و کمک
بخواهيد.

ضمير عليها به تقوي برمي‌گردد و «بالله»
متعلق به «تستعينوا» است. و استعانت يعني طلب ياري جستن. و از سوي ديگر مي‌فرمايد.
تقوي را نيز کمک قرار دهيد براي اينکه شما را به خدا نزديک گرداند. بوسيله تقوي
واجبات خدا را انجام دهيد و از محرماتش اجتناب ورزيد.

پس مضمون اين دوجمله اين است که از خدا
کمک بخواهيد براي تقوي و از تقوي طلب ياري بجوئيد براي رسيدن به خدا.

«فانّ التقوي في اليوم، الحرز والجنة و
في غد الطريق الي الجنة»

چرا که تقوي در دنيا، نگهبان و سپرشما
است و فرداي قيامت راه شما به سوي بهشت است.

فوايد تقوي در دنيا و آخرت

حضرت در اين بخش، علت سفارش کردن به
تقوي را بيان مي‌فرمايد و تأکيد مي‌کند که هر چه بخواهيد در «تقوي» وجود دارد؛ اگر
دنيا بخواهيد بايد متقي و پرهيزکار باشيد واگر آخرت هم بخواهيد بايد به سلاح تقوي
مسلح باشيد چرا که تقوي در امروز شما، حرز و نگهبان شما است و فرداي قيامت، راه
شما را به سوي بهشت هموار مي‌سازد.

در قرآن مي‌خوانيم: «وان تصبروا و تتقوا
لايضرکم کيدهم شيئا» – اگر شما صبر کنيد و تقوي را پيشه خود سازيد، هرگز کيد و مکر
کفّار به شما ضرر و زياني نمي‌رساند (و سرانجام پيروزي از آن شما خواهد بود) «ومن يتق
الله يجعل له مخرجا و يرزقه من حيث لايحتسب» وهر کس تقوي داشته باش، خداوند گشايش
در زندگيش پديد مي‌آورد و از راهي که به حساب نمي‌آورد، روزيش را فراهم مي‌سازد.
پس اين تقوي در دنيا نيز سبب گشايش مشکلات و پيروزي بر دشمنان و نجات و رهايي
مؤمنان خواهد بود، و اما در آخرت که به تحقيق راه بهشت برين را بر روي انسان مي‌گشايد.
بنابراين، انسان عاقل بايد به اين سلاح الهي شود و اين نگهبان را هرگز از خود دور
نسازد تا پيروزي و بهروزي در دنيا و رستگاري در آخرت نصيبش گردد.

جنّه: به معناي سپر است. و ريشه کلمه
«جنّ، يجنّ» به معناي تستر و پوشيدگي است و سپر را جنه مي‌نامند براي اينکه انسان
را از تيرهاي دشمن مي‌پوشاند و در امان نگه مي‌دارد. جن را هم به اين نام مي‌نامند
براي اينکه از ديدگان ما بدورند و پوشيده‌اند ولذا ملائکه را هم به اين معني مي‌توان
جن ناميد چرا که آنها را  نمي‌بينيم. بچه‌اي
را هم که در شکم مادر قرار دارد «جنين» مي‌نامند چون پوشيده است و ديده نمي‌شود. و
حتي باغ را جنه مي‌گويند چون پوشيده از درختان و اشجار است. و به همين معني نيز به
قلب «جنان» مي‌گويند به اعتبار اينکه در باطن انسان و پوشيده مي‌باشد. پس «جنان»
با کسر جيم جمع جنت و بمعناي باغ و بهشت است و «جنان» با فتح حيم به معناي باطن و
درون انسان است و هر دو از مشتقات اين کلمه‌اند چرا ک در هر دو صورت، پوشيدگي و
تستر وجود دارد.

«مسلکها واضح وسالکها رابح».

راه تقوي روشن و واضح است و طي کننده
اين راه، بهره‌مند است.

پوينده تقوي بهره‌مند است

راه تقوي را پيامبران الهي و امامان
معصوم‌(ع) ذکر کرده‌اند و در طول تاريخ، همواره مردم را به آن فرا خوانده‌اند ولي
با اين حال ديده مي‌شود که مردم از اين مسلک و راه روشن، منحرف مي‌شوند و به بي‌راهه
مي‌روند و گرنه اگر در اين راه قدم بگذارند و تقوي داشته باشند، اهل نجات و
رستگاري خواهند بود و چه در دنيا و چه در آخرت، طعم شيريني تقوي را خواهند چشيد.
کسي که در دنيا ايمان و تقوي داشته باشد و به وظائف ديني و وجداني خود خوب عمل
نمايد، بي‌گمان استفاده کرده و نفع برده است، گو اينکه ممکن است در اين چند روزه
دنيا، صدمه‌ها و بلاهايي بر او وارد آيد ولي او را که مسلح به سلاح تقوي است چه
باک که اين دنياي زودگذر با خوشي‌ها و تلخي‌ها و لذتها و ناملايماتش، خواهد گذشت و
آنچه باقي مي‌ماند و براي زندگي جاويدان، بدرد انسان مي‌خورد همان عمل صالح است که
در پرتو تقوي انجام مي پذيرد، و صدمات و بلاهاي دنيوي، انسان را ورزيده و پخته مي‌سازد.

سلوک: به معناي رفتن است. مسلک، راه است
و سالک کسي است که راه را طي مي‌کند.

«ومستودعها حافظ». امانتدار تقوي حافظ و
نگهدارش است.

خداوند، امانتدار تقوي است

انسان در زندگي روزمرّه دنيا هرچيزي را
در هر جاي امني قرار دهد، ممکن است روزي آن امانت از بين برود؛ اگرمال و ثروتي
دارد و آن را در گاو صندوق نگهداشته است، ممکن است روزي، گاو صندوق مورد دستبرد
قرار بگيرد يا از بين برود در نتيجه پولش تلف شود. اگر کالا و جنسي را در انباري
نگهداشته يا يک حادثه غيرمترقبه، انبار مي‌سوزد يا ويران مي‌شود. اگر در
مستحکمترين کشتي‌ها نيز جنسي را به وديعه بگذارد ممکن است غرق شود يا مورد اصابت
قرار بگيرد و تلف شود. ولي اگر انسان کار خوبي انجام دهد و براي رضاي خدا باشد،
خداوند بهترين امانتداران است و آن را حفظ مي‌کند، اينجا ديگر نه حادثه‌هاي طبيعي
مؤثر است و نه موشکهاي صدام آن را از بين مي‌برد. کار خير است که در قيامت نتيجه
شيرين آن را خواهيد ديد، پس به سوي کارهاي خير بشتابيد که خداوند، خود نگهبان و
حافظ اين کالاي ارزشمند براي شما است. «و ما تقدموا لأنفسکم من خير تجدوه
عندالله»- آنچه را براي خود از خير و خوبي پيش مي‌فرستيد، نزد خداوند آن را خواهيد
ديد.

اگر در دنيا احتمال خطري بدهيد و بترسيد
که اموالتان از بين برود، مطمئن بايد هرچه از آنها را براي خدا و در راه خدا مصرف
کرديد، نتيجه و ثمره‌‌اش را بي‌کم و کسر در قيامت دريافت خواهيد کرد. «فمن يعمل
مثقال ذرّة خيرا يره و من يعمل مثقال ذرة‌شرا يره»_ هر کس به اندازه سنگيني کي
ذره، کار خير انجام دهد آن را در قيامت خواهد ديد و هر کس به اندازه سنگيني يک ذره
کار شر انجام دهد، آن را نيز خواهد ديد.

پس هرچه مي‌توانيد تا پيش از فرا رسيدن
مرگ- که هرگز شما را خبر نمي‌کند- اموالتان را در راه خير و براي رضاي خدا مصرف
کنيد، براي مستضعفين بيمارستان بسازيد، مدرسه بسازيد، در روستاها مسجد بسازيد و به
فقرا و ضعفا و محرومين کمک کنيد و مطمئن باشيد که اينها نزد خدا امانت است و
خداوند امانتدار خوبي است و هيچ کس نمي‌تواند اين امانت را غارت کند يا تلف نمايد.

مستودع: استودع باب استفعال از ماده
وديعه است. وديعه يعني امانت. مستودع کسي است که چيزي را نزد ديگري امانت مي‌گذارد
و به عبارت ديگر: طلب مي‌کند امانت گذاشتن را.

مستودع: کسي است که طلب شده است از او
که امانت را نگهدارد.

حافظ: يعني نگهدار و حفظ کننده امانت که
در اينجا مقصود از امانت همان تقوي است. ممکن است اين امانتدار خدا باشد يا مراد
جنود الهي باشند براي اينکه علاوه بر اينکه خداوند، خودش حفظ کننده امانت است،
ملائکه‌اي را هم وادار کرده است که اعمال انسانها را و خود انسانها را حفظ کنند.
در قرآن مي‌خوانيم «وان عليکم لحافظين کراما کاتبين يعملون ماتفعلون»- بدرستي که
برشما مأموراني گمارده شده‌اند ک شما را حفظ مي کنند و اينان خيلي شريف و گرامي
هستند که هرچه شما انجام مي‌دهيد، مي دانند و يادداشت مي‌کنند.

سخني پيرامون ولايت فقيه

پيرو مقاله گذشته که بعضي شبهه‌ها را در
مورد ولايت فقيه پاسخ گفتيم بعضي ديگر را در اين شماره مطرح مي‌کنيم:

با بودن قرآن چه نيازي به قانونگذاري
ولي فقيه است؟!

ممکن است گفته شود که خداوند تکليف
بندگان خود را تا قيامت در قرآن کريم مشخص فرموده و در سوره مائده تصريح فرموده که
هرکس بر اساس «ما انزل الله» حکم نکند کافر، فاسق و ظامل است. «ومن لم يحکم بما
انزل الله فاولئک هم الکافرون» (آيه 44 مائده) و در آيه 45 «فاولئک هم الظالمون» و
در آيه 47 «فاولئک هم الفاسقون» آمده است. و در سوره انعام آيه 38 فرموده است «ما
فرطنا في الکتاب من شيء» ما چيزي را در کتاب فروگذار نکرديم. و در آيه 89 سوره نحل
فرموده: «ونزّلنا عليک الکتاب تبانا لکل شيء» و ما قرآن را بر تو فرو فرستاديم که
روشن کننده همه چيز است. و با اين وصف که قرآن، همه احکام و تکاليف را در بر دارد،
چه نيازي به قانونگذاري ولي فقيه بلکه پيامبر و امام است؟! همه بايد مجري قانون
الهي باشند!

واضح است کساني که اين شبهه را به هر
بياني القا مي‌کنند، خود نيز نمي‌توانند بر پيامدهاي آن پاي‌بند باشند و فقط شبهه‌اي
است در مقابل يک امر واضح و بديهي؛ و هدف ازآن تحريف واقعيتها و توسط به قدسيت
کتاب عزيز براي جلوگيري از حاکميت عديل قرآن يعني ولايت است و اين سخن تازگي
ندارد. در زمان پيامبر اکرم صلي الله عليه وآله وسلم نيز بعضي از اصحاب آن حضرت که
مانند همين آقايان، با ولايت ولي امر مخالف بودند، براي جوسازي در برابر پيشنهاد
پيامبر اکرم صلي الله عليه وآله مبني بر تهيه نوشت‌افزاري که جانشين خود را تعيين
کند، فرياد برآوردند که «حسبنا کتاب الله» کتاب خدا ما را بس است و با اين اقدام،
سياست شوم خود را در جلوگيري از تنفيذ حکم ولايت اميرالمؤمنين‌ (ع) عملي ساختند و
حتي براساس همين تفکر، ساليان دراز از نشر احاديث حضرت رسول صلي‌الله عليه وآله
وسلم منع نمودند. اگر دقت شود «حسبنا کتاب الله» بعينه همين نغمه‌‌اي است که امروز
بعضي ورشکستگان به آن دست آويخته‌اند با اين بيان که خداوند تکليف بندگان خود را
تا قيامت در کتاب مبين روشن کرده !!!

واضح است که همه احکام شرع نه تنها در
کتاب خدا صريحاً نيامده است بلکه حتي در بعضي موارد، عموم و اطلاقي نيز که وظيفه
را مشخص کند ذکر نشده و در بسياري از احکام حتي سنت قطعي رسول‌ اکرم  (ص) نيز نيامده است و از طرق اهل بيت عصمت(ع)
حکم روشن شده بلکه در بعضي از موارد حتي از اين راه نيز نمي‌توان حکم شرعي را به
دست آورد و در فقه به اصول عمليه تمسک مي‌شود و وظيفه ظاهري، مشخص مي‌گردد.

مسائل مختلف در جزئيات احکام نماز، روزه
و حج و ساير موضوعات در قرآن حتي ذکري از آنها نيامده است و حتي عدد رکعات و کيفيت
اجمالي نماز نيز توضيح داده نشده است و همه اين مسائل به بيان رسول واگذار شده
البته در بعضي مسائل جزئي نيز بيان واضح و روشني دارد ولي اکثر مسائل بطور اجمال
ذکر شده و تفصيل آن به وسيله پيامبر اکرم صلي الله عليه وآله و ائمه هدي عليهم
السلام بيان شده است. حتي در مسائل حدود و ديات و ساير موارد قضائي که مورد آيات
ذکر شده در سوره مائده است، توضيح کافي نيامده. مثلاً اين حکم قطعي اسلام که حدّ
زناي محصنه رجم است در قرآن ذکر نشده بلکه براساس مصلحت تدرج در بيان احکام، ابتدا
حکم به ايذاء شده «واللّذان ياتيانها منکم فاذوها»و در مورد زنهاي شوهردار حکم به
زندان ابد آنها در خانه شده است و سپس در سوره نور حکم جلد و تازيانه زدن وارد شده
و هرگز حکم رجم و سنگسار کردن در قرآن کريم وارد نشده با اين که ميان مسلمين
اختلافي نيست که درزمان خود پيامبر اکرم صلي الله عليه وآله حد رجم عملا و مکررا
اجرا شده است.

در بعضي از موارد حتي در زمان رسول اکرم
صلي الله عليه وآله حکم نهائي حد شرعي تعيين نشده مانند شرب خمر که در قرآن بر
اساس همان مصلحت تدرج در بيان احکام و به دليل اعتياد شديد جامعه عرب در آن زمان،
ابتدا فقط نهي از ورود در نماز با حال مستي شده است «لاتقربوا الصلاة وانتم سکاري»
که اين خود تا حدودي محدوديت شرب خمر را به وجود مي‌آورد. سپس اعلام شد که خمر
گرچه منافعي دارد ولي گناهش بيشتر است «واثمهما اکبر من نفعهما» و سپس حکم پليد
بودن خمر و وجوب اجتناب از آن نازل شد «رجس من عمل الشيطان فاجتنبوه» ولي حدي براي
شارب خمر تعيين نشد و طبق روايات عامه و خاصه تا آخر دوران رسالت، شارب خمر را با
کفش مي‌زدند و تدريجاً بر مقدار زدن مي‌‌افزودند تا دوران خليفه دوم که به دستور
اميرالمؤمنين‌(ع) حد 80 تازيانه تثبيت شد و چنين حکم قطعي در زمان خدا صلي الله
عليه‌ وآله اعلام نشده بود.

قرآن کتاب احکام نيست بلکه هدايت است

بهرحال اين گفتار که تکليف تا قيامت در
قرآن مشخص شده، همان سخن ياوه بعضي از پيشينيان است که به گونه‌اي ديگر و در برابر
چهره‌اي ديگر از ولايت اهل بيت‌(ع) تکرار مي‌شود. وگرنه همه مي‌دانند که قرآن کتاب
احکام نيست بلکه کتاب هدايت است. اصول و پايه‌هاي شريعت در آن ذکر شده و آن چه در
راهيابي و سوق انسان به سوي کمال مؤثر است، در آن بيان شده است و معني آيه 89 سوره
نحل همين است. «تبياناً لکل شيء» نه به اين معني است که همه چيز را در آن توضيح
داده‌ايم. اگر شيء به معناي حقيقي خود باشد و تبيان به معناي روشنگري باشد، بايد
همه مسائل علمي جهان در قرآن بطور واضح و روشن آمده باشد! با ملاحظه ذيل آيه مطلب
روشن مي‌شود. «وهدي و رحمة و بشري للمسلمين» بيان کننده همه چيز و هدايت و رحمت
وبشارت براي تسليم شدگان در برابر حق است. از اين بيان معلوم مي‌شود که قرآن بيان
کننده هر چيزي است که در هدايت انسانها و توجه دادن به عالم معني و زدودن غفلت از
انسان مؤثر است. انسان در اثر نزديک بيني و وابستگي به جهان کوچک ماده که در قرآن
به «اخلاد الي الارض» تعبير شده از حقيقت بزرگ و نامحدود جهان غافل مي‌شود و مي‌پندارد
که حقيقت در همين اتمهاي جهان ماده و قوانين حاکم بر آن نهفته است. هدف اصلي
کتابهاي آسماني، گرفتن دست انسان در اين ظلمات ماده است تا او را به راستاي نور،
هدايت کنند و او را با مبدأ و معاد آشنا سازند و سعادت واقعي در هر دو جهان براي
او تأمين نمايندو او را به وسائل کسب سعادت و کمال، راهنما باشند هرچند بيان
جزئيات اين وسائل به فرستادگان و جانشينان آنان واگذار شده باشد.

البته احتمال ديگري نيز در آيه است و آن
اينکه «تبيان» بهعناي ظاهري آن نباشد و مقصود اين باشد که همه احکام در قرآن آمده
است ولي نه در بيان ظاهري آن بلکه در باطن قرآن نهفته است و فقط پيامبر اکرم صلي
الله عليه وآله اهل بيت عصمت عليهم السلام بر ان آگاهي دارند و بر اين مطلب روايات
زيادي دلالت دارد بلکه در روايات آمده است که عمل ما کان و مايکون در باطن قرآن
نهفته است. در عين حال رواياتي نيز به صراحت دلالت بر عدم وجود همه احکام در قرآن
دارد و منظور عدم بيان آنها در ظاهر قرآن است. مانند رواياتي که در مورد دو خبر
متعارض آمده است که مي‌فرمايد اگر بر يکي از آنها شاهدي از کتاب و سنت بود به همان
عمل کن و اگر نبود به آن چه مخالف تقيه است عمل کن مورد استشهاد همين قسمت است که
مواردي از احکام بيان شده در اخبار ديده مي‌شود که هيچ شاهدي حتي به عموم و اطلاق
در قرآن کريم بر يکي از دو خبر متعارض نيست. و رواياتي که بر اين مضمون دلالت دارد
بسيار زياد است و اين خود گواهي است گويا که بعضي از احکام حتي با عموم و اطلاق،
شاهدي در کتاب خدا و حتي سنت قطعيه بر آن وجود ندارد.

و اما آيه 38 سوره انعام «مافرطنا في
الکتاب من شيء» اگرمنظور از کتاب، قرآن باشد شايد منظور از عدم تفريط و بيان همه
چيز، همين معناي مذکور باشد که در توضيح آيه 89 نحل گفتيم و اگر منظور از کتاب،
لوح محفوظ يا کتاب تکوين باشد که مطلب ديگري است و ربطي به اين استدلال ندارد.

حکم بما انزل الله چيست؟

و اما آيات سوره مائدهکه مضمون آنها اين
است که هرکس به «ما انزل الله» حکم نکند کافر، ظالم و فاسق است ممکن است مراد از
«ما انزل الله» خصوص قرآن باشد و ممکن است مراد همه احکام شرع باشد. در صورت اول
باز هم آيه مفيد اين معني نيست که هر کس حکمي غير از احکام قرآن اجرا کند ظالم و
فاسق است زيرا نفرموده است «و من حکم بمالم ينزل الله» بلکه «من لم يحکم بما انزل
الله». پس در موردي که ماانزل الله يعي حکم قرآني (حسب فرض) وجود دارد، اگر کسي به
آن حکم قضاوت نکند چه به حکم ديگر قضاوت کند و چه ساکت باشد اين شخص، کافر، ظالم و
فاسق است ولي آيه از مواردي که حکم قرآني در آن نيامده ساکت است و شامل نمي‌شود. و
اما بنابر احتمال دوم که ظاهرا همين منظور است و از روايات هم استفاده مي‌شود که
مراد از ماانزل الله، همه احکام شرع است، بايد در پاسخ گفت که: حکم حکومتي پيامبر
و امام و هر ولي امري که از سوي آنان بعموم يا خصوص نصب شده نيز حکم شرع است و حکم
خداوند است. احکامي که بر عناوين ثانويه تشريع شده از سوي خداوند است؛ چه تشخيص آن
عناوين به وسيله شخص مکلف باشد و چه بوسيله ولي امر يا کارگردانان او. کسي که ميته
را در مورد ضرورت مي‌خورد و حکم به حليت آن مي‌کند اين حکم همان حکم خداوند است
ولي در ظرف خاص. قبلاً نيز توضيح داديم که فرق احکام ثانويه و اوليه فقط در موضوعي
است که مکلف تشخيص مي‌دهد؛ گاهي موضوع حکم در بيان شارع، عنواني است که ابتداً و
ذاتا بر شيء صادق است مانند ميته، و مردار بهمين عنوان ميته و گاهي عنواني است که
به لحاظ شرايط خاص بر آن منطبق است مانند عنوان «مضطراليه» در همين گوشت مردار.

واما احکام حکومتي ولي امر در مواردي که
موضوع حکم شرعي ندارد، با فرض اين که اباحه اوليه حکم شرعي نيست در اينجا هم حکم
ولي‌امر، حکم الله است زيرا ولايت او و نفوذ حکم او به دستور خداوند است. ولذا
گفتيم ک اطاعت از او اطاعت از خدا است و هرگز حکم او در برابر حکم شارع نيست بلکه
عين حکم شرعي است. در عرف قانونگذاري، مقرررات و تصويبات يک استاندار و يا
فرماندار يا هر مسئولي در حوزه مسئوليت خود، مقررات دولت مرکزي به حساب مي‌آيد با
اين که ممکن است دولت مرکزي از آن حتي اطلاع هم نداشته باشد چه رسد به مقررات
مسئولين در ولايت الهي که با اذن او و در سايه توفيقات و تأييدات او عمل مي‌کنند.

ولايت فقيه با شوري منافات دارد يا خير؟

گاهي توهم مي‌شود که اعمال ولايت و تصرف
در امور مردم و برخلاف تمايل مردم حتي اگر از سوي پيامبر و امام باشد با فرمان
«وشاورهم في الامر» و با بيان «وامرهم شوري بينهم» منافات دارد. خداوند در آيه 159
سوره آل عمران به پيامبرش دستور داده است که با مردم در امور جامعه مشورت کن و
بدون شک مشورت، مقدمه عمل است. بنابراين به چه دليلي رسول خدا (ص) که در رأس ولايت
است مي‌تواند برخلاف خواسته مردم و برخلاف نظر نمايندگان مردم ولايتي اعمال کند و
در امور جامعه تصرفي به نظر خويش بنمايد؟ اين آيه حتي ولايت رسول الله‌(ص) را
محدود کرده است تا چه رسد به ولايت ائمه ‌(ع) و تا چه رسد به ولايت فقها. و در آيه
38 سوره شوري در مدح مؤمنين و متقين فرموده است «وامرهم شوري بينهم» امور اجتاعي
خود را با مشورت با يکدگير انجام مي‌دهند و نفرموده است با اجازه ولي‌امر.
بنابراين مردم بايد رقم زدن مقدرات خويش عملا سهيم باشند!

به پيرو همين توهم گفته شده است که
ولايت مطلقه فقيه با مطلبي که از سوي امام امت اعلام شد که «ميزان رأي ملت است»
منافات دارد. اگر ميزان رأي ملت است پس ولي‌فقيه نمي‌تواند در برابر خواسته‌هاي مردم
اظهار نظر کند و تصرفي نمايد! و بر اين اساس بالاترين مرجع، مجلس شوراي اسامي
خواهد بود و ولي‌فقيه بايد پيرو نظرات نمايندگان باشد نه اين که به آنها دستوري
دهد! بلکه حتي اگر رسول خدا (ص) نيز در اين جامعه مي‌بود بايد از نظرات نايندگان
مردم پيروي کند، تا به فرمان «وشاوره في الامر» عمل کرده باشد!!!

کساني که اين شبهه را مطرح کرده‌اند،
دچار يک اشتباه در اصول فريبکاري شده‌اند آنها اگر فقط به آيه «وامرهم شوري بينهم»
تمسک مي‌کردند نيازي نداشتند که ولايت رسول الله‌(ص) را نيز زير سؤال ببرند. اين
برخلاف ضرورت جامعه اسلامي است که گفته شود چگونه رسول الله‌(ص) و ائمه اطهار (ع)
با وجود فرمان «وشاورهم في‌الامر» علي‌رغم نظر مردم در امورشان تصرف مي‌کردند؟!نتيجه
اين عبارت، سلب ولايت بطور کلي از آن بزرگواران است و آنها فقط بعنوان مجري احکام
و مجري نظرات ملت شناخته مي‌شوند و اين برخلاف ضرورت مسلمين است. جامعه اسلامي خود
را در همه مواردي که رسول خدا‌(ص) فرماني داشته باشد به امر خداوند مطيع و
فرمانبردار مي‌داند و اگر چنين باشد که توهم شده است، پس فرمان اطاعت مطلق در چه
موردي است؟!

اگر اين سخن، منشأي بجز جهل  و ناداني يا حسد و سرخوردگي از شکست سياسي
داشته باشد بايد گوينده آن را منکر يکي از اصول اساسي اسلام و آن اطاعت مطلق از
رسول الله (ص) است دانست.

بنابراين و بحم ضرورت اسلامي، شکي نيست
که منظور «وشاورهم في‌الامر» دستور پيروي رسول الله‌(ص) از نظرات مردم نيست بلکه
اين امر بعنوان يک نوع بها دادن و اظهار رحمت و شفقت با مردم است. و رسول خدا‌(ص)
اين دستور را هرگز به نحو دموکراسي که نور چشم آقايان است، عمل نکرد و گرنه در
تاريخ ثبت مي‌شد که در صدر اسلام نيز مجلس شورائي بوده و رأي اکثريت در آن حاکم
بوده است!! و اگر چني بود که مشورت با عموم جامعه طبق اين برداشت از آيه، لازم و
واجب بود حتما بايد آن حضرت براي عملي ساختن اين دستور چنين مجلسي برگزار مي‌فرمودند
ولي آن چه از آن حضرت نقل شده، مشورت با بعضي افراد بطور انفرادي يا اجتماعي در
مسائلي از قبيل جنگ و امثال آن بوده است. توجه به صدر و ذيل آيه، مسأله را روشن مي‌کند.

بار ديگر اين نکته را تذکر مي‌دهيم که
يک جمله را بايد با ملاحظه قبل و بعد آن معني کرد تا دچار اشتباه نشويم. قرآن مي‌فر‌مايد:
فبما رحمة من الله لنت لهم ولوکنت فظا غليظ القلب لاتفضوا من حولک فاعف عنهم
استغفرلهم و شاورهم في‌الامر فاذا عزمت فتوکل علي الله ان الله يحب المتوکلين» (اي
پيامبر) تو در پرتو رحمتي از سوي خداوند در برابر آنان نرم و مهربان شدي و اگر خشن
و سنگدل بودي از گرد تو پراکنده مي‌‌شدند. پس، از (اشتباه) آنان درگذر و برايشان
از خداوند طلب آمرزش کن و با آنان در امور (اجتماعي) مشور کن و هرگاه تصميم گرفتي
بر خدا توکل کن که خداوند متوکلان را دوست دارد.

از سياق آيه روشن است که اين مشورت براي
کسب تکليف نيست بلکه براي شرکت دادن صوري و ظاهري مردم در امور اجتماعي خودشان است
که بر آن فوئدي مترتب مي‌شود:

اين خود نوعي مدارا و اظهار محبت و نرمي
است.

موجب رشد شخصيت افراد و به کار افتادن
افکار در امور اجتماعي است.

در صورت بروز پيامدهاي ناگوار، چون امر
مستند به خود مردم است کمتر موجب اعتراض مي‌شود. و اموري ديگر از اين قبيل وگرنه
کسي که «لاينطق عن الهوي ان هوالا وحي يوحي» و کسي ک ديده غيب بين او از حوادث
آينده جهان خبرمي‌دهد، معقول نيست که در امور جاري، نيازمند افکار ديگران باشد، و
لذا امر «شاورهم» در ذيل امر به عفو و استغفار و يا زمينه‌سازي رحمت و مهرباني
پيامبر قرار داده شده است يعني مقتضاي نرمي و انعطاف‌پذيري و رحمت تو اين است که
با آنها مشورت کني بخصوص با ملاحظه اين که آيه در ذيل آياتي وارد شده است که
مسلمانان را در مورد کوتاهي در جنگ احد که موج شکست شد به شدت ملامت و سرزنش نموده
و هيچ زمينه اظهار قدرت واقعي آنها نيست تا مقدمه امربه مشورت باشد و واضح است که
در چنين زمينه‌ي فقط منظور از اين امر دلداري و شخصيت دادن و بها دادن به آنان است
و ملاحظه ذيل آيه مساله را روشن‌تر مي‌کند. با آنهامشورت کن ولي آن گاه که تصميم
بر کاري گرفتي بر خدا توکل کن. هيچ قرينه‌اي نيست که اين تصميم بايد بر نتيجه
مشورت باشد بلکه ظاهر اين است که اگر تصميمي بر خلاف ميل مردم گرفتي از کسي هراس
مکن و بر خداوند توکل کن و بهرحال اگر هم چنين ظهوري نباشد ظهوري در آن جهت ندارد
و مطلق تصميم، رسول خدا‌(ص) منظور است و مفيد اين معني است که تصميم گيري نهائي با
تو است و لازم نيست در اين تصميم، پيرو اراده جامعه باشي، بر خدا متوکل باش و اقدام
کن.

و از اين آيه روشن مي‌شود که آيه «وامر
هم شوري بينهم» نيز هيچ منافاتي با ولايت امر ندارد و هرگز منظور اين نيست که ولي
امر بايد پيرو آراء عمومي باشد بلکه مورد آن يا خصوص مواردي است که ولي امر وجود
يا نفوذ ندارد يا ولي امر کار را به گروهي واگذاشته و اما اگر با وجود ولي امر
باشد، حتماً منظور يک مشورت صوري است براي همان اهدافي که گفته شده و مدح بودن اين
جمله براي متقين از آن جهت است که از ميان افراد معمولي بدون ولايت کسي رأي خود را
بر ديگران تحميل نمي‌کند و اين خاصيت افراد مؤمن و صالح است.

ميزان رأي ملت است

واما جمله‌اي که از امام امت نقل شده
است که ميازن رأي ملت است يکي از دو معني زير را دارد:

اگر مورد اين جمله تعيين نظام حاکم باشد
يعني نظام حاکم با رأي ملت معين مي‌شود، بايد حتماً منظور خصوص ملتي باشد که
بپاخاسته و انقلاب کرده و اختيار امور خود را به دست گرفته و بايد پيروي کنند و
بيعت هرگز به حکومت مشروعيت نمي‌دهد بلکه به او قدرت تکويني انجام وظايف محوله
خواهد داد يعني اميرالمؤمنين‌(ع) بعد از رسول الله‌(ص) ولي امر شرعي و قانوني هست
چه مردم بيعت کنند و چه نکنند و ديگري ولايت ندارد حتي اگر همه مردم بر ولايت او
اجماع کنند و بيعت نمايند. اين عقيده قطعي شيعه است. بنابراين نمي‌شود که منظور از
ميزان در تعيين نظام حاکم ميزان قانوني و شرعي باشد و ميزان تکويني نيز اختصاص به
ملت بپاخواسته دارد زيرا در ملتهاي زيرستم قدرتي در دست ملت نيست که نظام حاکم خود
را تعيين کنند.

و اگر مورد اين جمله تعيين نمايندگان و
خبرگان ورياست جمهور و تنفيذ قانون اساسي و امثال آن باشد، منظور از ميزان يک
ميزان قراردادي و قانوني است ولي اين جمله انشاء يک حکم ولايتي از سوي ايشان است
نه اخبار از يک واقعيت، يعني حضرت امام با اين جمله ميزان را رأي ملت قرار داده‌اند
و خود خواسته‌اند که ملت، رئيس‌جمهور خويش را معين کند و نمايندگان خويش را به
مجلس بفرستد و حتي قانون اساسي را تصويب نمايد واين امتثال همان امر وشاورهم في‌الامر
است به همان اهداف به اضافه هدفي ديگر در خصوص غيرمعصوم و آن استفاده از افکار
ديگران در اداره امور کشور است و لذا حتي در تصويب قانون اساسي هم از آراء عمومي
کمک گرفتند با اين که بدون شک از نظر اسلام، مردم نقشي در تصويب قانون ندارند واگر
برفرض دخالتي در تعيين خليفه تصور مي‌کنند ولي حتي به نظر  آنها نيز قانون فقط بر اساس معيارهاي شرعي بايد
از کتاب و سنت بدست آيد و نه به اجماع و اتفاق مردم يا رأي اکثريت واگر اجماعي هم
حجت باشد از اين جهت است که کشف قانون الهي مي‌کند آن هم اجماع فقها است نه عامه
مردم.

بهرحال بدون شک رأي مردم در تصويب قانون
دخالت ندارد وگرنه بايد همه حکومتهاي غيرالهي و غيراسلامي را نيز در صورت اجراي
دموکراسي شرعا و قانونا از نظر اسلام صحيح دانست. اگر رأي مردم بطور مطلق ميزان
باشد چرا خداوند ملتهايي را که منحرف بودند و پيامبران را کشتند يا از آنها اطاعت
و پيروي نکردند مورد عذاب قرار داد و ملتي و قومي را به کلي نابود ساخت؟! آيا مي‌توان
گفت که آنها آزادند که به رأي خود عمل کنند و نظام حاکم و قانون خود را تصويب
نمايند؟! البته در دموکراسي امروز همين‌طور است و اگر ملتي ازدواج همجنس را نيز
بخواهدو مجلسش تصويب کند قانوني مي‌شود!! ولي از نظر اسلام چنين نيست و ميزان رأي
ملت به اين معني نيست. بنابراين از همين نکته که حضرت امام رأي ملت را حتي در
تصويب قانون اساسي دخالت دادند، اين مطلب روشن مي‌شود که اين خود انشاء يک حکم
ولايتي است و ايشان از اين راه خواسته‌اند که اهداف «وشاورهم في‌الامر» را محقق
سازند، بعلاوه استفاده از نظرات خبرگاني که از سوي مردم انتخاب مي‌شوند.

از بيان فوق روشن مي‌شود که پايه و اساس
حکومت اسلامي از نظر مذهب شيعه ولايت است. ولايت پيامبر اکرم‌(ص) ولايت ائمه
معصومين(ع) و ولايت نمايندگان آنان چه به نيابت خاص شخصي و چه به نيابت عام که
ولايت فقيه باشد و تشکيل ارگانهائي از قبيل مجلس خبرگان ومجلس شورا و شوراي نگهبان
و امثال ان بمنظور عمل به آيه وشاورهم في الامر است که در معصوم فقط مشورت صوري
براي اهداف تربيتي جامعه است و در غيرمعصوم علاوه بر آن اهداف براي استفاده از
افکار ديگران است.

و با اين بيان پاسخ سخن مغرضانه ديگري
روشن مي‌شود که گفته‌اند با فرض ولايت مطلقه فقيه چه نيازي به مجلس است؟ و اگر
اينان کارشناسند در چه ‌رشته‌اي کارشناسند؟ اگر منظور کارشناس امور نظامي و
اقتصادي و صنعتي و کشاورزي باشد که نيستند و اگر منظور کارشناس فقهي باشد که نظر
فقها در برابر نظر ولي‌فقيه اثري ندارد؟

پاسخ اين است که اينان افراد مورد
اعتماد مردم‌اند که با آنان در امور کشور مشورت مي‌شود و مشورت با آنان مشورت با
همه مردم يا اکثريت مردم است. لازم نيست آنها در همه جهات کارشناس باشند و در هيچ
جاي جهان چنين قانوني نيست که اعضاي مجلس بايد از کارشناسان و متخصصان باشند؛
البته سعي براين است که افراد متخصص به مجلس بروند و در اين زمينه رهبران جامعه
تذکر داده‌اند ولي مهمتر از تخصص، اعتماد مردم است و در همه جاي جهان در کنار
نمايندگان مجلس، کارشناسان متخصص براي کمک در مسائل مورد نياز وجود دارد و فرقي در
اين جهت ميان امور نظامي و اقتصادي با امور فقهي نيست. در همه اين جهات مشورت مي‌شود
و نمايندگان بايد يا تخصص در آن زمينه مورد نظر داشته باشند يا از متخصصان کمک
بگيرند و هرگز هيچ نماينده‌اي نمي‌توان يافت که از هرجهت متخصص و کارشناس باشد، بر
فرض که جناب مهندس يا دکتر باشد بازهم در زمينه‌هاي ديگر نياز به مشورت با متخصص
ديگر دارد. بنابراين آن چه بيشتر مورد نظر است اين است که نماينده، مورد اعتماد
مردم باشد گرچه سعي بر اين است ک از متخصصين مختلف در مجلس شرکت کنند تا کمتر
نيازي به متخصصين مورد مشورت در کنار آنها باشد.

والبته همين نکته است که اعصاب آقايان
را متشنج ساخته. چرا آقايان مورد اعتماد مردم نيستند؟ دليل آن واضح است زيرا آنها
در حساسترين دوره انقلاب، زمام امور را به دست گرفتند و نه تنها از عهده اداره
کشور برنيامدند بلکه هر روز پرده از روي خيانتي از آنها برداشته مي‌شد. در کردستان،
در نيروهاي نظامي، در شرکت نفت، در هواپيماهاي اف 16، در روابط خارجي، در زمينه‌سازي
جنگ و در هزاران مورد ديگر و بالاخره در جاسوسخانه آمريکا، چگونه مردم به آنها
اعتماد کنند؟!!

سخنان معصومین

کودک در کلام معصوم

يازدهم خرداد ماه مقارن با «روز جهاني
کودک» است، بدون ترديد جامعه فرداي ما آنچنان خواهد بود که ما امروز – کودکان- اين
سازندگان فردا را مي‌سازيم، و از اينرو توجه به ابعاد مختلف شخصيت و تربيت کودک از
مسائلي است که از دير باز مورد عنايت امامان معصوم ما بوده است.

پيامبر اکرم صلي الله عليه وآله:

«اعدلو بين اولادکم کما تحبون ان يعدلو
بينکم في البّر و اللطلف» (سفينة البحار جلد 2 ص 648)

درنيکي و لطف بين فرزندانتان به عدالت
عمل نمائيد چنانچه مايليد با شما به عدالت عمل شود.

پيامبر اکرم صلي الله عليه وآله:

«رحم الله من اعان ولده علي برّه، قال:
قلت کيف يعينه علي بره؟ قال يقبل ميسوره و يتجاوز عن معسوره ولايرهقه و لايخرق به»
(کافي جلد 6 ص 50)

خداوند رحمت نمايد کسي که فرزندش را در
نيکوکاري و عمل خير ياري نمايد، راوي سؤال نمود: چگونه او را در انجام کار خوب کمک
نمايد؟ پيامبر در پاسخ فرمود: کاري را که او در حد توانش انجام داده بپذيرد، و از
آنچه انجامش براي او دشوار است صرف‌نظر نمايد، (با کردار و گرفتار خويش) او را
وادار به سرکشي و مخالفت نکند، به او دروغ نگفته و در برابر او کارهاي ناروا و
ابلهانه مرتکب نشود.

پيامبر اکرم صلي الله عليه وآله:

«خمس لست بتارکهن حتي الممات …. و
تسليمي علي الصبيان لتکون سنّة من بعدي» (وسائل جلد 3 ص 209)

پنج خصلت را تا بهنگام رحلت ترک نخواهم
نمود (که از آن جمله) سلام دادن به کودک است تا اين عمل پس از من سنت گردد.

پيامبر اکرم صلي الله عليه وآله:

«عن النبي صلي الله عليه وآله نظر الي
رجل له ابنان فقبل احدهما و ترک الأخر، فقال النبي صلي الله عليه وآله فهلا ساويت
بينهما»؟ (مکارم الاخلاق ص 123)

رسول خدا صلي الله عليه وآله به مردي
نگريست که داراي دو فرزند بود، يکي از آن دو را بوسيد و ديگري را نبوسيد، پيامبر
فرمود: چرا بين آنان به مساوت عمل ننمودي؟

امام صادق عليه‌السلام:

«قال: قال رسول‌الله صلي الله عليه واله
احبوا الصبيان وارحموهم و اذا وعد تموهم ففوا لهم فانهم لايرون الا انکم
ترزقونهم». (وسئل جلد 5 ص 126)

امام صادق عليه‌السلام از رسول خدا صلي
الله عليه وآله روايت نمود که آن حضرت فرمود، اطفال را دوست بداريد و نسبت به آنها
با ترحم و عطوفت عمل نمائيد، و چون به آنان وعده‌ي داديد، پس به آن عمل نمائيد، چرا
که کودکان جز شما را وسيله تأمين روزي و نيازمنديهاي خويش نمي‌بينند.

اميرمؤمنان عليه‌السلام:

«قال بعضهم شکوت الي ابي الحسن عليه‌السلام
ابنا لي فقال لاتضربه واهجره و لاتطل». (غرر ص 697)

يکي از اصحاب اميرمؤمنان(ع) که داراي
پسري بود، نزد حضرت از فرزندش گلايه نمود، حضرت فرمود: او را نزن، (بلکه براي ادب
نمودن) از او قهرنما امّا مواظب باش اين قهر بدرازا نکشد.

اميرمؤمنان عليه‌السلام:

الأفراط في الملامة يشب نيران اللجاج».
(تحف العقول ص 84)

افراط و زياده‌روي در سرزنش، آتش لجاجت
را (در همه و از آنجمله در کودک) شعله‌ور مي‌سازد.

اميرمؤمنان عليه‌‌السلام:

«لايصلح الکذب جد ولا هزل ولا ان يعد
احدکم صبيه ثم لا يفي له». (مستدرک جلد 3 ص 3)

دروغ شايسته انسان نيست، چه از روي جد و
چه به شوخي گفته شود، و سزاوار نيست فردي از شما به کودکش وعده‌‌اي داده و سپس به
آن وفا ننمايد.

[بمناسبت صدرو فرمان تاريخي امام مبني
برتشکيل ستاد انقلاب فرهنگي درتاريخ 23 خرداد 59]

امام صادق و ضرورت انقلاب فرهنگي

جريان انحرافي انفاق

يکي از جريانات خطرناکي که همزمان با
ظهور اسلام در مدينه تولد يافت، جريان انحرافي نفاق بود که در قرآن کريم، آيات
مختلف و فراواني به بيان ماهيت و افشاي خصلتها و خصوصيات آن اختصاص يافته است. و
اين مسأله در قرآن قابل توجه است که وقتي مسأله سرنوشت جامعه اسلامي مطرح است، با
تأکيد و تکيه و  تکيه فراوان روي عيب‌پوشي
و گذشت و اغماض، هيچ‌گونه سازش و انعطافي از خود نشان نمي‌دهد. پديده شوم نفاق و
منافق از خود نشان نمي‌دهد. پديده شوم نفاق و منافق از جمله آن جرياناتي است که با
سرنوش اسلام و جامعه اسلامي در ارتباط است، و از اين رو قرآن کريم روي آن حساسيت
بسياري نشان داده و با وجود مسائل مهم و فراوان سياسي، اجتماعي، فرهنگي و … به
تفصيل درباره آن به افشاگري و توضيح پرداخته است، و از ميان تمام آياتي که درباره
اين جريان انحرافي سخن به ميان آورده، شايد آيات 7 و 8 سوره منافقين، جامع‌ترين
آياتي باشند که دليل احساس خطر اسلام را از اين پديده شوم بيان داشته‌اند:

« ãNèd
tûïÏ%©!$#
tbqä9qà)tƒ
Ÿw
(#qà)ÏÿZè?
4’n?tã
ô`tB
y‰YÏã
ÉAqߙu‘
«!$#
4_®Lym
(#q‘ÒxÿZtƒ
3
¬!ur
ßûÉî!#t“yz
ÏNºuq»yJ¡¡9$#
ÇÚö‘F{$#ur
£`Å3»s9ur
tûüÉ)Ïÿ»uZãKø9$#
Ÿw
tbqßgs)øÿtƒ
tbqä9qà)tƒ
ûÈõs9
!$oY÷èy_§‘
’n<Î)
ÏpoYƒÏ‰yJø9$#
 Æy_̍÷‚ã‹s9
–“tãF{$#
$pk÷]ÏB
¤AsŒF{$#
4
¬!ur
äo¨“Ïèø9$#
¾Ï&Î!qߙtÏ9ur
šúüÏZÏB÷sßJù=Ï9ur
£`Å3»s9ur
šúüÉ)Ïÿ»oYßJø9$#
Ÿw
tbqßJn=ôètƒ».

آنان (منافقان) کساني هستند که مي‌گويند از انفاق
و کمکهاي مالي به افرادي که اطراف رسول‌الله‌اند خودداري
ورزيد تا از گردش پراکنده گردند در صورتي که خزائن آسمانها و زمين از آن خداوند
است ولي منافقان درک نمي‌نمايند و مي‌گويند اگر بمدينه بازگرديم (ما) عزيزان (آن)
ذليلان را اخراج نمائيم، و همانا عزت از آن خداوند و رسولش و مؤمنين مي‌باشد ولي
منافقين نمي‌دانند.

متأسفانه اين زنگ خطري را که قرآن با
افشاي انگيزه شوم آنان براي جامعه اسلامي بصدا درآورد، و در زمان رسول خدا و
درباره مورد اهل بيت آنحضرت که خلفاي راستين او بودند، اعمال نموده و هنگامي که
جريان نفاق با روي کار آمدن امويان در جامعه حاکميت يافت، از غفلت و ناآگاهي
مسلمين سوء استفاده کرده و آل بيت پيامبر را که تبلور اسلام راستين محمدي بودند از
صحنه سياسي و فرهنگي جامعه بيرون راندند.

مرحوم علامه طباطبايي رضوان الله عليه
دراين باره مي‌نويسد: «هنگامي که خلافت از اهل بيت گرفته شد، مردم روي اين جريان
از آنها روي گردان شده و اهل بيت در رديف اشخاص عادي، بلکه برحسب سياست دولت وقت،
مطرود از جامعه شناخته شدند و در نتيجه مسلمانها از اهل بيت دور افتاده و از تربيت
علمي و عملي آنها محروم گشتند».

و سپس مرحوم علامه بذکر نمونه‌هائي چند
از انزوائي که برآل بيت پيامبر (ص) تحميل شده بود پرداخته و مي‌نويسد: نافع پيش
ابن عباس آمد و امام حسين عليه السلام درآنجا نشسته و آنان را مشاهده مي‌کرد، نافع
به ابن عباس گفت: فتواي خدا را در مورد مورچه، برايم بگو! ابن عباس سربزير افکنده
و چيزي نگفت، امام به او فرمود: اينجا بيا تا پاسخ تو را بگويم، نافع گفت: من از
تو نمي‌پرسم! ابن عباس گفت: اي پسر از رق، حسين (ع) از اهل بيت نبوت است و آنان
وارث علم‌اند!

البته مسأله بهمين جا خاتمه نيافت بلکه
امويان در برابر ائمه، کساني را که بگونه‌‌اي با سياست کلي آنان هم سو بودند
بعنوان مراجع مذهبي و فرهنگي به جامعه معرفي نمودند، چنانچه معاويه رسماً اعلام
نمود: کسي که علم و دانش قرآن نزد اوست، عبدالله بن سلام است. و در زمان عبدالملک
از سوي وي درمکه اعلام عمومي مي‌شد که :«لايفتي الا عطاء و ان لم يکن فعبدالله بن
ابي نجيح» جز عطاء کسي را حق دادن فتوا نيس واگر او نبود عبدالله بن نجيح فتوا
داد. و از سوي ديگر تفسير قرآن، از آنجا که مردم از دانش و علوم ائمه‌(ع) محروم
شده بودند با قصص و داستانهائي که از تازه مسلمانهاي يهود و نصاري شنيده شده بود
مسلمانهاي يهود و نصاري شنيده شده بود آميخته شد و حديث نيز با احاديث مجعول درهم
آميخت و از اينراه مطالبي وارد حوزه فکري و اعتقادي اسلام گرديد که با اسلام
بيگانه بود.

ولي رفته رفته با اوج گرفتن هرچه بيشتر
قيامهاي مردمي و بويژه مبارزات شيعه از قدرت سياسي و نفوذ فرهنگي رژيم حاکم کاسته
و تا حدودي فضاي بازسياسي در جامعه پديد آمد، و بهمراه آن، دو گونه نظريه براي
بهره‌برداري از آن فرصت پيدا شد:

قيام مسلحانه بمنظور سقوط رژيم و تشکيل
حکومتي اسلامي.

نهضت و انقلابي فرهنگي.

نظريه نخست از اينجا نشأت مي‌گرفت که
شيعه از آغاز حرکت نفاق اموي، در صحنه مبارزات حضور فعال داشت و جبهه‌اي را ترک
نمي‌گفت جزاينکه جبهه‌اي جديد در برابر دشمن مي‌گشود، و طبيعي بود که اين ضعف
سياسي رژيم که نتيجه مستقيم چنان قيامهائي بود، چنين انتظاري را در پي داشته باشد،
بخصوص اين تجربه تلخ را درميدانهاي مداوم مبارزه بخوبي فرا گرفته بود که اگر بدشمن
حتي در ضعفيف‌ترين مراحل حيات نظامي‌اش فرصت داده شود، جان گرفته و با قدرت بيشتري
به ميدان خواهد امد، که يک نمونه آن «ليلة الهرير» در صفين بود، يعني درست در
هنگامي که قدرت معاويه بحداقل رسيده و در آستانه سقوط کامل قرار گرفته بود، با
استفاده از سياست «مذهب عليه مذهب» و قرار دادن قرآن‌ها برسر نيزه‌ها، سرنوشت جنگ
را بسود خويش تغيير داد. بنابراين چنين انتظاري با توجه به تجربه‌هاي مبارزاتي، و
شرائط موجود آن زمان، انتظاري بظاهر صحيح و کاملاً طبيعي بود، از اينرو اين انتظار
گاه با تعبيراتي تند به عرض امام مي‌رسيد. چنانچه «سدير صيرفي» که يکي از اصحاب
وياران امام است در اين زمينه به امام مي‌گويد: «والله ماوسعک القعود» بخدا سوگند
که با وجود اينهمه ياران و شيعيان شما را نمي‌رسد که هم‌چنان بنشينيد، و قيام
ننمائيد!

ولي در کنار اين انتظار نياز واقعي و
خيلي فوري جامعه اسلامي هم مطرح بود که نظريه دوم بود و امام از اين زاويه به
اسلام و جامعه اسلامي مي‌نگريست، عواملي که چنين نيازي را ايجاب مي‌کرد مي‌توان
عمده‌ترين آنها را بطور خلاصه در دو مورد زير ملاحظه نمود:

رکود و وقفه فرهنگي:

اين مسأله از آنجا پيش آمد که سياست
امويان چنانچه اميرمؤمنان از پيش اعلام خطر نموده بود، براين پايه طراحي شده بود
که تنها به کساني فرصت عمل و حق ادامه حيات علمي داده شود که هم سو با سياست آنان
حرکت نموده و يا حداقل هيچ‌گونه زيان و ضربه‌اي به زندگاني سياسي آنان وارد نسازد،
و طبيعي است که وقتي فعاليتي علمي و فرهنگي در چنين محدوده‌اي تنگ و سانسوري شديد
قرار گيرد نتيجه‌اي جز همان رکود و وقفه علمي و فرهنگي که براسلام عصر اموي تحميل
شد، نخواهد داشت.

اختلاط و التقاط فرهنگي:

بدنبال اجراي سياست وسانسور ياد شده،
زمينه‌اي مناسب براي ورود و آميزش عناصر و افکار بيگانه با اسلام پديد آمد، چرا که
با توسعه مرزهاي جغرافياي جهان اسلام، برخورد مسلمين با فرهنگهاي بيگانه، پيش مي‌آمد
و نيز مطرح شدن نيازهاي جديد که مسائل و سؤالات جديدي را در پي داشت، از جمله
عواملي بودند که سؤالات و نيازهاي علمي و فرهنگي تازه‌اي بوجود مي‌آورد و از آنجا
که با توجه به رکود و وقفه فرهنگي اسلام، مرجعي صلاحيتدار براي پاسخ‌گوئي به آنها
وجود نداشت و يا به عبارت صحيح چنان افرادي فرصت پاسخ‌گوئي نمي‌يافتند، کساني يکه‌تاز
صحنه فرهنگي مي‌شدند که اغلب از هيچ‌گونه تعهد و صلاحيت علمي و مذهبي برخوردار
نبودند و بناچار چيزهائي از خود يا از فرهنگهاي بيگانه به اسلام اضافه مي‌نمودند و
چنين بود که مسأله‌اي بنام اختلاط و التقاط فرهنگي پيش آمد.

امام صادق‌«ع» و انقلاب فرهنگي- وجود
اين دو عامل عمده، براي امام صادق‌(ع) اين احساس مسئوليت را بوجود آورده بود که
نجات و رهائي فرهنگ اسلام از اين رکود و وقفه علمي و تصفيه آن از عناصر اجنبي با
اسلام، ضرورتي حتمي و قطعي است و البته بايد اين مطلب هم اينجا يادآوري شود که با
توجه به آينده‌اي که امام پيش‌بيني مي‌نمود، اين کار يک ضرورت فوتي و فوري محسوب
مي‌شد و اين واقعيتي بود که امام صادق‌(ع) به تعبيرات مختلف براي اصحاب و ياران
خويش مطرح ساخته بود.

و اين پيش‌بيني و احساس امام را، حوادث
و خفقان مجددي که در عصر عباسيان برجهان اسلام حاکم گرديد به ثبوت رسانيد، چنانچه
يکي از شيعيان براي گرفتن پاسخ يک مسأله شرعي مجبور مي‌شود، لباس مرد خيارفروش
نزديک محل سکونت امام صادق‌(ع) را عاريه نموده و موقتاً بپوشد تا ببهانه فروش
خيار، به امام نزديک گرديده و پاسخ خود را از حضرت دريافت نمايد.

البته ممکن است براي کسي اين سؤال پيش
آيد که اگر امام با قيامي مسلحانه هم‌چون عباسيان به قدرت مي‌رسيد، مي‌توانست با
امکانات بيشتر به اين هدف نائل گرديده و در کنار انقلاب سياسي، به انقلابي فرهنگي
دست زند، و شايد بعضي از کساني هم که امام را براي ترتيب چنان قيامي زيرفشار قرار
داده بودند، چنين هدفي را تعقيب مي‌کردند، ولي اين سؤال است که خود آنحضرت پاسخ آن
را بکرات و با تعبيرات گوناگون داده، و به کساني که چنين انتظاري داشتند گفته بود
که: نيروي متعهد و کافي براي يک انقلاب سياسي در اختيار ندارد، و همين مسأله نيز
عامل سومي بود که ضرورت آن انقلاب فرهنگي را بوجود مي‌آورد، تا از اين راه نخست
اسلام را در فرهنگ و عقده مردم پايه‌ريزي کند و هنگامي که اين کار صورت گرفت،
جامعه خود براي تشکيل حکومت و نظامي که با اعتقادات و فرهنگ اسلامي هم‌آهنگي داشته
باشد، وارد عمل خواهد شد.

و اين چنين بود که امام صادق(ع) نهضتي
علمي بوجود آورد، که بررسي در ابعاد و اطراف اين حرکت گسترده علمي نياز به فرصتي
بيشتر دارد.

امام خميني و انقلاب فرهنگي

با نگاهي گذرا به ريشه‌ها و عوامل اصيلي
که چنان قيامي مذهبي و فراگير را بوجود آورد ما را به اين نتيجه روشن و قطعي مي‌رساند
که حضرت امام مدظله العالي در ايجاد چنان حرکتي مردمي، از جد بزرگوارش، حضرت امام
صادق‌(ع) الگو و الهام گرفته بود. و آن قيام تنها مولود چند سخنراني سازنده‌اي که
ايراد فرمودند و نيز اعلاميه‌هائي که در اين زمينه صادر کردند نبود، بلکه پايه و
شالوده آن از سالياني پيش در حوزه درسي ايشان ريخته شده بود، چه اينکه مسائلي که
با به قدرت رسيدن رژيم پليد پهلوي براي اسلام و فرهنگ اسلامي و روحانيت پيش آمد،
بي‌شباهت با آنچه که در جريان حاکميت خط نفاق امويان اتفاق افتاد، نبود.

در عصر پهلوي که مقدمات آن از زمان
قاجار و بلکه از زمان صفويه، توسط استعارگراني که چشم آز به منابع کشور ما دوخته
بودند و تنها روحانيت و اسلام را سد راه خويش تشخيص داده بودند، تهيه و تدارک ديده
شده بود و فاجعه يورش به مدرسه فيضيه پايگاه علم و فرهنگ اسلام در سالروز شهادت
امام صادق (ع) و حمله به شاگردان مکتب آنحضرت و به شهادت رساندن عده‌اي از آنان در
اين راستا شکل گرفت، علماي اسلام عملا از صحنه خارج شدند و با بيرون راندن آنان از
صحنه، زمينه براي رکود فرهنگ اسلامي و ورود فرهنگ غربي به کشور کاملا مهيا گرديد و
کم کم کار به آنجا رسيد که فرهنگ اسلام مورد تهاجم فرهنگ بيگانه قرار گرفته و توسط
نويسندگان و مبلغان فرهنگ اجنبي زير سؤال قرار مي‌گرفت.

نگاهي به کتابهائي که قبل از انقلاب در
زمينه پاسخ به اشکالاتي نظير حقوق زن و عدم قدرت اسلام براي اداره زندگي در ابعاد
مختلف سياسي، اقتصادي و غيره نوشته شده است گوياي انزواي کامل اسلام در جامعه
ايراني بود، و اين طبيعي است که وقتي فرهنگي از حرکت و تحرک بازايستاده و در نتيجه
در زمينه‌هاي علمي و عملي توانائي و صلاحيتي از خويش نشان دهنده، از سوي فرهنگ
حاکم که بواسطه عدم چنين محدوديتهاي فرصت عمل پيدا نموده زير سؤال قرار مي‌گيرد، و
اگر اين حالت هم چنان ادامه يابد، همان مسأله‌ي پيش خواهد آمد که در جهان غرب براي
مسيحيت اتفاق افتاد، و امروز شاهديم که چگونه از درون جامعه کاملا بداخل کليسا
رانده شده است، البته ما در صدد مقايسه اسلام با مسيحيت نيستيم چرا که گذشته از
آن، مسيحيت موجود، کار قيصر را به قيصر واگذار نموده و خود، اين انزوا را پذيرفته
است ولي اسلام دين دنيا و آخرت است و در تمام ابعاد حيات مادي و معنوي انسانها در
هر عصر و براي هر نسل قانون و برنامه زندگي دارد.

امام امت با توجه و درک تمام اين
واقعيتهاي تلخي که بر اسلام و جامعه آن روز مي‌گذشت کار خويش را از همان نقطه آغاز
نمود که قبلاً حضرت امام صادق(ع) شروع نمود، و در عصر ستم‌شاهي جامعه ايران-
بطوريکه گفتيم- دچار رکود شده بود و از اينرو چنانچه خود فرمود که «بايد از صفر
شروع کنيم» طي تلاش‌هاي مداوم علمي و فرهنگي در طول سالياني دراز، شاگرداني برجسته
فعال در حوزه درس پربار و غني خويش تربيت نمود که اسلام را درتمام ابعاد علمي و
فرهنگي و سياسي و اقتصادي آن بطور صحيح دريافتند و سپس از طريق تأليف و نگارش
کتابها و مجلات و تشکيل حوزه‌ها و کلاسهاي تدريس در حوزه و دانشگاه و ايراد
سخنراني‌هاي انقلابي- همانگونه که دريافته‌ بودند- به جامعه منتقل ساختند، و مردم
پس از چنين درک و دريافتي از اسلام، رژيم ستم‌شاهي را هم‌آهنگ با معتقدات خويش
ندانسته و بمنظور ايجاد حکومتي که حاکميت چنان اسلامي را عينيت بخشد، وارد عمل
شدند، و نتيجه آنچنان درک و عمل، به انقلابي با اين شکوه و عظمت منتهي گرديد، و
اين چنين است که امروز دفاع از انقلاب و جمهوري اسلامي را دفاع از اسلام ناب محمدي
در مواجهه و رويارؤيي با اسلام امريکائي که همان شکل تکامل يافته اسلام اموي و
عباسي است مي‌دانند و اين چنين جبهه‌هاي نبرد را بر جانيان عراق و جهان تنگ کرده‌اند
و بدون شک اين انقلاب در تمام ابعاد و زمينه‌هاي آن نتيجه دير پاي همان نهضت علمي
و انقلاب فقهي و فرهنگي است که امام صادق‌(ع) در آن شرائط در مدينه آغاز نمود ولي
بدون ترديد تحول و انقلاب در سطح علمي جامعه، شکل و محتواي خاص خود را مي‌طلبيد، و
اين چنين بود که حضرت امام مدظله‌ا‌لعالي در 22/3/59 دستور تشکيل ستاد انقلاب
فرهنگي را صادر نمود، و ما امروز ثمرات شيرين آن را در  همسوئي اين قشر علمي در تمام جبهه‌هاي علمي و
عملي انقلاب بخوبي شاهديم.

دانستنيهايي از قرآن

معيار روابط

«tûïÏ%©!$#
tbqèùqãƒ
ωôgyèÎ/
«!$#
Ÿwur
tbqàÒà)Ztƒ
t,»sWŠÏJø9$#  tûïÏ%©!$#ur
tbqè=ÅÁtƒ
!$tB
ttBr&
ª!$#
ÿ¾ÏmÎ/
br&
Ÿ@|¹qãƒ
šcöqt±øƒs†ur
öNåk®5u‘
tbqèù$sƒs†ur
uäþqߙ
É>$|¡Ïtø:$# tûïÏ%©!$#ur
tbqàÒà)Ztƒ
y‰ôgtã
«!$#
.`ÏB
ω÷èt/
¾ÏmÉ)»sV‹ÏB
šcqãèsÜø)tƒur
!$tB
ttBr&
ª!$#
ÿ¾ÏmÎ/
br&
Ÿ@|¹qãƒ
tbr߉šøÿãƒur
’Îû
ÇÚö‘F{$#
 
y7Í´¯»s9’ré&
ãNßgs9
èpoY÷è¯=9$#
öNçlm;ur
âäþqߙ
͑#¤$!$#». (سوره رعد آيه 25- 21- 20)

(صاحبان عقل و انديشه) کساني هستند که به عهد الهي
پاي‌بند و از نقض پيمان مي‌پرهيزند، و آنهائي که روابط و پيوندهائي را که خداوند
به آن امر فرموده برقرار مي‌دارند، و خشيت از پروردگارشان و خوف از سوء حساب
(قيامت) را دارا مي‌باشند و آنها که عهد خدا را پس از بستن مي‌شکنند و روابط و
پيوندهائي را که خداوند دستور برقراري آنها را داده بريده و در زمين به فساد مي‌پردازند،
لعنت و عذاب سراي آخرت از براي آنان است .

«الذين يصلون ما امرالله به ان يوصل»: امام صادق
عليه السلام درباره تفسير اين آيه مي‌فرمايد: «قلا تکونن ممن يقول للشيء انّه في
شيء واحد[1]» از
جمله افرادي مباش که آيه‌اي را در مصداق واحدي خلاصه مي‌نمايند، بنابراين آيه تمام
روابط و پيوندهائي را که خداوند به برقراري آن امر فرموده است شامل مي‌گردد. گرچه
گاهي از سوي ائمه عليهم السلام به بعضي از مصاديق آن اشاره شده است.

«اولئک لهم اللعنه»: بگفته «اللعن: الردو الأبعاد
علي سبيل السخط» لعن عبارت از طرد و دور راندن فردي از روي خشم است.

معيار روابط در قرآن

در اسلام روابط فردي و اجتماعي براساس معيارهاي
اسلام و عقيدتي استوار است، به اين معني که انسان در پيوندها و روابط خويش همانند
همه کردار و رفتار خويش بايد موازين و ملاکهاي اسلامي را در نظر بگيرد، و در اين
مسأله، مصالح شخصي و انگيزه‌هاي فردي را دخالت ندهد.

در اين رابطه آيات فوق از دو دسته از
مردم سخن مي‌گويد:

آناني که به برقراري روابط و پيوندهائي
که خداوند امر فرموده است اقدام مي‌نمايند.

کساني که برخلاف فرموده خداوند به نقض
عهد و قطع روابط ياد شده مي‌پردازند.

و آنگاه پس از اشاره بديگر خصلت‌هاي
هردسته، درباره دسته نخست‌ مي‌فرمايد: پايان نيک سراي ديگر از آن آنهاست «…
والملئکة يدخلون عليهم من کل باب، سلام عليکم بماصبرتم فنعم عقبي الدار» فرشتگان
از هر دري به آنان وارد گرديده (و به آنها مي‌گويند) سلام و درود برشما بخاطر صبر
و مقاومتتان، پايان خوب سراي آخرت نصيبتان گرديد. و متقابلا در مورد دسته دوم مي‌فرمايد:
«اولئک لهم اللعنة ولهم سوء الدار» لعنت و عذاب سراي آخرت براي آنها است.

آل سعود و قطع روابط

با توجه به موضع‌گيري جديد آل‌سعود، در
مورد قطع روابط آنان با جمهوري اسلاي ايران که بطور طبيعي در جهت تحکيم هرچه بيشتر
روابط آن رژيم با آمريکاي جنايتکار انجام گرفته است، جايگاه آل سعود در اين تقسيم‌بندي
قرآن، بخوبي مشخص مي‌گردد، و بنابراين، اين رژيم دست‌نشانده جز لعن الهي و طرد و
نفرين جهان اسلام از اين عمل وقيحانه بهره نخواهد برد و سرانجام سراي سوء (جهنم)
در جهان ديگر در انتظار آنان است.

هفتم شوّال سالروز هدم قبور

از جمله روابطي که خداونددر آيه ياد شده
به برقراري آن امر فرموده است، ارتباط با ال بيت رسول خدا صلي‌الله عليه وآله است
و بهمين دليل امام صادق ‌عليه السلام طي روايتي در مورد شأن نزول آن مي‌فرمايد:
«نزلت في رحم آل محمد» آيه در زمينه پيوند با اهل بيت محمد«ص» نازل گرديده است.

هفتم شوال سالروز يکي از اعمال وحشيانه‌اي
است که بدستور «سعود» پايه گزار رژيم سعودي در حجاز، بوسيله وهابيون طرفدار وي
انجام گرفت و در جريان اين عمل وحشيانه‌، قبرستان بقيع مرقد بسياري از صحابه،
تابعين، همسران، دختران رسول خدا صلي‌الله عليه وآله و نيز مرقد صفيّه عمه آنحضرت
و مرقد ابراهيم بن رسول الله«ص» و قبور اهل بيت پيامبر، امام مجتبي و امام سجاد و
امام باقر و امام صادق عليهم السلام و نيز قبور جمعي از علماء و بزرگان ديگر که
مورد احترام مسلمانان شيعي و سني جهان اسلام هستند، تخريب شد، و بدين ترتيب رژيم
سعودي يکي ديگر از پيوندهائي را که در اين آيه به استقرار آن امر گرديده است قطع
نمودند. بنابراين چه جاي تعجب که امروز رابطه خويش را با جمهوري اسلامي ايران قطع
نمايند.

بدين ترتيب اين عمل وحشيانه نه تنها
اهانتي آشکار به احساسات مذهبي تمام مسلمانان شيعي مذهب دنيا است بلکه عواطف و
احساسات مذهبي برادران سني مذهب ما را نيز جريحه‌دار ساخته است، و از اينرو به نقل
از کتاب «تاريخ آل سعود» پس از هدم و تخريب اين قبور مقدسه فرياد اعتراض از مصر،
سوريه، عراق، هند، و قاره افريقا و ديگر کشورها بلند شد[2]
و در ايران نيز آية الله شهيد مدرس، در مجلس شوراي ملي، نطقي مهم در اين باره
ايراد نموده و آن را باطلاع مردم مسلمان ايران رساند و بدنبال آن بازارها در سراسر
کشور تعطيل گرديد و مردم به خيابانها و مساجد ريختند، و دسته‌هاي عزاداري در شهرها
براه افتاده در مساجد نيز سخنرانان در اطراف اين فاجعه تأسف‌بار به سخنراني
پرداختند. دولت نيز مجبور شد که آن روز را عزاي عمومي اعلام نمايد، ولي متأسفانه
رضاخان که خود دست کمي از رژيم سعودي نداشت، براي خاموش ساختن فرياد اعتراض مردم،
به آنان قول رسيدگي داده و تلگرافي در اين زمينه به حجاز مخابره نمود، اما بدنبال
اعلام ممنوعيت مراسم مذهبي و عزاداري در ايران از سوي رژيم پهلوي، همه چيز در همان
روز پايان يافت، و رفته رفته بدست فراموشي سپرده شد.

بجا است که اين روز بعنوان روز جنايتي
بزرگ از سوي آل سعود و وهابيان حاکم بر حجاز، در تاريخ بجاي ماند، و مسلمانان اين
روز را بسوک نشسته و سخنرانان در زمينه ابعاد مختلف سياسي و مذهبي اين فاجعه به
سخنراني پردازند، باشد تا از اين طريق جهان اسلام در جريان بيشتر اين حادثه دردناک
قرار گرفته و رژيم دست نشانده آل سعود تحت فشار افکار عمومي مسلمين اجازه تجديد
بناي آن قبور مقدسه را صادر نمايد.

خطر اصلي درچيست؟

بسم الله الرحمن الرحیم

هرچه احساس‌ ترس و آسيب‌پذيري استکبار جهاني، از
انقلاب و جمهوري اسلامي بيشتر مي‌شود، واکنش و تهاجم آنان خشن‌تر و وحشيانه‌تر مي‌گردد
و بهمين جهت، امروز. بيش از هرزمان ديگر به طور فراگير و از هرسو، انقلاب اسلامي
را مورد حمله قرار داده‌اند و در چنين شرائط سرنوشت‌سازي، مقاومت و هشياري بيشتري
را همراه با برنامه‌ريزي دقيق مي‌طلبيد ودر حاليکه جنگ تحميلي، لبه تيز و کانون
اصلي اين ستيز بي‌امان به شمار مي‌رود و بايد بيشترين اهتمام روي آن متمرکز باشد.
و بايد همه چيز و از جمله ديپلماسي در خدمت جنگ قرار گيرد نه جنگ در خدمت
ديپلماسي- نبايد از جبهه‌هاي ديگر نيز غفلت شود و همانطور که تمرکز در منطقه‌اي از
جبهه جنگ نظامي، مناطق و خطوط تماس، فاجعه‌آفرين است، تجهيز و سازماندهي در جبهه
جنگ نظامي، بدون توجه به پشت جبهه‌ها نيز ممکن است، تجهيز و سازماندهي در جبهه جنگ
نظامي، بدون توجه به پشت جبهه‌ها نيز ممکن است پايگاه و پشتوانه‌هاي جنگ را متزلزل
کند. پشت جبهه و صحنه داخلي در طول و عرض خود جبهه‌‌هاي متعدد و بسيار مهمي را در
بر دارد که دشمن سعي داشته و دارد که با رخنه و ايجاد اختلال در آنها نه فقط جبهه
جنگ را که اصل انقلاب را به شکست بکشاند و براي اين مقصد پليد از تشکيل انواع
رنگارنگ گروهکها و از آتش زدن خرمنها گرفته، تا استفاده از نقاط ضعف و سادگي
خوديها و نفوذ دادن عناصر مسلمان‌نما و وابسته- ولو با چند واسطه- زيرچتر چهره‌ها
و نهادهاي مقدس دست يازيده‌اند و به موازات اتخاذ شيوه‌هاي نظامي و قطع اميد از
بازدهي روشهاي آشکا و رودرو، بيشتر به شيوه اخير روي آورده‌اند، تا به گمان
خامشان، انقلاب را از درون پوک کنند و قشر عظيم مستضعف را که پايه‌هاي نظام اسلاي
بردوش آنان استوار گرديده است از انقلاب بگيرند و جنگ را و همه چيز را به نفع
خودشان تمام کنند!

بديهي است که در چهارچوب جنگ روياروي، شکست يا
پيروزي ظاهري براي جبهه حق تفاوتي نداشته و مهم انجام وظيفه است و در هر صورت حق
پيروز است و به فرموده امام:

«… به ياري خدا باقيمانده راه پرنشيب‌و فراز را
با اتکاء به خدا تنها خواهيم پيمود و به وظيفه خود عمل خواهيم کرد. يا دست يکديگر
را درشادي پيروزي جهان اسلام در کل گيتي مي‌فشاريم و با همه به حيات ابدي و شهادت
رو مي آوريم و از مرگ شرافتمندانه استقبال مي‌کنيم. ولي در هر دو حال پيروزي و
موفقيت با ما است.» (منشور انقلاب)

ما در بعد جنگ نظامي تا آنجا که وظيفه ايجاب کند و
ولايت امر دستور دهد و تا آخرين نفر و آخرين قطره خون و آخرين خانه پيش مي‌رويم و
نتيجه را «احدي الحسينين» مي‌دانيم و در آخر کار اگر هم شکست خورديم کربلائي ديگر
تکرار شده که نتيجه آن پيروزي حق بود و با چنين بينشي است که اگر ما اسلاميت و
حقانيت خويش را حفظ کنيم به فرض آنکه خداي ناکرده شکست بخوريم باز هم پيروزيم و در
غير اين صورت اگر هم در جنگ پيروز شويم بازهم شکست خورده‌ايم.

پس ما بايد خطر اصلي را در داخل و در درون خودمان
جستجو کنيم و ضمن تلاش بيشتر در جهت تهذيب نفس و کشتن هوسها و هواهاي نفساني به
ويژه در رده‌هاي مسئولين و الگوهاي جامعه، بايد از عوامل آگاه و ناآگاهو بي‌واسطه
و مع‌الواسطه سازمانهاي جاسوسي و شيطنت مرموزانه وابستگان به شيطان بزرگ لحظه‌اي
غافل نباشيم که از جفت شدن اينان با ساده‌نگري و غفلت در برخي و يا شيطان نفس در
عده‌اي ديگر آنهم زيرنقاب دينداري مفرط- به شيوه دايه‌گان دلسوزتر از مادر- و زير
رداي چهره‌ها و نهادهاي مقدس، مولود نامشروعي پا به صحنه خواهد گذاشت به نام اسلام
آمريکائي.

مسلم است که سازمانهاي جاسوسي و شياطين غرب و شرق
بيشترين برنامه‌ريزي و تلاش خود را درجهت اين هدف پليد به کار گرفته‌اند و با شيوه‌هاي
افراط يا تفريط، کاستن يا افزودن والتقاط چپ يا راست مي‌خواهند اسلام را که فصل
مميز انقلاب و همه چيز اين جامعه است از بين ببرند و يکپارچگي مردم را که حول محور
ايمان به غيب و مقام ولايت است متلاشي کنند تا خود را از خطر اسلام رها سازند.
آنان با کارشناس دقيق نزديکترين و مؤثرترين راه را انتخاب مي‌کنند و همچون ميکروب
از مواضع خراش برداشته در پيکره جامعه نفوذ مي‌کنند و بيشتر از آن که با چغندر و
سيب‌زميني و …. کار داشته باشند سراغ گوشت راسته که در معرض قرار گرفته مي‌روند
و خيلي زود آن را آلوده و متعفن مي‌سازند و از حيّز انتفاع ساقط مي‌کنند و
بدينگونه عناصر مزدور و جاسوس سعي مي‌کنند که:

در سازمانها و احزاب نفوذ کنند و استفاده از اين
شيوه را با مروري گذرا بر سرگذشت احزاب و سازمانها چه در سطح بين‌المللي و خارجي و
چه در داخل قبل از انقلاب همچون انجمن حجّتيه و سازمان منافقين بخوبي مي‌توان
دريافت و در بعد از انقلاب نيز با بررسي دلائل مسأله آفريني، انشعاب و سرانجام
انحلال سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي و حزب جمهوري اسلامي و شناسائي مهره‌هائي که
از انجمن حجتيّه نشأت گرفته و به ترتيب به سازمان و حزب مذکور وارد شده و آنها را
از اهداف مقدس‌شان باز داشتند واکنون نيز وکيل مدافع بخشي از روحانيت گرديده، مي‌توان
به نتايج مهمي دست يافت.

نفوذ در محورهاي قانونگذاري و تصميم‌گيري و برنامه‌ريزي
که در اين زمينه شاهد بوديم که حضرت امام مدظله به مناسبت انتخاب چگونه با صراحت و
قاطعانه از اين توطئه پرده برداشتند و بدنبال آنچه در منشور انقلاب و بعد از آن
بيان کرده بودند مردم را به طرد و معرفي طرفداران اسلام امريکائي فرمان دادند و در
همان پيام پيش‌بيني کردند که دشمنان درصدد خدشه‌دار جلوه‌دادن انتخاب خواهند بود و
بعد از انتخابات نيز عليرغم تمام جوسازيها و هياهوها بر حسن جريان آن صحه گذاشته و
در روز عيدفطر از ناکامي دشمنان در ايجاد اختلاف در مردم و روحانيت سخن گفتند.

پس آنچه مسلم است اين است که بايد:

«مصلحت زجرکشيده‌ها و جبهه رفته‌ها و شهيد و اسير
و مفقود داده‌ها و در يک کلام مصلحت پابرهنه‌ها و گودنشينها و مستضعفين برمصلحت
قاعدين در منازل و مناسک و متمکنين و مرفهين گريزان از جبهه و جهاد و تقوي و نظام
اسلامي مقدم باشد و نسل به نسل و سينه به سينه شرافت و اعتبار پيشتازان اين نهضت
مقدس و جنگ فقر و غنا محفوظ بماند و بايد سعي شود تا از را رسيده‌ها و دين به
دنيافروشان چهره‌ کفرزدائي و فقر ستيزي روشن انقلاب ما را خدشه‌دار نکنند و لکه
ننگ دفاع از مرفهين بي‌خبر از خدا را بر دامن مسئولين نچسبانند».

و خطرنفوذ و موفقيت اين ز راه رسيده‌ها و دين به
دنيافروشان تا آنجا است که:

«ممکن است اسلام پابرهنگان زمين را در زمان دور و
نزديک زير سؤال برد و اسلام آمريکائي مستکبران و متکبرين را با پشتوانه‌هاي
ميليارد دلار توسط ايادي داخل و خارج آنان پيروز گرداند». (فرمان تشکيل مجمع تشخيص
مصلحت نظام)

و نيز مسلم است که دامن پاک روحانيت راستين و تمام
چهره‌هائي که روشني ايمان به خدا و رنج سالهاي طولاني دفاع از اسلام و انقلاب و امام
را در چهره دارند از هر چه جز اسلام ناب محمدي است مبرا و منزه است ولي با توجه به
حساسيت زمان و شيطنت و تزوير عناصر وابسته و مشکوک و به تعبير حضرت امام مدظله خطر
نان که بيش از حد دم از توضيح‌المسائل و نهج‌البلاغه مي‌زنند، بايد هشيارانه آنها
را شناسائي و بيش و پيش از مردم آنان را از خود و از جامعه طرد و از جامعه طرد و
با حفظ وحدت حول محور امامت و اطاعت از او دست تمام شياطين درون و برون را به غل و
زنجير کشيم و همگي دست به دست هم با تمام توان راه را براي تحقق اسلام محمدي هموار
سازيم انشاء‌الله. والسلام. رحيميان

امام خميني ثابت و استوار از آغاز تا کنون

مجلس شوراي اسلامي

«… تشکيل مجلس براي وفق دادن مصالح کشور است با
کليات قانونهاي آسماني و نظارت در قوه اجرائيه عامله است». (کشف الأسرار، ص 191)

«اگر آن حکومت حق خدائي عادلانه بخواهد تشکيل شود،
بايد مجلس از فقها يا به نظارت فقها تشکيل شود و در مجلس قوانين آسماني طرح شود و
در کيفيت علمي شدن آن بحث شود و دولت قوه اجراي آن باشد». (ولايت فقيه- ص 53)

«مجلس شوراي اسلامي، مجلس مشورت است؛ مجلسي است که
بايد متفکرين، مسائلي که مايحتاج ملت و کشور است در ميان بگذارند و با هم مشورت
کنند …. مجلس شوراي اسلامي در يک محفظه سربسته نيست که اگر خداي نخواسته انحرافي
در آن پيدا شد، همان اعضاي خود مجلس بفهمند… من اميدوارم که آقايان بدون اينکه
جهات نفسيت را در نظر داشته باشند و بدون اينکه اغراض شخصي را در نظر داشته باشند،
به وکالت خود انديشه کنند و شور کنند. شوري در محيطي واقع شود که اسلامي و داراي
اخلاق اسلامي است … شما وکيل مردمي هستيد که همه اسلام را مي‌خواهند و کشور
خودشان را مي‌خواهند و شما بايد به اين ملت خدمت کنيد و به آن چيزي که شما را وکيل
کرده، خدمت کنيد. و من اميدوارم که انشاءالله شما با کمال قدرت و با کمال عزت و
عظمت، اين نهضت را به پيش ببريد و مجلس يک مجلس اسلامي و اخلاقي باشد و شما معلم
اخلاق جامعه باشيد». (5/3/59)

«ويژگي اين مجلس و محيط کشور در اين دوره ايجاب مي‌کند
که مجلس و دولت هماهنگ شده تا بر مشکلات کشور فائق آيد». (8/3/59)

«مجلس را که در رأس همه امور است، تقويت کنيد و
دنبال اين باشيد که يک مجلس قوي قانونگذاري داشته باشيم تا بتوانند مملکت را به
راه راست ببرند». (30/10/59)

«مجلس ما حاصل خون يک جمعيتي است که وفادار به
اسلام بودند و اين مجلس، عصاره زحمتهاي طاقت‌فرساي اين ملت مسلمان بوده است … من
اميدوارم که مجلس يک مجلس اسلامي، مجلس عبادت باشد نه مجلسي که خداي نخواسته معصيت
در آن واقع بشود و به ديگران اهانت کنند و به کسي بدبگويند. اينها خلاف اسلام است
و نبايد بشود». (7/3/60)

«مجلس بايد نگهبان اسلام باشد … اين مجلس بهترين
مجالس دنيا است و تبلور ملت است و در رأس همه ارگانها است». (5/11/61)

«امروز مجلس خانه واقعي ملت است و دست ناپاک
قدرتمندان، دولتمردان، خانان و غرب و شرق‌زدگان از آن کوتاه مي‌باشد … مجلس بايد
براي مقابله با سرمايه‌داري غرب و قطب کمونيستي شرق، احکام سياسي، اجتماعي،
اقتصادي وفرهنگي اسلام را به صحنه آورد». (8/3/63)

«مجلس از ارگانهايي است که لازم است بر همه که آن
را تأييد کنيم و هيچ کس حق ندارد که راجع به مجلس جسارتي کند». (25/7/64)

امام خمینی ثابت و استوار(مجلس شورای اسلامی)

سرمقاله

دانستنیهایی از قرآن(معیار روابط)

امام صادق(ع) و ضرورت انقلاب فرهنگی

سخنان معصومین(کودک در کلام معصوم)

سخنی پیرامون ولایت فقیه

تقوای، نگهبان شما است                                    آیت الله
العظمی منتظری

عرش و کرسی                                               آیت
الله جوادی آملی

معاد روحانی و جسمانی                                     آیت الله حسین نوری

انبساط در شکوی و دعا                                     آیت الله
محمدی گیلانی

خاطره یک بسیجی از والفجر – 10

هجرت مسلمانان به حبشه                                  حجة الاسلام و المسلمین رسولی محلاتی

کدورت قلب در اثر گناه                                    آیت الله
ایزدی نجف آبادی

فضیلت انسان بر سایر مخلوقات                           حجة الاسلام محمدحسن
رحیمیان

حقوق والدین

قدم برجای باید بود چون کوه(به مناسبت 15 خرداد)

گفته ها و نوشته ها

مدیریت های اجرائی                                             محمدرضا
حافظ نیا

پاسخ به نامه ها

پیام شهید

نگاهی به رویدادها

رهنمودهای امام و آیت الله العظمی منتظری

رهنمودها

امام خمینی

* اینجانب از جوانان غیرتمند
کشور سرافراز اسلامی ایران می­خواهم که به جبهه­ها عزیمت کنند و با تداوم عملیات
خود، مجال تجدید سازمان و تنفس عفلقیان شکست خورده و مستاصل را بگیرند.

* جوانها باید تا آخر
پیروزیهای بزرگ در جبهه­ها را ادامه داده وعلم را به دست صاحب علم بدهند.

* صدام حیوانی است که مملکت
خودش را، افراد خودش را، اشخاصی که مربوط به خودش هستند آنها را بمباران شیمیائی
می­کند که باید پاسدارهای ما به داد آنها برسند.

(6/1/67)

* ملت ایران، ای حسینیان آماده
باشید نهرساید که نمی­هراسید کمربندهایتان را محکم کنیدف ای آزادگان و احرار بپا
خیزید، قدرتهای شرق و غرب می­خواهند شما را در زیر چکمه­های خونین خود خرد کنند.

* امروز باید زره جهاد و
مقاومتپوشید و در افق طلیعه فجر تا ظهور شمس به پیش تاخت و ضامن بقاء خون شهیدان
بود.

* امروز روز درنگ نیست، امروز
روز جنگ است. روز احقاق حق است و حق را باید گرفت.

(11/1/67)

آیت الله العظمی منتظری

*(در خطاب به نخست وزیر
ترکیه)، اگر صدام جان بگیرد به هیچیک از کشورهای اسلامی حتی ترکیه رحم نخواهد کرد…

کسانی که از ما صلح می­خواهند
اول متجاوز را معرفی و محکوم کنند.

* دولت ترکیه باید به احساسات
دینی ملت خودبیشتر احترام بگذارد.

* بمبها و موشکهای صدام نمی­تواند
به انقلابی که باخ ون عزیزان ما در جبهه­ها حمایت شود، ضربه بزند.

(11/12/66)

* تنها راه پیروزی ملت
افغانستان هماهنگی کامل همه گروههای مسلمان ومبارز است.

(15/12/66)

* مسلمانان باید به نیروهای
خودو امکانات خدا داده توجه نمایند و در فکر خودکفائی و استقلال کامل باشند.

* شما امید خود را ازغرب قطع
کنید که غرب فقط در فکر استعمار و استثمار و ملتها و کشورهای ضعیف است.

(23/12/66)

* دشمنان، مردم را نشناخته­اند
و خیال می­کنند ملت ما با این فشارها و زورگوئیها از میدان خارج می­شوند.

(11/1/67)

امام خمینی

* این روزها روز امتحان الهی
است روز پرخاش علیه کسانی است که به اسلام کینه دیرینه دارند، روز انتقام از کفر و
نفاق است روز فداکاری است. امروز روز عاشورای حسینی است امروز ایران کربلا است.
حسینیان آماده باشید.

(11/1/67)

نگاهی به رویدادها

جنگ

یکی از سکوهای متحرک پرتاب
موشک زمین به زمین عراق منهدم شد.

مناطق مسکونی تهران، قم، دزفول
و یک روستای قزونی هدف حملات موشکی و هوائی رژیم عراق قرار گرفت در این حملات
ددمنشانه تعدادی شهید و شماری مجروح شدند.

15/12/66

موشک پرتاب شده ایران در ساعت
48/21 دیشب، ساختمان شبکه یک تلویزیون عراق را در هم کوبید.

5 فروند هواپیماهای رژیم بعثی
عراق که قصد بمباران مناطق مسکونی کشورمان را داشتند بوسیله آتشبارهای پدافند
هوائی و در نبرد با شکاریهای ایران در غرب کشورمان سرنگون شدند.

16/12/66

مناطق مسکونی تهران، اراک،
مریوان، خرم آباد، درود، بروجرد، نهاوند، میاندوآب، شیراز، کرج، سز، دزفول، شوشتر،
ایلام، تویسرکان و زنجان مورد حملات موشکی و بمبارانهای هوائی رژیم بعث عراق قرار
گرفت که علاوه بر خسارات مالی تعدادی از هموطنان مظلوم و بیدفاعمان شهید و مجروح
شدند.

17/12/16

18 موشک دوربرد و میان برد
ایرانب هس وی بغداد، العماره، بصره و ام القصر شلیک شد.

طی 12 روز گذشته مناطق مسکونی
تهران هدف نزدیک به 50 فروند موشک زمین به زمین عراق قرا گرفت و حدود 20 شهر دیگر
کشورمان نیز آماج حملات هوائی وسیع عراق بودند. ایران نیز متقابلا بیش از 70 موشک
دوربرد و میان برد به سوی اهداف نظامی و اقتصادی بغداد و حداقل 4 شهر دیگر عراق
پرتاب کرد.

یک فروند هواپیمای میراژ عراقی
در حوالی شهر اراک سرنگون شد.

22/12/66

عراق اعتراف کرد 731 تن مواد
منفجره بر روی 37 شهر ایران فرو ریخته است.

23/12/66

عملیات «ظفر-7» با مرز مقدس«یا
رسول الله» در منطقه خورمال آغاز شد در این عملیات 14 ارتفاع مهم منطقه و 7 روستای
مرزی عراق به تصرف سپاهیان اسلام درآمده و ضمن هبلاکت رسیدن تعدادی از نفرات دشمن
یکصد تن به اسارت نیروهای اسلام درآمدند.

عملیات«بیت المقدس ـ 3» با رمز
مقدس یا«موسی بن جعفر» در 20 کیلومتری سلیمانیه عراق آغاز شد در این عملیات 6
ارتفاع حساس به تصرف رزمندگان اسلام درآمد و 60 نفر از نظامیان عراق بدست رزمندان
اسلام اسیر شدند.

24/12/66

11 فروند موشک زمین به زمین
رزمندگان اسلام به سوی بغداد و بندر ام القصر شلیک شد.

25/12/66

شهر نوسود بدست توانمند لشکر
اسلام آزاد شد.

طی نبرد دلاورانه سپاهیان
اسلام در منطقه عملیاتی«والفجر ـ 10» در استان سلیمانیه عراق، شهرهای خورمال،
حلبچه، دوجلیه، طویله و بیاره آزاد شد.

طی عملیات موفق«و الفجر ـ 10»
11000 تن از نیروهای رژیم بعثی عراق بهلاکت رسیده و یا مجروح شدند و 4400 تن به
اسارت قوای اسلام درآمدند که در بین اسرا یک لشکر، 4 سرتیپ و چند سرهنگ وجود دارد.

طی 10 روز گذشته بیش از 130
فروند موشک زمین به زمین به سوی مراکز نظامی، اقتصادی و صنعتی چند شهر مهم عراق
هدف­گیری و شلیک شد.

28 فرونداز هواپیماهای مهاجم
عراقی طی 10 روز گذشته با آتش پدافند نیروهای اسلام سرنگون شدند.

6/1/67

2 فروند هواپیمای مهاجم دشمن
در منطقه عملیاتی و الفجر – 10 و بروجرد سرنگون شد.

جنایتکاران بعثی عراق یک روستا
در حوالی پاوه را بمباران شیمیائی کردند که عده­ای از اهالی بر اثر آن مصدوم شدند.

عملیات«بیت المقدس ـ 4» در
منطقه عمومی «دربندیخان» عراق آغاز شد در این عملیات 60 کیلومتر مربع از اراضی بخش
شرقی به کنترل نیروهای اسلام درآمد و 1300 تن از قوای بعثی کشته و یا مجروح و 350
نفر دیگر به اسارت سپاهیان اسلام درآمدند.

در حملات موشکی و هوائی عراق
به تهران و اصفهان و همدان تعدادی از هموطنانمان شهید و مجروح شدند و به چند واحد
مسکونی خسارت وارد آمد. ضمنا در حملات موشکی به تهران یک واحد آموزشی کودکان بی­سرپرست
تخریب گردید.

7/1/67

2 فروند هواپیمای مهاجم دشمن
در منطقه عملیاتی و الفجر ـ 10 سرنگون شد.

9/1/67

دو فروند هواپیما و یک فروند
هلیکوپتر دشمن در سلیمانیه و نهر عنبر سرنگون شدند.

10/1/67

خلبانان تیز پرواز نیروی هوائی
بیش از 10 تن بمب بر روی 3 پادگان و ساختمان رادیو تلویزیون شهر سلیمانیه عراق فرو
ریختند.

یک فروند سوخوی 22 عراق در منطقه
عملیات و الفجرـ 10 سرنگون شد.

11/1/66

جهان اسلام

300 دانش آموز دختر در
سرزمینهای اشغالی توسط سربازان اسرائیلی قتل عام شدند.

15/12/66

انقلابیون مسلمان افغان یک بمب
افکن روسی را سرنگون کردند.

16/12/66

رژیم سعودی:اجازه نمی­دهیم
مسلمانان در مکه و مدینه تظاهرات کنند.

18/12/66

پلیس رژیم مبارک 69 تن از
دانشجویان مسلمان دانشگاه اسیوط را دستگیر کرد.

19/12/66

سفارت رژیم صهیونیستی در قاهره
هدف حمله مردان مسلح قرار گرفت.

صدها افسر فلسطینی در اثر وحشت
از قیام ملت فلسطین استعفا دادند.

مبارک: قیام مردم فلسطین در
صورت ادامه به یک نهضت عمومی در سراسر جهان عرب تبدیل خواهد شد.

23/12/66

صهیونیستها چندین کودک فلسطینی
را زنده سوازندند.

24/12/66

هزاران تن از مسلمانان ترکیه
با انجام تظاهرات گسترده، جنایات رژیم صهیونیستی در سرزمینها اشغالی را محکوم
کردند.

17/1/67

یک خواهر مسیحی در ارومیه با
انتخاب نام«زهرا» مسلمان شد.

9/1/67

حمله پلیس مصر به صدها جوان
مسلمان 5 کشته و مجروح بر جای گذاشت.

یک جوان مسلمان فلسطینی باب یل
یک سرباز اسرائیلی را از پای درآورد.

12 پاسگاه نیروهای مشترک
اشغالگر در استان بغلان به تصرف انقلابیون مسلمان افغانستان درآمد.

11/1/67

امام جمعه مسجدالاقصی توسط
نیروهای اسرائیلی مصدوم شد که به بیمارستان منتقل گردید.

همزمان باس فر شولتز به بیت
المقدس 8 مسلمان فلسطینی در درگیری با صهیونیستهای به شهادت رسیدند.

15/1/67

25 کودک فلسطینی توسط نیروهای
رژیم صهیونیستی مسموم شدند.

17/1/67

اخبار داخلی

تهران، اهواز، همدان و اصفهان
شاهد تظاهرات اعتراض آمیز و شعارهای کوبنده ضد روسی مردم خشمگین بودند.

کاروان سپاهیان حضرت امام حسن
مجتبی(ع) از شهرهای ارومیه، سمنان، ایلام، رشت، کرمان، مهاباد، خرم آباد، بندرعباس
و زنجان به جبهه­های نبرد عزیمت نمودند.

17/12/66

کمک 5/2 میلیون تومانی مردم
شهر و روستاهای دامغان به جبهه­ها ارسال شد.

18/12/66

مجلس بودجه 980 میلیارد تومانی
سال 67 کل کشور را تصویب کرد.

19/12/66

در جریان حمله موشکی دشمن به
تهران، یکی از ساکنین محل حاضر شد برای رفع مشکل عبور ومرور بولدوزرها به محل
حادثه خانه­اش راخراب کنند.

20/12/66

اولین نفر بر«آبی ـ خاکی»
صنایع خودکفائی سپاه راه­اندازی شد.

یک میلیارد ریال برای تأمین
خسارت آسیب دیدگان از حملات هوائی و موشکی دشمن اختصاص یافت.

25/12/66

امروز(6/1/67) از سوی قائم
مقام رهبری بمنظور بزرگداشت شهدای قتل عام شیمیائی مردم حلبچه و شهدای فلسطین عزای
عمومی اعلام شد.

ایران، اجلاس وزرای خارجه
کشورهای اسلامی در امان را به عنوان اعتراض ترک کرد.

6/1/67

3 ناو جنگی ایتالیا و یک مین
روب بلژیکی از خلیج فارس خارج شدند.

رئیس مجلس: فاجعه بمباران
حلبچه، از جنایات هیتلر، کشتار حجاج در مکه و قتل عام هیروشیما تنفرآمیزتر است.

7/1/67

فرش ایران، کالای برگزیده
نمایشگاه لایپزیک شناخته شد و برنده مدال طلا گردید.

8/1/67

در یک اقدام ایثارگرانه،
شکارچی 4 هواپیمای عراقی جوازی تشویقی خود را تقدیم رزمندگان اسلام کرد.

11/1/67

نخستین هواپیمای ترابری ساخت
نیروی هوائی ارتش جمهوری اسلامی به پرواز درآمد.

15/1/67

اخبار خارجی

صدام: ما می­خواهیم انتقام
حمله هولاکوخان به بغداد را از مردم ایران بگیریم.

طی چهار سال گذشته 400 مسئول
دولتی ازبکستان شوروی به اتهام فساد مالی تحت پیگرد قرار گرفتند.

یک تبعه انگلیس بنام«پیتر
کولریج» در جنوب لبنان ربوده شد.

15/12/66

حادثه چرنوبیل بیش از سیزده
میلیارد دلار خسارت برجان گذاشت.

سالانه بیش از 500 هزار هزندی
خودکشی می­کنند.

17/12/66

99 افسر عالیرتبه اسرائیل از
شامیر خواستند فکر اسرائیل بزرگ را از سر بیرون کند.

آمریکا و انگلیس قطعنامه شورای
امنیت علیه رژیم افریقای جنوبی را وتو کردند.

19/12/66

رژیم صهیونیستی با توپ ماسه
پرت کن که یک سلاح جدید علیه فلسطینیان محسوب می­شود، به مقابله با تظاهر کنندگان
ساکن مناطق اشغالی پرداخت.

حال فوق العاده در 9 استان
ترکیه بمدت 4 ماه تمدید شد.

20/12/66

حادثه هواپیما ربائی در شوروی
9 کشته و 20 مجروح بر جای گذاشت.

بر اثر انفجار یک بمب بسیار
قوی در اسلامبول خسارات قابل ملاحظه­ای به یک بانک آمریکائی و یک بانک مشترک
سعودی، آمریکائی وارد شد.

22/12/66

شوروی موشکهای میان­برد هسته­ای
خود را از اروپای شرقی خارج کرد.

انگلیس 2 مین روب خود را از
خلیج فارس خارج کرد.

23/12/66

طی بزرگترین تظاهرات ضد هسته­ای
در ایالت نوادا، پلیس آمریکا 800 تظاهر کننده را بازداشت کرد.

عظیم­ترین تونل زیر دریائی
جهان در ژاپن مورد بهره­برداری قرار گرفت. این تولن 53 کیلومتر طول دارد که 5/22
کیلومتر آن زیر اقیانوس است.

25/12/66

در پی آزادسازی شهرهای حلبچه،
دوجیله، خرمال و چندین شهر دیگر، رژیم ددمنش عراق در یک عمل جنایتکارانه این مناطق
را بمباران را شیمیائی کرد که در نتیجه هزاران تن از مردم بیگناه غیر نظام شهید و
مجروح شدند.

1/1/67

دولت انگلیس مجبور به محکوم
کردن جنایت صدام در حلبچه شد.

از آغاز سال جاری مسیحی تاکنون
23 نفتکش توسط عراق و 24 نفتکش بوسیله ایران مورد حمله قرار گرفته است.

9/1/67

در سالگرد روز زمین و به منظور
سرکوب تظاهرات فلسطینی­ها، ارتباط 5/1 میلیون فلسطینی ساکن سرزمینهای اشغالی با
جهان خارج قطع شد.

یک پزشک اتریشی مصدوم شدن
کردهای ساکن«حلبچه» بویسله گاز خردل و گاز فلج کننده اعصاب را تائید کرد.

22 کشور آمریکای لاتین و دریای
کارائیب مجازاتهای اقتصادی امریکا علیه پاناما را محکوم کردند.

10/1/67

سفر اوزال به بغداد با موجی از
تنفر عمومی کردها روبرو شد.

15/1/67

هواپیمای 747 مسافربری کویت در
میسر بانکوک کراچی ربوده شد و بعلت تمام شدن سوخت در فرودگاه مشهد به زمین نشست.

یک سازمان آلمانی حقوق بشر فاش
کرد رژیم عراق 400 مجروح گاز شیمائی را اعدام کرده است.

مرکز فرهنگی آمریکا در دهلی نو
هدف چندین انفجار قرار گرفت.

1600 افسر اسرائیلی خواستار
عقب­نشینی ارتش صهیونیستی از سرزمینهای اشغالی شدند.